Inhoudsopgave van Editie 2 - 2025 - National Geographic Historia

KIES UW KORTING! 24% KORTING 6X NATIONAL GEOGRAPHIC HISTORIA 39,99 I.P.V. 52,50 37% KORTING 9X NATIONAL GEOGRAPHIC HISTORIA 49,99 I.P.V. 78,75 48% KORTING 12X NATIONAL GEOGRAPHIC HISTORIA 54,99 I.P.V. 105,00 ABONNEEVOORDELEN • U ontvangt de nieuwste editite van National Geographic Historia altijd thuis op de deurmat• U ontvangt 50% korting op een tweede (regulier) tijdschriftabonnement• U steunt de National Geographic Society• U kunt National Geographic Historia gratis digitaal lezen via Tijdschrift.nl SCAN DE QR-CODE OF GA NAAR NATGEOSHOP.NL/HISTORIA OF BEL GRATIS 088 024 54 14 (MA T/M VRIJ 9:00 – 17:00) Deze aanbieding is geldig in Nederland en België tot 31 december 2025. U abonneert zich ten minste voor de opgegeven periode en tot wederopzegging. Er geldt een opzegtermijn van drie maanden. Prijswijzigingen, druk-en zetfouten voorbehouden. Zie ook hearst.nl/leveringsvoorwaarden. Woont u in België?…

Op 16 november 1724 dromden op het galgenveld bij Tyburn, in Londen, honderdduizend mensen samen om toe te kijken hoe de 22-jarige John Sheppard, beter bekend als Jack, werd opgehangen. Als dief was hij berucht en geliefd in de stad, niet in het minst omdat het hem meerdere keren lukte uit gevangenissen te ontsnappen, waarvan werd beweerd dat dit onmogelijk was. Jack Sheppard kwam uit een arm gezin. Zijn vader, die timmerman was, overleed vier maanden na zijn geboorte in 1702 en liet zijn moeder alleen achter met drie kinderen. Het lukte haar om werk voor hem te vinden als leerling-timmerman. Zo werd de kleine, maar krachtig gebouwde Jack handig met hangsloten en grendels. Hij begon zich toen ook te interesseren voor weelderige kleding en luxeproducten, die hij zich met…

Op 19 mei 1724 werd Sheppard gearresteerd nadat hij horloges had gestolen. Samen met zijn geliefde Bess werd hij opgesloten in de gevangenis van Clerkenwell. Doordat de cellen slecht bewaakt werden, konden vrienden gereedschappen binnensmokkelen waarmee hij zich in de nacht van 24 mei van zijn ketens kon bevrijden. Hij zaagde de tralies door en vluchtte met Bess naar de ommuurde binnenplaats. Hij plaatste beitels in de poortdeur om een soort trap te maken, klom omhoog en tilde zijn geliefde op, waarna ze zich aan de andere kant weer lieten zakken – de vrijheid in.…

De papyrus (wetenschappelijke naam: Cyperus papyrus) is een plant met een dikke wortel die horizontaal onder de natte grond groeit, en waaruit driekantige stengels komen die wel vier meter lang kunnen worden. Onderaan die stengels bevinden zich kleine bruinige bladeren en bovenaan groenige bloemen. Zo’n rechte groene stengel wordt omhuld door een schil en van wat daaronder zit wordt het papier gemaakt. Eind 18de eeuw is de papyrusplant van de Nijloevers verdwenen, hoogstwaarschijnlijk door overexploitatie en vervuiling. Momenteel is wilde papyrus alleen nog te vinden in de Jordaanvallei, op Sicilië en in bepaalde gebieden van tropisch Afrika.…

ca. 7000–3000 v.C. In het Neolithicum komen immigranten naar Kreta die veeteelt en landbouw introduceren. Ze gebruiken houten en stenen werktuigen. ca. 3100-1925 v.C. In de prepalatiale periode (vóór de paleisbouw) ontstaan de sociale structuren en religieuze opvattingen die later de Minoïsche cultuur zullen bepalen. 1925-1750 v.C. De protopalatiale periode wordt gekenmerkt door de komst van de eerste paleizen. Bij een natuurramp rond 1750 v.C. worden deze verwoest, en verbeterd weer opgebouwd. 1750-1470 v.C. Deze tijd, het Neopalatiaal, omvat de grote bloeitijd van de Minoïsche cultuur. Kreta speelt een hoofdrol in het oostelijke Middellandse Zeebekken in de handel en de politiek. 1470-1075 v.C. In het Postpalatiaal vallen de Myceners binnen en daarna raakt de Minoïsche cultuur steeds verder in verval. Uiteindelijk houdt zij volledig op te bestaan.…

Augustus overleed op 19 augustus van het jaar 14 in zijn villa in Nola, in de buurt van Napels. Cassius Dio tekent het verhaal op dat Livia hem daar zou hebben vermoord door hem vergiftigde vijgen te geven van een boom waarvan Augustus altijd het liefst zelf de vruchten plukte. Meestal wordt dit relaas beschouwd als verzonnen door latere klassieke geschiedschrijvers, maar Anthony Everitt komt in zijn biografie van Augustus uit 2006 met een mogelijke verklaring. Na een periode waarin Augustus’ gezondheid steeds slechter werd en hij het gevoel had dat zijn dagen geteld waren, voelde hij zich opeens veel beter. Hierdoor dreigde het plan om de macht over te dragen aan Tiberius in duigen te vallen. Om zeker te stellen dat deze diepe wens van Livia zou worden vervuld,…

ca. 910 Harald Gormsson (Blauwtand) wordt geboren als zoon van koning Gorm de Oude en koningin Thyra. ca. 958 Na de dood van zijn vader bestijgt Blauwtand de troon als koning Harald I van Denemarken. ca. 965 Blauwtand bekeert zich tot het christendom en begint aan de bekering van Denemarken. 970 Blauwtand wordt koning van Noorwegen. Later strijdt hij tegen het Heilige Roomse Rijk. 987 Blauwtand sterft tijdens een dynastieke vete met zijn zoon Sven Gaffelbaard. Deze volgt hem op als Sven I.…

Na de invallen in Denemarken door keizer Otto II van het Heilige Roomse Rijk, bouwde Harald Blauwtand in 980 in heel Denemarken vestingwerken. Dit ambitieuze bouwprogramma bestond uit zeven ringforten waaronder Trelleborg op het grote eiland Sjælland (onder), dat van cruciaal belang was. Ringforten werden gekenmerkt door een rigide geometrisch patroon: twee gekruiste wegen verdeelden de cirkel in vieren. In elk kwart stonden vier langhuizen in een vierkante opstelling. In Trelleborg, dat de drukke zeeroutes ten westen van Sjælland moest bewaken, woonden ongeveer 1300 mensen.…

Begin 20ste eeuw werd dwars door de Sierra de Atapuerca in Burgos een kloof gegraven voor een mijnspoorweg. Daarbij werden grotten opengereten, waarbij de inhoud bloot kwam bloot te liggen. Op de plattegrond hiernaast is een deel van de ontdekte vindplaatsen weergegeven, waar in 1978 systematische opgravingen zijn gestart. Er zijn fossiele resten gevonden van verschillende mensachtigen: H. antecessor in Gran Dolina; mogelijk resten van een archaïsche H. antecessor in de Sima del Elefante; pre-neanderthalers (vroeger beschouwd als H. heidelbergensis); en neanderthalers en H. sapiens in de Sima de los Huesos).…

1702 John Sheppard wordt geboren in Stepney, een kerkdorp vlak bij Londen, als zoon van een timmerman. 1723 Sheppard wordt opgepakt voor inbraken en maakt zijn eerste ontsnapping uit de gevangenis. Mei/juli 1724 Na twee ontsnappingen elders weet hij uiteindelijk ook te ontsnappen uit Newgate, een ‘maximaal beveiligde’ gevangenis. 15 oktober 1724 Na in september opnieuw te zijn gevangengenomen, ontsnapt hij wederom op spectaculaire wijze uit Newgate. 16 november 1724 Bij zijn laatste arrestatie weet hij niet langer de dans te ontspringen. Hij wordt geëxecuteerd in Tyburn, waar een grote menigte toekijkt.…

In de tijd van de farao’s was het levendige en kleurrijke landschap van de Nijldelta een onuitputtelijke agrarische schatkamer voor de Egyptenaren. Eeuwenlang groeiden en bloeiden er in dit extreem vruchtbare gebied wijngaarden, hoven met allerlei soorten bomen en gewassen, tarwevelden en vlasakkers. Maar van alle planten die er gekweekt werden, werd er één al vroeg iconisch voor het deltagebied: een intens groene, rietachtige oeverplant, die wel vier meter hoog kan worden. De oude Egyptenaren gebruikten verschillende namen voor deze plant, onder andere mehyt (letterlijk vertaald ‘oeverplant’), tjoefi en wadj (verwijzend naar de bloei en de groene kleur, die werden geassocieerd met reïncarnatie en frisheid). En ‘papyrus’, de naam waaronder wij hem nu kennen. Volgens sommige wetenschappers is de naam ‘papyrus’ afgeleid van de uitdrukking pa-per-aa, die ‘het faraonische’ of…

In de Hellenistische periode wedijverden de koningen in de steden Alexandrië en Pergamon om wie de grootste collectie had van papyrusrollen met literaire en wetenschappelijke werken. Om te voorkomen dat Pergamon de bibliotheek van Alexandrië zou overschaduwen, weigerde Egypte papyrus te verkopen aan dit rijk. Als gevolg hiervan gingen de Attalidenkoningen over op een andere schriftdrager: dierenhuid – eenmaal geweekt, afgeschraapt, opgespannen en gepolijst kon die beschreven worden. Omdat iedereen daar toegang toe had, begon perkament – vernoemd naar de stad die deze schriftdrager populair maakte – overal ter wereld de plek van papyrus in te nemen. Van papyrus bleef alleen de naam voortleven; die werd gebruikt voor de schriftdrager die in de 2de eeuw in China werd uitgevonden en in de 11de eeuw naar het Westen kwam: papier, paper,…

Deze imposante, knoestige olijfboom staat in het moderne dorpje Vouves op Kreta en geldt als het oudste exemplaar ter wereld. Zijn geschatte leeftijd is drie-tot vijfduizend jaar en daarmee heeft hij zijn wortels diep in de Kretenzische bronstijd. De exacte leeftijd kan niet meer worden achterhaald omdat het kernhout van de holle stam is verdwenen. Voor de Minoërs waren olijfbomen als bron van olijfolie zeer belangrijk, om in te bakken, maar ook voor lichaamsverzorging en als brandstof voor lampen. Er werd door hen dan ook druk in gehandeld. De Atheners claimden de boomsoort als een geschenk van de godin Athena aan hun stad, die zij als dank prompt de naam gaven van hun weldoenster.…

38 v.C. Na haar scheiding van Tiberius Drusus Nero, met wie ze in 43 v.C. was getrouwd, huwt Livia Octavianus. 27 v.C. Octavianus wordt uitgeroepen tot keizer en neemt de naam Augustus aan. Livia wordt verheerlijkt in de officiële propaganda. 4 n.C. Na de dood van al zijn potentiële opvolgers benoemt Augustus Livia’s zoon Tiberius (bij haar eerste echtgenoot) tot zijn opvolger. 14 n.C. Augustus sterft op 76-jarige leeftijd. In zijn testament adopteert de keizer Livia, die vanaf dan deel uitmaakt van de gens Julia. 29 n.C. De relatie met haar zoon Tiberius is slecht als Livia op 86-jarige leeftijd sterft. In 41 wordt ze door haar kleinzoon keizer Claudius vergoddelijkt.…

In beelden is Livia vaak uitgebeeld als een matrone met de attributen van de godin Ceres-Fortuna. Bij het kunstwerk op deze pagina uit het Louvre in Parijs, heeft de keizerin een bos korenaren en klaprozen in haar rechterhand en in haar linkerhand de cornucopia (hoorn des overvloeds). Ze is gekleed in een chiton (een Grieks gewaad bijeengenomen onder de borst) en een himation of mantel waarmee haar hoofd bedekt is. Ze werd ook uitgebeeld als de godin van de landbouw, wat stond voor de vrouwelijke taken van Livia in de huiselijke sfeer, wat weer het welzijn van de staat symboliseerde – zoals gewaarborgd door de heerschappij van haar echtgenoot. De godin Ceres had de mens geleerd de aarde te bewerken en werd daarom beschouwd als de moeder van de mensheid.…

Het ontstaan van gecentraliseerde monarchieën in Scandinavië ging hand in hand met de vestiging van het christendom. Maar zoals het voorbeeld van Noorwegen laat zien, ging dit vaak gepaard met gewelddadige invasies, zoals die van Harald Blauwtand en zijn nazaten. De eenwording van Noorwegen vond voor het eerst plaats eind 9de eeuw onder Harald Schoonhaar, maar dat lukte alleen met harde hand: in de IJslandse saga’s wordt hij beschreven als een tiran. Ongeveer een eeuw later kreeg Blauwtand in 970 kort de macht over Noorwegen in handen. Hij wilde daar het christendom opleggen zoals in Denemarken, maar was niet erg succesvol. Vanaf 1015 voltooide Olaf II de kerstening van Noorwegen. Hij verenigde het land, maar raakte vervolgens de macht kwijt aan Knoet, de kleinzoon van Blauwtand. In de 12de eeuw…

Volgens de meeste onderzoekers verliep de eerste expansie van mensachtigen vanuit Afrika via het schiereiland Sinaï en het Arabisch Schiereiland. De mix van Afrikaanse en Euraziatische fauna in dit gebied en het feit dat er geen geografische obstakels zijn, maken dit de meest waarschijnlijke route. Maar omdat Europa vanuit Afrika via de Straat van Gibraltar heel dichtbij is (nog geen vijftien kilometer), bestaan ook vermoedens van een oversteek via deze zeestraat. Dit lijkt te worden gestaafd door de aanwezigheid in Iberië van Afrikaanse primaten zoals Theropithecus oswaldi en Europese diersoorten in de Maghreb zoals beren, en ook door de ouderdom van de Spaanse vindplaatsen. Maar de diepte en de sterke zeestromingen in Straat van Gibraltar maken de oversteek een hachelijke onderneming, zelfs met vlotten. En deze techniek werd pas aan…

Van een neanderthalervuistbijl tot een vliegtuigmotor uit de Tweede Wereldoorlog. Alle perioden uit de Nederlandse geschiedenis zijn vertegenwoordigd in de overzichtstentoonstelling Boven het maaiveld, die deze zomer is te zien in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. De vondsten zijn afkomstig uit alle twaalf provincies, en de Caribische eilanden. In totaal zijn er ruim vijfhonderd objecten te bewonderen, maar deze tentoonstelling gaat verder dan alleen het tonen van voorwerpen. Want al die vondsten vertellen ook een verhaal. Dat kan bijvoorbeeld gaan over het doel van het object in zijn tijd. Waarom lag er midden in een veld bij Odijk een Merovingisch goudbaartje? Was het een geschenk of diende het om iets te betalen? En is het daar gewoon door iemand verloren? Ook de opgravers komen aan het woord. Soms is…

Elk van die groepen ambachtslieden had een duidelijk afgebakende taak. Handschoenmakers maakten handschoenen, en de parfumeurs leverden de geuressences die nodig waren om de onaangename stank van het gelooide leer te verdoezelen. Het was een arbeidsintensief proces waarbij stoffen als muskus, azijn, oranjebloesemwater, ambergrijs en amandelolie werden gebruikt. De handschoenen waren kostbare producten. Op de inventarislijst uit 1677 van Don Fernando de Valenzuela, minister ten tijde van de regering van koning Karel II van Spanje, komt een categorie voor die uitsluitend is gewijd aan ‘Romeinse en ambergrijs-handschoenen’. De waarde hiervan was door de persoonlijke handschoenmaker van Zijne Majesteit getaxeerd op zevenduizend reaal.…

De kleine, licht stotterende maar sterke Jack Sheppard groeide uit tot een populaire figuur. In zijn cel in Newgate kreeg hij veel bezoek van bourgeois, die de bewakers steekpenningen gaven om de beroemde dief te kunnen ontmoeten. Een van hen was de schilder James Thornhill, die hem portretteerde naast zijn celraam. Tijdens een ander bezoek werd hem gevraagd of hij echt de beroemde Jack Sheppard was, waarop hij reageerde met een knipoog naar de dubbele betekenis van shepherd (‘herder’): ‘Ja, meneer. Ik ben de herder en de bewakers zijn mijn kudde.’…

2900 v.C. Uit deze tijd stamt de oudste papyrusrol die bewaard is gebleven. Hij is gevonden in een kist in de tombe van Hemaka, een hoge functionaris ten tijde van farao Den (1ste Dynastie). 1971 v.C. De Ramesseum-papyrus, met verticale hiërogliefen en illustraties van het toneelstuk dat tijdens het Sed-festival van farao Sesostris I (12de Dynastie) werd gespeeld, werd in dit jaar samengesteld. 1500 v.C. In het Nieuwe Rijk werden er veel geïllustreerde, luxueuze papyri vervaardigd. Machtige families lieten prachtige kopieën van het Dodenboek maken voor hun reis in het hiernamaals. 1150 v.C. De langste papyrusrol die ooit werd gevonden was 42 meter lang. Deze Grote Harris-papyrus uit de tijd van Ramses III (20ste Dynastie) werd gevonden in een graf bij Medinet Haboe.…

Zoals het citaat van Homerus laat zien werden er al in de Oudheid verhalen over verteld over Kreta, maar tot in het midden van de 19de eeuw werd er geen opgravingsonderzoek uitgevoerd op het eiland. Pas in 1878 werd het paleis van Knossos ontdekt door de antiquair Minos Kalokairinos uit Heraklion. Hij vond voorraadkamers met grote pithoi (aardewerken kruiken), maar door tegenwerking van de Ottomaanse autoriteiten kon hij de opgraving niet voortzetten. Nieuws over zijn vondst deed echter wel de ronde in archeologische kringen. In 1884 voerde de Italiaanse archeoloog F. Halbherr, opgravingen uit. Zijn belangrijkste vondsten deed hij in de Grieks-Romeinse stad Gortys, waar hij de resten van de Apollotempel en het Odeon blootlegde. Maar niemand was zich nog bewust van de indrukwekkende beschaving die nog in de bodem…

Dankzij de bluetooth-technologie kunnen mensen draadloos verbinding maken om van muziek, podcasts en films te genieten. Halverwege de jaren negentig zocht Intel-ingenieur Jim Kardach een goede naam voor deze, door de Nederlander Jaap Haartsen bedachte, nieuwe technologie. Toen hij over de Vikingen las, raakte hij geïntrigeerd door een lofdicht op de heldendaden van de middeleeuwse Deense koning Harald Blauwtand. Harald Blauwtand had de Denen samengebracht tot één volk en Noorwegen veroverd. ‘Ik vond zijn naam een goede codenaam voor het project,’ schreef Kardach. Ook andere namen passeerden later de revue, maar de bijnaam van deze Vikingkoning beklijfde. Het ontstaan van een dynastie Harald Blauwtand leefde in de 10de eeuw. Tijdens zijn dertigjarige bewind veroverde hij niet alleen Noorwegen, maar zorgde ook voor de bekering van Denemarken tot het christendom en…

Tussen 1872 en 1874 werden bij een storm op het strand van Hiddensee (een klein Duits eiland in de Oostzee), zestien gouden sieraden uit het Vikingtijdperk (ca. 793-1066) blootgelegd. De vondst bestond uit een halsring, een broche in de vorm van een schijf en veertien hangers waarvan tien in de vorm van een kruis. Hoewel de stijl typisch is voor het 10de-eeuwse metaalwerk van de Vikingen, is het gebruik van puur goud bijzonder. Wat het meest opvalt is de decoratie van de stukken met christelijke én niet-christelijke motieven. Op het bovenste deel van de kruisvormige hanger (onder) zie je bijvoorbeeld een vogelkop met uitpuilende ogen. Zo’n grote collectie gouden sieraden moet van een zeer hoogstaand persoon zijn geweest. De stijl duidt erop dat ze voor een vrouw zijn gemaakt. De…

Op dit vergulde koperen reliëf is priester Poppo afgebeeld die koning Harald Blauwtand doopt, zoals beschreven door de middeleeuwse Saksische chroniqueur Widukind van Corvey. Het maakt deel uit van een reeks 13de-eeuwse altaarreliëfs van de kerk in Tandrup, nabij Jelling. Misschien dienden de panelen oorspronkelijk ter decoratie van een reliekschrijn. Op twee andere reliëfs is de test met het gloeiendhete ijzer uitgebeeld waarmee Poppo Blauwtand overtuigde van de waarachtigheid van het christendom. De reliëfs hangen nu in het Nationalmuseet in Kopenhagen.…

Na miljoenen jaren evolutie vertrok de mens vanuit Afrika naar nieuwe gebieden, een fenomeen dat Out of Africa wordt genoemd. De ouderdom van vindplaatsen geeft het tijdsverloop aan van deze expansie en laat de gevolgde routes zien. Mensachtigen trokken eerst naar het oosten, waar ze Centraal Azië en het Verre Oosten bevolkten. Later was er een verdere uitbreiding westwaarts waarna heel Europa bewoond raakte. Of deze uitbreiding in Afrika is begonnen of in het Nabije Oosten, is niet duidelijk. De reden voor de uittocht uit Afrika staat ter discussie. Technologische ontwikkeling van de mens en de transformatie tot predator moeten een rol hebben gespeeld. Ook over de gevolgde routes is onenigheid. Zijn ze de Straat van Gibraltar overgestoken? En hoe bereikten ze sommige Zuidoost-Aziatische eilanden, zoals Flores? 2.400.000 jaar geleden…

Wat aten de eerste Europeanen? Het meest directe bewijs zijn de overblijfselen van opgegeten dieren waarvan etensresten werden achtergelaten. Het dieet van de eerste bewoners van Atapuerca blijkt vooral te zijn gebaseerd op het vlees van grote hoefdieren zoals herten, paarden en bizons. Maar ze aten ook vlees van andere grote dieren zoals neushoorns, en kleine prooidieren als schildpadden en vogels. Indirect bewijs bestaat onder andere uit voedselresten in tandsteen, waaruit de consumptie van bepaalde groenten blijkt. Microscopisch kleine streepjes op de tanden getuigen van hard, bros voedsel en het gebruik van tandenstokers. Eikels, noten, paddenstoelen en wortels moeten het dieet hebben verrijkt, maar daarvan is in Atapuerca geen direct bewijs gevonden.…

MILJONAIRS UIT HET OUDE ROME In de 1ste eeuw v.C. konden sommige Romeinen enorme fortuinen vergaren als geldschieter, projectontwikkelaar of provinciegouverneur. Vaak waren geld en politiek met elkaar verweven. Caesar had bijvoorbeeld een miljoenenschuld door zijn militaire campagnes, maar de multimiljonair Crassus stond borg voor hem. Later kon Caesar de buit van de Gallische oorlog gebruiken om zijn schulden af te betalen en kon hij zelf de rol van miljonair spelen. En net als nu konden in de Romeinse tijd ook sporters een fortuin vergaren, bijvoorbeeld met de wagenrennen. Het Terracottaleger De eerste keizer van het verenigde China, Qin Shi Huangdi (259-210 v.C.), wilde veilig naar het hiernamaals reizen. Daarvoor liet hij zich vergezellen door een leger van terracottakrijgers, die zijn graftombe tot in de eeuwigheid moesten beschermen. Deze tombe…