Inhoudsopgave van Editie 1 - 2025 - National Geographic Historia

In 1540 werd Cabeza de Vaca aangesteld als gouverneur van Río de la Plata, een gebied tussen het huidige Uruguay en Argentinië. Het kostte hem twee jaar om vanuit Spanje naar zijn standplaats in Asunción (nu in Paraguay) te reizen. Toen hij onderweg langs de schitterende watervallen van de Iguaçu kwam, was hij zo onder de indruk dat hij ‘Santa Maria!’ uitriep. Een tijd lang gebruikten Europese ontdekkingsreizigers deze naam voor de rivier, die tegenwoordig Iguaçu heet, een samen stelling van de Guaraní-woorden y (‘water’) en ûasú (‘groot’). Cabeza de Vaca was de eerste Europeaan die de watervallen ooit heeft gezien.…

Het interieur van de pronaos van de tempel van Esna is tussen 2018-’23 door dertig specialisten van vuil en roet ontdaan. Honderden astronomische voorstellingen kregen zo hun oorspronkelijke uiterlijk weer terug. In deze restauratieperiode is de aandacht vooral uitgegaan naar het astronomische plafond. De kleurenrijkdom die door de behandeling weer tot leven kwam, is verbluffend. De oude beschildering is uitsluitend gereinigd, er zijn geen pigmenten toegevoegd. Het verschil is in onderstaande voor-en-na-foto’s overduidelijk zichtbaar. De binnen muren van de pronaos en de overgebleven zuilen krijgen in de komende jaren een zelfde behandeling. De achtermuur van de tempel is gebouwd door Ptolemaeus VI en VIII. Het was de oorspronkelijke voorgevel van de tempel, die nu gedeeltelijk verloren is gegaan en gedeeltelijk waarschijnlijk nog onder de huidige stad ligt. De kleuren van…

Op vrijdag 13 oktober 1307 stonden de soldaten van de Franse koning Filips IV, bij zonsopgang voor de deur van alle woningen die de tempeliers in het Franse koninkrijk bezaten. Ze lieten een akte van beschuldiging zien op basis waarvan, op gezag van de inquisitie en op verzoek van de Franse koning, alle tempeliers ter plekke werden gearresteerd. Zo begon een zeven jaar durend proces dat het einde zou betekenen van de machtigste kruisridderorde van de Middeleeuwen. Op grond van de wet werden alle leden van de Tempelorde beschuldigd van zeer ernstige schendingen van de religieuze moraal. Beweerd werd dat nieuwe rekruten bij hun intrede in de orde, Jezus Christus moesten verloochenen, op het kruis moesten spugen en het achterwerk van hun leermeester moesten kussen. Daar kwam bij dat de…

Op het bekendste tempelierszegel staan twee ridders op een paard. Afbeeldingen op middeleeuwse zegels hadden een symbolische betekenis. In het geval van de tempeliers verwees dit zegel naar de dubbele missie van de orde. Elke tempelier legde als monnik de religieuze geloften van armoede, gehoorzaamheid en kuisheid af, maar omdat ze ook tegen de vijanden van het christendom vochten, waren ze daarnaast soldaat. Eigenlijk hadden tempeliers dus een dubbelfunctie: monnik en ridder. Maar tijdens de processen werd het beeld van de twee mannen op één paard gebruikt om de beschuldiging van wijdverbreide sodomie binnen de Tempelorde kracht bij te zetten, een belangrijk punt in de aanvalsstrategie tegen de orde.…

In 1724 werd in Londen een tweedelig werk gepubliceerd met als titel A General History of the Robberies and Murders of the most notorious Pyrates, over de geschiedenis van een groot aantal piraten van eind 17 de en begin 18 de eeuw. Daarin wordt ook Bartholomew Roberts behandeld. ‘Kapitein Charles Johnson’, over wie verder niets bekend is, wordt genoemd als de auteur. De meeste deskundigen denken dat het boek in feite van de hand van Daniel Defoe is, de beroemde schrijver van Robinson Crusoe. Maar ook zou een van Defoe’s leerlingen of zijn uitgever Nathaniel Mist achter het pseudoniem Johnson schuil kunnen gaan. Het hoofdstuk over John Roberts is gebaseerd op verslagen van gouverneurs, getuigenissen van overlevenden die door hem zijn aangevallen en verklaringen van zijn bemanningsleden bij de rechtszaak…

Sidon was in de Oudheid een belangrijke havenstad in het oostelijk deel van de Middellandse Zee. Het was een van de grootste stadstaten van de Feniciërs, samen met Tyrus en Biblos. Met hun handelsnetwerk beheersten ze lange tijd de Middellandse Zee. De Fenicische handel reikte rond 1000 v.C. zelfs tot in Brittannië. Voor Sidon was vooral de export van glas en van de kostbare kleurstof purper van belang Sidon, nu in grootte de derde stad van Libanon, kende in het verleden veel vreemde overheersers, waaronder Egyptenaren, Perzen, Assyriërs, Babyloniërs, Grieken, Romeinen, Arabieren, kruisvaarders en Ajjoebiden. In de 16de eeuw kwam de Levant onder de heerschappij van de Ottomanen. Dat bleef zo tot 1920, toen Libanon een Frans mandaatgebied werd. In 1943 werd het land zelfstandig. Graven naar het verleden Overal…

HARALD BLAUWTAND De Deense Viking-koning Harald Gormsson, tegenwoordig beter bekend als Bluetooth, had een reputatie als stoutmoedige en meedogenloze strijder. In 936 had zijn vader Gorm de controle over Noord-Jutland overgenomen van de Zweden en een koninkrijk gesticht met als middelpunt de stad Jelling. Na de dood van zijn vader bekeert Harald zich tot het christendom, het voorzichtige begin van de kerstening van Scandinavië. Als Harald ook koning van Noorwegen is geworden, raakt hij slaags met het Heilige Roomse Rijk. Hij sterft in een conflict met zijn zoon. Kreta Het in grootte vijfde eiland van de Middellandse zee kent een lange geschiedenis als spil van de zeehandel. Tussen ca. 3100-1450 v.C. ontwikkelt de Minoïsche beschaving zich van neolithisch tot haar hoogtepunt in de bronstijd, met uitgebreide paleiscomplexen en verfijnde kunst.…

Het Etruskisch-Romeins heiligdom was in gebruik van de 3 de eeuw v.C. tot de 5 de eeuw n.C., toen het zorgvuldig werd afgesloten. In 2022 brachten archeologen het aan het licht en haalden onder meer 24 grote bronzen beelden uit de warme modder. Ze zijn perfect bewaard gebleven dankzij het mineraalrijke water. De opgravingscampagne van 2024 richtte zich op een tempel die rond een thermaal waterbassin was gebouwd. In dat bassin werden talloze religieuze, symbolische en persoonlijke votiefoffers ontdekt. Tot de meest opmerkelijke behoren bronzen slangen – waaronder een exemplaar van bijna een meter lang. Mogelijk vertegenwoordigen ze Agathos Daimon: een goede, raadgevende geest. Ze werden aangetroffen samen met een grote verzameling van goed geconserveerde eieren, waarvan sommigen met een intacte dooier. Net als de slangen werden ze waarschijnlijk gebruikt…

Toen een groepje Europese kolonisten in 1536 in het noorden van Mexico op dertien inheemse bewoners stuitte, hadden ze verwacht dat die meteen de benen zouden nemen. Maar ze liepen hun juist tegemoet. Bij het groepje inheemsen waren ook mensen met een Europees uiterlijk en één ervan sprak perfect Spaans. Deze man, Álvar Núñez Cabeza de Vaca, en drie andere mannen die hem vergezelden, hadden bijna tien jaar in het zuidwesten van Noord-Amerika bij inheemse volken geleefd. Ze waren de overlevenden van een koloniale vloot van zeshonderd man. Cabeza de Vaca gaf de traditionele manier van veroveren van het Amerikaanse continent een nieuwe wending: van onderwerping naar samenwerking en uitwisseling. Koloniale expedities Cabeza de Vaca (‘koeienkop’ in het Nederlands) is een ongebruikelijke achternaam in het Spaans, maar hij past perfect…

De Egyptische stad Esna ligt in Opper-Egypte, zo’n 55 kilometer ten zuiden van Luxor. In het oude Egypte had de stad twee namen, Ioenit en Tasenat. Later kreeg zij van de Grieken de naam Latopolis, naar de nijlbaars, Lates niloticus, die hier veel voorkwam in de Nijl en die in de stad werd vereerd. Nu is Esna een bedrijvig stadje, dat veel wordt bezocht door toeristen omdat cruiseschepen op de Nijl er een verplichte stop moeten maken voor de dam en een sluis. Een deel van de kade waar de schepen aanleggen stamt nog uit de faraonische tijd. Esna kent een geschiedenis met archeologische vondsten die teruggaan tot het Middenrijk (ca. 2000-1760 v.C.). Tijdens de 18 de Dynastie werd er een eerste tempel gebouwd voor de god Chnoem. Deze werd…

1307 Op 13 oktober worden alle tempeliers in het koninkrijk Frankrijk op bevel van koning Filips IV gearresteerd en beschuldigd van ketterij en zelfs sodomie. 1308 Van 17 tot 20 augustus ontvangen grootmeester Jacques de Molay en andere leiders van de Tempelorde, absolutie van de pauselijke commissarissen. 1312 Op 20 maart heft paus Clemens V – die zetelde in Avignon – op het Concilie van Vienne de Tempelorde op, hoewel hun schuld niet is bewezen. Maart 1314 Op 18 maart worden grootmeester Jacques de Molay en provinciecommandeur van Normandië Godfried van Charnay, zonder instemming van de paus veroordeeld. November 1314 Op 26 november sterft koning Filips IV van Frankrijk door een jachtongeluk. Het volk wijt zijn dood aan een vloek van de tempeliers.…

Toen de tempeliers in juni 1308 al negen maanden lang in afzondering gevangen werden gehouden door de Franse koning, dreigde paus Clemens V om Filips IV te excommuniceren als hij niet met hen mocht praten. Daarom stemde de vorst ermee in dat bepaalde gevangenen voor de paus mochten verschijnen. Maar om te voorkomen dat de paus hen zou spreken, werden Jacques de Molay en andere hoogwaardigheidsbekleders van de orde met een smoesje vastgehouden in het kasteel van Chinon. Clemens V stuurde hierop in het geheim drie kardinalen naar Chinon, die De Molay en de anderen aanhoorden. Nadat ze de kerk om vergeving hadden gevraagd, kregen ze absolutie en werden ze weer opgenomen in de gemeenschap van gelovigen.…

1758 Als de komeet Halley langs de hemel scheert, wordt er volgens een Hawaïaanse legende een toekomstige koning geboren. 1779 Ondanks dat hij en de Hawaïanen op gespannen voet staan met elkaar, keert de Britse ontdekkingsreiziger James Cook terug naar Hawaï, waar hij zijn dood vindt. 1782 Het stamhoofd Kalani‘ōpu‘u, Kamehameha’s oom, overlijdt. Zijn zoon en zijn neef worden rivalen voor de troon. 1810 Na een strijd van tientallen jaren verenigt Kamehameha de Hawaïaanse eilanden onder één koninkrijk. 1819 De eerste Hawaïaanse koning overlijdt. Hij wordt opgevolgd door zijn zoon Liholiho, die regeert onder de naam Kamehameha II.…

Om de tot vijftien ton zware sarcofagen uit Hypogeum A te halen werd een tunnel gegraven. Houten rails maakten het mogelijk de zware kisten langs een helling van 15° omhoog te slepen. Daarna wachtte nog een weg van enkele honderden meters naar het schip dat ze naar Istanbul moest vervoeren. In Hypogeum B werd de Egyptische sarcofaag van Tabnit gevonden, én een leeggeroofd graf. Hamdi Bey schrijft: ‘Gelukkig waren de andere aan de hebzucht van de grafschenners ontsnapt. Tot mijn grote spijt moet ik zeggen dat deze vandaag de dag niet minder verschrikkelijk zijn dan die van voorgaande eeuwen. Dezelfde roofzucht en vandalisme zetten hun vernietigende werk voort, en wat nog schrijnender is, is dat de zogenaamde Europeanen, die in Saïda (Sidon) enkele grote machten vertegenwoordigen, uit eigenbelang en in…

Macaroni, spaghetti, ravioli, tortellini, tagliatelle, en ga zo maar door; al die namen geven aan dat pasta bij uitstek Italiaans eten is. Het land is zeer vindingrijk gebleken in het bedenken van nieuwe soorten. Zo zijn er onder andere vierkant-, buis-, sliert-en spiraalvormige pasta. Er bestaan wel zo’n tweehonderd varianten, die elk in ontelbare recepten zijn verwerkt, met ook weer talloze regionale variaties. Napolitaanse families werden in films uit de jaren vijftig en zestig standaard rond een grote kom spaghetti geënsceneerd, waar ze royaal van opschepten – en daar nog net niet hun handen bij gebruikten. Deze Italiaanse passie voor pasta kent een lange voorgeschiedenis, ook al nam die pas echt een grote vlucht in de 18 de eeuw. Chinees of Arabisch? Voor pasta wordt harde tarwe (triticum durum) gebruikt,…

Volgens de legende dankte Cabeza de Vaca (‘koeienkop’) zijn bijzondere achternaam aan een 13 de-eeuwse voorouder, een herder genaamd Martín Alhaja. Toen de Spaanse christenen tegen de moslims vochten om Zuid-Spanje heroveren, kreeg Alhaja lof omdat hij in 1212 de christenen had geholpen de Slag bij Las Navas de Tolosa in Andalusië te winnen. Hij had een onbewaakte, verborgen bergpas gemarkeerd met een koeienkop en zo had koning Sancho van Navarra een verrassingsaanval kunnen doen op de moslims. Als dank schonk de koning diens nakomelingen een titel met de achter naam Cabeza de Vaca.…

Op verschillende plaatsen in de tempel van Esna zijn de zogenaamde hymnen van Chnoem in hiërogliefen uitgebeiteld. Die vertellen in steeds andere bewoordingen en met andere accenten over de scheppende kracht van de god. In detail wordt beschreven hoe hij de verschillende onderdelen en organen aan de mens gaf en welke functie zij hadden. Zo gaat het bijvoorbeeld in de hymne Chnoem, de ambachtsman van het menselijk lichaam om de voortplanting: ‘het levenslichaam voor seksuele vereniging, het vrouwelijk orgaan om zaad te ontvangen en de generaties te vermenigvuldigen in Egypte’. In een andere hymne wordt Chnoem de schepper genoemd van alles op deze aarde, zie het fragment rechts. Zo kneedde hij de mensschonk hij leven aan de goden,maakte dieren, groot en klein,en schiep vogels en vissen,en alle kruipende wezens;hij liet…

De Tempelorde werd in 1119 opgericht om christelijke pelgrims te beschermen die naar Palestina gingen. Na verloop van tijd werden ze echter een serieuze economische macht dankzij hun omvangrijke grondgebied – ze ontvingen veel schenkingen – en hun activiteiten als bankiers. De militaire functie van de tempeliers (oorspronkelijk de Orde van de Arme Ridders van Christus en de Tempel van Salomo) werd na de definitieve verovering van het Heilige Land door de moslims in 1291 steeds kleiner, en hun financiële functie in Europa steeds belangrijker. Hun rol als bankier van de koning ten tijde van de onverzadigbare Filips IV van Frankrijk, die niet van plan was zijn schuld aan de Tempelorde terug te betalen, betekende uiteindelijk de nekslag voor de tempeliers.…

Op 18 maart 1314 kwamen de grootmeester van de Tempelorde Jacques de Molay en de provinciecommandeur van Normandië Godfried van Charnay na meer dan zes jaar gevangenschap in opstand, en trokken alle bekentenissen die ze hadden gedaan weer in. Ze werden ervan beschuldigd terug te vallen in ketterij en dezelfde dag nog op de brandstapel gezet, zonder toestemming van de paus. Toen koning Filips IV in november dat jaar omkwam bij een jachtongeluk, dacht het volk – opgezweept door de jarenlange lasterpraat van Nogaret over magie en hekserij door de tempeliers – dat de koning was getroffen door een ‘vloek’ van de tempeliers.…

KWELLINGEN De ‘kwelling’ van de dochter en het nichtje van predikant Parris, vormde de aanleiding voor de heksenjacht in Salem. Deze term werd gebruikt voor de fysieke aanvallen door de duivel of de vermeende heks die hem diende. Zo had een groep van zes vrouwen en meisjes Martha Corey ervan beschuldigd hen te kwellen door hen te bijten, knijpen en bij de strot te grijpen. Het meisje Ann Putnam beklaagde zich dat Martha Corey vaak aan haar verscheen en haar op meerdere manieren had gemarteld, onder andere door haar te knijpen. De kwellingen traden vaak op tijdens de openbare hoorzittingen die werden gehouden om personen te ondervragen die van hekserij werden beschuldigd. Wanneer ze hun vuisten balden, op hun lippen beten of met hun hoofd schudden, krompen de aanwezige slachtoffers…

Het Archeologisch Museum van Istanbul bestaat uit drie onderdelen, het Archeologisch Museum zelf, het Museum van het Oude Midden-Oosten en het Tegelpaviljoen. Gezamenlijk vormen ze een van de grootste archeologische musea ter wereld. De vroegste kiem voor het museum werd gelegd in de nabijgelegen Hagia Irene-kerk, die diende als arsenaal, maar vanaf het begin van de 19de eeuw ook als museum voor andere schatten van het Ottomaanse Rijk. Sultan Abdülaziz bezocht in 1867 archeologische musea van Londen, Parijs en Wenen en raakte hierdoor geïnspireerd om in Istanbul ook een archeologisch museum te stichten. De bouw van het nieuwe museum begon in 1881 onder leiding van Hamdi Bey; op 13 juni 1891 werd het geopend met op de begane grond de opstelling van de sarcofagen uit Sidon, die daar nog altijd…

De tentoonstelling Romeinse Waalschatten brengt vond sten uit deze rivier terug naar de plek waar ze zijn gevon den. Aan de hand hiervan wordt in museum de Bastei in Nijmegen het verhaal ver teld van het leven langs Waal in de Romeinse tijd. Met de Romeinen komt er meer wel vaart en worden er nieuwe ideeën geïntroduceerd. Ook boeren, ambachtslieden en handelaars profiteren hiervan. In Nijmegen en omgeving verrijzen indrukwekkende bouwwerken zoals villa’s, badhuizen, tempels en een amfitheater, het enige dat in Nederland bekend is. De relatie van de Romeinen en deoorspronkelijke bevolking met het Waalgebied wordt verbeeld in vijf thema’s. Voor elk is een topstuk gekozen dat het verhaal erachter tot leven brengt. Zoals een bronzen beeldje van Mercurius, de god van de handel, maar ook van reizigers. Hij…