Inhoudsopgave van Editie 1 - 2024 - National Geographic Historia

Soms valt het tegen, een bezoek aan een Romeinse triomfboog. Maar meestal zijn ze gelukkig beter zichtbaar dan dit exemplaar in Orange. De bogen dienden geen ander doel dan propaganda: het vieren van een overwinning of het eren van een belangrijk persoon. Ze getuigden van de macht en rijkdom van het Romeinse Rijk. Verderop leest u over hun ontstaan en ontwikkeling. In Nederland waren de Romeinen ook actief. Bekend is de Neder-Germaanse Limes, de verdedigingszone die grofweg langs de Rijn liep. Niet zo bekend is dat een deel van Limburg tussen de 1ste en de 3de eeuw een bloeiend landbouwgebied was, waar honderden Romeinse villa’s stonden te midden van wuivende graanvelden. Hoewel veel villa’s al in het verleden zijn ontdekt, zijn de omvang en het belang van dit cultuurlandschap pas…

Op woensdag 13 november 1918 maakten 42 oorlogsschepen hun opwachting in de wateren van de Bosporus in Istanbul. Onder aanvoering van het Britse slagschip HMS Agamemnon hielden de Engelse, Franse, Italiaanse en Griekse schepen stil voor het weelderige Dolmabahçepaleis, de residentie van de Ottomaanse sultan Mehmet VI Vahideddin. Een eskader vliegtuigen vloog triomfantelijk boven de schepen en de stad. Twee dagen hiervoor had Duitsland de wapenstilstand getekend, waarmee een einde was gekomen aan de gevechten op Europese bodem in de Eerste Wereldoorlog. Het Ottomaanse Rijk, bondgenoot van de Duitsers, had op 30 oktober in Mudros een wapenstilstand ondertekend – en nu waren de overwinnaars naar de Turkse hoofdstad opgetrokken om deze te bezetten en de afspraken uit het akkoord uit te voeren. De toekomst van sultan Mehmet VI en die…

DE AMPHISBAENA De amphisbaena was een hagedis of slang met twee koppen, één op de goede plaats en de andere aan zijn staart. Klassieke auteurs zoals Plinius de Oudere zeiden over de twee koppen dat het net was alsof ‘één niet genoeg was om voldoende gif te kunnen spuiten’. Er werd ook gezegd dat de amphisbaena zich rondtollend verplaatste omdat beide koppen aan zijn lijf trokken, dat zijn ogen straalden als de bliksem en dat hij van alle slangen de enige was die niet werd afgeschrikt door kou. In bestiaria werd hij meestal afgebeeld met één grotere kop die in zijn staart beet.…

In 16de en 17de eeuw baseerde het Spaanse koningshuis zijn hegemonie in Europa op een machtig leger dat georganiseerd was in vermaarde infanterie-eenheden: de tercios. Deze bestonden uit soldaten van allerlei nationaliteiten: Italiaanse, Waalse, Engelse, Bourgondische, Ierse en Duitse huurlingen, en natuurlijk ook Spaanse militairen. Hoewel de laatsten in de minderheid waren, vormden ze wel altijd het hart van de Habsburgse troepen, omdat men vond dat ‘de Spaanse natie de rots en het fundament’ van het leger moest zijn. De tercios werden rond 1536 opgericht en waren zo succesvol dat ze bijna een eeuw lang werden gezien als de beste infanterie van de westerse wereld. Ter vergelijking: de legendarische Keizerlijke Garde van Napoleon heeft minder dan vijftien jaar bestaan. De superioriteit van de tercios was gebaseerd op twee factoren: de…

De beschrijving van banketten in literaire bronnen is niet representatief voor het eetpatroon van de Romeinse elite, luidt een van de stellingen die onderzoeker Guido Sala onlangs succesvol verdedigde bij zijn promotie over de voedselvoorziening in het antieke Rome. Maar ook een ander cliché, dat de armen alleen brood en pap aten, haalt hij onderuit. De beschikbare voeding bleek voor alle sociale klassen gevarieerder dan tot nu toe gedacht. Ook de armere Romeinen konden af en toe vlees betalen en ze aten ook groenten en fruit. Voor zijn onderzoek bestudeerde Sala allereerst de Romeinse eetcultuur. Schriftelijke bronnen leveren gegevens op over de voeding van de hogere klassen, maar dankzij moderne archeologische technieken zijn daarnaast gegevens beschikbaar gekomen over het dieet van de ‘gewone Romein’. Zo konden bijvoorbeeld in Herculaneum menselijke…

KAROLINGISCH BESTIARIUM Onder een pagina uit de Codex Bongarsianus 318, een Latijnse vertaling van de Physiologus, het ‘oerbestiarium’.Het werd rond 830 in een klooster in Oost-Frankrijk gekopieerd.Op de illustratie staan een panter en andere dieren. SCHWEIZERISCHE NATIONALBIBLIOTHEK, BERN. AURIMAGES In de2de of de3de eeuw n.C. schreef een anonieme auteur in Alexandrië een boek dat later de titel Physiologus kreeg. Dit oorspronkelijk Griekse werk, waarvan al snel veel kopieën werden gemaakt, moet oorspronkelijk tussen veertig en 48 hoofdstukken hebben geteld. Elk daarvan gaat over een dier en omvat een afbeelding en een beschrijving van de belangrijkste kenmerken, gevolgd door een min of meer verzonnen anekdote over zijn gedrag. Over leeuwen werd bijvoorbeeld gezegd dat welpen doodgeboren werden. De leeuwin bewaakte ze tot de leeuw arriveerde, de koning van het dierenrijk. Hij…

MANTICHORA Sommige bestiaria wijdden een apart hoofdstuk aan de mantichora, een bijzonder wezen dat al door auteurs als Aristoteles en Plinius de Oudere werd beschreven. Met zijn leeuwenlijf en soms een rode huid, schorpioenstaart, een mensenhoofd met een driedubbel gebit en grijze ogen, zag hij er zeer vreemd uit. Hij maakte een geluid dat volgens een 12de -eeuws Engels bestiarium ‘leek op fluiten’. Daar was aan toegevoegd dat hij erg ver kon springen en mensenvlees at. Sommige auteurs hebben geopperd dat dit fabeldier misschien geïnspireerd was op de Indische tijger, die ook mensen aanviel.…

Op 5 en 6 september 1634 troffen de katholieke en protestantse kampen, die tegenover elkaar stonden in de Dertigjarige Oorlog, elkaar bij Nördlingen. De katholieke zijde bestond uit een Spaans leger onder leiding van kardinaal -infant Ferdinand van Oostenrijk 1, een keizerlijk leger onder leiding van aartshertog Ferdinand van Habsburg 2 en een contingent van de Katholieke Liga onder leiding van de hertog van Lotharingen 3. Aan protestantse kant (het Verbond van Heilbronn) stonden de Zweden 4 van Gustaf Horn – volgens sommigen de beste troepen van Europa – en de troepen van Bernard van Saksen -Weimar 5. In totaal streden twintigduizend infanteristen en dertien- duizend cavaleristen tegen respectievelijk zestienduizend infanteristen en negenduizend cavaleristen. De katholieken namen een defensieve positie in om hun belegering van de stad Nördlingen 6 af…

Zelfs mensen die niet alle ins en outs kennen van de Romeinse geschiedenis, herkennen de triomfbogen van Constantijn en Septimius Severus in Rome. Eigenlijk zijn triomfbogen een opmerkelijk fenomeen, omdat ze tot de weinige puur symbolische gebouwen behoren die werden gebouwd door de doorgaans heel praktisch ingestelde Romeinen. De beeldhouwwerken, reliëfs en inscripties waarmee de bogen zijn gedecoreerd, maken ze tot ware historische archieven en door hun vaak goede staat, soms nog bijna helemaal intact, hebben ze een plekje gekregen in het collectieve geheugen van vele generaties wetenschappers, reizigers en toeristen die geïnteresseerd zijn in de Oudheid. Triomfbogen waren verbonden met een ceremonie die gebruikelijk was tijdens de Romeinse Republiek: de triomftochten die werden gehouden om in de hoofdstad Rome de zeges en veroveringen te vieren van de legioenen. Generaals…

15DE EEUW ITALIË ISABEL BARCELÓ CHICO SCHRIJFSTER VAN LUCRECIA BORGIA (1480-1519). BAJO UNA NUEVA LUZ In augustus 1492 werd de uit Valencia afkomstige kardinaal Rodrigo Borgia in een grootse ceremonie tot paus gekroond. Hij kreeg als naam Alexander VI. De nieuwe paus was zestig jaar oud, knap en had een imposante gestalte en prettige omgangsvormen. Rodrigo had al een lange carrière in de kerk doorlopen en was onder vijf opeenvolgende pausen opgeklommen tot deken van het College van Kardinalen en vicekanselier van de Heilige Roomse Kerk. Kortom, er was geen andere prelaat met meer gezag, kennis en ervaring dan hij. Maar hij leefde niet bepaald celibatair: niet alleen had hij een maîtresse, hij was zelfs al vader van een zoon en twee dochters voor hij deze vrouw had leren kennen.…

FLORINDA Dit werk was een geschenk van koningin Victoria aan haar man Albert in 1852. Het verbeeldt de legende van Roderik, de laatste Visigotische koning van Spanje, die Florinda la Cava en enkele paleismeisjes bespioneert tijdens het baden. Wat ging er schuil achter het sociale masker dat in een groot deel van de 19de eeuw werd gedragen in westerse samenlevingen, in het bijzonder in Engeland en Amerika? Waren mensen toen werkelijk zo veel anders dan nu? Het gangbare beeld van de victoriaanse tijd is dat van een periode van strikte moraliteit en strakke sociale normen. Maar achter die façade van nette kleding en stijve etiquette was een wereld die veel minder preuts en braaf was dan vaak wordt aangenomen. Terwijl het modebeeld werd bepaald door meerlagige rokken tot over de…

In de tentoonstelling De schepping van de wetenschap in Museum Catharijneconvent draait het om vier onderzoeksgebieden die vanaf de begintijd van de moderne westerse wetenschap de mens hebben beziggehouden: onderzoek van het heelal, van het menselijk lichaam, van de natuur en van de fysieke aarde. Daarbij speelde de wisselwerking tussen wetenschap en religie een belangrijke rol. Soms bleek religie een stimulans om een bepaald fenomeen te onderzoeken, terwijl in andere gevallen het christelijke wereldbeeld juist kon veranderen door het wetenschappelijk onderzoek. In de tentoonstelling krijgen wetenschappers als Descartes, Copernicus, Galileo en Newton een belangrijke plaats, en wordt gekeken of en hoe hun nieuwe inzichten in de knel kwamen met de christelijke leer. Door een samenwerking met Rijksmuseum Boerhaave en Teylers Museum kunnen belangrijke instrumenten worden getoond, die de ontwikkeling van…