Inhoudsopgave van Editie 6 - 2023 - National Geographic Historia

in alle soorten en maten, maar allemaal grijpen ze terug op hetzelfde kerstverhaal. Tenminste, dat zou je verwachten. In het artikel over de geboorte van Jezus leest u dat er in de Bijbel eigenlijk twee versies staan van dit verhaal – met belangrijke verschillen, maar beide heel sober. De inspiratie voor de uiterlijke verschijningsvorm van de kerststal en andere kersttradities komt dan ook vooral uit andere bronnen, en varieert door de tijd en van streek tot streek. Vanaf de 9de eeuw v.C. ontstond in het gebied rond Cádiz, Sevilla en Huelva een welvarende en hoogontwikkelde samenleving: Tartessos. Deze werd gevormd door de contacten tussen Fenicische kolonisten en de inheemse bevolking. Ruwweg in dezelfde periode richtten de oude Grieken in Epidauros een groot heiligdom op gewijd aan Asklepios, de god van…

DE LYCISCHE WEG IS DE eerste langeafstandswandelroute van Türkiye. Het pad loopt rond het schiereiland Teke en heeft een lengte van 500 kilometer. De route voert van Fethiye naar Antalya, maar er zijn verscheidene punten waar u kunt opstappen voor een korte wandeling of een trekking van een of meerdere dagen. Waar u ook voor kiest, het zal een onvergetelijke tocht worden: door het overweldigende landschap, én door de vele contacten met oude beschavingen of de vriendelijke bewoners die u onderweg tegenkomt. Het pad is goed begaanbaar, met soms een sportieve uitdaging die het extra avontuurlijk maakt, zoals een hangbrug of een zipline. Dit alles maakt de Lycische Weg een bestemming waar liefhebbers van zowel natuur als geschiedenis aan hun trekken komen. DE OUDE STEDEN VAN LYCIË Tussen de baaien…

SCHATTEN UIT TARTESSOS   Hierboven een gouden halsketting uit de Tartessische schat van Aliseda. Rechts: stèle nummer IV uit Cabeza del Buey (Badajoz), met figuren van krijgers en tekens in het Tartessische schrift. MUSEO ARQUEOLÓGICO NACIONAL, MADRID. MUSEO PROVINCIAL, BADAJOZ. PEDRO CARRIÓN/ALBUM CHRONOLOGIE De oorsprong van Tartessos 10de eeuw v.C. In Huelva ontstaan de eerste gedocumenteerde contacten tussen de lokale bevolking en Fenicische handelaren, die op de kusten landen. 9de eeuw v.C. Aan het begin van deze periode wordt in Gadir (Cádiz) de tempel van Melkart gebouwd en bij Spal (Sevilla) de tempel van El Carambolo. 8ste eeuw v.C. Tussen eind 9de eeuw en begin 8ste eeuw v.C. worden in het zuiden van het Iberisch Schiereiland de eerste Fenicische koloniën gesticht. 8ste -7de de eeuw v.C. In deze periode komt…

M essalina geldt als een van de meest verdorven vrouwen uit de geschiedenis. Ze was de derde vrouw van keizer Claudius en wordt vandaag de dag herinnerd als een kwaadaardige, nymfomane keizerin. In de moderne verbeelding is Messalina een losbandige, gewelddadige, irrationele en impulsieve vrouw, met een ongebreidelde seksuele lust. Dat imago wordt weerspiegeld in de literatuur. Toen Charlotte Brontë in Jane Eyre de krankzinnige vrouw van Mr Rochester beschreef, die opgesloten op zolder leefde, vergeleek ze haar onder andere met Messalina. En in de roman De meester en Margarita van de Russische schrijver Michail Boelgakov, is Messalina te gast op het bal van Satan. Van alle losbandige vrouwen die de Romeinse genderrollen hebben doorbroken, wordt Messalina als de meest schandaleuze afgeschilderd – zowel in klassieke bronnen als in moderne…

Volgens het evangelie van Matteüs werd Jezus geboren ‘in Betlehem in Judea, tijdens de regering van Herodes’ (Mat. 2:1). De evangelist Lucas zegt: ‘Jozef ging van de stad Nazaret in Galilea naar Judea, naar de stad van David die Betlehem heet, aangezien hij van David afstamde, om zich te laten inschrijven samen met Maria, zijn aanstaande vrouw, die zwanger was. Terwijl ze daar waren, brak de dag van haar bevalling aan, en ze bracht een zoon ter wereld, haar eerstgeborene’ (Luc. 2:4-7). Maar de andere twee evangelisten, Marcus en Johannes, noteren dat Jezus in Nazaret geboren was, in de landstreek Galilea. Dat lijkt een stevig gewortelde traditie, gezien het feit dat Jezus nooit ‘Jezus van Betlehem’ werd genoemd, en wel ‘van Nazaret’. Het evangelie van Johannes laat zien dat sommigen eraan…

Voor mensen uit de Oudheid was een beeld niet voltooid als het niet van kop tot teen was beschilderd. Daarbij was het kleurgebruik soms allerminst ingetogen. Hetzelfde gold voor gebouwen zoals de marmeren tempels: ook deze waren beschilderd met stevige kleuren. Dat antieke marmeren beelden polychroom waren is al langer bekend, maar wordt toch vaak met afschuw ontkend of genegeerd, omdat het strijdig is met het westerse schoonheidsideaal van onbeschilderde beelden – dat overigens al in de Renaissance ontstond. Het Duitse archeologenechtpaar Vinzenz Brinkmann en Ulrike KochBrinkmann, verbonden aan de Liebieghaus Skulpturensammlung in Frankfurt am Main, doet echter al bijna veertig jaar onderzoek naar kleur op antieke beelden. In het Gallo-Romeins Museum is een tentoonstelling gewijd aan hun werk, onder de titel De oudheid in kleur. Uitgaand van sporen van…

Thema’s uit het Midden-Oosten Fenicische goden Egyptische thema’s…

De oorzaken: dieren en genen Waarom was juist de inheemse Amerikaanse bevolking zo weerloos tegenover de pokken en andere infectieziekten? Een theorie beweert dat Europeanen en Afrikanen door al duizenden jaren te hebben samengeleefd met boerderij- en huisdieren, immuun waren voor de virussen die deze dieren bij zich droegen. In het Amerika van vóór de conquista, de Spaanse kolonisatie die begon in 1492, leefde de bevolking niet samen met vee. Daarnaast is er op gewezen dat de oorspronkelijke Amerikaanse bevolking, die niet in contact stond met andere continenten, in genetisch opzicht erg homogeen was. Er bestond dus geen diversiteit zoals in de rest van de wereld. Dat maakte het voor virussen eenvoudiger om zich over de bevolking te verspreiden zonder zich steeds te moeten aanpassen aan verschillende gastheren of opgebouwde…

Elkab ligt op de oostelijke oever van de Nijl, ongeveer z e shonderd kilometer ten zuiden van Caïro. Sinds het einde van de 19de eeuw zijn er wetenschappelijke opgravingen gedaan, eerst door Britse wetenschappers en vanaf 1937 door Belgische onderzoekers van de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis (KMKG) in Brussel. Maar Elkab was al wel eerder bekend in het Westen. De Britse reiziger en arts Charles Perry maakte rond 1740 een reis langs de Nijl en beschrijft in zijn verslag ‘een plaats die Caab heet’. Hij ziet er onder meer ‘de resten van een antieke tempel, die bestaan uit zes zuilen in twee rijen, en met het dak intact’. In Description de l’Égypte, het 23-delige verslag van Napoleons wetenschappelijk expeditie naar dit land in 1789-1801, staat inderdaad een gravure…

Volgens de mythologie had Asklepios, een zoon van de god Apollo, het vermogen om alle ziekten te genezen en kon hij zelfs overledenen tot leven wekken. Hij werd meestal afgebeeld met een slang, het dier dat zowel het idee van de verjonging symboliseerde (omdat hij steeds vervelt), als van de wedergeboorte (omdat zijn gif dodelijk kan zijn maar ook als tegengif kan dienen). Tot op de dag van vandaag is de staf van Asklepios met een slang het symbool van de geneeskunde. Een slang met een bokaal die het gif opvangt, is het symbool van de farmacie. Het eerste heiligdom Vanaf de archaïsche tijd ontwikkelde zich in Griekenland de cultus van Asklepios. Er werden Asklepieia gebouwd, tempels gewijd aan Asklepios, waar zieken naartoe gingen in de hoop op genezing door…

Afgezien van Nieuwjaar is de geboortedag van Jezus wereldwijd misschien wel het meest gevierde feest; meer dan twee miljard mensen vieren deze gebeurtenis elk jaar met volle overgave. Van alle christelijke feestdagen is het echter de dag met de magerste geschiedkundige onderbouwing. De historische basis voor het feest berust uitsluitend op delen van twee van de vier canonieke (door de kerk erkende) evangeliën. Samen vormen die teksten het zogenoemde ‘Kindheidsevangelie’. Het gaat om de eerste twee hoofdstukken van de evangeliën van Matteüs en Lucas, die tussen 85-90 n.C. zijn geschreven. Marcus’ werk, het oudste van de vier canonieke evangeliën, dat dateert van tussen 71 en 75, rept met geen woord over dit onderwerp, waarschijnlijk omdat degene die het heeft geschreven er niets met zekerheid over wist te zeggen. Het evangelie…

In 2:1-12 vertelt Matteüs hoe ‘magiërs uit het Oosten’ Jezus aanbidden en geschenken aanbieden, maar meer krijgen we niet over hen te horen. Alle overige details over deze heren zijn latere verzinsels uit de apocriefe evangeliën, bijvoorbeeld het verhaal dat de wijzen koningen waren, en dat het een drietal was. Het woord ‘magiërs’ dat we met ‘wijzen’ vertalen, komt eigenlijk uit het Grieks, magoi, en het had twee verschillende betekenissen: ofwel personen die zwarte of witte magie bedreven, ofwel zoroastrische priesters. In deze Perzische religie waren de priesters ook geleerden op het gebied van sterrenkunde en astrologie. De wijzen vragen naar ‘de pasgeboren koning van de Joden’. Dat bevestigt voor Matteüs dat niet de Romeinse keizer maar Jezus de echte koning van de wereld is. Deze evangelist vermeldt niet expliciet…