Inhoudsopgave van Editie 5 - 2023 - National Geographic Historia

In de Sint-Nicolaaskapel op het Valkhof in Nijmegen zag ik dit drieluik in een nis achter het altaar. Het ziet er oud uit, maar dat is het niet echt. De mensen die zijn afgebeeld komen wel uit een ver verleden. Het zijn keizer Otto II en keizerin Theophanu, die kort voor het jaar 1000 graag in ons land vertoefden. Voor mij zijn het uitnodigende deuren naar deze bijzondere tijd, waarin geloof en macht één waren en Nederland belangrijke veranderingen doormaakte. Waar de kapel een ingetogen bouwwerk is, vertegenwoordigt het Mausoleum van Halikarnassos het andere eind van het monumentale spectrum. Mausolus, een Perzische satraap die tot 353 v.C. heerste over Carië, liet voor zichzelf een 45 meter hoog praalgraf bouwen, een van de zeven wereldwonderen. Zijn naam zou voor altijd voortleven…

In het geschiedenisonderwijs worden de Middeleeuwen verdeeld in Tijdvak 3: Monniken en Ridders (500-1000) en Tijdvak 4: Steden en Staten (1000-1500). Het jaar 1000 dient dus als kantelpunt. Maar van een dramatische gebeurtenis die alles op zijn kop zette was geen sprake. Wel waren er rond die eerste millenniumwisseling grote ontwikkelingen die Nederland zijn uiteindelijke gezicht zouden geven. Archeologisch en historisch onderzoek toont aan dat Nederland volop meespeelde in de hoogste keizerlijke en geestelijke kringen van die tijd. Maar bovenal veranderde het landschap en groeide de bevolking. Grote ontginningen Nog in de Romeinse tijd, in de 3dedeeeuw, zorgde een zeespiegelstijging ervoor dat een groot deel van Nederland onder de golven verdween. Het land was twee eeuwen bijna onbewoonbaar. In de 5 dedeeeuw zakte het water en kwamen er nieuwe kolonisten…

Eenthermaal heiligdom, waar Etrusken en Romeinen vreedzaam naast elkaar dezelfde godin van de heilige bron vereerden en om genezing vroegen, werd na de komst van het christendom zorgvuldig afgesloten en verlaten. Bijna tweeduizend jaar lag het in de diepte van warmwaterbronnen verborgen, totdat in oktober 2022 archeologen de toegangspoort van het heiligdom ontdekten. Uit de warme modder van de thermische bron kwamen onder meer 24 grote bronzen beelden tevoorschijn, die zo’n 2300 jaar geleden zijn vervaardigd. Het is de grootste collectie beelden uit de Oudheid die ooit in Italië is gevonden. De beelden hebben zowel Etruskische als Latijnse inscripties. Dat is opvallend, omdat ze dateren uit een periode waarin de Etrusken en Romeinen hevige strijd met elkaar voerden. Alles wijst er echter op dat ze op deze multiculturele plek in…

De jonge vrouw van keizer Claudius was het middelpunt van allerlei intriges, overspel en wraak. In het jaar 38, toen ze trouwde met haar eerste en enige echtgenoot, keizer Claudius, was Valeria Messalina hooguit achttien jaar oud. Haar man was 47 en al twee keer gescheiden. Na haar dood maakten misogyne Romeinse schrijvers van haar een prostituee-keizerin. Wat echt ‘schandalig’ was aan Messalina, was dat zij openlijk de grenzen overschreed die voor een vrouw in het Romeinse keizerlijke systeem waren vastgesteld.…

E enteam onderzoekers onder leiding van moleculair archeoloog Philippe Martinez van de Sorbonne Université heeft, in samenwerking met wetenschappers van de Universiteit van Luik, de schilderingen van twee Egyptische graven uit het Nieuwe Rijk bestudeerd met een bijzondere techniek voor chemische analyse: macro-röntgenfluorescentiespectrometrie, afgekort MA-XRF. De techniek op zich bestaat al langer, maar pas sinds kort bestaat hiervoor draagbare apparatuur. XRF kan de chemische samenstelling van schilderingen en de ondergrond in kaart brengen. Het onderzoek werd uitgevoerd in de graven van Menna (TT69), een hoge ambtenaar uit de tijd van Thoetmosis IV en van de priester Nachtamon (TT341), die de titel ‘opzichter van het altaar’ droeg en werkte in het Ramesseum. In de tombe van Menna analyseerden de onderzoekers een schildering in de dwarshal. Daarop is Menna afgebeeld terwijl hij…

Toen Filips II in november 1561 besloot een aan Sint Laurentius (San Lorenzo) gewijde abdij te laten bouwen in het dorp San Lorenzo de El Escorial, wilde hij dat het méér zou worden dan alleen een klooster. Voor hem was het familiegraf voor zijn dynastie, de Habsburgers, het belangrijkste onderdeel van het complex. Daarnaast liet hij een paleis bouwen, waar hij langere periodes kon verblijven. Andere onderdelen van het project waren een monumentale basiliek, een seminarie waar de geestelijken van de toekomst werden opgeleid, en een van de beste bibliotheken van die tijd. Al vanaf de start van de bouw in 1562 placht de vorst maanden aan één stuk in El Escorial door te brengen, vooral in de zomer. In 1586, toen de bouw van het paleis annex klooster bijna…

CHRONOLOGIE De grootse graftombe uit de Oudheid Rond 547 v.C. De Perzische koning Cyrus II de Grote verovert het koninkrijk Lydië. Ook de landstreek Carië en de stad Halikarnassos vallen in handen van de Perzen. Rond 377-’76 v.C. De edelman Mausolus wordt satraap van Carië. Hij volgt zijn vader Hekatomnos op, die door Artaxerxes II tot satraap was benoemd. Rond 370 v.C. Als satraap van Carië vestigt Mausolus zijn hoofdstad in Halikarnassos. Hij laat de stad herbouwen en begint een ambitieus programma van publieke werken. 353 v.C. Na de dood van Mausolus zet zijn weduwe Artemisia de bouw van zijn monumentale graftombe in het centrum van Halikarnassos voort. 334 v.C. Alexander de Grote belegert de stad Halikarnassos tijdens zijn verovering van het Perzische Rijk. Het Mausoleum loopt schade op. 1406…

Volg Vincent van Gogh door het Drenthe van 1883 In 24 brieven beschrijft Vincent van Gogh de reis die hij in 1883 ondernam door Drenthe. Ze omvatten de periode van 11 september tot 1 december – drie maanden, waarin hij verblijft in Hoogeveen en Nieuw-Amsterdam/Veenoord, en van daaruit allerlei dorpjes en gehuchten verkent. ‘Drenthe is zóó mooi, zoo zeer pakt het me algeheel in en voldoet mij absoluut dat ik, indien ik niet voor altijd hier kon zijn, ik liever ’t maar niet gezien had. Het is onbeschrijfelijk schoon,’ schrijft hij, maar hij ondervindt ook tegenslag: modellen die niet meewerken en de onmogelijkheid om schildersmaterialen aan te schaffen. Het Drents Museum in Assen deed acht jaar lang onderzoek naar Van Goghs verblijf in de provincie. Het visuele verslag daarvan ziet…