Inhoudsopgave van Editie 1 - 2023 - National Geographic Historia

Het leven van Johannes Vermeerspeelde zich volledig af in het 17 de-eeuwse stadje Delft, maar zijn roem heeft zich over de hele wereld verspreid. Ter gelegenheid van de beide Vermeertentoonstellingen die dit voorjaar te zien zijn, schreef oud-National Geographic-hoofdredacteur Aart Aarsbergen een boeiend verhaal over een van diens werken. Hij koos daarvoor een schilderij dat níet te zien is, maar dat wel veel over Vermeer vertelt: De schilderkunst. Nineveh was in de 7deeeuw v.C. de hoofdstad van het Nieuw-Assyrische Rijk. Hoewel de stad tot op de grond werd verwoest, hebben archeologen toch haar oude pracht kunnen reconstrueren. Vrouwen in het oude Griekenland hadden, afhankelijk van waar zij woonden, een ondergeschikte positie en waren afhankelijk van hun mannelijke voogd. We kijken hoe hun leven eruitzag. In de 9 deen de 10…

Het Brabantse Oss ontvangt in 1399 stadsrechten. De inwoners zijn er blij mee: het betekent een wekelijkse markt, tolvrijheden én de mogelijkheid om een stadswal te plaatsen. Dat laatste privilege komt goed uit aangezien Oss, gelegen aan de Maas, regelmatig wordt geplunderd door Gelderlanders. Ondanks het bedijken van de rivier, wat het landschap geschikt moet maken voor land- en tuinbouw, blijft de stad geteisterd door overstromingen. De bevolking richt zich daarom vooral op veeteelt. De veeboeren drijven handel op de markt maar betalen, omdat geld schaars is, meestal met boter. Een Osse boterwaag We spoelen enkele eeuwen vooruit, naar 1768. Er wordt in Oss zo veel handel gedreven in boter dat het gemeentebestuur toestemming vraagt om een boterwaag te plaatsen. Die komt er, zodat iedereen een vaste hoeveelheid boter van…

KAMER 1 De wandschilderingen in deze ruimte tonen een ceremonie in het koninklijk huis van Bonampak. Een van de taferelen laat de koning 1 met twee familieleden zien, gekleed voor de plechtigheid die rechts staat afgebeeld: een kind 2 wordt als troonopvolger gepresenteerd aan de edelen. Daaronder zijn onderdanen afgebeeld die geschenken brengen, waaronder jaguarvellen 3. Ook is er een stoet van zangers en muzikanten 4, alsmede lagere bestuurders. LIGGING VAN HET MONUMENT De tempel met de muurschilderingen lag naast het grote plein van de stad. Hier kwam de bevolking bijeen om rituelen, dansen en offers bij te wonen, zoals op een van de muren van het gebouw is afgebeeld. Krijgers in de aanval In Kamer 2 is een veldslag afgebeeld, de grootste weergave van een gevecht in de Meso-Amerikaanse…

Een van de kenmerken van het nationalisme zoals dat in de 19deeeuw bij veel volken opkwam, was dat men in de geschiedenis dook om een illustere oorsprong in de Middeleeuwen te vinden. Zo’n voorgeschiedenis verschafte nationalisten de historische wortels waar ze zo naar op zoek waren. Maar in het oosten van Europa maken maar liefst drie moderne staten – Rusland, Oekraïne en Belarus – aanspraak op dezelfde middeleeuwse monarchie als voorganger: het Kievse Rijk, ook wel bekend als de Kievse Roes. Aan het eind van de 9deeeuw werden in dit land de Slaven verenigd die zich vanaf de 5 deen 6 deeeuw ten oosten van de Karpaten hadden gevestigd. Het Kievse Rijk heeft meer dan vier eeuwen bestaan. Het bestreek een groot gebied en werd bestuurd als een soort federatie.…

STRIJD OM KIEV Tijdens de chaos die in Oekraïne heerste na de Oktoberrevolutie van 1917 hadden alle partijen hun zinnen gezet op Kiev. In januari 1918 werd de stad bezet door de bolsjewieken. Twee maanden later viel Kiev in handen van de Duitsers. Nadat deze zich terugtrokken, marcheerden de nationalisten Kiev binnen, maar in februari 1919 kwamen de bolsjewieken weer terug. In augustus waren de nationalisten en het Witte Leger er weer, en in december wederom de bolsjewieken. In totaal is de stad in die periode meer dan vijftien keer in andere handen overgegaan. Rechts: gevangen leden van het Rode Leger worden weggevoerd door nationalistische militairen. De Eerste Wereldoorlog betekende de ineenstorting van de grote rijken in Midden- en Oost-Europa, wat kansen bood aan nationalistische groeperingen. De Februarirevolutie in 1917,…

In 1903 bracht Georges Méliès de film La Lanterne magique uit, waarin twee clowns beelden op een muur projecteren en dansers uit het apparaat tevoorschijn toveren. Met deze optische truc bracht de goochelaar een eerbetoon aan het audiovisuele medium vóór de komst van de cinematograaf: de toverlantaarn. Een toverlantaarn bestond uit een houten of metalen kist met een olielamp, waarvan de walm via een luchtkoker werd afgevoerd. Het licht werd gebundeld met een holle spiegel. Voor een opening in de kist werden een doorzichtige afbeelding en een lenzenstelsel geplaatst, waarmee het beeld uitvergroot op een scherm of een muur kon worden geprojecteerd. De toverlantaarn werd halverwege de 17deeeuw uitgevonden, waarschijnlijk door de Nederlandse wetenschapper Christiaan Huygens. Hij leek echter niet erg trots op zijn uitvinding en vond het vervelend de…

BESCHERMHEILIGE VAN DE KONINGEN VAN ARAGON In de 15deeeuw werd Sint-Joris de beschermheilige van het koningshuis van Aragon. De eerste officiële viering ter ere van hem werd gehouden in de kathedraal van Barcelona, waarvan het interieur hiernaast is afgebeeld. GEMARTELD OM ZIJN GELOOF De ‘echte’ Sint-Joris werd in 303 gemarteld tijdens de christenvervolgingen door keizer Diocletianus. Links een gebrandschilderd raam uit de kathedraal van Freiburg. In de13deeeuw ging in Europa een legende rond over een heilige die een draak zou hebben gedood en vervolgens een prinses bevrijdde. De oudste versie van dit verhaal staat in de Legenda aurea (‘gouden legende’) van Jacobus de Voragine, een wijdverbreide bundel met heiligenlevens. In dit werk wordt verteld dat bij de stad Silena in Libië een meer lag, ‘zo groot dat het net een…

Een belangrijke mijlpaal in de geschiedenis van Oekraïne was de opkomst van het Kozakken-Hetmanaat. Deze politieke entiteit verenigde een groot deel van de gebieden van het midden en het noordwesten van het huidige Oekraïne en wordt door moderne Oekraïense nationalisten beschouwd als de eerste onafhankelijke Oekraïense staat. In 1649 kwam hetman Bohdan Chmelnytsky, de leider van de Zaporozje-Kozakken, in opstand tegen het Pools-Litouwse Gemenebest. Hij wist zo een semionafhankelijk vorstendom te stichten rond de Dnjepr. Alliantie met de tsaren Door de reactie van Polen zag Chmelnytsky zich genoodzaakt in 1654 het Verdrag van Perejaslav te tekenen, waarin de Russische tsaar beloofde de Kozakken en hun staat te beschermen tegen de druk van het Pools-Litouwse Gemenebest en ook tegen de Ottomanen, mét respect voor de onafhankelijkheid van hun staat. In ruil…

Door de Sovjetoverwinning in de Tweede Wereldoorlog zat het communisme in Oekraïne stevig in het zadel. De eerste twee decennia na de oorlog waren een tijd van economische groei. De Oekraïense industrie bloeide door de komst van fabrieken zoals vliegtuigbouwer Antonov. De mijnbouw en ook de landbouw zaten flink in de lift. Stalin ging door met de vervolging van ‘bourgeoisnationalisten’, van wie velen naar werkkampen in Siberië werden gestuurd. Na het overlijden van Stalin in 1953 viel zijn opvolger Nikita Chroesjtsjov deels terug op de oekraïnisatiepolitiek uit de tijd van Lenin. Maar ook dat was van korte duur. Vanaf 1964 zette Leonid Brezjnev, ondanks zijn eigen Oekraïense achtergrond, weer volop in op de russificatie in onderwijs en cultuur. De Sovjet-Unie werd in het Brezjnevtijdperk bovendien getroffen door een sterk teruglopende…

De ontdekking van Nineveh Nineveh werd in 612 v.C. door de Babyloniërs volledig van de wereld gevaagd. De stad was echter wel bekend, door klassieke schrijvers en uit de Bijbel. In 1842 werd er voor het eerst naar gezocht in een opgravingsproject van de Franse viceconsul Paul-Émile Botta. De Britse archeoloog Austen Henry Layard (links) wist Nineveh als eerste te identificeren. Na hem volgde nog een hele reeks onderzoekers, onder wie Hormuzd Rassam, een in Mosul geboren archeoloog die studeerde in Oxford. Hij vond onder meer kleitabletten met het Gilgamesj-epos. Veel vondsten uit Nineveh kwamen terecht in buitenlandse musea. Het British Museum verwierf zo een enorme collectie kleitabletten. Ook reliëfs werden naar Europa vervoerd, zoals dat van deze soldaten uit het paleis van Sanherib dat nu in Berlijn hangt. In…

Tussen 600 en 900 n.C. lagen er in het zuidelijke laagland, een groot gebied dat het zuiden van Mexico, Guatemala, Belize en het westen van Honduras en El Salvador omspant, honderden steden die samen de Mayabeschaving vormden. Een van die stadstaten was Cancuén, een welvarende en strategisch gelegen enclave die politieke banden had met het machtige koninkrijk Calakmul. Op de ruïnes van Cancuén zijn talloze inscripties aangetroffen, waarvan de recentste stamt uit het jaar 800. Archeologische vondsten wijzen erop dat de stad rond die tijd een gewelddadige aanval moet hebben doorgemaakt. De koninklijke familie en andere edelen werden vermoord en hun lichamen werden, samen met al hun machtsemblemen en jaden sieraden, in drie geïmproviseerde massagraven gedumpt: een ravijn en twee waterbassins. In het grootste bassin werden de resten aangetroffen van…

DE BOEREN In de 19deeeuw bestond de overgrote meerderheid van de bevolking van Oekraïne uit boeren. Vanaf de 17 deeeuw hadden de tsaristische autoriteiten er alles aan gedaan om lijfeigenen van hen te maken, hoewel in de dunbevolkte oostelijke regio’s ook gemeenschappen ontstonden van vrije boeren. Daar ontleende dit gebied zijn naam aan: Sloboda-Oekraïne (‘vrij Oekraïne’). In 1861 werd de lijfeigenschap afgeschaft. In Galicië, het Oostenrijkse deel van Oekraïne, werden de boeren uitgebuit door de Poolse grootgrondbezitters. Op de foto zijn Galicische landarbeiders te zien, begin 20 steeeuw. Onder Catharina de Grote begon het Russische Rijk aan een grote expansie richting het westen. Tussen 1772 en 1795 werd het Pools-Litouwse Gemenebest opgedeeld, waarbij Pruisen, Oostenrijk en Rusland elk een gedeelte kregen. Zo maakte Catharina zich meester van het Oekraïne ten…

In de Sovjet-Unie werd de Tweede Wereldoorlog bekend als de Grote Vaderlandse Oorlog. De oorlog werd gezien als een grote mobilisatie van de volken die samen de Sovjet-Unie vormden, onder leiding van de Russen, om het vaderland te verdedigen tegen de invasie door nazi-Duitsland. Oekraïne werd zwaar getroffen in de oorlog. Toen Adolf Hitler in de zomer van 1941 begon met Operatie Barbarossa trokken zijn troepen via Oekraïne naar de Sovjet-Unie. Een enorm aantal Oekraïense dorpen en steden werd verwoest door het materieel van de oprukkende Duitsers, en in mindere mate door de tactiek van de verschroeide aarde van de Sovjetautoriteiten, waarmee deze wilden voorkomen dat de infrastructuur en natuurlijke rijkdommen in Duitse handen zouden vallen. De oorlog kostte het leven aan ongeveer vijf miljoen Oekraïners. In de hele Sovjet-Unie…