Inhoudsopgave van Editie 4 - 2022 - National Geographic Historia

‘Wil je een turf?’ vroeg mijn opa altijd wanneer ik als kind tijdens het eten mijn hoofd ondersteunde met een arm die op tafel rustte. Dat was niet netjes, leerde ik, maar wat was een turf? Mijn opa en oma stookten op eierkolen (en hadden een altijd dreigend kolenhok). Wel konden ze zich het gebruik van turf nog goed herinneren. Ik smulde altijd van hun verhalen over ‘vroeger’. Hoe belangrijk turf ooit was voor het dagelijks leven in Nederland, leest u in het artikel over de turfvaart, geschreven door maritiem archeoloog Wouter Waldus. De stadPetra, in wat nu Jordanië is, had als handelsknooppunt op belangrijke woestijnroutes een zeer kosmopolitische bevolking. Die diversiteit werd weerspiegeld in de goden die er werden vereerd, en in de bijzondere architectuur. Na een aardbeving in…

CHRONOLOGIE Gered van de vergetelheid 1738 Met financiële steun van Karel III van Spanje worden de ruïnes van Herculaneum verkend via tunnels, die zijn uitgehakt in de harde, tot wel twintig meter dikke lavakorst. 1750 Ontdekking van de Villa dei Papiri, die ook via tunnels wordt verkend. Bij opgravingen worden beelden, mozaïeken, fresco’s en een groot aantal verkoolde papyri gevonden. 1752 De opgravers bereiken het woongedeelte van de Villa dei Papiri. In het tweede peristilium worden elf beelden gevonden van silenes, saters en cupido’s, en ook enkele bustes. 1761 Na de ontdekking van een giftige gasbel in het oostelijk deel van de villa worden de opgravingen in die zone opgeschort. Pas ruim twee eeuwen later, in 1996, worden ze hervat. 1996 De Italiaanse archeoloog Antonio de Simone legt een onbekend…

De bloeiende Nederlandse samenleving in de 17deeeuw blijft eindeloos fascinerend. Het is het verhaal van een klein land aan de rand van Europa dat zich een voorname positie wist te verwerven op het wereldtoneel. Hierbij speelde de internationale scheepvaart een centrale rol. Naast handelsondernemingen als de VOC en de WIC was Nederland vooral succesvol door de graan- en houthandel in het Oostzeegebied, de haringvisserij op de Noordzee en de handel in luxegoederen in het Middellandse Zeegebied, de zogenaamde Straatvaart. Al deze activiteiten scheppen het beeld van een levendige en internationaal georiënteerde samenleving, met de rijke Hollandse steden als in baksteen uitgevoerde expressie van de vergaarde rijkdom. Het belangrijkste transportgoed was turf, de dagelijkse brandstof voor huishoudens en de industrie. Wie de maritieme schilderijen uit deze periode aandachtig bestudeert, ziet naast…

Pas laat in de geschiedenis streken er mensen neer op de eilanden die samen Nieuw-Zeeland vormen. De Maori, afkomstig uit het oostelijk deel van Polynesië, vestigden zich hier halverwege de 13deeeuw, waarna ze uiteenvielen in verschillende stammen en subgroepen. Ze jaagden fanatiek op de moa, een struisvogelachtige loopvogel, waardoor het dier er uitstierf. Verder gingen ze gewassen verbouwen, en ook brachten ze varkens en honden mee als voedsel. Ze pasten zich aan het koude klimaat op de eilanden aan door huiden te dragen en gebruik te maken van warme bronnen. Nadat eerst Abel Tasman (1642) en later James Cook (1769) op de eilanden aankwamen, reisden vanaf eind 18deeeuw steeds meer Europeanen, vooral Britten, naar Nieuw-Zeeland. Zij werkten als walvis- en zeehondenjagers en kooplieden en verkochten gebruiksvoorwerpen aan de Maori. Favoriet…

‘We zullen velden zien bezaaid met stukken / van helmen, van schilden, van zwaarden en van zadels / en met mannen met een tot aan hun broek opengereten torso; / en we zullen paarden zien die verdwaasd ronddolen, / en overal lansen in flanken en borstkassen, / en gejubel en geween en verdriet en vreugde.’ Met deze woorden bezong de stoutmoedige Bertran de Born de oorlog. Geen troubadour deed dat zo mooi als hij. Net zoals zijn literaire vrienden was zijn werk opgetekend in de volkstaal, die zij zelf Romans noemden en die later bekend zou komen te staan als Proensal, oftewel Provençaals. In de taal van Bertran klonk het hierboven geciteerde lied als volgt: ‘Veirem champs jonchatz de quartiers / d’elms e d’escutz e de brans e d’arzos /…

Begin 1492 slaagden Ferdinand II van Aragon en Isabella I van Castilië erin de laatste Moren uit Granada te verdrijven, waarmee heel Spanje weer in katholieke handen kwam. Dat werd uitbundig gevierd, maar in ieder geval één persoon hield zich afzijdig van de festiviteiten. Dat was Christoffel Columbus. Terwijl de verslagen Nasridische troepen het veld ruimden, boog een comité van deskundigen zich over Columbus’ plannen om de zeeroute naar Azië via de Atlantische oceaan te vinden. Hun conclusie: zijn plannen waren onuitvoerbaar. Diep teleurgesteld had Columbus zijn biezen gepakt. Hij wilde weg uit Spanje, zodat hij in elk geval niet aan de feestvreugde hoefde deel te nemen. En wellicht koesterde hij nog hoop dat hij in een ander land wel de handen op elkaar zou krijgen voor zijn reisplan. Toen…

Het grafveld van Elsloo bevat graven uit de bandkeramische cultuur, genoemd naar de karakteristieke versiering van het aardewerk uit die periode. Grofweg tussen 5250-4950 v.C. vestigden deze eerste boeren van Nederland zich op de vruchtbare lössgronden van Zuid-Limburg. Van de boerengemeenschap in Elsloo zijn in de vorige eeuw meer dan honderd plattegronden van boerderijen teruggevonden. Deze waren langwerpig en konden vrij groot zijn, tot wel acht bij 35 meter. Ze stonden elk op een erf, doorgaans in groepen van tien tot twintig huizen met dezelfde oriëntatie bij elkaar. In Elsoo werd ook een omvangrijk grafveld gevonden. Dit werd in 1959 gedeeltelijk opgegraven door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en in een tweede campagne, in 1966, door de Universiteit Leiden. Beide opgravingen stonden onder leiding van hoogleraar prehistorie Pieter Modderman,…

Karavaanreizigers die door de Sinaï trokken, vertelden over een schitterende stad vol villa’s, graftomben en votiefnissen, uitgehakt in roze zandstenen rotsen. Deze wonderbaarlijke plek was Petra, een stad midden in de woestijn, verborgen in een smalle bergpas, en daardoor goed beschermd en gemakkelijk te verdedigen. De enige toegang was de Siq, een duizend meter lange kloof die uitkwam bij ‘de schatkamer’, Al-Khazneh in het Arabisch. Petra, door de Nabateeërs Raqmu genoemd, was zó groot was dat karavanen er een dag over deden om deze fascinerende stad te doorkruisen, zo lieten reizigers optekenen. Aan weerszijden werd Petra beschermd door de okerkleurige bergen. De bruisende stad had een enorme aantrekkingskracht en werd bezocht door reizigers van heinde en verre: Arabieren, Grieken, Joden, Romeinen en Syriërs. Zij vonden daar, midden in de immense…

Veleeeuwen lang hielden zeelieden van Egeïsche eilanden als Kalymnos, Mykonos en Simi zich bezig met het zoeken van sponzen in de Mediterrane wateren. Deze werden gereinigd en vervolgens in de open lucht gedroogd, waarna ze werden verkocht als schoonmaakartikel en als badspons. Soms deden de vissers een opmerkelijke bijvangst, zoals in het geval van Antikythera. Deze ontdekking zou de aanleiding zijn voor een lange reeks expedities, waarbij steeds nieuwe vondsten naar boven kwamen. In 1900 vertrok een groep sponzenvissers met twee kleine kaiki’s, een soort vissersboot, uit de haven van het destijds nog Turkse eiland Simi. Een storm dwong hen om te schuilen bij Antikythera, een eiland tussen het Griekse vasteland en Kreta. Terwijl ze wachtten tot het weer zou verbeteren, besloten ze om hun geluk te beproeven en op…