Inhoudsopgave van Editie 5 - 2021 - National Geographic Historia

OPMERKELIJK PERSOON Gekleed als Arabische pelgrim opende Johann Ludwig Burckhardt de ogen van de Europeanen voor de ruïnes van Petra en de tempels van Aboe Simbel. In 1808 maakte de jonge Zwitser Johann Ludwig Burckhardt een moeilijke tijd door. Zijn vader, een fel tegenstander van de Helvetische Republiek, was Zwitserland ontvlucht. De jonge Burckhardt zelf was eerder naar Duitsland vertrokken om te studeren, maar verkaste daarna naar Engeland. Het lukte hem echter niet om daar werk te vinden. Ook zijn ouders konden hem geen geld sturen vanwege de op dat moment geldende boycot tegen Groot-Brittannië. Hij had echter één troef in handen: een aanbevelingsbrief geschreven door Joseph Banks. Deze vermaarde natuuronderzoeker had kapitein Cook vergezeld op zijn ontdekkingstochten, en had in 1788 de African Association opgericht, een club van aristocraten…

Op deze tekening is een groot deel van de grafinventaris van de griffioen-krijger weergegeven. De objecten worden getoond in vier kleuren, die staan voor het materiaal waarvan ze zijn gemaakt. ■ De voorwerpen van brons omvatten een aanzienlijke hoeveelheid wapens, waaronder een dolk en een zwaard. ■ Gouden voorwerpen betreffen voornamelijk sieraden, inclusief een ketting en talloze kralen. ■ De zilveren voorwerpen waren mogelijk onderdeel van vaatwerk dat bij een banket werd gebruikt. ■ Kralenkettingen en halfedelstenen (carneool, amethist, barnsteen) werden aangetroffen op de borstkas van de overledene.…

MEDIA In het Leidse Museum Volkenkunde is t/m 20 februari 2022 de tentoonstelling Azteken te zien. In Historia 4-2021 kon u lezen hoe de Azteken vanaf 1428 hun macht in Mexico uitbreidden. In Leiden kunt u nu nader kennismaken met dit volk, dat niet lang van de gebiedsuitbreiding kon genieten. In 1521 werd Mexico veroverd door de Spaanse conquistador Hernán Cortés. Om de Spaanse verovering te rechtvaardigen werd de bevolking als zeer bloeddorstig afgeschilderd. Kronieken vertellen hoe bij de inwijding van een tempel tachtigduizend mensenoffers werden gebracht. De tentoonstelling laat ook een andere kant zien. Tekeningen uit Azteekse boeken en voorwerpen belichten het dagelijks leven van de Azteken, met onder meer aandacht voor hun voedsel, waar veel producten bij zitten die wij nu in Europa nog altijd eten. Verfijnde artefacten…

ACTUEEL Na meer dan 350 jaar is een schilderij van Vermeer in de originele staat hersteld. Daarmee kreeg het niet alleen haar oude kleuren, maar ook haar betekenis terug. GEMÄLDEGALERIE WOLFGANG KREISCHE In de bekende versie van Brief lezend meisje bij het venster (ca. 1657) van de schilder Johannes Vermeer staat de vrouwenfiguur voor een egale achterwand. Bij röntgenonderzoek eind jaren zeventig bleek al dat onder de deklaag van de muur een af beelding van een naakte Cupido verborgen zat. Men ging ervan uit dat dit ‘schilderij in een schilderij’ door Vermeer zelf was overgeschilderd, zoals hij ook andere aanpassingen aan zijn werk had gedaan. Nader onderzoek in 2017 bracht aan het licht dat de verf later is aangebracht, lang na de dood van de schilder. Vermeer heeft de achtergrond…

Tijdens opgravingen in 2018 zijn twee nieuwe en indrukwekkende bijenkorfvormige graven ontdekt die tholos VI en VII zijn gedoopt. Beide dateren uit de 15 de eeuw v.C. en hoewel hun karakteristieke gewelven vele eeuwen geleden zijn ingestort en de graven al in de Oudheid zijn geplunderd, vonden archeologen hier enkele kleine gouden voorwerpen. Hierboven is tholos VI afgebeeld. Deze heeft een diameter van twaalf meter en de muren zijn 4,5 meter hoog tot aan het begin van de koepel. De archeologen die hem vonden schatten dat ze zo’n duizend kubieke meter zand en rotsen hebben verwijderd bij de opgraving.…

In zijn memoires neemt Casanova geen blad voor de mond. Hij doet niet alleen een boekje open over zijn vele veroveringen op liefdesgebied, maar ook over zijn passie voor gokken, zijn hobbyisme op het gebied van magie, zijn beroemde uitbraak uit de gevangenis en een bizarre nacht op het kerkhof. SCALA, FLORENCE 1. Verwerpelijk gedrag In zijn autobiografie vertelt Casanova dat hij meedeed aan wat tegenwoordig verkrachtingen zouden worden genoemd. De slachtoffers waren vrouwen uit het proletariaat. Hij vertelt over een ‘incident’ waarbij hij niet de kans kreeg een meisje te misbruiken, en daarom ranselde hij haar maar af. Een andere keer was hij in een kroeg met een groep vrienden, allemaal twintigers. Hun oog viel op een vrouw, die in het gezelschap was van haar man en nog twee…

GROTE ONTDEKKINGEN In 2001 werd het eerste (en tot nu toe enige) Nederlandse neanderthalerfossiel gevonden. Op basis van de laatste wetenschappelijke inzichten kreeg Krijn een gezicht. In 2001 bracht de schelpenzuiger Eemshoorn in Yerseke een lading schelpen aan land die voor de kust van Zeeland was opgevist. De schelpen hadden als eindbestemming t worden vermalen tot kattengrit. Amateurpaleontologen wisten dat er tussen de schelpen soms fossielen en artefacten zaten en daarom werd ook deze partij doorzocht. Een 9,5 centimeter lang botfragment kwam terecht in de verzamelbak van een alerte zoeker, Luc Anthonis. Pas enige tijd later kwam het aan de beurt voor onderzoek, dat algauw in een stroomversnelling raakte. Na de eerste vermoedens van conservator Mark Bosselaers van het Zeeuws Genootschap dat het hier niet ging om een willekeurig stukje…

MEDIA EEN KLEINE GESCHIEDENIS VAN DE WERELD AAN DE HAND VAN SCHAPEN Sally Coulthard Terra 320 blz., € 22,99 Een oud christelijk icoon is dat van de ‘goede herder’, die op zijn schouders een lam draagt – en dat is geen toeval. Dit boek laat in een wervelende vertelling zien dat het schaap niet zomaar een dier is. Schapen hebben wezenlijk bijgedragen aan de geschiedenis, zo betoogt Sally Coulthard: ‘Ze hebben ons van voedsel en van kleding voorzien en ons dieet veranderd. Ze hebben ons zowel rijker als armer gemaakt, ons landschap een ander aanzien gegeven, bijgedragen aan grootse beschavingen en oorlogen helpen winnen.’ De lijst is nog veel langer en Coulthard weet de claims ook waar te maken. Ze voert de lezer mee van de allereerste gedomesticeerde dieren, rond…

Een Antarctische ontdekkingsreis Adwin de Kluyver Spectrum 384 blz., € 22,99 Van historicus Adwin de Kluyver verscheen in 2019 het boek Het gedroomde noorden. In Niemandsland gaat hij op een literaire en fysieke reis naar het zuidelijke puntje van de aardbol. Kluyver vertelt zijn verhaal parallel aan de memoires van de Japanse zuidpoolreiziger Nobu Shirase die in 1911 naar Antarctica reisde, en ondersteunt het met dagboekfragmenten, gedichten en foto’s van andere historische expedities. Zo ontstaat een beeld van een grote groep gedreven personen met een gezamenlijk doel: de Zuidpool. Waarom zij bereid waren de hoge prijs te betalen die dat soms kostte, wordt in dit boek duidelijk.…

Het Allard Pierson in Amsterdam heeft een oesjabti verworven van de Nubische koning Senkamanisken. Het beeldje dateert uit de periode vlak nadat de Nubische Heersers de heerschappij over Egypte moesten opgeven. ALLARD PIERSON, UNIVERSITEIT Vóór de 25ste Dynastie hadden de Egyptenaren regelmatig invloed uitgeoefend op Nubië. Ze ondernamen militaire expedities en bouwden er forten en tempels voor Egyptische goden. In de 24ste Dynastie raakten de rollen omgekeerd. Er brandde een machtsstrijd los tussen het koningshuis uit Tanis en de Thebaanse Amonpriesters. Door deze anarchie raakte Egypte opgedeeld in zwakke, losse leengoederen. De Nubische koningen, die cultureel nauw verwant waren aan Egypte, voelden zich gedwongen om dit land zijn waardigheid terug te geven en de lokale Egyptische heersers te onderwerpen. De overheersing van Egypte begon met koning Piye. De Nubische greep…

In de jaren 1640-’45 woedde in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden een hevige polemiek, die zich vooral afspeelde in Dordrecht. Het ging om haarmode. RIJKSMUSEUM EN PD PWB IMAGES/ALAMY LA CATHEDRALE DE DORTH Interieur van de Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk te Dordrecht waar Jacobus Borstius in 1644 zijn Hayrige Predicatie hield. De kerk, die sinds 1470 in deze vorm bestaat, kwam in 1572 in protestants beheer. De prent is door de Parijse drukker Daumont gespiegeld afgedrukt. Het brandende probleem dat de gemoederen zodanig in beroering bracht dat ‘huiselijken en maatschappelijken vrede ernstig verstoord raakte’ en ‘Holland begon te schudden’, betrof de haarmode. En wel specifiek over de vraag: moest het lang, of moest het kort gedragen worden? Het conflict werd veelal op papier uitgevochten, waarbij beide partijen zich uitten in…

MEDIA TEKST: SERVAAS NEIJENS SERVAAS NEIJENS Barry Strauss, hoogleraar geschiedenis aan de prestigieuze Cornell University, geldt als een expert op het gebied van oorlogsvoering in de Oudheid. In dit boek ligt de nadruk echter op iets heel anders. In tien levendige portretten neemt Strauss ons mee naar het Rome van de drie eerste eeuwen van onze jaartelling. Oorlogsvoering ontbreekt natuurlijk niet helemaal – het gaat tenslotte over Romeinen –, maar de nadruk ligt op de persoonlijkheid van de tien keizers, hun belang voor het bestuur van het imperium en hun bijdragen aan cultuur en economie. Afhankelijk van de manier van tellen waren er in het (West-)Romeinse Rijk tussen de negentig en 140 keizers. De tien in dit boek zijn zo uitgekozen dat zij ieder representatief zijn voor een tijdsgewricht. Gezamenlijk…

MEDIA OLYMPIA Het heiligdom en de Spelen in een nieuw licht Redactie: Sofie Remijsen e.a. Amsterdam University Press 142 blz., € 19,95 Olympia was de afgelopen zomer twee keer in het nieuws: als inspiratiebron voor de Spelen in Tokyo en vanwege de natuurbranden die de opgraving bedreigden. Voor meer beklijvende informatie over Olympia kunt u beter dit boek lezen. Sofie Remijsen voerde de redactie over een bundel artikelen waarin Nederlandse wetenschappers de moderne inzichten over het oude Olympia belichten. Het boek begint met een korte geschiedenis van de wetenschappelijke focus op Olympia – van hét klassieke sporticoon tot onderdeel van een brede sportpolitieke cultuur in de oude wereld –,en eindigt met de toe-eigening van Griekse idealen door nazi -Duitsland bij de Spelen van 1936. In de tussenliggende artikelen leest u…

VOLGEND NUMMER In 1803 wilde Beethoven een werk componeren dat de grootsheid zou weerspiegelen van de tijd waarin hij leefde. Hij was van plan het op te dragen aan de beroemdste man van die jaren, Napoleon Bonaparte, maar uiteindelijk noemde hij deze symfonie Eroïca, ‘de heroïsche’. Net als Napoleons veroveringen markeerde Beethovens deze 3 de Symfonie een keerpunt in de muziekgeschiedenis. Maar Beethovens bewondering voor Napoleon sloeg al snel om in afkeer. HET RAMPJAAR In 1672 werd de Republiek der Nederlanden van alle kanten door rivalen belaagd. De natie was reddeloos, de regering was radeloos en het volk was redeloos, zo luidde het gezegde. Wat gebeurde er in dat Rampjaar en waarom werd raadpensionaris Johan de Witt zo bloedig om het leven gebracht? Het begin van het einde van de…