Inhoudsopgave van Editie 4 - 2021 - National Geographic Historia

TEN GELEIDE Deze Ten geleide wil ik graag beginnen met twee huishoudelijke mededelingen. De eerste is dat ik erg verheugd ben door de benoeming van Robbert Vermue als hoofdredacteur van de Nederlandstalige editie van National Geographic. Wij zijn al 21 jaar collega’s en ik weet dat de algemene leiding over onze titels bij hem in uitstekende handen is. Bij de komst van een nieuwe hoofdredacteur hoort ook het vertrek van de oude: Arno Kantelberg, bedankt voor de vruchtbare samenwerking in de afgelopen jaren. Het ga je goed! Deze maand ziet u de Vliegende Hollander op de cover. Publicist Hester van Delden ontdekte tijdens het onderzoek voor haar reisgids Terschelling & Vlieland dat op het eerste eiland de thuishaven lag van de legendarische kapitein uit de zeemanslegende. Zij beschrijft zijn roerige…

DE NATIONALE PARKEN ELLEN VAN DEN DOEL De Nederlandse nationale parken bevatten een geweldige diversiteit aan landschappen, met elk een eigen fascinerende geschiedenis. Maak een wandeling door de paarse najaarsheide op de Sallandse Heuvelrug, spot zeehonden in de Oosterschelde, doorkruis de Brabantse landschappen waar Van Gogh mee opgroeide, verken de oer-Hollandse natuur in de Flevopolder, ga met een verrekijker op zoek naar vogels in de Nederlandse Delta en droom weg bij de eindeloze uitzichten in het Waddenzeegebied.…

DAGELIJKS LEVEN Een bezoek aan Athene in de Ottomaanse tijd Het ooit zo machtige Athene was tijdens de Ottomaanse overheersing niet veel meer dan een dorp. Toeristen werden er aangetrokken door het erfgoed van de klassieke wereld. De meeste westerlingen die in de 18de eeuw per schip naar Griekenland reisden, stapten in Athene aan wal. Maar anders dan in het klassieke Piraeus, troffen ze in Athene een desolate haven aan. Degenen die over land reisden, over de Via Sacra, zagen de ommuurde Ottomaanse stad al van veraf liggen tussen de Lycabettus en de Akropolis. Athene was omgeven door olijfbomen, wijngaarden en korenvelden, met her en der ruïnes van zowel oude als moderne gebouwen. Met ongeveer 1500 huizen was Athene in die tijd zes keer kleiner dan in de klassieke periode.…

Werk van Salomo? WALTER BIBIKOW/GTRES De archeologie heeft nog geen bevredigende antwoorden kunnen leveren op de vraag hoe groot het rijk van Salomo was. Er bestaan vandaag de dag twee verschillende theorieën die lijnrecht tegenover elkaar staan. Aan de ene kant is er de traditionele versie, die enkele van de opgegraven lagen in de paleizen van de steden Megiddo en Hazor – beide in het huidige Israël – aan Salomo toeschrijft. Als deze hypothese klopt, dan kan de informatie uit de Bijbel als betrouwbaar worden beschouwd; daarin staat vermeld dat Salomo stallen en paleizen bouwde. Veel onderzoekers vragen zich echter af hoe het mogelijk is dat een arme stad als het Jeruzalem van de 10de eeuw v.C. zou kunnen heersen over grote steden als Megiddo en Hazor. Er zijn ook…

De schoonheid van ontwakend Europa ROMAANSE KATHEDRALEN In de 11de en 12de eeuw raakte West-Europa bezaaid met een veelheid aan kerken. De godshuizen waren gebouwd in een nieuwe en statige stijl: de romaanse. INÉS MONTEIRA JEAN-MARC BARRERE/CORDON PRESS In de 11de eeuw maakte West-Europa een heus ‘cultureel ontwaken’ door, ingeleid door een aantal belangrijke ontwikkelingen: de opkomst van literatuur die niet in het Latijn was geschreven, pelgrimstochten, de hervorming van de kerk op initiatief van paus Gregorius VII, en het begin van de kruistochten tegen de islam. Daarnaast werd deze periode gemarkeerd door een ongekende bouwwoede: een netwerk van nieuwe godshuizen begon zich als ‘een witte deken van kerken’ over het christelijke Westen uit te spreiden, zoals de monnik Rodulfus Glaber rond 1047 omschreef. Deze golf van bouwactiviteit was iets…

Eerherstel voor de VLIEGENDE HOLLANDER Al eeuwen dwaalt er op de wereldzeeën een spookschip rond waarvan men beweert dat de kapitein is gedoemd voor eeuwig de oceanen te bevaren. Nu is zijn identiteit duidelijk geworden. HESTER VAN DELDEN 1860-’70, THE FLYING DUTCHMAN, CHARLES TEMPLE DIX FINE ART PHOTOGRAPHIC/GETTY IMAGES Wie is toch de kapitein van het befaamde spookschip dat bij storm plotseling opdoemt en vervolgens even snel weer verdwijnt? Talloze boeken, films, opera’s, en muziek- en theaterstukken zijn er al gewijd aan de Vliegende Hollander. Over de oorsprong van het wereldberoemde verhaal is veel gespeculeerd, maar langzaam klaart de lucht op rond de spookkapitein en wordt er meer bekend over wie hij was. MARITIEM MUSEUM ROTTERDAM Vroegste vertellingen Vanaf 1790 worden in reisverslagen van Britse zeevaarders waarnemingen opgetekend van het…

In het hart van Afrika STANLEY Door zijn drie expedities werd Henry Morton Stanley ongekend populair, al oogstte zijn optreden ook veel kritiek. ENRIQUE VAQUERIZO FOTOS: BRIDGEMAN/ACI GRANGER/AURIMAGES ‘Dr. Livingstone, I presume?’ Het decor van deze beroemde groet was Ujiji, een afgelegen plaatsje aan de oever van het Tanganyikameer in Tanzania. De ontvanger: David Livingstone, een 58 jaar oude Schotse arts, zendeling en ontdekkingsreiziger. Nadat Livingstone jaren daarvoor was vertrokken naar Oost-Afrika, op zoek naar de bron van de Nijl, leek hij nu van de aardbodem te zijn verdwenen. De man die de gevleugelde woorden uitsprak was Henry Morton Stanley, die op dat moment bezig was met zijn allereerste belangrijke expeditie in Afrika. Dankzij die reis werd Stanley, op dat moment dertig jaar oud, een van de belangrijkste Afrikareizigers van…

De man uit het ijs ÖTZI In 1991 ontdekte een Duits echtpaar tijdens een bergtocht in de Alpen het gemummificeerde lichaam van een man die meer dan vijfduizend jaar geleden leefde. Sindsdien heeft het onderzoek naar Ötzi, zoals hij werd genoemd, veel informatie opgeleverd over het leven in de kopertijd. ROSA M. TRISTÁN BOVEN: KENNETH GARRETT. LINKERPAGINA: ROBERT CLARK A an het begin van de zomer probeert een man van ongeveer 45 jaar oud in zijn eentje de Alpen over te steken. Op een gegeven moment stopt hij om te rusten en zijn jachtbuit op te eten. Hij waant zich veilig. Enkele dagen eerder was hij betrokken bij een gevecht en gewond geraakt aan zijn rechterhand, maar nu denkt hij zijn mogelijke achtervolgers te hebben afgeschud. Ze zullen hem…

3 DAGELIJKSE GEBRUIKSVOORWERPEN Ötzi’s uitrusting De betrokken onderzoekers waren verrast over de uitrusting die Ötzi bij zich had. Hij bleek goed te zijn voorbereid op een lange reis; de man uit het ijs had een uitgebreide overlevingskit bij zich die aan zijn riem was bevestigd. Ook droeg hij een leren tas met een kleine set gereedschappen: een schraper, een priem en een scherp stuk vuursteen. Daarnaast had hij een slaghamer om vuurstenen werktuigen mee te bewerken, gemaakt van hertengewei en hout. Ötzi bezat daarnaast een korte dolk met een vuurstenen lemmet en een essenhouten handgreep. Verder had hij twee losse vuurstenen pijlpunten bij zich en een pijlenkoker met twaalf pijlschachten gemaakt van viburnumtakken. Zijn bagage bevatte ook een koperen bijl, een grote onafgewerkte houten boog die brak toen deze uit…

6 HET SPOOR VAN HET DNA De herkomst van Ötzi WESTEND61/AGE FOTOSTOCK In een vroeg stadium van het onderzoek werd gedacht dat Ötzi afkomstig was uit het oosten of noorden van Tirol. Inmiddels wordt aangenomen dat hij uit Zuid-Tirol kwam. Na een diepgravende studie bleek in 2016, een kwarteeuw na zijn ontdekking, dat de koperen bijl die naast hem werd gevonden in Toscane moet zijn gemaakt. Onderzoek bracht immers aan het licht dat het aandeel loodisotopen overeenkomt met die van de bekende koperaders in mijnen in Toscane, driehonderd kilometer ten zuiden van de vindplaats. Ötzi leefde in het Chalcolithicum, een periode in de kopertijd die de overgangsperiode naar de bronstijd markeerde. In dit tijdvak neigde de mens steeds meer naar een sedentair bestaan en ging zich organiseren in complexere gemeenschappen…

MEDIA Een persoonlijke reis door de geschiedenis TEKST: SERVAAS NEIJENS EN EMMA OUDHUIZEN AART AARSBERGEN Aart Aarsbergen is voor de lezers van dit blad geen onbekende. Vanaf de eerste editie tot 2018 was hij hoofdredacteur van Historia, en in die tijd heeft hij menig historisch vraagstuk ontleed en van duiding voorzien. En eigenlijk is hij daar in zijn nieuwe boek gewoon mee doorgegaan; van een historicus kun je misschien ook moeilijk anders verwachten. Toch is er een duidelijk verschil met de verhalen die hij voor Historia schreef. Het zijn nu vooral zijn éigen verhalen geworden over plekken in Nederland waaraan hij een bijzondere herinnering heeft. Plaatsen met elk hun eigen verleden die Aarsbergen, voorzien van persoonlijke kanttekeningen, bondig voor het voetlicht brengt. Zo lezen we over het dorp Yde, over…

VOLGEND NUMMER VERSCHIJNT OP 7 OKTOBER 2021 (DE INHOUD IS ONDER VOORBEHOUD) MERLIJN DE TOVENAAR Schrijvers uit de 12de en 13de eeuw maakten van een obscure Welshe bard die mogelijk vijfhonderd jaar eerder leefde, Myrddin Wyllt, een belangrijk personage aan het hof van de mythische koning Arthur. Hij werd bekend als Merlijn door het werk van Geoffrey van Monmouth, die onder meer schreef over De profetieën van Merlijn en het Leven van Merlijn. In latere werken, bijvoorbeeld van Robert de Boron, verschuift zijn rol van profeet naar die van tovenaar. DE GRIFFIOEN-KRIJGER In de buurt van het paleis van Nestor in Pylos, in Zuidoost-Griekenland, vonden archeologen in 2015 een intacte grafkuil met de resten van een dertig tot 35 jaar oude krijger uit de bronstijd. Het onderzoek naar de inhoud…

ACTUEEL Romeinse vloer uit de 5de eeuw Bij de opgraving van een van de grootste Romeinse villa’s in de Engelse Cotswolds kwam een mozaïek aan het licht dat een onverwacht verhaal vertelt. NT/STEPHEN HAYWOOD In 2010 begon de Britse National Trust, een liefdadigheidsinstelling voor het behoud van erfgoed, met een meerjarig opgravingsprogramma in de 35 kamers tellende Romeinse villa van Chedworth in Gloucestershire, in het zuidwesten van Groot-Brittannië. Het betreft een van de grootste en best bewaarde in het land. Lang werd door archeologen aangenomen dat de villa in de 4de eeuw was verlaten, toen de Romeinse provincie Britannia gebukt ging onder een economische crisis en steden en villa’s in verval raakten. Een recente C14-datering van houtskool en botresten die in de funderingssleuf van de muur van zaal 28 werden…

KEERPUNT Hoe de Azteken de macht veroverden in Mexico In 1428 kwamen verscheidene steden in Mexico in opstand tegen de overheersing door de Tepaneken. Een van die steden was Tenochtitlan, de hoofdstad van de Azteken. In de eerste jaren van de 15de eeuw was Azcapotzalco de belangrijkste stad in de Vallei van Mexico – de streek die zich niet lang daarna zou ontwikkelen tot het hart van het Azteekse rijk en in 1519 werd veroverd door de Spanjaard Hernán Cortés. Deze stad, gelegen aan de oevers van het Texcocomeer, was de machtsbasis van het Tepaneekse volk. Deze stam maakte onder de heerschappij van huey tlatoani (‘keizer’) Tezozomoc Yacateteltetl de dienst uit in een groot gebied rond het meer. Verscheidene steden in de regio waren tot vazal gemaakt, en andere plaatsen…

SALOMO EN DE KONINGIN VAN SEBA De geschiedenis achter de legende Salomo, zoon en opvolger van David als koning van Israël, kreeg bezoek van de koningin van Seba, die popelde van verlangen om de vorst te leren kennen. De Bijbel vertelt ons over deze ontmoeting, die zich afspeelt in het schemergebied tussen geschiedenis en legende, met het Nabije Oosten van de 10de eeuw v.C. als decor. FRANCISCO DEL RÍO SÁNCHEZ THE NATIONAL GALLERY, LONDRES/RMN-GRAND PALAIS NATIONAL GALLERY, LONDEN. RMN-GRAND PALAIS FRANCK RAUX/RMN-GRAND PALAIS LOUVRE, PARIJS DEA/SCALA, FLORENCE We kennen het verhaal van de ontmoeting tussen Salomo en de koningin van Seba uit het Oude Testament. In de boeken 1 Koningen en 2 Kronieken wordt beknopt beschreven dat de vorstin afreisde naar Jeruzalem nadat zij had gehoord over de wijsheid van…

Het rijk van Salomo In tegenstelling tot het koninkrijk Seba is er geen onbetwistbaar archeologisch bewijs dat het bestaan van het rijk van Salomo aantoont. De enige bron die we hebben, is de Bijbel. Daaruit kunnen we afleiden dat het rijk moet worden gedateerd in de 10de eeuw v.C. Maar die informatie wordt vertroebeld door latere versies, waarin Salomo ook wordt aangeduid als de wijze vorst die de tempel in Jeruzalem zou hebben gebouwd. In het boek 2 Koningen wordt gemeld dat zijn rijk zich uitstrekte van de Eufraat tot aan de ‘Beek van Egypte’. Dat zou precies samenvallen met de trans-Eufratische satrapie van het Perzische Rijk en doet vermoeden dat de wens bestond het verleden van Israël zo uit te dragen dat het kon wedijveren met andere grote rijken.…

CHRONOLOGIE Mijlpalen van een middeleeuwse kunstvorm TONI VILCHES/AGE FOTOSTOCK 950 Onder de Ottoonse keizerlijke dynastie komt een bouwstijl tot ontwikkeling die een voorloper is van de romaanse. 1050 De romaanse stijl krijgt steeds meer vorm, met bouwwerken als de Sainte-Foy in het Franse Conques. 1075 De basilieken van Saint-Sernin en Santiago de Compostella zijn dé voorbeelden van pelgrimskerken. 1090 In Engeland komt de ‘Normandische’ architectuur tot bloei, een variant op de romaanse bouwkunst. 1150 Spitsbogen en kruisribgewelven raken in zwang. De gotische stijl komt in plaats van de romaanse. 1168 Meester Mateo werkt aan de sculpturen van het Pórtico de la Gloria in Santiago de Compostella.…

Luchtspiegelingen PD Een illustratie uit een 19de -eeuws boek toont een sterke overdrijving van luchtspiegelingen. Een voorbeeld van een waarneming van zo’n ‘mysterieus schip’ werd in 1690 opgetekend in een register over het scheepsverkeer bij Kaapstad: ‘We kunnen nauwelijks melden hoe verbaasd we zijn dat de galjoot die iedereen gisteravond heeft gezien, vandaag nergens te bespeuren is. Het is buitengewoon vreemd.’ Er was zelfs een naam op het schip te lezen: de Vergulde Vlamingh. Uit het VOC-archief blijkt dat de galjoot van de Vlielandse ontdekkingsreiziger Willem de Vlamingh daar destijds werkelijk is geweest.…

VERKENNING VAN HET CONTINENT Dwars door Afrika SCIENCE SOURCE/ALBUM AKG/ALBUM BRIDGEMAN/ACI Het is goed mogelijk dat deze kaart, gemaakt rond 1850, de drang naar avontuur bij de jonge Stanley heeft aangewakkerd. Destijds waren enorme gebieden in het binnenland van het continent nog niet ingevuld door westerse cartografen. Stanley zou helpen de kaart verder in te tekenen: hij vond de oorsprong van de Nijl en volgde de loop van de Kongorivier van oost naar west, dwars door Afrika. 1841 John Rowlands wordt op 28 januari geboren in Denbigh, Wales. Zijn moeder laat hem in de steek en zijn familieleden brengen hem naar een weeshuis. 1859 Rowlands vertrekt naar New Orleans in de VS. Naar eigen zeggen raakt hij goed bevriend met Henry Hope Stanley, wiens naam hij overneemt. 1859-’67 Stanley heeft…

DE ONGRIJPBARE BRON VAN DE NIJL Op het Tanganyikameer SHUTTERSTOCK BRIDGEMAN/ACI Na hun ontmoeting besloten Livingstone en Stanley om samen het noorden van het Tanganyikameer te verkennen. Ze gingen ervan uit dat het meer afwaterde in de Rusizirivier, die wellicht deel uitmaakte van de bovenloop van de Nijl. Op 16 november 1871 vertrokken ze uit Ujiji, en op de 28ste ontdekten ze dat de Rusizi juist in het meer uitmondde, en dus niet de bron van de Nijl kon zijn. Op 13 december keerden ze terug in Ujiji. BRIDGEMAN/ACI…

1 EEN TOEVALLIGE ONTDEKKING Ötzi komt uit het ijs tevoorschijn PAUL HANNY/GAMMA-RAPHO/GETTY IMAGES Op 19 september 1991, tijdens hun vakantie in de Alpen, stuitte het Duitse echtpaar Simon op de Hauslabjoch op iets dat uit het ijs stak en leek op een lichaam. De twee waren bezig aan de afdaling van de 3500 meter hoge Fineilspitze bij het Ötztal en dachten de overblijfselen te hebben gevonden van een verongelukte wandelaar die daar misschien tientallen jaren eerder bedolven was geraakt onder de sneeuw. De vindplaats lag praktisch op de grens tussen Italië en Oostenrijk, waarna de Simons besloten de Oostenrijkse autoriteiten in te lichten. Dit veroorzaakte een conflict tussen beide landen, die de vondst allebei als hun eigendom claimden. De ruzie werd bijgelegd toen de exacte vindplaats werd vastgesteld: Ötzi lag…

4 FORENSISCH ONDERZOEK De laatste uren van Ötzi SPL/AGE FOTOSTOCK ROBERT CLARK De doodsoorzaak van Ötzi was jarenlang in nevelen gehuld. Aanvankelijk dacht men dat hij was omgekomen bij een ongeluk, tijdens een tocht door de Alpen. In 2003 beweerde moleculair archeoloog Tom Loy echter dat Ötzi betrokken moest zijn geweest bij een vechtpartij met vier mensen. Zijn theorie kreeg veel aandacht in de media, maar al snel bleek zijn opvatting geen hout te snijden. Inmiddels zijn wetenschappers het erover eens dat het gevecht heeft plaatsgevonden, gezien de verwonding aan de rechterhand van Ötzi, maar dat het niet leidde tot zijn dood. Niet lang daarna, nog voordat hij was genezen van zijn verwonding, werd hij van achteren aangevallen en vermoord. Alles wijst erop dat de moordenaar de fysieke confrontatie met…

GROTE ONTDEKKINGEN Een vernieuwd huis voor een oude Romeinse dame Negentig jaar na zijn ontdekking wordt de sarcofaag van Simpelveld grondig gerestaureerd. Dit biedt een kans tot nieuw onderzoek van deze unieke Romeinse kunstschat. SERVAAS NEIJENS De decoratie van de kist was uiterst zeldzaam – deze zat aan de bínnenkant, in de vorm van een haut-reliëf.AUREUS VAN KEIZER TRAIANUS, 103-’11 n.C., GEVONDEN IN WOERDEN. In december 1930 deed mijnwerker Andreas Wierts uit Simpelveld (Limburg) een bijzondere vondst. Hij was op zijn land bezig met graafwerkzaamheden voor de fundamenten van een nieuwe woning voor een van zijn zoons, toen hij op een groot en hard voorwerp stuitte. Dat was niet voor het eerst. Bij het graafwerk had hij kort daarvoor al twee Romeinse zandstenen askisten aangetroffen, beide volledig in stukken. Bij…

IN SAMENWERKING MET ODE AAN HET LANDSCHAP Een ode aan het Nederlandse landschap Verken de vele gezichten van Nederland met zijn imposante forten, ruige natuur, schilderachtige vergezichten en historische vaarroutes. Reis mee door altijd veranderende landschappen waarin het verleden, het heden en de toekomst met elkaar versmelten. DE ACHTERHOEK De Achterhoekse landschappen zijn niet alleen mooi om te zien; ze vertellen ook verhalen. Ontdek het historisch erfgoed dat verborgen ligt in de beboste heuvels, een indrukwekkende kalksteengroeve, de veenmoerassen en de verborgen kerken-paden. FRIESLAND In Friesland is ook midden in de nacht van alles te zien. Sterren bijvoorbeeld. Nergens in Nederland kun je beter van de nachtelijke hemel genieten dan in de twee Friese Dark Sky Parken. Je welzijn neemt toe wanneer je je klein voelt worden onder een hemelgewelf…

BELANGRIJKE UITVINDINGEN 1000 De introductie van de vork in West-Europa Aan het Byzantijnse hof at men al eeuwenlang met een vork. Rond het jaar duizend werd dit tafelgerei via Venetië en andere Italiaanse steden ook in Europa geïntroduceerd. Halverwege de 11de eeuw maakte kardinaal Petrus Damiani in een verhandeling melding van het huwelijk van Giovanni Orseolo, de zoon van de doge van Venetië, en Maria Argyropoulina, een Byzantijnse prinses. Damiani stelde vast dat de prinses te veel verfijnde gewoonten uit Byzantium had meegebracht, wat in strijd was met de christelijke soberheid. Haar gedrag zou zo kwalijk zijn geweest dat God haar liet sterven aan de pest. Een van haar verwerpelijke gewoonten betrof de manier van eten: ‘Ze raakte het eten niet aan met haar handen, maar droeg de eunuchen op…

De stad van de koning MONDADORI/ALBUM Wie de regeerperiode van koning Salomo wil reconstrueren, moet een kritische blik werpen op de enige bron die beschikbaar is over het onderwerp: de Bijbel. Daarin komt het volgende beeld naar voren: het gebied van Salomo was een klein rijk in nood, dat waarschijnlijk lag in het stammengebied in de bergen van Juda. Het strekte zich niet uit tot aan de kust, die in handen was van de Filistijnen, en ook niet tot ver in het noorden, waar later het koninkrijk Israël zou komen. Het formaat van de hoofdstad, het Jeruzalem van die dagen, geeft ook al de indruk dat het een bescheiden staatje moet zijn geweest. In de stad, die door zijn vader David was veroverd, liet Salomo de eerste tempel bouwen als…

KENMERKEN VAN DE NIEUWE BOUWKUNST 1 Tempels met een nieuwe plattegrond JOSEP R. CASALS/ALBUM Romaanse kerken zijn meestal gebouwd in de vorm van een Latijns kruis. Ze hebben ofwel drie schepen of beuken – het middenschip en twee zijbeuken, zoals in de kathedraal van Santiago de Compostella – ofwel vijf, zoals in de Saint-Sernin in Toulouse. Evengoed bestaan er plattelands-kerken met maar één beuk, en andere die in centraalbouw zijn gebouwd, zoals de spectaculaire Santa María de Eunatekerk in Navarra. De muren bestaan uit gemetselde natuursteen, vaak ook versierd met opvallende elementen, zoals bogen of sierlijsten met een schaakbordmotief. De vensters en deuren dragen eveneens bij aan de dynamiek van de gevels. Ze hebben een rondboogvorm en zijn aan de binnenkant smaller dan aan de buitenkant doordat er een reeks…

Terschelling DMITRY MALOV/ALAMY Barend Fokkes werd geboren op Terschelling, vermoedelijk rond 1635. Hij bezat er ook een huis, zoals veel VOC-schippers. De Waddeneilanden speelden in die tijd een belangrijke rol in de scheepvaart. In 1666 werd een grote koopvaardijvloot op de Vlierede, de ankerplaats bij Vlieland, platgebrand door Engelse schepen en ging het dorp West-Terschelling in vlammen op. Alleen de vuurtoren Brandaris en de Westerkerk (boven, links) werden gespaard. Het dorp werd snel weer opgebouwd en Fokkes bleef er tot 1688 wonen. In 1706 werd hij er begraven in de Westerkerk.…

EEN WEINIG ROEMRIJKE TOCHT Op zoek naar Emin Pasja UIG/ALBUM UIG/ALBUM Stanleys laatste expeditie was de reddingoperatie van Emin Pasja. Deze arts en avonturier was de gouverneur van Equatoria, een provincie in het zuiden van Soedan onder Brits gezag. In 1884 werd hij omsingeld na het uitbreken van de Madhi-opstand, die als doel had de Egyptenaren en Engelsen uit Soedan te verdrijven. William Mackinnon, oprichter van de Imperial British East Africa Company, zag de reddingsoperatie als een manier om het gebied open te leggen voor Britse handel. De expeditie ging van start in 1887. Maar toen de ontdekkingsreiziger Emin Pasja in 1888 vond, vertelde deze geen hulp nodig te hebben en weigerde hij mee te gaan. Uiteindelijk zwichtte hij toch; in december 1890 kwamen ze aan bij de kust, klaar…

2 VIJFDUIZEND JAAR IN HET IJS Een pijlpunt in de schouder BOVEN: WOLGANG NEEB/AGE FOTOSTOCK. ONDER: GREGORY HARLIN/NGS BRIDGEMAN/ACI Toen Ötzi door Helmut en Erika Simon werd gevonden, lag hij met zijn gezicht naar beneden gericht. Zijn linkerarm was volledig gestrekt en lag gekruist voor de borst. Tien jaar lang wisten wetenschappers deze houding niet te verklaren, totdat Paul Gostner, radioloog aan het ziekenhuis van Bolzano (Italië), ontdekte dat Ötzi was vermoord. Een pijlpunt in de linkerschouder van de mummie moest hebben geleid tot een verlamming van zijn arm en een slagaderlijke bloeding, met de dood tot gevolg. Toen dit bekend werd, veronderstelden enkele onderzoekers dat de dader moest hebben geprobeerd het lichaam om te draaien, om vervolgens de pijl uit de schouder te verwijderen. Maar waar de schacht van…

Romeinse villa SERVAAS NEIJENS De sarcofaag bevat een afbeelding van een Romeinse villa. Onderzoekers zijn erin geslaagd de afbeelding te koppelen aan de plattegrond van de villa in Simpelveld. Jasper de Bruin, conservator van het RMO, gaat ervan uit dat er een uitbouw aan de oostelijk zijde van de villa is afgebeeld, met net onder het dak een opening om rook van de vloerverwarming af te voeren. Rechts, de reconstructie van een Romeinse schuur op het villacomplex van Malagne in Rochefort (België) in een soortgelijke bouwstijl als de villa in Simpelveld.…

Vergeefse tegenstand RIJKSMUSEUM ‘Een eregalerij van de vijanden van Rome’, staat te lezen op het achterplat van Philip Matyszaks nieuwe boek Vijanden van Rome. En dat is ook terecht. De zeventien personen die het tegen Rome opnamen – of door Rome werden aangevallen – verdienen een mooie plek in de geschiedenisboeken, al was het maar omdat hun strijd vaak gedoemd was te mislukken. In zekere zin was dat te danken aan Romes eerste angstgegner, de Carthaagse generaal Hannibal. Hij dreef de Romeinen tot wanhoop met zijn veldtocht op Italiaanse bodem. Uiteindelijk liep het toch slecht af met Carthago, maar het was voor Rome een les het nooit meer zover te laten komen. Matyszak plaatst het verhaal van de vijanden in een bredere context: ‘Met elke vijand van Rome die het…