Inhoudsopgave van Editie 2 - 2021 - National Geographic Historia

National Geograhic Historia HOOFDREDACTEUR Arno Kantelberg MANAGING EDITOR Servaas Neijens HOOFD VORMGEVING Samantha Simon EINDREDACTIE Kevin van Huët Esmee van Dijk REDACTIE Robbert Vermue Barbera Bosma REDACTIESTAGIAIR Emma Oudhuizen redactie@natgeo.nl VERTALINGEN Heleen Sittig, Wouter Waldus, Lisa Thunnissen, Textcase SALES Fadoua el Harrak, SALESMANAGER: fadoua.el.harrak@hearst.nl Jerome Thenu, TRAFFICMANAGER: jerome.thenu@hearst.nl Voor België: Stefanie Van Biesen, vanbiesen.stefanie@guj.com, tel.: +32 (0)9 235 0212 MARKETING Simone Beekman, MARKETINGMANAGER: simone.beekman@nationalgeographic.nl Rosella van Hedel, BRAND EXECUTIVE Alyshia Berger, MARKETINGSTAGIAIR PRODUCTIEMANAGEMENT Bram Balkenende MEDEWERKERS Naomi de Kemp DRUK EN AFWERKING Quad/Graphics Europe Sp. z.o.o.-Wysków, Polen DISTRIBUTIE LOSSE VERKOOP Nederland: Aldipress. België: AMP NATIONAL GEOGRAPHIC SOCIETY PRESIDENT, CHIEF OPERATING OFFICER Michael L. Ulica NATIONAL GEOGRAPHIC PARTNERS CHAIRMAN Gary E. Knell EDITORIAL DIRECTOR Susan Goldberg GENERAL MANAGER NG MEDIA David E. Miller DEPUTY CHIEF COUNSEL Evelyn Miller GLOBAL NETWORKS CEO…

Jongelingen met gevoel voor innovatie Antoine Lumière wilde dat zijn zonen gingen studeren aan de technische school La Martinière, waar ze een gedegen wetenschappelijke opleiding genoten. Op de opleiding kreeg hun creativiteit de vrije loop. Louis ontdekte in 1881, op zestienjarige leeftijd, de momentopname. In 1895 patenteerden beide broers de cinematograaf, en in 1903 het procedé autochroom, waarmee kleurenfotografie mogelijk werd. Hun talent voor het bedenken van inventieve oplossingen kwam ook naar voren in de Eerste Wereldoorlog, toen Auguste orthopedische hulpmiddelen en gaas voor brandwonden bij soldaten ontwierp.…

Openbare verlichting voor de avonduren De bovenstaande gravure laat zien hoe de lantaarns werden ontstoken die aan het einde van de 17de eeuw ’s avonds de Parijse straten verlichtten. Deze taak werd uitgevoerd door buurtbewoners zelf, die per buurt werden aangewezen en vanaf oktober tot en met maart dagelijks langs de huizen gingen om de straatverlichting gereed te maken. Op deze afbeelding is een vrouw te zien die een kaars in de lantaarn plaatst. Haar zoon heeft deze kort daarvoor uit een zak gehaald. Zodra de kaars brandt, hijst iemand anders (rechts, bij de muur) de lantaarn omhoog met behulp van een touw en een katrol, zodat deze boven de straat komt te hangen. Links is de goed verlichte winkel te zien van een traiteur, een kok die afhaalmaaltijden bereidde.…

CHRONOLOGIE Een schrift voor meerdere talen 3200 v.C. In Uruk worden de eerste tabletten beschreven. Het gaat hier om tekens van zowel pictografische als ideografische aard. 3000 v.C. In Uruk en Jemdet Nasr ontstaan tabletten met het Soemerische schrift die ook tekens met een fonetische waarde omvatten. 2400 v.C. De Akkadiërs nemen weliswaar het Soemerische schrift over, maar leggen hun eigen taal als voertaal op in het hele Midden-Oosten. 75 n.C. Een astronomische almanak die is gevonden in de Esagilatempel in Babylon, is de laatst bekende inscriptie in spijkerschrift. 1835 Met het onderzoek naar de inscripties op het reliëf van Behistun, uit de tijd van Darius I, begint de ontcijfering van het spijkerschrift.…

TABLETTEN EN CIJFERS De eerste Soemerische tabletten ontstonden rond 3200 v.C. Hier stonden geen teksten op, maar de voorraadadministratie van tempels en paleizen. Het gaat om simpele noteringen van de ontvangsten en uitgiften van diverse producten zoals vlees, gerst en bier, die worden weergegeven in pictogrammen. BOEKHOUDKUNDIGE TABLET UIT CA. 3100 v.C. Dit kleitablet uit Uruk is een goed voorbeeld van een boekhoudkundig journaal uit de vroege Soemerische tijd. De hoeveelheid verhandelde gerst en andere gegevens zijn erop vastgelegd, waaronder de naam van de verantwoordelijke ambtenaar. 1 Hoeveelheid van het product: ongeveer 135.000 liter, aangegeven in speciale inhoudsmaten. 2 Verslagperiode: ongeveer 37 maanden (drie voor 3 × 10 en zeven voor 7). 3 Soort product: gerst voor bierproductie. Het graan wordt weergegeven met een pictogram. 4 Naam van de ambtenaar:…

De Soemerische taal behield zijn aanzien AURIMAGES Rond 2400 v.C. veroverden de Akkadiërs heel Mesopotamië en assimileerden de Soemerische bevolking in het noorden. Vanaf dat moment ontstond er een tweetalige cultuur: de Akkadiërs namen het spijkerschrift over van de Soemeriërs om er hun eigen taal mee te schrijven. Die had Semitische wortels en werd de officiële voertaal. Het Soemerisch werd behouden als taal voor officiële en culturele zaken. De twee talen bestonden vreedzaam naast elkaar en werden beide op school onderwezen. Een goede schrijver moest vragen van zijn leraar in het Akkadisch kunnen beantwoorden in het Soemerisch en vice versa. Naast schema’s met de specifieke grammaticale regels van beide talen, bestond het lesmateriaal uit lexicale lijsten (lijsten met tekens) en uitgebreide woordenlijsten in het Soemerisch en het Akkadisch.…

Twee goddelijke kinderen De vlucht van de Heilige Familie naar Egypte is een belangrijk element uit de koptische traditie. Deze gebeurtenis kent een opmerkelijke parallel met de oud-Egyptische godsdienst; net zoals Jezus zich in Egypte schuilhield voor de toorn van Herodes, werd Horus door zijn moeder Isis in de Nijldelta verborgen tussen de papyrusplanten om hem te behoeden voor de wreedheid van zijn oom Seth. Deze had Horus’ vader, Osiris, eerder al gedood. De twee tradities komen samen in El Matareya (een plaatsnaam die vermoedelijk is afgeleid van het Latijnse mater, dat ‘moeder’ betekent), zo’n vijftien kilometer ten noorden van Caïro. Hier is nog altijd een boom te zien waar, volgens de koptische traditie, de maagd Maria het kindje Jezus borstvoeding gaf tijdens hun vlucht. De wilde vijgenboom wordt tevens…

NICOLAAS COPERNICUS Het heliocentrisch model De astronoom die de aarde haar status als middelpunt van het universum ontnam, was een Pruisische geleerde die een bescheiden leven leidde. Hij werkte in het geheim aan een theorie die ons wereldbeeld radicaal zou veranderen. ERNEST KOWALCZYK CULTURE CLUB/GETTY IMAGES; RECHTS: NATIONAL GEOGRAPHIC CREATIVE/ALAMY/ACI Portretten van Nicolaas Copernicus laten een man zien van middelbare leeftijd, keurig geschoren en met licht golvend haar. Hij heeft een prominente, ietwat havikachtige neus en in zijn ogen schuilt een vastberaden blik. Copernicus valt niet echt op in een rij portretten uit de Renaissance; het is haast niet voor te stellen dat hij de grondlegger is van een revolutionaire theorie die de wetenschap op haar grondvesten deed schudden. Wie was de man die het vertrouwde wereldbeeld zo radicaal veranderde?…

De dynamiek van de hemel Voor zijn waarnemingen gebruikte Copernicus drie eenvoudige instrumenten, die waren uitgevonden door de oude Grieken. Ptolemaeus gebruikte diezelfde instrumenten in de 2de eeuw om zijn eigen model van de kosmos uit te werken. Daarin beschouwde hij de aarde als middelpunt van het universum. Twee van de instrumenten, het kwadrant en het triquetrum, waren bedoeld om de hoogte van de zon en van de andere hemellichamen te bepalen (in graden). Het armillarium was een ingewikkeld instrument dat diende om de schijnbare beweging van het hemelgewelf rond de aarde gedurende het jaar te laten zien, en om de lengte- en breedtegraad van de planeten en sterren vast te stellen. ALAMY/ACI BRIDGEMAN /ACI BRIDGEMAN/ACI 16DE EEUW, PINACOTECA AMBROSIANA, MILAAN. FORUM/ALBUM…

Generaties lange vijandschap De Franken en de Saksen waren voor de tijd van Karel de Grote al twee eeuwen met elkaar in oorlog. De Merovingische koning Chlotarius II voerde in 629 een verwoestende campagne uit op Saksisch grondgebied. Een jaar later voerde zijn zoon en opvolger, koning Dagobert I, de strijd aan tegen de Wenden. Hij maakte een einde aan de jaarlijkse afdracht van vijfhonderd koeien die de Saksen moesten betalen. Daarnaast ondernamen de Saksen in 715 een rooftocht naar het Rijnland, maar Karel Martel wist hen terug te drijven. Als straf moesten de Saksen gijzelaars afstaan en jaarlijks driehonderd paarden betalen. In 732 versloeg Karel Martel de islamitische legers bij Potiers. Hierdoor kwamen zijn nakomelingen, de Karolingen, aan de macht. Zijn kleinzoon, Karel de Grote, zou de Saksen na…

Het Londen van CHARLES DICKENS Charles Dickens beschrijft in zijn boeken een stad waarin plaats was voor buitensporige rijkdom. Maar ook voor armoede die, zoals Dickens zelf schetste, ‘alle begrip te boven gaat’. JOAN ELOI ROCA Niemand heeft de twee gezichten van het Londen van de 19de eeuw beter in woorden weten te vangen dan Charles Dickens. Aan de ene kant was het een bijzonder moderne stad, die met grote passen afstevende op een stralende toekomst. Aan de andere kant was het een duister en smerig oord, waar armoede en kinderuitbuiting aan de orde van de dag waren. Dickens’ wieg stond overigens niet in de Britse hoofdstad, maar in Portsmouth. Toen de kleine Charles tien jaar oud was, verhuisde het gezin naar Londen. De familie Dickens kwam te wonen in…

De wreedste uitbuiting FOTO’S: BRIDGEMAN/ACI In Londen waren kinderen makkelijk in te zetten als werkkracht, zoals Dickens uit eigen ervaring wist. In de workhouses moesten ze ploeteren, met als enige verdienste een karig bord eten, zoals wordt beschreven in Oliver Twist. Andere kinderen werden door hun ouders verkocht of verhuurd aan een baas, of ze werden aan hun lot overgelaten. Londen was een stad vol jonge kinderen die voor een paar penny hun diensten aanboden; naar schatting waren er tien- à twintigduizend aan het werk in de straten. Ze poetsten schoenen, raapten de uitwerpselen van de paarden op (elke dag lagen er tonnen aan paardenmest in de straten van de stad), sjouwden de bagage van de mensen die met de trein reisden, werkten als loopjongen voor winkels, leverden telegrammen af,…

TENTOONSTELLING Doggerland, verborgen wereld op de zeebodem TOM BJÖRKLUND, VOOR HET MOESGAARD MUSEUM, DENEMARKEN. Dit voorjaar is in het Leidse Rijksmuseum van Oudheden de tentoonstelling Doggerland te zien. Deze gaat over de prehistorische wereld die zich uitstrekte van Denemarken tot Engeland in een tijd dat de Noordzee grotendeels droogstond. In dit vruchtbare landschap leefden mammoeten, reuzenherten en wolharige neushoorns, maar ook neanderthalers en moderne mensen. Doggerland verdween ongeveer achtduizend jaar geleden, aan het eind van de ijstijden, onder de golven van het stijgende zeewater. Vissers vinden in hun sleepnetten nog regelmatig getuigen van deze wereld, die nu op de bodem van de Noordzee ligt. Ook aan stranden waar zandsuppletie plaatsvindt, worden vondsten gedaan. Dat is vooral het geval bij de zandmotor die voor de Delflandse kust tussen Ter Heijde en…

OPMERKELIJK PERSOON De gebroeders Lumière, kunstenaars met licht Filmpioniers Louis en Auguste Lumière brachten een revolutie teweeg met de uitvinding van gevoelige droge fotoplaten, de cinematograaf en de kleurenfoto. SSPL/GETTY IMAGES De Lumières leidden jonge technici op om opnamen te maken over de hele wereld. De familie Lumière, Frans voor ‘licht’, had een bijzonder toepasselijke achternaam. Bij alle uitvindingen die de Lumières zouden doen, speelde licht immers een belangrijke rol. Hun verhaal begon echter met een zwarte bladzijde uit de Franse geschiedenis: de Frans-Duitse Oorlog (1870-’71). Frankrijk leed een verpletterende nederlaag tegen de Pruisen en had te lijden onder de bloedige revolutie van de Commune van Parijs, de regering die de hoofdstad een tijdlang bestuurde. Om aan de onrust te ontsnappen, besloot het echtpaar Antoine Lumière en Jeanne-Joséphine Costille te…

Een schouwspel voor iedereen FOTO'S: ORONOZ/ALBUM In de belle époque was het affiche het belangrijkste middel om reclame te maken. Op zo’n poster, die op muren of kiosken werd geplakt, konden verschillende producten worden aangeprezen. De Lumières namen lithograaf Henri Brispot in dienst om hun cinematograaf aan de man te brengen. Het ontwerp van zijn poster was zorgvuldig uitgedacht. Bij de deur van een bioscoopzaal staan burgers van verschillende sociale klassen en leeftijden. Er is zelfs een predikant afgebeeld en agenten houden toezicht op de rij. De boodschap van Brispot was dus drieledig: de cinema was er voor alle doelgroepen, het ticket was goedkoop en naar de film gaan botste niet met de welgemanierdheid van die tijd.…

HET BEROEP VAN SCHRIJVER ILLUSTRATIE: SANTI PÉREZ Vanaf het moment dat het schrift in het oude Mesopotamië een plek kreeg als boekhoudkundig en cultureel instrument, werd schrijver een van de meest gerespecteerde en gewaardeerde beroepen. Het schrijverschap vereiste echter een gedegen opleiding. SCHRIJVEN OP KLEITABLETTEN: DE TECHNIEK De leerling en zijn schrijfleraar Net als op een hedendaagse school leerden kinderen in Mesopotamië schrijven door oefeningen te doen om de tekens te onthouden en deze netjes op regels op te rangschikken. Zoals blijkt uit onderstaande Babylonische tabletten, schreven leerlingen voorbeeldteksten over die in de les door een docent werden behandeld. ALBUM Een stift en een kleitablet Kleitabletten waren de dragers van het schrift. Daarin werden tekens gekerfd met een stift of een pen van riet, dat aan de oevers van de…

ONTWIKKELING VAN HET SPIJKERSCHRIFT Het schrift is niet in één keer uitgevonden, maar is het resultaat van een reeks opeenvolgende innovaties, voortkomend uit de vindingrijkheid van de schrijvers. Op de eerste tabletten stonden boekhoudkundige administraties met wanordelijk gerangschikte pictogrammen (schematische tekeningen van voorwerpen). Beetje bij beetje werden die tekens versimpeld en op horizontale regels gerangschikt, net als in moderne boeken. Maar de belangrijkste verandering was de ontwikkeling van een tekenstelsel met fonetische waarden, waardoor het mogelijk werd om een complete gesproken taal op schrift te stellen. VAN PICTOGRAM NAAR LETTER 1 DE EERSTE PICTOGRAMMEN Vanaf ca. 3200 v.C. worden voor het eerst oogstopbrengsten geregistreerd. Gerst werd op tabletten weergegeven met een pictogram in de vorm van een korenaar. De langgerekte groeven wijzen erop dat deze werd ingekrast met een puntige…

De gelofte van Sint-Sjenoete Sjenoete van Atripe (348-466) is een van de vaders van de koptisch-orthodoxe kerk. Hij legde nieuwe bekeerlingen de volgende gelofte op: ‘Ik zal mijn lichaam op geen enkele manier onrein maken, ik zal niet stelen, ik zal geen valse getuigenis afleggen, ik zal niet liegen, ik zal geen enkele vorm van heimelijk bedrog plegen, ik zal mijn geloften niet verzaken.’ Als iemand zich niet aan zijn belofte zou houden, zouden zijn lichaam en ziel in de hel worden vernietigd door God. In het Egyptische dodenboek komt een formule voor die hierop lijkt: De overledene moet in het laatste oordeel tegenover de dodengod Osiris verklaren: ‘Ik heb niet gezondigd (...), ik heb niet gestolen (...), ik heb niet gelogen (...), ik heb mijn lichaam niet onrein gemaakt.’…

Een reislustige en veelzijdige geleerde 1473 Nicolaas Copernicus wordt geboren in Toruń, een welvarende handelsstad die een paar jaar eerder was ingelijfd bij het Poolse koninkrijk. 1491-1503 Copernicus schrijft zich in voor de studies rechten en medicijnen in Krakau, Bologna en Padua, maar is vooral geïnteresseerd in astronomie. 1503 Hij behaalt zijn doctoraat in canoniek recht aan de Universiteit van Ferrara en keert terug naar Polen om in dienst te gaan bij zijn oom, de bisschop van Ermland. Tot 1508 Hij vervult verschillende taken voor het bisdom van Ermland en schrijft het Commentariolus, een vroege versie van zijn theorie. Daarna vertrekt hij naar Frombork. 1540 Copernicus leert Rheticus kennen, die hem aanmoedigt om zijn heliocentrische theorie te publiceren. Het werk was het resultaat van tientallen jaren aan waarnemingen. 1543 In…

Ook een economisch genie ALBUM Copernicus was niet alleen geïnteresseerd in astronomie en geneeskunde, hij had ook grote belangstelling voor economie. In 1528 publiceerde hij een traktaat over het slaan van munten. Daarin uitte hij zijn bezorgdheid over de devaluatie van de munten die destijds in Polen werden gebruikt. De ‘goede munten’, die meer edelmetaal bevatten, werden het hoogst gewaardeerd en verdwenen langzaam maar zeker (omdat ze konden worden omgesmolten). Zo bleven alleen de ‘slechte munten’ op de markt, waar minder edelmetaal in zat. Die ontwikkeling, beschreven door Copernicus, werd later opnieuw ontdekt door de Engelsman Thomas Gresham en staat tegenwoordig bekend als de wet van Gresham.…

Het evangelie verkondigd met het zwaard Na de verloren Slag bij de Süntel in 782 vaardigde Karel de Grote de Capitulatio de partibus Saxoniae uit, een wetboek waarmee hij het heidense geloof met wortel en tak wilde uitroeien. In de tekst staat onder meer dat degene die ‘zich uit minachting voor het christelijk geloof niet houdt aan de heilige vasten van veertig dagen en in die tijd vlees eet’ de doodstraf krijgt. Dat gold ook voor degene die ‘volgens het heidense gebruik het lichaam van een overledene aan de vlammen prijsgeeft en het tot as laat worden’, en voor wie zich ‘schuilhoudt zonder te zijn gedoopt’. Na de bekering van rebellenleider Widukind kwam er in 797 een nieuwe versie van het wetboek, nu met een meer verzoenende toon, in de…

Het Bloedgericht van Verden DEA/ALBUM In 782 gaf Karel de Grote opdracht om 4500 Saksen te laten onthoofden die zich hadden overgegeven. Deze gruweldaad werd gerechtvaardigd met passages uit het Oude Testament van de Bijbel, waarin wordt verteld hoe de Amalekieten (1 Samuel 15) en de bevolking van Jericho (Jozua 6) worden uitgeroeid door de Israëlieten, en met de executie van twee derde van de Moabieten, op bevel van koning David (2 Samuel 8) – met wie Karel de Grote zich identificeerde. De nazi’s zagen Karel de Grote op hun beurt als een bloeddorstige Franse koning, terwijl de Saksen voor hen de oude Germanen representeerden. Tijdens het Derde Rijk kreeg landschapsarchitect Wilhelm Hübotter opdracht om Sachsenhain aan te leggen, een monument voor de gevallen Saksen. Net als hun leider Widukind…

Ontsnappen aan de werkelijkheid FOTO’S: BRIDGEMAN/ACI, MET UITZONDERING VAN LINKSBOVEN: HERITAGE/ALBUM In 1835 schreef Dickens onder zijn pseudoniem Boz het artikel Gin Shops. In dit artikel merkte hij op dat de beste drankhandels dicht bij de armste wijken van Londen waren gevestigd. ‘Het drinken van gin,’ schreef hij, ‘is een van de grootste ondeugden van Engeland, maar (...) zolang we niet zorgen voor betere huizen voor de armen of een half uitgehongerde ongelukkige weten te overtuigen dat hij niet de troost van een moment in de vergetelheid moet nastreven (...), zullen er steeds meer en steeds mooiere drankenhandels blijven komen.’…

De schatkamer van Bazilevski HERMITAGE, SINT-PETERSBURG; RIJKSMUSEUM, AMSTERDAM (KOP) Alexandr Bazilevski was afkomstig uit Rusland en vestigde zich rond 1860 in Parijs, waar hij actief was als kunsthandelaar. Door aankopen op veilingen en tijdens reizen bouwde hij een indrukwekkende collectie religieuze kunst op. In 1885 kocht Alexander III de verzameling voor de Hermitage in Sint-Petersburg. Uit deze schat komen 25 van de 250 voorwerpen die te zien zijn in de Hermitage Amsterdam, waaronder deze reliekbuste van Sint-Thekla (13de -14de eeuw), die in 1952 in het Rijksmuseum terechtkwam.…

Week van de Klassieken De inclusieve Oudheid Van 8 t/m 18 april vindt de Week van de Klassieken plaats. Het volledige (online) programma vindt u op: weekvandeklassieken.nl . Deelname aan alle activiteiten is gratis. Zoals ieder jaar bestaat het programma uit een groot aantal lezingen en paneldiscussies rond een thema uit de Klassieke Oudheid. Dit jaar is dat ‘de inclusieve Oudheid’. Niet alleen wordt onze eigen manier van de Oudheid bekijken, bestuderen, reconstrueren en onderwijzen aan de kaak gesteld, er is ook aandacht voor de vraag hoe inclusief de wereld van de Grieken en de Romeinen was. Casper de Jonge, als universitair hoofddocent verbonden aan het Leiden University Centre for the Arts in Society, trapt af met een lezing waarin hij het thema toelicht. In een keur aan programmaonderdelen wordt…

Een uitvinding die de werkelijk heid vastlegde 1870 De familie Lumière vlucht voor de Pruisen en strijkt neer in Lyon. Vader Antoine opent een fotowinkel in het centrum van de stad. 1881 Louis Lumière ontwikkelt gevoelige platen voor momentopnamen. De familie bouwt een fabriek voor de productie hiervan. 1895 De gebroeders Lumière vinden de cinematograaf uit en tonen hun eerste films in het Salon indien du Grand Café in Parijs. 1903 De familie Lumière patenteert autochroom, een procedé waarmee kleurenfotografie mogelijk wordt. Vanaf 1907 wordt het in productie genomen.…

HET SCHRIFT VAN DE SOEMERIËRS In het vruchtbare Mesopotamië werd vijfduizend jaar geleden het schrift ontwikkeld. De Soemerische schrijvers leerden en ontwikkelden hun bijzondere vak in scholen. FELIP MASÓ FERRER GEORG GERSTER/AGE FOTOSTOCK CHRISTIAN JEAN/RMN 2141-’22 v.C., LOUVRE, PARIJS. WHITE IMAGES/SCALA 24STE EEUW v.C., LOUVRE, PARIJS. ‘Ik heb voorgelezen wat er op mijn tablet stond, ontbeten, en een nieuw tablet klaargemaakt, volgeschreven en afgerond. Daarna hebben ze me mijn voordracht uitgelegd en ’s middags hebben ze mijn schrijfopdracht toegelicht. Na de les ben ik naar huis gegaan. Ik heb mijn vader over mijn schrijfopdracht verteld en voorgelezen wat op mijn kleitablet stond. Mijn vader was erg tevreden. (...) Toen ik de volgende dag vroeg in de ochtend wakker werd, zei ik tegen mijn moeder: ‘Maak mijn ontbijt klaar, want ik…

EEN GODSGESCHENK: HET SCHRIFT BPK/SCALA Uit een mythe blijkt de grote waarde die de Soemeriërs hechtten aan het schrift. Volgens hen was de beschaving ooit vernietigd door een zondvloed die slechts door één persoon was overleefd: Utnapištim. Net als de Bijbelse Noach wist hij aan het water te ontsnappen door een ark te bouwen, en samen met één paar van elke diersoort aan boord te gaan. Utnapištim beschikte over de kennis die de goden aan zijn voorouders hadden geschonken en ging op pad om deze informatie door te geven aan zijn opvolgers. Hij schonk hun kleitabletten waarop die kennis was geschreven en deze tabletten werden bewaard in de heilige stad Sippar. De beschermgoden van dit nieuwe systeem van kennisoverdracht waren de godin Nisaba en de god Nabu. Zij werden de…

CHRONOLOGIE Erfgenamen van het Egypte van de farao’s BRIDGEMAN/ACI 54-68 Tijdens het bewind van keizer Nero wordt in Alexandrië door de evangelist Marcus de eerste christelijke gemeente van Egypte gesticht. 356 Kort na de dood van de heilige Antonius van Egypte wordt in de woestijn het eerste koptisch-orthodoxe klooster opgericht: Deir Mar Antonios. 394 In dit jaar is waarschijnlijk de laatste hiërogliefen-inscriptie aangebracht. Deze is te vinden bij de Isistempel op het eiland Philae, in het zuidelijk deel van Egypte. 451 Na het concilie van Chalcedon komt het tot een schisma tussen enerzijds de koptisch-orthodoxe kerk en anderzijds alle andere christelijke kerken. 535-’37 De Byzantijnse keizer Justinianus laat de Isistempel op Philae sluiten. Het was de laatste plek waar de cultus van de Egyptische goden nog in ere werd gehouden.…

CHRONOLOGIE Jarenlange oorlog 772 De Saksen plunderen het Rijnland. Karel de Grote slaat terug en vernietigt de Irminsul (‘grote pilaar’), een Saksisch heiligdom. Daarop volgen militaire campagnes en pogingen om de Saksen te kerstenen. 777 In Paderborn erkennen de Saksische leiders Karel de Grote als hun heerser. De enige die weigert is Widukind, die uitgroeit tot ruggengraat van het verzet. In 782 behaalt hij in de Slag bij de Süntel de overwinning. 785 Vanwege de bloedige onderdrukking door Karel de Grote besluit Widukind over te gaan tot het christelijk geloof. Maar er blijft verzet, vooral in Noord-Saksen, waar de Karolingen nooit echt voet aan de grond kregen. 804 De laatst bekende opleving van het verzet van de Saksen. Deze vindt plaats nadat er massa-deportaties zijn geweest en een deel van…

Pottenkijkers in de gevangenis FOTO’S: BRIDGEMAN/ACI Voor veel Londenaren was de gevangenis geen onbekend terrein. Veel mensen die hun schulden niet konden betalen, werden opgesloten in Marshalsea, maar ook Newgate was berucht. In de tijd van Dickens werd deze gevangenis vooral bevolkt door terdoodveroordeelden die in afwachting waren van hun terechtstelling. Hier ontmoette Oliver Twist, de hoofdpersoon van de gelijknamige roman, de dief Fagin, die in afwachting was van de galg. Dickens had de gevangenis zelf al eens bezocht; in 1836 schreef hij erover in zijn werk Sketches by Boz. Elke woensdag en donderdag was Newgate open voor publiek.…

MEDIA TEKST: SERVAAS NEIJENS De boekenkist van Hugo de Groot Jubilea van ontsnappingen in boekenkisten door grondleggers van het volkenrecht zijn niet erg talrijk, maar onlangs heeft er toch een plaatsgevonden. Op 22 maart 2021 was het vierhonderd jaar geleden dat Hugo de Groot ontsnapte uit Slot Loevestein. Historicus Arnout van Cruyningen schreef er een boek over. Dat begint met het probleem van de juiste kist. Op drie plaatsen in Nederland wordt dé kist van Hugo de Groot bewaard: in Slot Loevestein zelf, in het Rijksmuseum (onder) en in Museum Prinsenhof in Delft. De eerste twee lijken ontmaskerd, maar de derde blijft op basis van historisch onderzoek een reële kandidaat. RIJKSMUSEUM Maar belangrijker dan zijn kist, is de persoon van Hugo de Groot. Naast de avontuurlijke ontsnapping komen in Van…