Inhoudsopgave van Editie 2 - 2020 - National Geographic Historia

Drugs te koop: de staat bepaalt de prijs De handel in opium, cannabis en andere medicijnen die in de geneeskunde worden gebruikt, was in de laat-Romeinse tijd onderworpen aan staatscontrole volgens het edict over de maximale prijzen van koopwaren dat in 301 werd afgekondigd door Diocletianus. We weten dat het veelgevraagde producten waren waarmee niet mocht worden gespeculeerd. De maximale prijs voor een dubbele modius (17,5 liter) cannabis was tachtig denarii. Die van papaver (opium) was bijna het tweevoudige: 150 denarii. Hetzelfde werd betaald voor een dubbele modius geneeskrachtige kruiden (medicae seminis). De prijs van deze medicijnen was vergelijkbaar met die van een dubbele modius basisproducten, zoals tarwe, gemalen bonen of kikkererwten: honderd denarii. Het geeft aan dat de aanwezigheid ervan op de mediterrane markten heel gewoon moet zijn geweest.…

CHRONOLOGIE Volwaardige koninginnen Ca. 2814 v.C. Koningin Merneith fungeert als regentes zolang haar zoon, de latere farao Den (1ste Dynastie) minderjarig is. Ze wordt met koninklijke eer begraven – tot dan nog nooit vertoond. 1763-1760 v.C. De laatste heerser van de 11de Dynastie is een vrouw: koningin Neferoesobek, dochter van Amenemhat III en zuster van Amenemhat IV. Ze voert tijdens haar regeringsperiode mannelijke aanspreektitels. 1479-1458 v.C. Hatsjepsoet neemt het regentschap op zich zolang haar stiefzoon en neef Thoetmosis III nog minderjarig is. Ze roept zichzelf uit tot farao. Volgens sommige geleerden wilde ze een vrouwelijke dynastie stichten. 1192-1191 v.C. Aan het einde van de 19de Dynastie is koningin Tawosret aan de macht, de moeder van Siptah. Na de dood van haar zoon neemt ze de macht in handen in een…

Een eenheid, naar het evenbeeld van de goden FOTO’S: SCALA, FLORENCE De beelden van paren die naast elkaar zitten, elkaar omarmen of elkaars hand vasthouden, brengen de heilige beelden in herinnering van de godin Isis die haar echtgenoot en broer Osiris (de god van het hiernamaals) omarmt. Elk paar was in symbolisch opzicht een herinnering aan dit goddelijke koppel. Dat is de reden waarom man en vrouw in het oude Egypte elkaar als ‘broer’ en ‘zus’ aanspraken. Op deze pagina zien we twee koppels uit het Oude Rijk (2543-2120 v.C.) afgebeeld.…

Uit rotsen gehouwen In de Boven-Azatvallei ligt het klooster Geghard, waarvan enkele kerken direct in de rotsen zijn uitgehouwen (boven). Het klooster dankt zijn naam – ‘speer’ in het Armeens – aan het wapen (rechts), waarmee de Romeinse soldaat Longinus de zijde van Christus doorboorde na diens dood aan het kruis (Johannes 19:34). De speer werd volgens de overlevering door de apostel Taddeüs meegevoerd naar Armenië en kwam in het klooster terecht. Hij wordt nu in een reliekkist bewaard in het Alex and Marie Manoogian Museum in Etsjmiadzin.…

Erebuni en de stichting van Jerevan De Urartese citadel Erebuni ligt op de heuvel Arin Berd. De muren, waarvan nu alleen de basis nog overeind staat, waren oorspronkelijk achttien meter hoog en hadden kleurrijke schilderingen aan de binnenzijde. De Urartese koning Argisthi I liet in 782 v.C. een steen achter met in spijkerschrift: ‘Dankzij de grootheid van de god Haldi bouwde Argisthi, zoon van Menu, deze schitterende vesting en noemde deze Erebuni voor het welzijn van het land van Biainili, en om de vijanden van de koning angst in te boezemen. Argisthi zegt: ‘Het land was verlaten, ik verrichtte hier een groot werk.’’ Armeniërs beschouwen de stichtingsdatum van Erebuni ook als die van hun huidige hoofdstad. In 2018 werd het 2800-jarig bestaan ervan gevierd.…

CHRONOLOGIE Op zoek naar goud DEA/ALBUM ANONIEM PORTRET.CHATEAU DE BEAUREGARD, LOIRE. 1531 Vanaf januari verkennen Pizarro en 180 mannen de noordkust van het huidige Ecuador. Daar horen ze voor het eerst over Cuzco, de Incahoofdstad. 1532 Atahualpa, die in oorlog is met Huáscar, nodigt Pizarro uit in Cajamarca. Hij meent dat hij Pizarro met zijn leger van 5000 krijgers gemakkelijk kan verslaan. 1533 Atahualpa wordt door de Spanjaarden gevangengenomen. Het als losgeld geëiste goud wordt bijeengebracht, maar hij wordt toch gedood. 1535 Pizarro helpt Diego de Almagro bij het organiseren van een expeditie naar Chili op zoek naar rijkdom, maar er wordt niets van waarde gevonden. 1538 Op 26 april vindt de Slag van Las Salinas plaats. Gonzalo en Hernando Pizarro verslaan De Almagro, die vervolgens wordt geëxecuteerd. 1541 Op…

De economische neergang van Pizarro Francisco Pizarro gebruikte al het goud dat hij had verworven om nieuwe expedities te bekostigen en om negen steden te stichten, waaronder Lima, de Stad der Koningen – de huidige hoofdstad van Peru. Na de veroveringen werd er nauwelijks nog goud en zilver gevonden, aangezien deze metalen voor de indianen geen economische waarde hadden en alleen voor sierdoeleinden werden gebruikt. Pizarro vroeg daarom aan keizer Karel V om zijn gouverneurszetel te mogen verplaatsen naar Charcas, ten zuiden van Cuzco. Hier zou hij door de exploitatie van goud- en zilvermijnen financiële middelen kunnen verkrijgen om door te gaan met zijn expansiebeleid. Maar de keizer gaf geen toestemming voor zijn plan, en toen hij op 26 juni 1541 door de aanhangers van De Almargo in zijn huis…

CHRONOLOGIE Een leven in dienst van Florence 1469 Niccolò Machiavelli wordt op 3 mei als zoon van een bescheiden advocaat geboren in Florence, waar in dat jaar Lorenzo I de’ Medici aan de macht komt. 1494 De familie De’ Medici wordt uit Florence verdreven. Er wordt een republiek gesticht volgens de ideeën van de dominicaner priester Girolamo Savonarola. 1498 Savonarola wordt terechtgesteld. Als secretaris van de Tweede Kanselarij voert Machiavelli verschillende diplomatieke en militaire missies uit. 1512 Paus Julius II verslaat met de Heilige Liga Frankrijk, de bondgenoot van Florence, en de Medici keren terug in de stad. Machiavelli verliest zijn positie. 1513 Op beschuldiging van samenzwering tegen de Medici's wordt Machiavelli gevangengezet en gefolterd. Na zijn vrijlating begint hij aan het schrijven van Il principe. 1521 Machiavelli komt in…

Gonfaloniere Soderini Een naïef politicus Enkele fouten van Piero Soderini, de gonfaloniere, oftewel de belangrijkste man van de Florentijnse regering, luidden de val in van de Republiek. In 1512 was de Heilige Liga, die bestond uit Spanje, de Kerkelijke Staat en Venetië, overeengekomen de macht terug te geven aan de Medici, die tien jaar eerder uit Florence waren verdreven. Maar de Spaanse troepen, die deze plannen moesten uitvoeren, hadden wapens noch voorraden. In augustus, toen ze voor de Florentijnse stad Prato waren gelegerd, bood hun aanvoerder Ramón de Cardona aan dat zijn leger zich zou terugtrekken in ruil voor dertigduizend dukaten en de terugkeer van de Medici als gewone burgers. Tegen het advies van Machiavelli in wees Soderini deze voorwaarden af. De uitgehongerde Spanjaarden namen Prato in en richtten er…

De boerenkoningin De socialistische filosoof Henri de Saint-Simon (1760-1825) voorspelde een geglobaliseerde wereld, waarin dankzij de technologie afstanden niet meer zouden bestaan en privileges zouden verdwijnen. Bartholdi was niet op de hoogte van deze theorieën, maar wel van die van zijn leerling Barthélemy Prosper Enfantin. Deze excentrieke figuur beschouwde zichzelf als een reïncarnatie van Jezus en was op zoek naar een vrouwelijke messias met wie hij de wereld zou veranderen. In een door de visie van De Saint-Simon geïnspireerde bouwtekening voor een tempel en vuurtoren ineen, werd deze vrouw voorgesteld als een koningin. Maar andere volgelingen van Enfantin, die naar Egypte waren geweest om de mogelijkheden te verkennen om een kanaal te graven in de landengte van Suez, zagen de vrouwelijke messias als een Egyptische landarbeidster, hardwerkend en ongeremd. Toen…

OPMERKELIJK PERSOON Jan van Eyck, meester van de details Door zijn ongekend realistische weergave van de zichtbare werkelijkheid genoot de Vlaamse schilder al veel faam in de 15de -eeuwse Nederlanden. Zijn werk veroorzaakte een ware revolutie in de kunstgeschiedenis. Een buitengewone oog-handcoördinatie, een uitmuntend waarnemingsvermogen en een grondige kennis van de theologie, optica en alchemie: het zijn slechts enkele van de vele kwaliteiten die Jan van Eyck tot een van de beste schilders uit de westerse kunstgeschiedenis maken. Van Eyck wordt gerekend tot de Vlaamse Primitieven, een groep van kunstschilders die in de 15de en begin 16de eeuw voornamelijk werkzaam waren rond de culturele centra van de Zuidelijke Nederlanden (Brugge, Gent, Leuven, Doornik en Brussel) en met hun natuurgetrouwe werken een noordelijke Renaissance teweegbrachten. GETTY IMAGES/PHOTO12 Van Eyck werd aangesteld…

Welgemanierd in de bioscoopzaal De bioscoop trok een publiek aan dat zich soms gedroeg alsof het bij een cabaretvoorstelling aanwezig was. Om die reden projecteerden de twee New Yorkse filmmakers John D. Scott en Edward Van Altena vanaf 1912 voorafgaand aan een film een serie afbeeldingen waarin de dames werd gevraagd hun hoed af te zetten. Ook was het niet toegestaan hardop te praten of fluisteren, werd erop aangedrongen alleen instemming te betuigen door te applaudisseren, en werd het publiek verzocht in de zaal niet te gapen. BETTMANN/GETTY IMAGES…

CHRONOLOGIE Vaarwel viezigheid en slechte geur GRANGER/AURIMAGES 1596 John Harrington vindt het eerste toilet uit dat bestaat uit een spoelbak waarmee ontlasting uit de pot wordt afgevoerd. 1775 Alexander Cummings ontwerpt het eerste moderne toilet. Een sifon in de afvoer voorkomt dat slechte geuren in de pot blijven hangen. 1778 Joseph Bramah voert verbeteringen door aan het toilet die lekkages voorkomen. 1848 Het Britse parlement neemt een wet aan die de installatie van toiletten in alle nieuwe huizen verplicht stelt. SSPL/GETTY IMAGES…

Een verslaafde keizer? BUSTO: DEA/ALBUM. FRISO: BRIDGEMAN/ACI Op voorschrift van zijn arts Claudius Galenus nam Marcus Aurelius dagelijks een opiumpil doordrenkt met wijn. Volgens sommige auteurs ontwikkelde de keizer een ware verslaving, zoals blijkt uit bepaalde visioenen die hij in zijn meditaties beschrijft, vooral de sensatie dat de tijd op volle snelheid verstrijkt. Anderen geloven dat deze beschrijvingen typerend zijn voor de stoïcijnse filosofie die hij aanhing. ARCHEOLOGISCH MUSEUM ISTANBUL.…

‘Ik wil mijn ogen opmaken’ SCALA, FLORENCE EGYPTISCH MUSEUM, TURIJN. De cosmeticapaletten en kistjes met make-uppotjes die in graftomben zijn aangetroffen, tonen het belang van make-up in het oude Egypte. Voor cosmetica werden natuurlijke pigmenten gebruikt, zoals malachiet en galeniet, waaraan water, hars of vet werd toegevoegd om het smeerbaar te maken. In een gedicht uit het Nieuwe Rijk zegt een vrouw tegen haar geliefde: ‘Ik wil mijn ogen opmaken zodat ze schitteren wanneer ik je zie.’ Make-up diende niet alleen ter verfraaiing, maar ook ter bescherming van gezicht en ogen. Veel Egyptische vrouwen uit de elite gebruikten middelen om hun huid witter te maken, antirimpelcrème op basis van mirre, en oliën en zalven om hun huid te hydrateren.…

Suggestieve kleding Kennelijk was het naakte lichaam geen taboe in de Egyptische samenleving. Op veel afbeeldingen zien we mannen en vrouwen uit het lagere volk helemaal naakt of met alleen een lendendoek hun dagelijkse werk doen. De meest gebruikte stof om kleding van te maken was linnen, soms geverfd in prachtige kleuren – met uitzondering van de ceremoniële kleding, die altijd wit was. De vrouwenmode veranderde door de jaren heen. Ten tijde van het Oude Rijk waren strakke jurken met schouderbanden in de mode. L ater raakten ingewikkelde gewaden in zwang, soms van bijna transparante stof. Plooien werden een steeds belangrijker element. Op een plissé-effect te verkrijgen werd er mogelijk een soort stijfsel gebruikt. Ook werden er accessoires gebruikt, zoals sjaals, juwelen en losse mouwen.…

Kleine, maar tegelijk grote koninginnen ALAMY/ACI Tijdens het Nieuwe Rijk (1539-1077 v.C.) werd de koningin in sculpturen soms veel kleiner afgebeeld dan de farao. Om politieke en religieuze redenen wilde men op deze manier onderstrepen dat de koning een absoluut goddelijke status en een met niets te vergelijken soevereine macht over de hele mensheid had, dus ook over zijn echtgenotes, dochters of moeder. We kunnen dit beschouwen als een ongeschreven regel uit die tijd. Het betekent níet dat Egyptische koninginnen geen macht hadden, want ze speelden wel degelijk een grote rol in het landsbestuur, en sommige van hen waren zelfs enorm machtig.…

Hayk, de stamvader De Armeense monnik Movses Khorenatsi (ca. 410-490) verhaalde over de oorsprong van het Armeense volk, waarin de berg Ararat een belangrijke rol speelde. Hayk, de stamvader van de Armeniërs, stamde in een directe lijn af van Noach. ‘Hayk was een knappe, vriendelijke man met krullend haar, sprankelende ogen en oersterke armen. Hij had een gestalte als een reus en was een geducht boogschutter en onverschrokken krijger,’ schrijft Movses. Hayk leefde met zijn volk in Babylon toen daar een tiran-god opstond, Belus, die over iedereen wilde heersen. Hayk voerde zijn mensen naar het gebied van de Ararat. Toen Belus achter hem aankwam, ontstond er een veldslag waarin Hayk Belus velde met een onwaarschijnlijk knap boogschot. Volgens de overlevering vond deze plaats op 11 augustus 2492 v.C. Hayks naam…

Op jacht naar de schatten van de istmus In 1516 leidde Gonzalo de Badajoz een expeditie naar de landengte van Panama op zoek naar goud. Op verzoek van gouverneur Pedrarias Dávila trok Badajoz door het gebied naar El Chirú, aan de Pacifische kust, en vertrok vandaar naar het westen naar Natá. Het inheemse volk vermeed elk contact. Toen de lokale chief Quitatara een bericht van de Spanjaarden ontving, stuurde hij hun ‘elf castellanos (of pesos, een munt) van zuiver goud’. Hij vroeg hun vervolgens te vertrekken omdat hij hen niet wilde zien. Na dit goud te hebben gezien, dreigde Badajoz Quitatara met een oorlog als hij niet zou komen opdagen. Er volgden verschillende schermutselingen, waarbij de indianen een hut in vlammen lieten opgaan waar de Spanjaarden al het verzamelde goud…

Incagoud Goud was een fundamenteel element in het wereldbeeld van de Inca’s. Ze geloofden dat het edelmetaal ontstond uit het zweet van de zon en dat het was verbonden met mannelijke kracht, vooral met die van de Inca, de zoon van de zon. MUSEO DEL BANCO CENTRAL, QUITO. LARREA-COLLECTIE.MUSEO DE AMÉRICA, MADRID. ART INSTITUTE, CHICAGO. MUSEO DE AMÉRICA, MADRID. MUSEO HISTÓRICO REGIONAL, CUZCO.…

De ongewapende profeet Girolamo Savonarola Op 23 mei 1498 werd de dominicaner monnik Girolamo Savonarola ter dood veroordeeld; de dag daarna werd hij opgehangen. Zijn resten werden verbrand en zijn as uitgestrooid over de Arno. Machiavelli, destijds 29 jaar oud, was nooit een piagnone of ‘huilebalk’ geweest, zoals de aanhangers van de priester spottend werden genoemd. Savonarola was fel van leer getrokken tegen de corruptie van de Romeinse curie en de zonden waaraan de Florentijnen zich schuldig maakten. Hij predikte de komst van het koninkrijk Gods terwijl hij over Florence heerste. Maar uiteindelijk viel hij ten prooi aan de paus en de Florentijnse elite, die stond te popelen om de macht terug te winnen. In Il principe zet Machiavelli met zijn nuchtere blik op de politiek Savonarola neer als een…

Complotten, arrestaties en martelingen Op 16 september 1512 kwamen de Medici via een staatsgreep opnieuw aan de macht in Florence. Machiavelli werd uit zijn ambt gezet en in zijn bewegingsvrijheid beperkt tot zijn bescheiden landgoed buiten de stad. Maar het ergste moest nog komen. SCALA, FIRENZE 1. Arrestatie De voornaamste samenzweerders waren Pietro Boscoli, Agostino Capponi, Niccolò Valon en Giovanni Folchi. Boscoli verloor een papiertje met daarop een twintigtal namen, waaronder die van Machiavelli. Een zekere Bernardino Coccio uit Siena vond het briefje en haastte zich om Giuliano de’ Medici op de hoogte te stellen. De betrokkenen werden direct gearresteerd, maar toen de wachters naar Machiavelli gingen, troffen ze hem niet thuis – toevallig of omdat hij was gewaarschuwd, dat is niet bekend. Er werd een pamflet uitgegeven waarin iedereen…

Een verborgen symbool In 1870 sloot Bartholdi zich aan bij het leger van de Italiaanse vrijheidsstrijder Giuseppe Garibaldi, die naar Frankrijk was opgerukt om daar tegen de Pruisen te vechten. Een jaar later was de beeldhouwer in tranen toen hij zag hoe Garibaldi weer vertrok uit Frankrijk, en zijn geboortestad Colmar in Duitse handen viel. Uit woede bevestigde hij scherpe punten of stralen aan de kroon van zijn beeld. Wat had dat met elkaar te maken? Bartholdi had de gewoonte om verwijzingen naar zijn eigen leven in zijn beelden te verwerken, en de ster die de kroon van het beeld vormde, doet denken aan het wapen van Colmar. Daarin staat een morgenster afgebeeld, een strijdknots met scherpe punten. De stralen boven op het hoofd van het Vrijheidsbeeld zouden een stilzwijgende…

CHRONOLOGIE Leven van een hofschilder Ca. 1390 Jan van Eyck wordt geboren, vermoedelijk in Maaseik (prinsbisdom Luik). Hij heeft twee broers, Hubert en Lambrecht, en een zus, Margareta. Ca. 1420 Hubert van Eyck krijgt van de Gentse ambtenaar en edelman Joos Vijd de opdracht voor De aanbidding van het Lam Gods. 1422 Jan van Beieren, graaf van Holland, Zeeland en Henegouwen, stelt Jan van Eyck aan als zijn hofschilder. 1425 Jan van Eyck wordt hofschilder en kamerdienaar van Filips de Goede, hertog van Bourgondië. 1428-’29 Van Eyck reist naar het Iberisch Schiereiland om het portret van Isabella van Portugal te schilderen. 1432 De aanbidding van het Lam Gods wordt op 6 mei ingehuldigd in de Sint-Baafskathedraal in Gent. 1441 Van Eyck overlijdt in Brugge en wordt begraven in de Sint-Donaaskerk.…

Bijzondere schildertechniek Giorgio Vasari, de Florentijnse grondlegger van de kunstgeschiedenis, schreef Van Eyck halverwege de 16de eeuw de uitvinding van de olieverf-techniek toe. Die bewering is inmiddels ontkracht, maar de schilder perfectioneerde de techniek wel. Door siccatieven toe te voegen werd de droogtijd van de verf korter, en door de pigmenten te verdunnen in een grote hoeveelheid bindmiddel werden kleuren transparant. Van Eyck bracht op die manier verschillende lagen boven elkaar aan tegen een witte grondlaag, waardoor de kleuren in zijn werken uitzonderlijk levendig zijn en een ongekende ‘luminositeit’ (lichtkracht) hebben. Bovendien was hij door het gebruik van oliegebonden verf in staat details haarfijn weer te geven en de onderwerpen in zijn schilderijen haast tastbaar te laten ogen. MUSÉE DU LOUVRE, PARIJS. ALAMY…

BOEKEN TEKST: SERVAAS NEIJENS Een krachtige canon De Middeleeuwen werden in schoolboeken vroeger wel afgeschilderd als een duistere tijd waarin weinig gebeurde, maar in 2000 verdeelde de Commissie Historische en Maatschappelijke Vorming de periode in tweeën: de Tijd van monniken en ridders en de Tijd van steden en staten. Deze verandering ging gepaard met het ontstaan van de Canon van Nederland, en in zekere zin is dit boek daarvan een uitvloeisel. Het is ook een canon met vijftig vensters, maar toegespitst op de tijd tussen het vertrek van de Romeinen en de vereniging van de Lage Landen onder Karel V. Veel gebeurtenissen uit deze 1100 jaar komen in dit aantrekkelijk geïllustreerde boek in beknopte hoofdstukken aan de orde. Natuurlijk ontbreken de traditionele ‘hoogtepunten’ niet: Bonifatius wordt in 754 bij Dokkum…

De Romanovs en de Middeleeuwen De Russische keizerlijke familie kwam in de 19de eeuw in de greep van een verzamelwoede die in heel Europa heerste: de Middeleeuwen. Hermitage Amsterdam laat deze zomer en herfst zien welke wereldse en religieuze kunstschatten zij verzamelde. De eerste tsaar in de geschiedenis was Ivan de Verschrikkelijke. Onder zijn bewind begon de transformatie van een middeleeuws Rusland naar een centraal bestuurd tsarenrijk. Al snel werd op de Middeleeuwen teruggekeken als een achterlijke en duistere tijd die maar beter kon worden vergeten. Rond 1800 kwam er een kentering in deze waardering, en in kunst en cultuur van de 19de eeuw ontstond een revival van de Middeleeuwen. Neogothische architectuur en ridderromans werden populair. Drie tsaren uit die eeuw, Paul I, Nicolaas I en Alexander III, deden mee…

Brand in de Bazar HOTOS 12/ACI Op 4 mei 1897 vond in Parijs de Bazar de la Charité plaats, een jaarlijks liefdadigheidsevenement. De filmpioniers Henri Joly en Ernest Normandin hadden een voorstelling georganiseerd met korte films van de gebroeders Lumière, waarvoor bezoekers vijftig cent entreegeld moesten betalen. Tijdens de vertoning ontstond er een brand in de projectieruimte, die in minuten tijd het hele gebouw in lichterlaaie zette. Het vuur kostte aan 132 mensen het leven, onder wie 123 vrouwen. Bijna alle slachtoffers waren afkomstig uit de hogere klassen. De pers beschuldigde de aanwezige mannen ervan de vrouwen in hun vlucht uit de weg te hebben geduwd en zich niet over hen te hebben bekommerd, wat ze de bijnaam ‘markiezen van de ontsnapping’ opleverde. De ramp leidde ertoe dat de veiligheidsmaatregelen…

Boerinnen, edelvrouwen en koninginnen VROUWEN IN EGYPTE In de loop van de geschiedenis van het oude Egypte heeft de status van de vrouw aanzienlijke veranderingen doorgemaakt, maar bijna altijd had ze vrijheden en rechten waarvan Griekse en Romeinse vrouwen alleen maar konden dromen. BARBARA FAENZA 18DE DYNASTIE, EGYPTISCH MUSEUM, CAÏRO. BRIDGEMAN/ACI METROPOLITAN MUSEUM, NEW YORK. ALBUM Volgens een oude mythe was er in den beginne niets, alleen Noen, het onbeweeglijke oerwater, omringd door totale duisternis. Tot het moment dat er een heuvel opdoemde, en boven de heuvel de Zonnegod verscheen. Aan zijn zijde werd Maät geboren, de godheid van de orde, het evenwicht en de rechtvaardigheid – principes die onontbeerlijk waren voor het begin van de schepping. Maät was de personificatie van ethische waarden, tegengesteld aan alles wat onrechtvaardig is…

Bescherming voor barende vrouwen Voor de Egyptenaren was het doel van het huwelijk het produceren van nageslacht. Onvruchtbaarheid was dan ook een geldige reden voor echtscheiding, al werd adoptie gezien als een betere oplossing dan scheiding. De hiëroglief die de bevalling symboliseert bestaat uit een knielende vrouw, waarbij het hoofd en de armen van de baby tussen haar benen tevoorschijn komen. Vrouwen bevielen daadwerkelijk gehurkt, met de voeten steunend op vier rituele stenen die ‘geboortestenen’ heetten. Deze stenen beschermden de pasgeboren baby en als ze later op het graf werden geplaatst, zouden ze ook de wedergeboorte in het hiernamaals garanderen. Moeders gaven drie jaar lang borstvoeding. Als een moeder geen melk had, kon ze beroep doen op een min of koemelk geven aan haar baby, die dan werd gevoed met…

Het graf van een martelares Hripsime was een van de nonnen die aan het eind van de 3de eeuw vluchtten uit Rome. Op dat moment was Diocletianus keizer. Een van de legenden over haar leven vertelt dat hij een oogje op haar had en dat zij en haar metgezellen daarom zijn gevlucht. Diocletianus zou later (in 303) zeer gewelddadige christenvervolgingen instellen. In 395 werd een grafmonument voor Hripsime gebouwd (boven), waarin onder meer enkele stenen worden bewaard waarmee zij zou zijn gestenigd. In 618 werd over haar graf een nieuwe kerk gebouwd. Door een bijzondere constructie van de kerk worden seismische golven gedempt en kon deze in de loop der eeuwen alle aardbevingen doorstaan. De nabijgelegen Zvartnots-kathedraal, die aan Gregorius de Verlichter was gewijd en uit dezelfde periode dateert, werd…

De schat van Atahualpa: een miljoenenbuit Uit de nauwkeurige boekhouding van de Spaanse veroveraars wordt duidelijk dat de totale waarde van de schat die Atahualpa aan Pizarro gaf 1.326.539 pesos bedroeg. Goud werd destijds gewogen in castellanos of gouden pesos, een eenheidsmaat die overeenkomt met 4,7 gram. De schat van Atahualpa woog dus meer dan 6200 kilo. Omgerekend naar de huidige goudprijs zou de buit zo’n driehonderd miljoen euro bedragen. Toen het Incarijk was gevallen en de schatten waren geroofd, zou de interesse in het Peruaanse grondgebied opnieuw opleven met de ontdekking van de zilvermijnen van Potosí in 1545. Deze spekten een eeuw lang de schatkist van de Spaanse kroon, totdat ze uitgeput raakten.…

MACHIAVELLI In de jaren dat hij in dienst was van de Florentijnse Republiek leerde Machiavelli hoe succes in de politiek onlosmakelijk is verbonden met misdaad en schaamteloosheid. ANDREA FREDIANI PALAZZO VECCHIO, FLORENCE(MACHIAVELLI), BIBLIOTECALAURENZIANA, FLORENCE(VERLUCHT HANDSCHRIFT). SCALA, FLORENCE Niccolò aarzelt op de drempel wanneer hij zich realiseert wat hem te wachten staat. Hij kijkt naar de haak in het plafond en het touw dat daaraan hangt, en begrijpt dat hij voor het meest dramatische moment in zijn leven staat. Hij verlangt zelfs terug naar zijn naargeestige cel, een stinkend donker hol vol ratten-keutels, en hoopt dat ze hem daar snel zullen terugbrengen. Zijn folteraars ondervragen hem nogmaals over zijn vermeende betrokkenheid bij de samenzwering tegen de Medici. Maar Niccolò kan hun niets vertellen, want hij weet niets. Híj kan er niets…

Cesare Borgia Een grote vergissing ‘Het doel heiligt de middelen.’ Machiavelli’s beroemdste zin komt niet van hemzelf; het is een versimpelde weergave van zijn analyse van de kwaliteiten die een goede heerser moet bezitten, zoals hij die met een genadeloos realisme neerzet in Il principe. Volgens Machiavelli werden deze kwaliteiten volmaakt belichaamd door Cesare Borgia, die zowel gewelddadig als subtiel kon zijn. In dit werk stelde hij hem ten voorbeeld aan ‘wie het nodig acht (…) te overwinnen door geweld of door bedrog; zich geliefd en gevreesd te maken bij het volk, te worden gehoorzaamd en gerespecteerd door zijn soldaten; korte metten te maken met diegenen die hem kwaad zouden kunnen of moeten doen; met nieuwe middelen de oude orde der dingen te doen herleven; (…) de vriendschap van koningen…

Op de valreep naar New York Nadat Bartholdi het beeld in de jaren van 1881 tot 1885 in Parijs had voltooid en geassembleerd, haalde hij het in 1885 weer uit elkaar om het naar New York te verschepen. Dat was een gewaagde beslissing, want in die stad was niet voldoende geld bijeengebracht voor de bouw van het voetstuk. In Philadelphia, waar de fakkel al eens eerder was tentoongesteld, wilde men het beeld graag hebben, en ook Boston, Baltimore en Minneapolis waren in de race. In die laatste stad wilden de bestuurders het beeld aan de oever van de Mississippi plaatsen. Maar in augustus slaagde Joseph Pulitzer, die een inzameling was begonnen via zijn krant New York World, erin om honderdduizend dollar bijeen te brengen. De giften waren afkomstig van bijna…

VOLGEND NUMMER VERSCHIJNT OP 11-06-2020 (DE INHOUD IS ONDER VOORBEHOUD) Boudica, een vrouw daagt Rome uit Na Caesars invasies rond 60 v.C. maakten de Romeinen (Zuidoost-)Engeland tot een vazalstaat. Een echte verovering en inlijving bij het Romeinse Rijk werd pas in 43 n.C. uitgevoerd onder Claudius. Nog geen twintig jaar later brak een grote opstand uit. Deze werd geleid door Boudica, een koningin van de Iceni die in Oost-Anglië leefden. Zij bracht een groot leger op de been, versloeg het 9de legioen en plunderde drie grote Romeinse steden, waaronder Londen. Voor de vrouwonvriendelijke Romeinen was het een afgang. Cassius Dio, een van haar twee Romeinse biografen, schrijft vergoelijkend: ‘Boudica was een Britse vrouw uit een koninklijke familie (...) Zij had een grotere intelligentie dan vrouwen vaak bezitten.’ MONNIKEN IN DE…