Inhoudsopgave van Editie 4 - 2019 - National Geographic Historia

TEN GELEIDE Mijn eerste kennismaking met Napoleon in levende lijve was bij de herdenking van tweehonderd jaar Slag bij Waterloo in 2015. Daar ontmoette ik niet alleen een als Napoleon verklede acteur (boven), maar ook de legitieme erfgenaam van de Franse keizer: Jean-Christophe Napoléon Bonaparte, kortweg Napoleon VII. De échte Napoleon zal er in 1815 anders hebben voorgestaan. Niet vrolijk lachend, zoals zijn stand-in. En ook niet zoals zijn nazaat Jean-Christophe, die in een interview met de pers met klem pleitte voor international samenwerking. Voor de Franse keizer was het erop of eronder, nadat hij in een campagne van honderd dagen vanuit ballingschap in Elba naar het slagveld was opgerukt. In dit nummer leest u het verhaal van zijn laatste optreden in Europa. Ook in twee andere verhalen speelt de…

IN SAMENWERKING MET HET DUITS VERKEERSBUREAU Beleef de geschiedenis langs de Oranjeroute! De Nederlandse monarchie heeft een historische band met Duitsland. De stadjes waar de wortels van het koningshuis liggen, vormen samen de ruim tweeduizend kilometer lange Oranjeroute. © CHRISTINA KORR © STADT DILLENBURG DE OORSPRONG Het geslacht Nassau is vernoemd naar de burcht van het gelijknamige stadje. Vanuit Nassau is het een Katzensprung naar de stad Diez, met het elegante slot Oranienstein en het oudere Grafenschloss, beide ook kastelen van de Nassaus. Willem van Oranje-Nassau werd geboren in een nabijgelegen slot in Dillenburg, dat in 1240 door Hendrik de Rijke, graaf van Nassau, werd gebouwd. Op de plek van dit verdwenen kasteel is ter herinnering de Willemstoren gebouwd, met een museum over de Oranje-Nassaus. MOEDER VAN WILLEM VAN ORANJE…

De villa van een Romeinse potentaat De huizen van de rijken in Rome waren ontworpen rond de sociale verplichtingen van hun eigenaar. Er waren bescheiden privévertrekken, maar de ruimten die dienden voor de ontvangst van gasten enclientes, zoals hetvestibulum(hal) en hetatrium(hoofdvertrek),warenhetbelangrijkst. VESTIBULUM De villa’s van de welgestelden hadden een ruime ontvangsthal met mozaïeken op de vloer en muurschilderingen. ATRIUM Dit was het zenuwcentrum van het huis, waar de eigenaar met zijn rijkdommen pronkte en zijn gasten alsmede zijn clientes ontving. TABLINUM Dit vertrek tussen atrium en peristilium was het kantoor waar de huisheer zijn boekhouding en zijn geldkist bewaarde. Het was rijk versierd. PERISTILIUM Deze open binnenhof met bloemen en planten had een wat huiselijker karakter dan het atrium. Er waren vaak muurschilderingen. PETER CONNELLY/ALBUM…

Een oase van sensualiteit in de woestijn Het kasteel Quseir Amra, op tachtig kilometer van Amman (Jordanië), werd in de 8ste eeuw in de woestijn gebouwd. Het kasteel beschikte over een hamam (badhuis) voor het plezier van de familie van de kalief. De villa is een goed voorbeeld van de Omajjadenkunst. Veel van de werken zijn van de hand van Perzische en Byzantijnse kunstenaars, en de stijl uit deze landen is te herkennen. De fresco’s op de muren, met afbeeldingen van dieren en mensen, zijn een zeldzaamheid in de islamitische kunst. Later werden menselijke afbeeldingen vermeden om de moslims te behoeden voor afgoderij. MANUEL COHEN/AURIMAGES YADID LEVY/AGE FOTOSTOCK MANUEL COHEN/AURIMAGES…

CHRONOLOGIE Ballingschap, overwinning en nederlaag 20 april 1814 Na zijn aftreden vertrekt Napoleon met een klein gevolg naar Elba. Hij krijgt een jaarlijks pensioen van twee miljoen frank. 1 maart 1815 Na negen maanden in ballingschap zet de keizer in Golfe-Juan weer voet op Franse bodem en rukt met 1100 man op naar Parijs om de macht te grijpen. 20 maart 1815 Napoleon maakt, toegejuicht door het leger en de bevolking, zijn intocht in Parijs. Een dag eerder had Lodewijk XVIII hals over kop het land verlaten. 22 april 1815 Proclamatie van een nieuwe grondwet die Napoleon aan parlementaire controle onderwerpt, een bepaling die bedoeld was om zijn imago bij de Fransen te verbeteren. 9 juni 1815 Slotakte van het Weens Congres. De Europese mogendheden maken zich op voor een…

De gevreesde terugkeer van de boeman In 1815 verschenen er het hele jaar door karikaturen in de krant die een afspiegeling vormden van de publieke opinie. Sommige leverden kritiek op politici die met alle winden meewaaiden; andere, die naar de kant van de Bourbons neigden, stelden de keizer voor als een monster dat de vrede en het welzijn van de Fransen en alle Europeanen bedreigde. 1 GEVANGENE OP ELBA Op deze spotprent houdt Napoleon vanaf het eiland Elba met een verrekijker de Russische tsaar, de keizer van Oostenrijk en de koning van Pruisen in de gaten, die op het Congres van Wenen overleggen over de verdeling van Europa. 2 WINDHAAN Dit personage, dat iemand voorstelt die met alle winden meewaait, draagt een hoed met aan de ene kant een witte…

Het besluit van Canada Aan het einde van de 19de eeuw werden er wettelijke maatregelen voorgesteld tegen alcoholconsumptie in verscheidene protestantse landen. In 1898 werd in Canada een niet-bindend referendum gehouden. De voorstanders van de drooglegging wonnen in de protestantse provincies in het westen en aan de Atlantische kust, maar niet in het katholieke Quebec. De federale regering besloot de regulering over te laten aan de provincies. E. L. BLUMENSCHEIN/BRIDGEMAN/ACI…

Rijk worden van drank Het meeste voordeel bij de drooglegging hadden degenen die legaal whisky leverden aan de drankhandel, zoals de Canadees-Joodse familie Bronfman met hun merk Seagram. Het is algemeen bekend dat de Ier Joseph Kennedy uit Boston miljonair werd met deze leveringen (hij hield vol dat dit na de drooglegging was); zijn zoon John Fitzgerald Kennedy werd in 1960 verkozen tot president van de Verenigde Staten. BACHRACH/GETTY IMAGES…

KEERPUNT 1704: de verovering van Gibraltar door de Engelsen Een Engels-Nederlandse vloot wilde niet met lege handen thuiskomen en veroverde tijdens de Spaanse Successieoorlog (1701-’13) de zuidelijkste punt van Spanje. Eind mei 1704 verscheen een Engels-Nederlandse vloot voor de kust van Barcelona. De vlootcommandant, admiraal George Rooke, hoopte de stad te bezetten om er een basis van te maken voor de oorlog tegen Filips V van Spanje. Toen deze in 1700 koning werd, ontstond een groot conflict in Europa: de Spaanse Successieoorlog. Oostenrijk, Engeland en de Nederlanden waren bondgenoten in de strijd tegen de macht van de Bourbons uit Frankrijk en Spanje. Maar de verwachte opstand in de Catalaanse hoofdstad vond niet plaats; het beleg van Barcelona mislukte en de geallieerde troepen moesten opnieuw inschepen. Hierna voer de vloot bij…

DAGELIJKS LEVEN Een dag uit het leven van een Romeinse patriciër ’sOchtendsde clientela ontvangen,hetforumbezoeken, een praatje in de thermen en een overvloedige maaltijd. In het oude Rome moesten de leden van rijke, elitaire families overdag aan veel verplichtingen voldoen. Van de vroege ochtend tot de late avond waren al hun activiteiten erop gericht een goede indruk te maken, een smetteloze reputatie op te bouwen en hun generositeit en deugdzaamheid (virtus) ten toon te spreiden, kwaliteiten die onmisbaar waren voor het behouden of verwerven van de hoogste ambten. De werkdag van een Romeinse patriciër begon al vroeg. Amper uit bed moest hij een ceremonie voltrekken die essentieel was in zijn bestaan: de salutatio. Die bestond eruit dat hij alle mensen met wie hij een bijzondere band had moest groeten: de leden…

De hervormingen van Cleisthenes DE GEBOORTE VAN DE DEMOCRATIE In de 6de eeuw v.C. werd Athene geregeerd door de tiran Peisistratos en zijn zonen. De verbannen staatsman Cleisthenes voerde strijd tegen hen en wist de stad in 510 v.C. te bevrijden. Zijn radicale politieke hervormingen maakten van Athene de bakermat van de democratie. DAVID HERNÁNDEZ DE LA FUENTE DAGLI ORTI/ART ARCHIVE AKG Herodotus schrijft dat Hipparchos, een van de zonen van de tiran Peisistratos, in een droom een lange en knappe man zag die deze raadselachtige woorden sprak: ‘Draag, leeuw, ondraaglijk lijden, verdraag het met moed en volharding, niemand van de mensen zal ooit aan de straf voor zijn onrecht ontkomen.’ De volgende dag vroeg Hipparchos om raad bij de droomuitleggers, maar zag geen reden om maatregelen te nemen. Toen…

De groeifase van het Arabische rijk HET KALIFAAT VAN DE OMAJJADEN Vanaf 661 hadden de Omajjaden de macht in het nog jonge islamitische rijk. Het werd de heersers uit deze dynastie verweten dat ze geen vrome moslims waren en dat ze streefden naar alleenheerschappij. Gedurende hun bewind, dat eindigde in 750, waren er continu opstanden. VICENTE MILLÁN TORRES MICHELE FALZONE/AWL IMAGES ANDREA PISTOLESI/AGE FOTOSTOCK Twee grote islamitische legers stonden 77 dagen lang tegenover elkaar bij Siffin, in de omgeving van de Syrische stad Raqqa. Ali, de vierde kalief van de islam sinds de dood van Mohammed, wilde zijn positie rechtvaardigen door de gouverneur van Syrië, Moe’awija, te onderwerpen. Die was in opstand gekomen na de moord op de vorige kalief, waarmee hij de eerste fitna (burgeroorlog onder moslims) had ontketend.…

Van Al-Andalus tot aan de grens met China Net als voor hun voorgangers stonden alle buitenlandse betrekkingen voor de Omajjaden in het teken van de jihad of heilige oorlog, die de motor vormde voor hun expansie. In het westen veroverden ze de Maghreb en het Iberisch Schiereiland; in het oosten bezetten ze Afghanistan en de regio Sind, in het huidige Pakistan. Hun vlaggen wapperden van Al-Andalus tot aan de grens met China. Maar het was ook onder de Omajjaden dat voor het eerst de opmars van de Arabische legers tot staan werd gebracht. Door de overmacht op zee van Byzantium en door de nederlaag in 732 tegen de Franken in Poitiers werd hun expansie in Europa stopgezet, terwijl de Chazaren en Turken een geducht obstakel vormden in Centraal-Azië. In het…

Mozaïeken in de moskee van Damascus De bouwmeesters van de Omajjaden bouwden moskeeën met een binnenplaats. Ook de Grote Moskee van Damascus is volgens dat model gebouwd. De traditie wil dat dit in navolging is van het huis van de Profeet in Medina: een vierkante patio omgeven door een muur van adobe, met slaapkamers in het oostelijk deel. De patio was de plek waar gasten werden ontvangen, en zo ontwikkelde deze zich in de moskee tot de plek waar wordt gebeden. Beelden van het Paradijs? Voor de verfraaiing van het gebouw nam de opdrachtgever, kalief Walid I, bekwame christelijke ambachtslieden in dienst, die mogelijk waren gestuurd door de Byzantijnse keizer. Zij bedekten de muren van de galerijen rondom de binnenplaats en de muren van de koepel van de schatkamer met…

Van licht naar kleur Rond 1666 voerde Newton een ingenieus experiment uit om aan te tonen dat het witte licht allesbehalve puur is, maar juist uit alle kleuren van het spectrum bestaat. Hij noemde het een experimentum crucis, of cruciaal experiment, en hij legde het in een van zijn schriften uit met behulp van een diagram. Een cruciaal experiment Een straal zonlicht komt binnen door een gat (1) in een donkere kamer. Een lens (2) leidt de straal naar een prisma (3), dat het licht breekt in stralen van vijf verschillende kleuren (in andere experimenten spreekt Newton van zes of zeven kleuren) die op een vlak (4) geprojecteerd worden. Een straal van één kleur gaat door een gat in het vlak en door een tweede prisma (5), en verandert daardoor…

De manieën en neuroses van een geleerde Newton had een moeilijk karakter. Eenieder die het waagde hem te bekritiseren, wenste hij meedogenloos het allerergste toe. Bij de uitvoering van zijn experimenten nam hij echter grote persoonlijke risico's. 1 Traumatische kindertijd Het feit dat hij geen vader had en vrijwel zijn gehele kindertijd ver van zijn moeder doorbracht (die bij haar nieuwe echtgenoot ging wonen, de anglicaanse priester Barnabas Smith) liet diepe sporen na bij Newton. Als kind schreef hij in zijn schrift als associaties bij het woord ‘stiefvader’ ‘ontuchtige’ en ‘vleier’ en bij het woord ‘moeder’ ‘rokkenjager’, ‘weduwe’, en ‘hoer’. Later maakte hij een lijst van de zwaarste zonden die hij voor zijn twintigste verjaardag had begaan. Het waren er 57 in totaal, waaronder twee behoorlijk gewelddadige: ‘Dreigen mijn vader…

De tuin van de keizer Op Elba heerste Napoleon over zijn ‘soevereine vorstendom’ en leidde hij een schijnbaar teruggetrokken bestaan. De keizer schreef dat zijn leven ‘benijdenswaardig, tamelijk zoet’ was. Maar onvermijdelijk werd het eiland hem te klein. ‘Kon hij wel genoegen nemen met de heerschappij over een tuin, zoals Diocletianus deed in Salona?’ vroeg Chateaubriand zich af, verwijzend naar de Romeinse keizer die zich terugtrok in een uithoek van Dalmatië. ORONOZ/ALBUM…

DE TIJD VAN DROOGLEGGING In 1919 slaagde de geheelonthoudersbeweging erin het 18de amendement op de Amerikaanse grondwet te laten aannemen. De productie, de verkoop en het vervoer van alcoholische drank werden verboden, met desastreuze gevolgen. ENRIC UCELAY-DA CAL EVERETT/BRIDGEMAN/ACI. DAVID FRENT/GETTY IMAGES CURTTEICH POSTCARD ARCHIVES/AGE FOTOSTOCK GRANGER/AGE FOTOSTOCK ‘Vanavond, één minuut na middernacht, zal er een nieuwe natie geboren worden. De demon van de drank maakt zijn testament op. Een nieuw tijdperk breekt aan, een van heldere ideeën en fatsoenlijk gedrag. Slechte wijken zullen binnenkort tot het verleden behoren. De gevangenissen en strafinrichtingen zullen leeg blijven, we zullen er graanschuren en fabrieken van maken. Alle mannen zullen weer kaarsrecht lopen, alle vrouwen glimlachen, en de kinderen giechelen. De deuren van de hel zijn voorgoed gesloten.’ Zo sprak dominee Billy Sunday…

1874 DE MACHT VAN DE VROUWEN Van gebeden tot stenen AFP/GETTY IMAGES Tijdens de kerst van 1873 sprak dr. Dio Lewis, voorvechter van zowel geheelonthouding als vrouwenrechten, de vrouwelijke inwoners van Hillsboro (Ohio) toe. Het resultaat was dat zij de saloons langsgingen om die door middel van religieuze hymnen en smeekbeden te vragen hun deuren te sluiten. Zo kwam de geheelonthoudersbeweging op gang, waarmee vrouwen definitief een belangrijke maatschappelijke rol verwierven. In 1874 werd de Woman’s Christian Temperance Union (WCTU) opgericht. De leider daarvan was lerares en journaliste Frances Willard. Door haar strijd, ook voor vrouwenrechten en een achturige werkdag, was zij aan het eind van de 19de eeuw de beroemdste vrouw in de VS. De WCTU probeerde voor elkaar te krijgen dat de staten van de Union een wet…

1920 DORSTIG AMERIKA Een land van wetsovertreders BETTMANN/GETTY IMAGES Toen het alcoholverbod van kracht werd, waren alledaagse zaken zoals bier verkopen of een fles wijn meenemen naar het huis van een vriend voor bij het avondeten ineens delicten die konden worden bestraft met zes maanden tot vijf jaar gevangenschap, en boetes van duizend tot tienduizend dollar. Maar een groot aantal burgers wilde hun gewoonten niet opgeven en er bleven bepaalde sociale gelegenheden waarbij alcohol een belangrijke rol speelde. De wet werd massaal ontdoken. De clandestiene bars of speakeasy’s (letterlijk ‘zachtjes spreken’, waarschijnlijk om niet de aandacht van de politie te trekken) schoten als paddenstoelen uit de grond. Ook de illegale productie van sterkedrank nam toe (in veel plattelandsgebieden in de VS was dat een lange traditie, omdat de boeren met…

Restauratie op niveau De natuurstenen gevel van de Utrechtse Domtoren staat al bijna zevenhonderd jaar bloot aan weer en wind. Welke keuzes maakt architect Erik Jan Brans bij de huidige restauratie? ‘Zolang de Domtoren bestaat, wordt deze al gerestaureerd en onderhouden. In de loop van deze geschiedenis zijn er steeds keuzes gemaakt over de wijze van restauratie.’ Vaak werd de toren slechts opgelapt waar nodig, maar soms was de restauratie rigoureuzer van aard. Aan het begin van de 20ste eeuw zijn bijvoorbeeld grote veranderingen in de toren aangebracht. Er werd toen een ontvangstgebouw aan de toren gebouwd en de spits werd voorzien van een ander dak, waardoor de toren in totaal 112 meter hoog werd. ‘Wij gaan de toren nu zo restaureren, dat hij weer vijftig jaar meekan. We zullen…

ATHENE, EEN PARTICIPATIEVE DEMOCRATIE De hervormingen van Cleisthenes creëerden een democratie die was gebaseerd op de actieve deelname van alle burgers. (Vandaag de dag is het in onze representatieve democratie gebruikelijk slechts elke zoveel jaar te stemmen op volksvertegenwoordigers.) In het klassieke Athene kon elke burger worden gekozen in de politieke of rechterlijke macht, en bovendien kon men zijn mening naar voren brengen vanaf de tribune van de volksvergadering. Wetten konden ook ontstaan uit burgerinitiatieven, al werden die gefilterd door de boulè. 1 Een burger doet een wetsvoorstel. Iedere vrije burger van Athene kon er een indienen. Hiervoor moest hij het voorstel op een witte schrijfplank schrijven en deze ophangen vóór het standbeeld dat zijn phylè vertegenwoordigde in het Monument van de Eponieme Helden op de Agora. 2 Overleg in…

Damascus, de grote hoofdstad van het Omajjadenkalifaat De reiziger Ibn Battuta geeft in de 14de eeuw uiting aan zijn betovering door de stad die door de Omajjaden tot hoofdstad van hun rijk was gemaakt. GIORGIO ALBERTINI DE STAD ‘Damascus is het Eden van het Oosten (...) De stad is getooid met lommerrijke mirtebomen en gesierd met het brokaat van haar tuinen (...) aan beide kanten van de straten zijn trottoirs voor de voetgangers.’ HET WATER ‘Damascus is omzoomd door moestuinen. Als je op de grond stampt, ontspringt er een frisse bron. De Damasceners verpozen aan de oever van de rivieren, bij lommerrijke bomen’. DE MOSKEE ‘Het is de meest grandioze van de wereld (...) Een mengsel van kleuren van een eigenaardige schoonheid. Links staan de huizen van Moe’awija en zijn…

Wetenschapper en alchemist NEWTON De Britse geleerde deed fundamentele wetenschappelijke ontdekkingen, zoals de wet van de zwaartekracht, maar hij voerde ook alchemistische experimenten uit en schreef obscure theologische speculaties. JAVIER ORDÓÑEZ BRIDGEMAN/ACI Op 20 maart 1727 van de juliaanse kalender, die in die tijd in Engeland werd gehanteerd, op 31 maart van de Gregoriaanse kalender, stierf Sir Isaac Newton. Enkele dagen daarna werd hij begraven in Westminster Abbey, in aanwezigheid van vrijwel de gehele Britse intelligentsia en een groot deel van de adel. Hiermee werd de laatste eer betoond aan een man van de wetenschap: een wiskundige en natuurfilosoof. Newton was de eerste wetenschapper in de geschiedenis van Groot-Brittannië die door de vorstin was geridderd. Tot aan zijn dood was hij voorzitter van de Royal Society, en zijn invloed reikte…

1815: DE LAATSTE AANVAL Na een jaar ballingschap op Elba keerde Napoleon onverwacht naar Frankrijk terug voor de restauratie van zijn keizerrijk. JEAN-JOËL BRÉGEON AKG/ALBUM De Honderd Dagen van Napoleon Bonaparte Op 6 april 1814 leek er een einde te zijn gekomen aan de carrière van Napoleon Bonaparte, met bijna twintig jaar van constante militaire overwinningen. Hij had een rijk gesticht dat vrijwel het hele vasteland van Europa besloeg. Maar nu was een groot deel van Frankrijk bezet door buitenlandse troepen en had de Senaat hem zijn keizerlijke titel ontnomen. Hij zat moederziel alleen opgesloten in het paleis van Fontainebleau, ver van zijn vrouw Marie-Louise en zijn zoon, de koning van Rome. Napoleon besloot af te treden. LEEMAGE/GETTY IMAGES A. DIDIERJEAN/RMN-GRAND PALAIS De zegevierende naties overlegden wat ze met hem…

Vlucht en uitlevering Na de nederlaag in Waterloo keerde Napoleon terug naar Parijs; zijn land werd weer door buitenlandse machten bezet. Onder druk van parlement en voorlopige regering trad hij af. Hij vluchtte, maar werd op 15 juli uiteindelijk uitgeleverd aan de Engelsen. Lodewijk XVIII was de week daarvoor weer op de troon gezet. BRIDGEMAN/ACI…

Wachten op klanten De bestrijding van delicten die te maken hadden met de drooglegging was in de eerste plaats een verantwoordelijkheid van het Amerikaanse ministerie van Financiën, en vanaf 1930 van dat van Justitie. De vervolging van de smokkel op zee was geen succes. Op deze cartoon geeft een boei de grens aan van de Noord-Amerikaanse territoriale wateren. Aan de andere kant wachten boten volgeladen met hooch, sterkedrank. GRANGER/ALBUM…

1917 GEHEELONTHOUDERS De biereconomie Tot de consumptie van gebotteld bier toenam in de jaren ’20, was de gewoonte het te drinken in saloons. Daar werd het verkocht uit de tap en werden kruiken gevuld om het thuis te drinken. Vanaf het einde van de 19de eeuw hadden de bierbrouwers een systeem in gang gezet dat leek op de tegenwoordige franchise, het tied house system, geïmporteerd uit Groot-Brittannië. De brouwerij zorgde voor meubilair voor de saloon – soms bouwden ze zelfs het hele pand – en in ruil daarvoor mocht daar alleen bier van hún merk worden verkocht. Door deze gang van zaken, die de brouwerijen controle gaf over horecaondernemingen, raakten de saloons verspreid door het hele land. Met de verspreiding van kroegen nam ook de omvang van de geheelonthoudersbeweging toe.…

1931 DE ONDERWERELD Oorlog tussen criminelen Na de val van Al Capone die volgde op het Valentijnsdagbloedbad in Chicago, streed Joe ‘The Boss’ Masseria voor de heerschappij over de Italiaanse benden. Hij stuitte op de troepen van Salvatore Maranzano, wat uitmondde in een nationaal conflict met New York als epicentrum. Wat een machtsstrijd leek tussen Sicilianen en andere Italianen, was in werkelijkheid een generatieconflict tussen de oude garde en jonge criminelen, die zich niet gebonden voelden aan de codes van de Siciliaanse maffia. Zij wilden zakendoen met allerlei mensen (joden, Ieren...). Masseria werd in april 1931 neergeschoten in een restaurant, maar Maranzano was maar korte tijd Capo dei capi, ‘Baas der bazen’: in september werd hij uitgeschakeld door een joods commando in dienst van Lucky Luciano. Die stelde het model…

Het bombardement en de landing INSTITUT CARTOGRÀFIC DE CATALUNYA De verovering van Gibraltar door een Engels-Nederlandse vloot in 1704 werd bereikt na een hevige en ongelijke strijd tussen een paar honderd verdedigers met een gebrekkige artillerie en een machtig geallieerd leger. De verovering van het fort vond plaats op 3 augustus, na zware beschietingen vanaf zee. 1 De noordelijke poort De troepen van de Habsburgse prins Georg von Hessen-Darmstadt lanceren een aanval bij de noordelijke stadspoort. 2 Landing op het strand Catalaanse soldaten vallen het stadsgarnizoen aan vanuit een hooggelegen positie. 3 Het nieuwe dok De Engelse mariniers vallen de zuidelijke vestingwerken aan en slagen erin het Nieuwe Dok te veroveren. 4 Onze-Lieve-Vrouw van Europa De gevluchte bevolking wordt hier omringd door…