Inhoudsopgave van Editie 1 - 2019 - National Geographic Historia

OPMERKELIJK PERSOON Diogenes, de filosoof die leefde als een hond Nadat hij als banneling in Athene was beland, sloot Diogenes zich aan bij de filosofische school van de cynici. Hij verzette zich tegen de waarden van een maatschappij die hij als corrupt beschouwde. De filosoof Diogenes was tijdens zijn leven een excentrieke figuur die maar al te graag aanstoot gaf. Hij was een unieke vertegenwoordiger van de ‘tegencultuur’ in het oude Griekenland en haalde schaamteloos uit naar iedereen, van koningen tot simpele slaven. Hij woonde in Athene en in Korinthe, met af en toe een uitstapje naar Spanje, al was hij eigenlijk een man zonder thuis, zoals veel Grieken in die tijd. Door de overheersing van de Macedonische koningen en de constante politieke tegenslagen was ballingschap geen ongewoon lot, velen…

Johannes, graaf van den Bosch Van den Bosch werd in 1780 geboren in Herwijnen. Hij wordt opgeleid als genieofficier en vertrekt in 1799 naar Oost-Indië. Daar maakt hij carrière, en fortuin. In 1810 keert hij terug, maar belandt twee jaar in Engelse krijgsgevangenschap. In 1813 sluit hij zich aan bij stadhouder Willem VI (de latere Koning Willem I) en landt met hem in Scheveningen. Hij is geschokt door de armoede in zijn vaderland, wat hem mede inspireert tot de oprichting van de Maatschappij van Weldadigheid in 1818. Tot 1827 blijft hij daar werkzaam. In 1830 wordt hij gouverneur-generaal van Nederlands-Indië. Zijn belangrijkste wapenfeit daar is de invoering van het cultuurstelsel. Dat wordt zwaar bekritiseerd in Multatuli’s Max Havelaar, maar leverde Nederland én Willem I veel geld op. Na vier jaar…

Het koninklijke duo dat Egypte bestuurde TERESA ARMIJO Amenhotep III & koningin Teje De bijna veertig jaar dat farao Amenhotep III, bijgestaan door zijn invloedrijke vrouw Teje, aan de macht was, was een van de succesvolste perioden in de geschiedenis van Egypte. Tijdens het bewind van Amenhotep III, van 1391 tot 1353 v.C., was Egypte een rijk en machtig land. Dankzij het goud uit de veroverde gebieden in Nubië, in het zuiden van het rijk, was de farao de rijkste heerser van de wereld. Amenhotep was getrouwd met Teje, een vrouw die een van de machtigste koninginnen van Egypte zou worden. MET/BRIDGEMAN/ACI Amenhotep III en Teje regeerden gezamenlijk over Egypte. Teje trad zelfs op bij internationale aangelegenheden. Het paar had minstens vier dochters: Sitamon, Henuttaneb, Isis en Nebetiah. Waarschijnlijk waren ze…

EEN MACHTIGE FAMILIE De nobele schoonouders van de farao Er is veel gespeculeerd over het verleden van koningin Teje. Haar familie behoorde blijkbaar tot de kleine adel van Akhmin, in Opper-Egypte. Het is goed mogelijk dat haar ouders een goede verstandhouding hadden met Koningin Moetemwia, de moeder van Amenhotep III. Gezien de jeugdige leeftijd van de farao is het aannemelijk dat zij degene was die Teje uitverkoos als de vrouw van zijn zoon. Op een van de vele herdenkingsscarabeeën die werden uitgegeven door Amenhotep III gedurende de eerste jaren van zijn regering staat een duidelijke verwijzing naar zijn schoonfamilie: ‘Dat Amenhotep en zijn koninklijke vrouw Teje voorspoed mogen hebben in het leven. De naam van haar vader is Yuya, de naam van haar moeder is Tuya.’ De naam Yuya zou…

ACTUEEL De zwarte farao’s In het Drents Museum ontmoet u de koningen die regeerden over Nubië. Driehonderd objecten vertellen over hun rijke cultuur én over hun soms stormachtige relatie met Egypte. Nubië, ruwweg het huidige Soedan, was in de Oudheid een belangrijk handelscentrum, dat banden onderhield met Egypte, Centraal-Afrika en de gebieden rond de Rode Zee. Van ongeveer 2500 tot 1500 v.C. bestond het koninkrijk Kerma en was er een bloeiende handel met Egypte. Rond 1500 v.C. verslechterde de relatie. Kerma werd veroverd en werd als de provincie Koesj onderdeel van het Egyptische Rijk. In de 11de eeuw v.C. werd Koesj opnieuw zelfstandig en rond 750 v.C. veroverde het op zijn beurt Egypte. Honderd jaar lang, tijdens de 25ste dynastie, zaten er ‘zwarte farao’s’ op de Egyptische troon. De Nubische…

CHRONOLOGIE Rebel in crisistijd Ca. 404 v.C. Diogenes wordt geboren in de stad Sinope, aan de kust van de Zwarte Zee. Hij is de zoon van een bankier, Hicesius. Ca. 370 v.C. Hij wordt verbannen uit Sinope vanwege het vervalsen van munten en reist naar Athene, waar hij onderricht krijgt van de filosoof Antisthenes. 338 v.C. Na de Slag bij Chaeronea geven de Griekse stadstaten zich over aan Macedonië en verliezen ze een deel van hun autonomie. 335 v.C. Alexander de Grote bezoekt Diogenes in Korinthe, waar de anekdote zich afspeelt waarin de filosoof hem vraagt een stap opzij te doen. 323 v.C. Tot op het laatste moment trouw aan de principes van de school der cynici, sterft Diogenes op gevorderde leeftijd in Korinthe.…

De weldadige Maatschappij De in 1818 opgericht Maatschappij van Weldadigheid bestaat nog altijd, maar haar activiteiten zijn veranderd. De maatschappij is sinds 1960 een stichting, met als doelstelling het materiële en immateriële gedachtegoed van Johannes van den Bosch in stand te houden. De maatschappij beheert 1300 hectare land, met bossen, 65 panden en statige rechte lanen en dreven die een overblijfsel zijn van de ruimtelijke structuur van de koloniën. Het vroegere woonhuis van Johannes van den Bosch, Huis Westerbeek in Frederiksoord in Drenthe, is thans het hoofdkantoor van de maatschappij. Voor meer informatie over de koloniën kunt u kijken op weldadigoord.nl of kolonienvanweldadigheid.eu. SERVAAS NEIJENS…

DAGELIJKS LEVEN 1874 De geboorte van de schrijfmachine Christopher Sholes ontwikkelde een apparaat dat letters op een vel papier afdrukte. Zo werd het mogelijk goed leesbare en nette documenten op te stellen, sneller dan met de hand. Al in de 16de eeuw ontstond het idee om een mechaniek te ontwikkelen waarmee het schrijven naar een hoger plan kon worden getild. Sommige van de eerste prototypen waren bedoeld voor blinden, zoals het toestel voor het ‘tastschrift’, een uitvinding uit 1575 van de Venetiaanse drukker en uitgever Francesco Rampazetto. In 1808 vervaardigde Agostino Fantoni ook een machine voor zijn zus, de blinde gravin Carolina Fantoni da Fivizzano. Zo kon ze haar gepassioneerde liefdesbrieven schrijven zonder ze aan iemand te hoeven dicteren. In de 19de eeuw hielden tientallen uitvinders zich met schrijfmachines bezig.…

CHRONOLOGIE Vijfduizend jaar ontwikkeling van een nederzetting 10.000 v.C. In het Nabije Oosten voltrekt zich de Neolithische Revolutie. De nomadische levenswijze wordt losgelaten en er ontstaan sedentaire landbouwgemeenschappen. 7400-6500 v.C. Bebouwing van de oostelijke heuvel Çatalhöyük. De inwoners voeden zich met wat de natuur hun te bieden heeft en genieten van een regenrijk klimaat. 6500-5900 v.C. De bloeitijd van Çatalhöyük. In deze periode neemt het aantal huizen in de nederzetting toe en de bevolking groeit tot mogelijk zo’n achtduizend zielen. 5900-5500 v.C. De inwoners van Çatalhöyük trekken weg naar andere plaatsen op de steppe van Konya, zoals naar de westelijke heuvel op de andere oever van de Çarşamba. 5500-5100 v.C. De westelijke heuvel blijft tot het begin van de kopertijd bewoond. De maatschappij verandert: in de huizen zijn geen graven…

Voedsel voor de gieren Op een van de indrukwekkendste muurschilderingen in Çatalhöyük worden hoofdloze menselijke figuren door gieren belaagd. Men denkt dat het om een uitvaartritueel gaat: de doden werden in foetushouding op de daken van de huizen gelegd, buiten bereik van andere vleeseters, zodat de gieren hun beenderen kaal konden pikken en wellicht hun vlees naar de andere wereld brengen. We weten dat gieren in een paar uur tijd een lijk volledig kaal kunnen vreten, zodat alleen het skelet overblijft. Op die manier werd de stankoverlast van ontbindende lijken tegengegaan en konden de mensen snel de ontvleesde beenderen inpakken of bij elkaar binden en in huis begraven, zodat de ziel van de overledene dicht bij hen bleef. Dit gebruik is bekend uit Anatolië en ook uit andere beschavingen in…

CHRONOLOGIE Een lange en succesvolle regeerperiode 1391 v.C. Thoetmosis IV sterft. Zijn zoon Amenhotep III bestijgt de troon op een leeftijd tussen de zeven en twaalf jaar. 1380 v.C. De Mitannische prinses Gilukhipa komt aan bij het Egyptische faraonische hof en trouwt met Amenhotep III. 1360 v.C. Het eerste jubileumfeest van de farao, Heb Sed, vindt plaats. Hieraan doet de Koninklijke Echtgenote Teje mee. 1353 v.C. Amenhotep III overlijdt door ziekte. Zijn zoon Amenhotep IV, de toekomstige farao Achnaton, volgt hem op. 1338 v.C. Ongeveer tien jaar na de verplaatsing van het hof naar Amarna sterft koningin Teje, die teruggetrokken leefde.…

FARAONISCHE PRINSESSEN De dochters-echtgenoten van Amenhotep De dochters van Amenhotep en Teje speelden een belangrijke rol bij de regeringsjubilea van de farao. Sitamon kreeg de titel Grote Koninklijke Echtgenote vanaf het eerste jubileum van haar vader, haar zus Isis kreeg dezelfde titel tijdens zijn tweede, en Henuttaneb werd mogelijk ook dochter-vrouw bij zijn derde Heb Sed. De meeste egyptologen denken dat deze verlovingen niet vleselijk maar symbolisch waren, en dat ze plaatsvonden in het licht van gecompliceerde vruchtbaarheidsriten. De reden hiervoor is dat bijna alle gegevens over deze zogenaamde trouwerijen verbonden zijn met festiviteiten rondom de Heb Seds van de farao. Daar komt bij dat geen van de dochter-vrouwen hun moeder van haar machtspositie heeft verdreven. Prinses Sitamon gaf leiding aan de hoofdbouwmeester Amenhotep, zoon van Hapoe. Van haar zijn…

Pythagoras brengt orde De bijdrage van Pythagoras aan de ontwikkeling van de Griekse astronomie was fundamenteel. Er bestaan echter geen boeken van zijn hand en zijn leerlingen schreven alles aan hem toe. Het is dan ook niet duidelijk wat hij schreef en wat van zijn volgers komt. Pythagoras was de eerste die het woord ‘kosmos’ gebruikte, wat in het Grieks ‘orde’ betekent. Dit betekende een volledig andere zienswijze dan die van Anaximander, die de voorkeur gaf aan het woord apeiron: het oneindige of ongedefinieerde. Pythagoras’ hypothese van een bolvormige aarde leidde tot het ontstaan van de geometrie van bolvormige lichamen en ook tot vooruitgang in de kennis over de sterrenbeelden en in de voorspelling van de bewegingen van de planeten. Tot de uitvinding van de telescoop hielden zijn ideeën stand.…

De afmetingen van de aarde De eerste wetenschappelijke meting van de omtrek van de aarde is verricht door Eratosthenes, een Griek uit Cyrene (in het huidige Libië) die furore maakte in Alexandrië in de 3de eeuw v.C. Eratosthenes mat het verschil in de hoek van de zonnestralen tussen twee steden: Alexandrië en Syene (Aswan). Deze bevinden zich op een afstand van achthonderd kilometer van elkaar in dezelfde meridiaan. Het verschil bleek zeven graden. Hierna maakte hij een reeks berekeningen op basis waarvan hij concludeerde dat de aardomtrek 252.000 stadiën bedroeg. Eratosthenes gebruikte de Attische stadie als maateenheid, die gelijkstaat aan 174,125 meter. Zijn berekening kwam opmerkelijk dicht bij de realiteit: 43.879,5 kilometer, wat 9,6 procent meer is dan de werkelijke aardomtrek van 40.075 kilometer. SPL/AGE FOTOSTOCK…

CHRONOLOGIE Het einde van een koningin 1789 Versailles wordt door een woedende menigte bestormd en de koninklijke familie vestigt zich onder dwang in Parijs. 1791 Marie Antoinette haalt haar man Lodewijk XVI over Parijs te ontvluchten, maar ze worden aangehouden. 1792 De koninklijke familie wordt overgebracht naar de Temple. Lodewijk XVI wordt in januari 1793 onthoofd. 1793 Marie Antoinette wordt berecht en schuldig verklaard aan hoogverraad. Ze sterft onder de guillotine. BRIDGEMAN/ACI…

CHRONOLOGIE Lichtend voorbeeld 1831 Michael Faraday ontdekt het principe van inductie – de basis van alle generatoren en motoren. 1879 Edison en zijn staf ontwerpen de eerste efficiënte gloeilamp, met een gloeidraad van koolstofvezel. 1882 Edison bouwt een energiecentrale in New York en voorziet kantoren van elektrisch licht. 1887 Tesla vindt de wisselstroommotor uit. Hij verkoopt het ontwerp aan de ondernemer George Westinghouse. 1890 Zakenpartners van Edison zorgen ervoor dat William Kemmler wordt geëxecuteerd met een wisselstroomgenerator. 1893 De Westinghouse Company laat tienduizenden lampen branden op de wereldtentoonstelling in Chicago. 1896 Wisselstroomgeneratoren van Westinghouse voorzien de hele staat New York van stroom. GRANGER/CORDON PRESS SSPL/GETTY IMAGES…

Onbeperkte energie Wardenclyffe, Tesla’s beroemdste lab, bevond zich op Long Island. In 1901 leende J.P. Morgan Tesla 150.000 dollar om op grote schaal stroom te gaan opwekken. Het bakstenen hoofdgebouw was een ontwerp van de beroemde architect Stanford White. Het plan was om daar elektriciteitsgolven op te wekken en die vervolgens via kabels naar een nabijgelegen toren en ondergrondse schacht te leiden. In de toren, in feite een heel grote teslatransformator, zou de spanning worden opgevoerd tot miljoenen volt, om vervolgens via de schacht en door de aardkorst te worden gedistribueerd. Gebruikers konden deze onderaardse stroom vervolgens aftappen om lampen en apparaten van stroom te voorzien. Verder voorzag Tesla dat iedereen op een dag een kleine ontvanger ‘niet groter dan een zakhorloge’ zou hebben, waarop nieuwsberichten en telefoontjes binnenkwamen. Tesla…

Nieuwe executiemethode Begin 18de eeuw vonden Europese en Amerikaanse rechtsgeleerden het tijd om na te denken over humanere doodstraffen. De guillotine deed zijn intrede in 1792 tijdens de Franse Revolutie, en in de vroege 19de eeuw verboden de Britten het vierendelen. De doodstraf door ophanging werd verbeterd: de gehangene stierf niet langer een trage verstikkingsdood, maar viel door een valluik en brak daarbij zijn nek. In de VS gingen na een aantal mislukte ophangingen in de jaren ’80 van de 19de eeuw, stemmen op om doodstraffen voortaan anders uit te voeren. In Buffalo (New York) zocht tandarts Alfred P. Southwick uit hoeveel stroom er nodig was om zwerfhonden te doden en ontwikkelde vervolgens een systeem om misdadigers te elektrocuteren. Na een stroomstoot tegen het hoofd raakte de veroordeelde bewusteloos en…

GROTE ONTDEKKINGEN De Poort van Isjtar in een Berlijns museum Na de ontdekking door Robert Koldewey in 1902 werd de grote toegangspoort tot Babylon stukje bij beetje in Berlijn herbouwd. Op 6 maart 1899 begonnen de Duitsers Robert Koldewey en Walter Andrae met hun archeologische opgravingen in Babylon onder auspiciën van de Duitse Vereniging voor de studie van het Nabije Oosten. Het doel was de gebouwen te vinden van de mythische stad van koning Nebukadnezar II, zoals die zijn beschreven in de klassieke teksten en de Bijbel: de toren van Babel, de hangende tuinen, de enorme muren, de paleizen, de brug die de twee helften van de stad verbond... Beetje bij beetje legden de archeologen de overblijfselen van dit alles bloot. Wat ze alleen niet hadden verwacht, was een constructie…

BOEKEN De dageraad van Holland, 1100-1300 TEKST: SERVAAS NEIJENS DE DAGERAAD VAN HOLLAND Henk ’t Jong Omniboek 395 blz., € 25,00 Er zijn niet veel boeken over de vaderlandse geschiedenis in de Hoge Middeleeuwen. Het boek De dageraad van Holland vult deze leemte. Heraldicus en historicus Henk ’t Jong voert ons in zijn werk mee naar het graafschap Holland (en Zeeland) in een tijd dat daar de basis werd gelegd voor de Nederlanden – al was toen niemand zich daarvan bewust. In de 12de en 13de eeuw waren er in ons land naast het graafschap Holland nog drie grote vorstendommen: Brabant, Gelre en het Sticht Utrecht. Holland veroverde een steeds machtiger positie door droogleggingen en de groei van haar steden. Van de vele vorsten die in deze tijd regeerden, is…

De wijde wereld van Cornelis Pijnacker Het volledige leven van cartograaf, hoogleraar en diplomaat Cornelis Pijnacker (1570-1645) speelde zich af in de Tachtigjarige Oorlog. Uit zijn biografie komt een beeld naar voren van een geleerde en ondernemende man die zich eigenzinnig bewoog in de bovenlagen van de Republiek. Naast zijn academische carrière in Leiden, Groningen en Harderwijk, was hij gezant in Noord-Afrika, waar hij onderhandelde met de Barbarijse zeerovers. Brood, Van Krieken en Spoelder schetsen indrin gend hoe Pijnacker leeft in een tijd waarin oorlog en geloofsstrijd aan de orde van de dag zijn. DE WIJDE WERELD VAN CORNELIS PIJNACKER Paul Brood, Gerard van krieken en Jan Spoelder WBOOKS 288 blz., € 24,95…

VOLGEND NUMMER VERSCHIJNT OP 11 APRIL 2019 (DE INHOUD IS ONDER VOORBEHOUD) Het klimaat in de Middeleeuwen Klimaatverandering lijkt een verschijnsel van onze tijd, maar er waren in het verleden meerdere perioden dat de temperatuur langere tijd afweek van de gemiddelde waarden – alleen was er toen sprake van natuurlijke schommelingen. Een van de bekendste is de ‘middeleeuwse warme periode’ (MWP, ca. 700 tot 1300). De landbouw floreerde toen op plekken waar dat eerder niet mogelijk was. Het graanteeltseizoen duurde drie weken langer dan voorheen. Tussen 1100 en 1300 was er amper sprake van vorst, zodat wijnbouw mogelijk was in gebieden drie- tot vierhonderd kilometer noordelijker dan voorheen. De bevolkingsgroei in deze periode werkte ontbossing in de hand. In het jaar 500 was nog 80 procent van Europa bedekt door…

Diogenes zoekt een mens In een van de verhalen over Diogenes wordt verteld dat hij op een keer op klaarlichte dag met een lantaarn rondliep en op de agora vol mensen luidkeels verkondigde dat hij op zoek was naar een mens. Toen hij uitriep: ‘Kom hier, mensen!’ kwamen enkele personen aangesneld. Maar Diogenes joeg ze weg met zijn stok en zei: ‘Ik riep om mensen, niet om ploerten!’ Sinds de Renaissance zijn er vele schilders geweest die deze episode uit het leven van de bekendste cynicus uit de Oudheid hebben afgebeeld. ALBUM…

CHRONOLOGIE 200 jaar koloniën in ontwikkeling 1818 Johannes graaf van den Bosch stelt in januari een plan op voor landbouwkoloniën als middel in de strijd tegen armoede. De uitvoering van dit idee start in augustus van dit jaar. 1825 In zeven jaar tijd zijn er evenzoveel koloniën gesticht. Daarvan staan er vijf in Noord- en twee in Zuid-Nederland. Drie van de koloniën zijn ‘onvrij’, zij herbergen zwervers en bedelaars. 1859 De koloniën in Merksplas en Wortel zijn in 1830 overgegaan naar België. De onvrije instellingen in Ommerschans en Veenhuizen komen in handen van de Nederlandse staat. 1920-’34 De vrije koloniën Willemsoord, Frederiksoord en Wilhelmina-oord worden opgeheven. Ruim een miljoen Nederlanders hebben voorouders die in een van de koloniën hebben geleefd. 2018-’19 Het cultuurlandschap van de Kolonieën van Weldadigheid wordt bij…

CHRONOLOGIE Het schrift wordt geïndustrialiseerd 1713 De Britse ingenieur Henry Mill vraagt een patent aan voor een schrijfmachine, waarover geen details bekend zijn. 1856 De Italiaan Giuseppe Ravizza krijgt een patent op zijn ‘schrijfklavecimbel’, een apparaat met een revolutionair systeem met hamertjes. 1868 Christopher Sholes laat een eerste prototype patenteren van een schrijfmachine met een toetsenbord dat lijkt op een piano. 1873 Na jaren werk verkoopt Sholes het patent van zijn uitvinding aan de firma Remington. 1874 Remington brengt de eerste typemachines in de handel. Na verloop van tijd groeit de vinding uit tot een commercieel succes. BRIDGEMAN/ACI SCIENCE SOURCE/AGE FOTOSTOCK…

EEN HUIS VAN MILJOENEN JAREN Een prachtige tempel voor de farao ‘Hij heeft de tempel opgericht als monument voor zijn vader Amon, de Heer van de Twee Werelden. Hij bouwde hem ten westen van Thebe, het is een fort van de eeuwigheid, gemaakt van goede en witte zandsteen (...). De vloeren waren versierd met zilver, alle deuren waren van elektrum.’ Zo beschreef Amenhotep III de aan hem gewijde tempel op de westelijke Nijloever, die werd gebouwd door zijn naamgenoot Amenhotep, zoon van Hapoe (bouwmeester, schrijver en lijfarts). Sinds 1988 vinden hier opgravingen plaats onder leiding van de egyptoloog Hourig Surizian. Onder meer werden delen van de kolossen bij de tweede en derde pyloon en de noordelijke poort opgegraven. Het complex werd omgeven door een muur en omvatte drie pylonen en…

De wereld volgens de vroege Grieken Dit beeld laat de belangrijkste kenmerken zien van het wereldbeeld van de eerste presocratische filosofen. Een platte landmassa is verdeeld in continenten rond de Middellandse Zee. Het water geeft de aarde weer zoals de Griekse zeelieden die hadden verkend. Daarachter opent zich de afgrond van de oceaan, die de massa van de aarde omringt, zodat het lijkt alsof deze op het water drijft. De wereld wordt overkoepeld door een sferisch firmament, waarover de zon, de maan en de sterren bewegen. In deze fase stelden de Grieken zich een gesloten en klein universum voor. Anaximander zou de eerste zijn die het universum als iets oneindigs zag. CARLOS CLARIVAN/SPL/AGE FOTOSTOCK…

DE LEGENDE VAN DE HEILIGE GRAAL De graal duikt voor het eerst op in de roman Perceval ou le Conte du Graal (Perceval of het verhaal van de graal) van Chrétien de Troyes (ca. 1180). Daarin is de graal een gouden schaal bezet met edelstenen waarin de hostie wordt opgediend aan een oude, mismaakte koning, de oudoom van Perceval (of Parsifal). Rond die tijd identificeerde Robert de Boron de graal met de kelk waarmee Christus op het laatste avondmaal de eucharistie instelde, en ook met de beker waarin Jozef van Arimathea het bloed van Jezus aan het kruis opving. In de eerste Duitse versie van de legende, het epische dichtwerk Parzival van Von Eschenbach (ca. 1240), was de graal een edelsteen met bovennatuurlijke krachten. Een later Duits gedicht borduurt voort…

De executie van een koningin De beul loopt rond met het hoofd van Marie Antoinette. Volgens een politieagent gooiden veel mensen na de executie van Marie Antoinette hun hoed in de lucht, ‘en alle toeschouwers applaudisseerden bij het zien van haar hoofd.’ Iemand anders meldt evenwel dat ‘het merendeel van de mensen om mij heen bezorgd is dat de vijand represailles zal nemen tegen de Franse gevangenen.’ Volgens weer anderen ‘was het beter geweest haar eerst naar de guillotine te brengen en Lodewijk Capet te laten leven; zij is degene die al het kwaad heeft gedaan.’…

Genie aan het werk in New Jersey Uit onvrede over lastige huurbazen in Newark besloot Edison in 1876 zijn eigen laboratorium te bouwen in het dorp Menlo Park (New Jersey), veertig kilometer ten zuidwesten van New York. Edison vroeg zijn vader, een voormalig timmerman, een houten gebouw van tien bij dertig meter neer te zetten en richtte er een werkplaats annex laboratorium in. Daar werkte Edison met ambachtslieden en wetenschappers aan tal van uitvindingen, ‘elke tien dagen een kleine en ruwweg elk halfjaar een grote’. Enkele ‘grote’ uitvindingen uit Menlo Park: een verbeterde telefoon-microfoon, de fonograaf en natuurlijk de gloeilamp. Hoewel Edison in Menlo Park zeer productieve jaren beleefde, sloot hij het lab in 1882 en vertrok hij naar New York om zich in het avontuur van de verlichting te…

Gouden tijden voor uitvinders Als hij veel gloeilampen wilde verkopen, wist Edison, dan moest hij ook de benodigde infrastructuur ervoor leveren. Hij ontwierp een compleet systeem om gloeilampen van stroom te voorzien, maar ging nog een stap verder. Edison was een geslepen zakenman; hij hield de productie van alle onderdelen van zijn gelijkstroom-net in eigen hand. In 1880 richtte hij de Edison Electric Lamp Company op, de Edison Machine Works (links) en diverse andere bedrijven die lampen, generatoren, geleiders en meters produceerden. Hoewel Edison de strijd om het stroomnet in de jaren hierna verloor, hielden zijn bedrijven stand. In 1889 werden de Edison Machine Works en de andere ondernemingen samengevoegd tot Edison General Electric, het latere General Electric – ook nu nog een gigantisch bedrijf. CORBIS/GETTY IMAGES…

Licht in de Witte Stad Met een wereldtentoonstelling vierde Chicago in 1893 dat Columbus vierhonderd jaar eerder (in 1492) de Nieuwe Wereld bereikte. De tweehonderd gebouwen in de Witte Stad, zoals het expoterrein werd genoemd, trokken maar liefst 27 miljoen bezoekers. Mensen draaiden een rondje mee in het eerste reuzenrad, stapten op een bewegend trottoir, keken films met Edisons kinetoscoop en proefden voor het eerst Juicy Fruit-kauwgom. De opmerkelijke gebouwen op het expoterrein luidden de Progressive Era in: ze inspireerden planologen in heel Amerika om steden te verfraaien met grootse stadhuizen, boulevards en parken. In het ‘Electricity Building’ werden de belangrijkste technologische vindingen getoond. De Westinghouse Company had voor de verlichting van het terrein en alle paviljoens een vernuftige lamp ontwikkeld. De benodigde stroom werd opgewekt door 24 generatoren van…

Een voorstelling van het verleden Toen Koldewey de overblijfselen van de processieweg en de Poort van Isjtar opgroef, kon hij zich een indruk vormen van hoe de grote nieuwjaarsstoet van Nebukadnezar II eruitzag: ‘Het beeld [van de god Mardoek] werd in de processie gedragen door de hofhouding, begeleid door luide muziek en intense gebeden van de menigte. Het stak uit boven de hoofden van het uitzinnige volk. Zo vertrok de god uit zijn tempel, die werd omgeven door bomen en wijngaarden. Het was de start van een statige tocht over de processieweg van Babylon.’ BPK/SCALA, FIRENZE…

De troonzaal De voorgevel van de troonzaal van Nebukadnezar II was twaalf meter hoog en wordt eveneens in Berlijn tentoongesteld (onder). De gevel is versierd met gestileerde palmbomen die in het Nieuw-Babylonische Rijk symbool waren voor vruchtbaarheid en een lang leven. Processieweg Deze weg was negenhonderd meter lang en leidde naar het religieuze centrum van Babylon. Hier vond de nieuwjaarsprocessie met het standbeeld van Mardoek plaats. De Isjtarpoort Deze dubbele structuur van 448 bij 18 meter was betegeld met geglazuurde baksteen. In Berlijn is alleen de eerste poort gereconstrueerd. Etemenanki Deze traptoren of ziggoerat was gewijd aan Mardoek. Hij bestond uit zes terrassen en bovenop bevond zich een tempel. De hoogte bedroeg zestig meter. Koninklijk paleis De residentie van Nebukadnezar II mat 275 bij 183 meter en bestond uit privévertrekken,…