Inhoudsopgave van Editie 10 - 2023/2024 - National Geographic Junior

Begin jij ook te gapen als een klasgenoot dat doet? Dat komt misschien wel doordat wij mensen echte groepsdieren zijn. Ook gapende groepsdieren zoals wolven en apen steken elkaar vaak aan. De kans dat een leeuw geeuwt is zelfs 139 keer zo groot als hij even daarvoor een groepsgenoot heeft zien gapen! Onderzoekers vermoeden dat zo'n aanstekelijke gaap-golf een aangeboren overlevingsstandje is om de hele troep oplettend te houden voor gevaar. Als je gaapt, stroomt er namelijk bloed vol zuurstof naar je brein. Hierdoor ben je eventjes alerter.…

Bomen halen hun energie uit zonlicht. Om te voorkomen dat ze in de schaduw van een andere boom terechtkomen, steken ze hun blaadjes dus zo hoog mogelijk richting de zon. Totdat het donker wordt. In de nacht laten bomen hun takken gemiddeld wel tien centimeter zakken. Wetenschappers vergelijken dit met een soort slaap. Het laat in ieder geval zien dat bomen een dag-en-nachtritme hebben. Als de zon opkomt, staan hun takken weer helemaal omhoog. Goedemorgen! ZINGT EEN ZANGVOGEL WELEENS VALS? Een zangvogel wordt niet geboren met een gouden keeltje. Om de juiste melodieën te leren én zijn stem te trainen, moet een jong zebravinkje of een jong roodborstje dagelijks oefenen. Wie zijn zangles te vaak overslaat, krijgt minder gespierde stembanden. Hierdoor kan een zangvogel inderdaad vals klinken. Zo'n valse vogel…

Je zou denken dat prooidieren de knaloranje haren van een tijger makkelijk kunnen zien. Toch ziet een hert - het lievelingsmaaltje van de tijger - het roofdier vaak niet aankomen. Dat komt doordat een hert kleurenblind is. In zijn ogen ziet een tijger eruit als een grote, groene vlek. En probeer die maar eens te spotten in de dichtbegroeide jungle… KUNNEN ALLEEN INSECTEN BLOEMEN BESTUIVEN? Veel bloemen hebben een bestuiver nodig om zich voort te planten. Terwijl een bij of vlinder van de nectar snoept, blijft er stuifmeel aan hun lijfje plakken. En die korrels laten de insecten bij een volgende bloem weer achter. Maar het zijn niet alleen insecten die deze klus vervullen. Ook vleermuizen, vingerdieren en hagedissen treden als bestuiver op. Kortgeleden ontdekten biologen dat zelfs het Braziliaanse…

De meeste mieren volgen gewoon de geursporen van hun groepsgenoten terug naar het nest. Maar woestijnmieren vinden ook de weg door hun stappen te tellen en door te kijken naar de stand van de zon. Cataglyphis fortis, een bepaald soort woestijnmieren, hebben op de kale zoutvlaktes van Tunesië zelfs nog een vierde truc om niet te verdwalen. Naast de ingang van hun ondergrondse nest bouwen ze een soort zandkasteel van wel dertig centimeter hoog. "Kijk, dáár moeten we heen!" HEEFT EEN VLIEGENDE VOGEL LAST VAN TRAANOGEN? Als jij hard tegen de wind in fietst, staan de tranen vaak in je ogen. Maar een vliegende vogel heeft daar zelfs tijdens een bliksemsnelle duikvlucht geen last van. Dit komt doordat een vogel geen twee, maar drie oogleden heeft. Tijdens het vliegen schuift…

Een bij bezoekt soms wel tien bloemen in één minuut om stuifmeel en nectar te verzamelen. Door hard met zijn vleugels te wapperen, komen de stuifmeelkorrels vanzelf los. Daarna plakt het insect al die korrels in de vacht op zijn buik of als twee klonten op zijn harige achterpootjes. Een bij kan zo wel twintig procent van zijn gewicht aan stuifmeel met zich meesjouwen. Dat is alsof jij een lunchpakket zo zwaar als twee bowlingballen meezeult! LEVEN HAAIEN ALLEEN? Veel mensen denken dat haaien altijd in hun eentje door de oceaan trekken. Onzin. Van zandtijger- tot citroenhaaien: veel soorten worden regelmatig gezien in groepen van tientallen haaien bij elkaar. Rifhaaien vormen zelfs hechte vriendengroepjes die jarenlang met elkaar optrekken. Of ze daarbij ook samenwerken om een prooi te vangen, weten…

Een zeepaardje jaagt op eenoogkreeftjes. Dat is geen gemakkelijke klus, want deze diertjes voelen de kleinste rimpelingen in het water en schieten daarna, pijlsnel weg. Toch lukt het een zeepaardje bij negen van de tien pogingen om zijn prooi te vangen… juist dankzij zijn paardenhoofd! Door die smalle vorm snijdt zijn kop namelijk als een mes door het water, bijna zonder het in beweging te brengen. De kreeftjes voelen het zeepaardje amper aankomen. Binnen 0,005 seconden zijn ze opgeslurpt! HOE IS DE MAAN ONTSTAAN? De maan is ruim vier miljard jaar geleden ontstaan. De aarde was toen nog een piepjonge planeet. Veel wetenschappers denken dat een onbekende planeet – ongeveer zo groot als Mars – toen boven op de aarde botste. Terwijl ons aardoppervlak tijdelijk veranderde in een kokende lavasoep,…

EXPERIMENT 30 MINUIEN ZO PAK JE HET AAN HOE WARMER EN DROGER, HOE HOGER DE LUCHTDRUK ZO WERKT HET Mooi weer op kmost? Dan wrodt de luchtdruk buiten de pot hoger. De lucht duwt het vel van je barometer naar benden. Het rietje wipt op eb wijst richting de on op je papier. Komt er slecht weer aan? Dan daalt de luchtdruk buiten de pot en wordt lager dan die binnein. Buiten is MOEILIJK TIP Zetje pot niet te dicht bij de verwarming of een tochtig raam. Dan schommelt de temperatuur te veel en klopt je meting minder goed. WAT HEB JE NODIG? dan meer ruimte voor de luchtdeeltjes dart binnen. Die deeltjes in de pot willen de ruimte opzoeken. Daardoor gaan ze met z'n allen tegen het vel duwen. Het…

KAN EEN MUIS ZINGEN? Dat een muis piept, wist je vast al. Maar hij maakt nog veel meer geluiden! Die kunnen mensen alleen met speciale apparatuur horen. Een muizen-mannetje zingt bijvoorbeeld om een vrouwtje te versieren. Aan het begin zijn de liedjes lang en ingewikkeld. Als het vrouwtje geïnteresseerd is, laat ze dat weten door voorzichtig terug te zingen. Daarna houdt de muizen-man het bij simpele deuntjes. Hij rent dan liever achter het vrouwtje aan om indruk op haar te maken. De meeste haaien kunnen alleen in zout zeewater overleven. Slechts een handvol soorten zwemt soms maandenlang in rivieren rond om eieren te leggen of aan roofvissen te ontsnappen. De stierhaai komt zelfs voor in meren op 3.000 kilometer van de kust! Dankzij aanpassingen in zijn nieren en speciale klieren…

Van arend tot valk en van havik tot kiekendief: de meeste roofvogels jagen altijd in hun eentje. De woestijnbuizerd is één van de weinige soorten die wél het liefst in groepen jaagt. Soms werkt de vogel met wel zeven soortgenoten samen om een konijn te grijpen. Net als een roedel wolven proberen ze hun prooi van verschillende kanten aan te vallen. Of twee vogels jagen het prooidier zijn schuilplaats uit, terwijl de rest van de groep in een hinderlaag wacht. Samen sta je sterk! IS IEDER GORILLA-MANNETJE EEN ZILVERRUG? Een gorilla is volwassen vanaf zijn achtste verjaardag. Tot zijn elfde is hij nog helemaal zwart. Pas daarna beginnen er bij elk mannetje zilvergrijze haren op zijn rug én op zijn heupen te groeien. In een groep gorilla's lopen meerdere zilverruggen…

1 WAT ZIJN DIE KNOBBELS OP DE KOP VAN EEN BULTRUG? □ A. wratten □ B. parasieten □ C. haarzakjes KAN EEN ORANG-OETAN BEATBOXEN? □ A. ja □ B. nee 3 HOE LANG WORDT DE LANGSTE WORMENSOORT? □ A. 0,5 meter □ B. 5 meter □ C. 50 meter □ D. 500 meter 4 HOI HOUDT EEN MIERENEGEL ZICHZELF KOEL? □ A. Hij blaast verkoelende snottebellen. □ B. Hij pist over zijn poten. □ C. Hij hijgt als een hond. 5 WAT DOET DEZE ZEESLAK OM ENERGIE TE KRIJGEN? □ A. Hij knabbelt op zijn felgroene stekels. □ B. Hij kotst zijn voedsel uit en eet het nog een keer op. □ C. Dankzij speciale zeewiercellen kan hij leven op zonlicht. □ D. Deze zeeslak bestaat helemaal niet! 6 SCHRIKT…

Zeker, dat zie je hier! Vergeleken met een luipaard – een geboren boomklimmer – heeft een leeuw meer kilo's, bredere schouders en een stijvere rug. Zo'n sterk lijf is ideaal om zware buffels omver te duwen en te trekken tijdens de jacht. Maar in bomen klauteren? Dat gaat een stuk minder soepel! Toch kan elke leeuw met wat moeite best in bomen klimmen. Hij doet dit alleen als het echt nodig is. Bijvoorbeeld om te schuilen voor bijtende zandvlooien. Of om op bloedhete dagen wat schaduw op te zoeken. Zo heeft hij niet de hele tijd mee te bewegen met de schaduw!…

De libel Pantala flavescens wordt ook wel de wereldzwerver genoemd. En die naam heeft hij niet zomaar. Op zoek naar goed weer en smakelijke insecten legt deze kleine kilometervreter enorme afstanden af. Een wereldzwerver legt in zijn leven makkelijk 6.000 kilometer af. Hij kan zelfs aan één stuk 3.500 kilometer vliegen om een oceaan over te steken! Tijdens zo'n tocht lift hij slim mee op de wind. Lekker, zo'n duwtje in de rug! HEBBEN ZOOGDIEREN OOK MELKTANDEN? Ja, de meeste zoogdieren hebben net ais mensen eest melktanden. Zo kunnen de jonge dieren al wel hun voedsel fijn ka uwen, terwijl hun kaken de tijd krijgen om verder te groeien. Wel beginnen dieren meestal veel teerder te wisselen dan mensen. Gorilla's krijgen bijvoorbeeld rond hun derde verjaardag al hun volwassen gebit…

Ja, op de flanken van 's werelds hoogste berg wemelt het van de dieren. Tot ongeveer halverwege kunnen klimmers bijvoorbeeld kraagberen tegenkomen. Op de kalere hellingen boven de boomgrens houdt ook een Himalayathar-geit, jak of Tibetaans berghoen het prima vol. Maar boven óp de 8.848 meter hoge top leven alleen beerdiertjes. Dat zijn microscopisch kleine wezentjes die overleven in de sneeuw. KAN EEN VIS ONDERSTEBOVEN ZWEMMEN? Er zijn verschillende vissoorten die soms korte stukjes ondersteboven zwemmen, bijvoorbeeld om tussen de kiertjes van een koraalrif te kunnen knagen. De Afrikaanse rugzwemmer is de enige vis die – zoals zijn naam verklapt – bijna altijd met zijn buik naar boven zwemt. Deze malle zwemmethode helpt hem om eten te verzamelen. Zo kan de vis namelijk eenvoudig insectjes van het wateroppervlak grijpen. En…

Vogels hebben geen zweetklieren en kunnen dus ook niet zweten. Om toch af te koelen, verdampen ze lichaamswarmte door hun snavel open te sperren als een hijgende hond. Ooievaars en gieren hebben een extra manier om af te koelen: ze kakken hun eigen poten onder! Net als zweet zuigt de stront bij het verdampen lichaamswarmte door de dunne huid naar buiten. Lekker… euh… fris! WAAROM ZOEMEN SOMMIGE VLEERMUIZEN? Als je in de buurt van een park of weiland woont, leeft er misschien wel een vale vleermuis tussen je dakpannen. Je kunt dat horen: het dier maakt soms een zacht, zoemend geluid. Dat klinkt een beetje als een zwerm zoemende bijen of wespen. En laat dat nou precies de bedoeling zijn van die vleermuis… Uilen hebben namelijk een hekel aan deze…

Als de bliksem inslaat in de woestijn of op een strand, wordt de bodem in één klap verhit tot wel 4.000 graden Celsius. Dit is zó heet dat zandkorrels smelten, waarna ze vanzelf samenklonteren. Niet in een brok, maar tot een holle buis die precies de route volgt die de bliksem door de bodem heeft afgelegd. Vaak breekt dit aangebrande zandsteen – fulguriet genaamd – uiteindelijk weer in brokken uiteen. Maar er worden weleens complete ‘bliksembuizen’ opgegraven van meer dan tien meter lang!…

Insecten praten niet met woorden met elkaar. Toch kunnen sommige soorten met elkaar praten door geluiden te maken. Bochel-cicaden versturen elkaar bijvoorbeeld berichten door de planten waarop ze zitten met hun lijf te laten trillen. Zo ontstaan allerlei geluidjes die onze oren niet horen. Een jonge bochel-cicade maakt dit soort geluidjes om bij gevaar zijn moeder te ‘roepen’. Ook termieten versturen dit soort trilboodschappen door hun nest als er vijanden op komst zijn. WAAROM WORDT HET IN DE WOESTIJN ’S NACHTS ZO KOUD? Overdag kan het in de woestijn wel 50 graden boven nul zijn, terwijl het er ’s nachts kan vriezen. Dit gigantische temperatuurverschil ontstaat doordat er in de kurkdroge woestijnbodem amper grondwater zit en er weinig begroeiing is om de warmte van overdag vast te houden. De opgewarmde…

Een slang heeft geen zichtbare oren op zijn kop. Maar binnen in zijn hoofd zit wel een gehoorbotje dat trillingen in de lucht – geluiden dus – kan oppikken. Volgens onderzoekers is dit orgaan gevoelig genoeg om de stem van een mens te kunnen horen. In het wild helpen deze onderhuidse ‘oren’ een slang vooral om de geluiden van hongerige roofdieren of lekkere prooidieren op te pikken. “Wie ritssssselt daar zo?” IS EEN WITTE HAAI WELEENS BANG? Voor veel zeedieren is een witte haai dé schrik van de oceaan. Maar het dier zelf heeft ook één grote angst: hongerige orka's! Zodra het roofdier ergens een troep orka's ziet zwemmen, gaat hij er onmiddellijk vandoor. Daarna komt een witte haai vaak minstens een jaar lang niet meer terug op dezelfde plek.…

Krulduiven, wolvarkens en bashkir curly-paarden: ze hebben allemaal een bos krullen. Maar al deze diersoorten zijn in de loop der eeuwen zo gefokt door mensen. In het wild zijn krullen superzeldzaam. Een steile vacht is veel handiger. Bijvoorbeeld omdat regendruppels er makkelijk vanaf glijden en takjes minder snel blijven steken. Een uitzondering is de bruine hokko. Het mannetje van deze Midden-Amerikaanse vogelsoort pronkt maar al te graag met zijn pikzwarte krulveren-kuif. DRINKEN INSECTEN OOK MELK? Alle zoogdieren drinken melk bij hun moeder. Maar veel bijzonderder is dat ook sommige insecten hun larven een melkachtige vloeistof te drinken geven! Net als kalfjes en mensenbaby's krijgen pasgeboren insecten zo meteen de juiste voedingsstoffen en bacteriën binnen voor een gezonde start. De melk van een kakkerlak zou volgens onderzoek voor een mens zelfs…

De meeste jaguars in Zuid-Amerika hebben een geelwitte vacht met zwarte stippen. Toch krijgt ongeveer elf procent van de jaguar-moeders een welp met een pikzwarte vacht. Door een aangeboren afwijking heeft zo'n zwarte katachtige extra veel pigment: het stofje datje huid of haren donker kleurt. Vervelend? Nee, zo'n zwarte vacht kan zelfs een voordeel zijn. Tijdens een nachtelijke jachtpartij zien prooidieren een donkere jaguar nog minder goed aankomen. WAT DRINKT EEN ZEESLANG? Een zeeslang stamt af van landslangen die miljoenen jaren geleden in het water gingen wonen. Maar zijn lijf is nog altijd niet helemaal aangepast aan een leven in zee. Andere zeedieren drinken zout zeewater en lozen het zout daarna uit hun lijf door te plassen, te niezen of te huilen. Een zeeslang kan dit niet. Hij drinkt daarom…

Een wild zwijn is best vaak in het water te vinden. Bijvoorbeeld omdat hij tijdens zijn zoektocht naar voedsel vaak rivieren of smalle stukken zee moet oversteken. Of omdat hij probeert te ontsnappen aan een hongerig roofdier. Als het moet, kan een wild zwijn daarbij wel twintig kilometer aan één stuk zwemmen! Een zwijn zwemt ‘opzijn hondjes’: trappelend met zijn vier poten en met zijn kop boven water. KAN EEN HAAI GOLFSURFEN? Dat dolfijnen zich soms door de golven laten voortduwen, wist je vast. Maar kortgeleden ontdekten biologen dat ook grijze rifhaaien een aardig potje kunnen golfsurfen. Door mee te ‘varen’ op een golf – of de stroming onder water – kunnen de haaien zich even voortbewegen zonder zich te hoeven inspannen. Zo'n duwtje in de rug bespaart ze wel…