Inhoudsopgave van Editie 5 - 2021 - Margriet Bookazine

2019 Rahma el Mouden en Uitgeverij Luitingh-Sijthoff bv, Amsterdam Coverfoto Ineke Oostveen Hoofdredactie Helene van Santen, Hélène Delhaas (adjunct) Artdirector Marieke van der Maeden Vormgeving Helga Lobosco de Jonge (freelance) Coördinatie Suzanne Arbeid Eindredactie uitgave Bookazine Priscilla Borgers (freelance) Directeur Magazines Joyce Nieuwenhuijs Directeur DPG Media Erik Roddenhof Margriet Bookazine is een uitgave van Margriet, DPG Media en Uitgeverij Luitingh-Sijthoff bv. Eerder verscheen dit boek bij Uitgeverij Luitingh-Sijthoff bv.…

Onderwijs was in mijn jeugd niet even vanzelfsprekend als in de West-Europese landen. Kleuterscholen waren er in Marokko sowieso niet. Pas vanaf je achtste jaar ging je naar school, maar als je ouders dat niet wilden, dan was dat geen probleem. In het jaar dat ik bij mijn oom Hachemi woonde, volgde ik daardoor eerst nog geen lessen. Daar bracht hij verandering in door mij in zijn klasje op te nemen. De lesstof was in het Arabisch, wat niet direct mijn belangstelling had, en de klas was in vergelijking met het onderwijs in de stad ook nogal primitief. Het gevolg was dat ik zo weinig mogelijk uitvoerde. Als ik de kans kreeg zelfs helemaal niets, vanuit de stellige overtuiging dat niemand mij kon dwingen te leren. In Tanger schoof ik…

Mijn moeder had me in de paar weken dat ze bij ons in Amsterdam verbleef snel enigszins wegwijs gemaakt in alles wat er bij het krijgen van een kind kwam kijken. Ik wist wat een baby wilde – vooral drinken –, hoe je het hummeltje een boertje kon ontlokken door op zijn ruggetje te kloppen nadat hij zijn buikje volgedronken had, hoe je hem vervolgens weer aan een comfortabel zittende schone luier hielp, en hem dagelijks een badje gaf. Het leek allemaal niet bijster moeilijk, als ik mijn moeder zo bezig zag. Doordat ze zelf zeven kinderen op de wereld had gezet en had grootgebracht, was ze een ervaringsdeskundige geworden, die automatisch voor een kleintje begon te zorgen. Nadat ik haar lessen in mijn oren had geknoopt, durfde ik mijn…

Op het werk was ik inmiddels losgekoppeld van mijn man. Zolang ik alleen samen met vrouwelijke collega’s met mijn emmertje aan de slag ging, had ik zijn zegen, hoewel hij die nog altijd niet met groot enthousiasme gaf. Maar hoe dan ook, ik had werk. Voor nog geen duizend piek had ik een Japans autootje op de kop weten te tikken, waarmee ik tussen huis en werk en school pendelde. Het was een prima karretje, dat er elke dag zonder tegensputteren zin in had en snorrend de weg op draaide zodra ik mijn pump op het pedaal zette. Toen ik nog niet zo heel lang samenwerkte met een paar vrouwelijke collega’s, had mijn leidinggevende Rita, een kordaat type die de warme wind eronder hield in haar clubje, in verband met…

Al meteen bij de oprichting van mas had ik een opdracht op zak die het bedrijf 150.000 gulden aan omzet op jaarbasis zou gaan opleveren. Wat een wereldstart. Om het werk goed te kunnen uitvoeren, had ik zeven schoonmakers nodig, had ik berekend, die ik gelukkig kon overnemen. Prima mensen die op schoonmaakgebied van wanten wisten en die goed door mij waren opgeleid. Het geld dat de bank had toegezegd, was voldoende om mijn medewerkers drie maanden salaris te garanderen en om de werkwagens te vullen met bezems, sponzen, doeken, vloeistoffen en andere benodigdheden. Op de dag dat mas kwam voorrijden en op de stoep van het schoolgebouw waar Els Slawik de scepter zwaaide voor het eerst mijn spullen werden uitgeladen, ging bij mij de vlag uit. Mijn eigen Multicultureel…

Aan de buitenkant ben ik een halve kaaskop. Ik houd van mooie kleren, verzorgde nagels en schoenen, maar eenmaal thuis gaat alles uit en draag ik een kandora, ga ik bidden en voel ik mijn cultuur. Anderen benader ik net zo direct als de gemiddelde Randstedeling; dan weet je meteen waar je aan toe bent. Er zijn mensen die denken dat ik mijn afkomst en mijn geloof verloochen, maar dat is niet zo. Ik ben een moslima, een gelovige vrouw, en daar ben ik nog steeds heel blij mee. Geen enkel geloof keur ik af. Hoe ouder ik word, hoe meer ik me in het geloof verdiep en hoe meer ik ervan overtuigd raak dat er geen verschil tussen religies is. Allah zegt ook dat er geen verschil is tussen…

‘Stof, er ligt overal stof: op de vloer, op de kasten, op de lampen. Fijn wit stof. Hoe kán dat als jullie zeggen hier elke avond schoon te maken?’ De schooldirecteur klonk op z’n zachtst gezegd behoorlijk geïrriteerd. Elke dag als ze bij binnenkomst haar zwarte fluwelen tas op de vloer van haar werkkamer zette, vond ze daar telkens weer stof. Conclusie: het was vies in haar school, of op z’n minst niet helemaal brandschoon. Maar als ik ergens zeker van was, was het wel dat dat niet kon. Er moest ergens een boosaardig spook actief zijn dat, zodra de mensen van mas de zware schooldeur achter zich hadden dichtgetrokken, fijn wit stof liet neerdwarrelen. Het kon niet anders dan dat er iets niet helemaal pluis was in het splinternieuwe…

Jongeren gaan me erg aan het hart. Al jaren zet ik me ervoor in om jongens en meisjes van de straat en achter de tv vandaan te krijgen en hun een doel te bieden. Een focus voor de toekomst die mooi genoeg is om hen enthousiast te maken. Het liefst zou ik ze allemaal een schop onder hun achterste geven om hun te laten zien hoe ze verder kunnen komen, maar vooral dat dat écht mogelijk is. Het gaat dan om jongeren die geen startkwalificatie hebben of niet meer willen leren. Ook zijn er jongeren bij die geregistreerd staan bij de Amsterdamse Top400-lijst wegens bijvoorbeeld schoolverzuim of omdat ze een risicogeval zijn. Een reden dat ik me voor deze jongeren wil inzetten is dat ik een groot deel van mijn…

Mijn moeder heeft de weg vrijgemaakt voor mij en voor mijn kinderen. Ik kan me er nauwelijks een voorstelling van maken wat zij allemaal heeft moeten doen om zich vrij te maken, haar gezin bij elkaar te houden en respect te eisen, zowel van haar familie als van de gemeenschap. Ik ben daar trots op en ik krijg geregeld reacties vanuit mijn netwerk en mijn vrienden dat ik trots mag zijn op zo’n moeder, en dat ben ik ook! De strijd die ze heeft geleverd heeft mijn moeder veel gebracht, en in theorie moet je elke dag knokken om je doelen te realiseren, zowel privé als zakelijk. Ik zie echter niet het gevecht van mijn moeder. Ik zie nu ik ouder ben dat zij altijd efficiënt bezig is, nooit opgeeft…

Sylvia Kristel is de grootste internationale filmster die Nederland ooit heeft voortgebracht. Ze speelde in meer dan vijftig internationale films en werd met haar rol in Emmanuelle (1974) van de een op andere dag wereldberoemd. Het ene land omarmde haar als hét icoon van de seksuele bevrijding van de vrouw, in het andere land werd ze verketterd door de vrouwenbeweging. Sylvia Kristel leidde een kleurrijk leven en had vele liefdes, waaronder schrijver Hugo Claus, de vader van haar zoon Arthur. Ze kampte met drank-en drugsverslavingen, waardoor ze niet voor haar zoon kon zorgen. Zelf had ze een weinig benijdenswaardige, liefdeloze jeugd. Nadat haar vader zijn gezin in de steek liet en Kristel inzag in wat voor armoedige omstandigheden haar moeder daardoor terechtkwam, dacht ze: dat nooit. Het werd haar drijfveer…

Ik moet een jaar of vijf zijn geweest toen er een keer een buurmeisje huilend in ons huis kwam binnenvallen. Haar broer had haar geslagen, hoorde ik haar jammeren tegen mijn moeder en de twee buurvrouwen met wie zij een kopje thee zat te drinken aan de rode houten tafel. Omdat mijn vader imam was, was het daar regelmatig een zoete inval, ook als hijzelf aan het werk was in Gibraltar. ‘Dat doet hij goed!’ zeiden de vrouwen knikkend, het erover eens dat het pak slaag waarop de jongen zijn zusje had getrakteerd volkomen terecht was. ‘Hij mág je ook slaan, want hij is je broer.’ Verbijsterd bleef ik erbij staan kijken. Een broer die zomaar zijn zus mag slaan, alleen omdat hij haar broer is? Ik ben geboren in…

In Marokko trouwden meisjes op een leeftijd waarop Europese meisjes doorgaans nog giechelend in de schoolbanken zaten en misschien voor het eerst verliefd werden. Ik stel me zo voor dat er in Nederland op die leeftijd volop gezoend werd, en vast ook meer. Dat meisjes daar een beetje sportten na schooltijd of afspraken met hun vriendinnen, om liggend op grote kussens in hun slaapkamertje naar de muziek van The Beatles of The Stones te luisteren en eindeloos te kletsen. The Stones doken trouwens eind jaren zestig ook in Marokko op, net als andere jongeren die er geestverruiming zochten. Ik zie een onbezorgde jeugd voor me als ik aan Nederlandse meisjes denk die net als ik begin jaren zeventig de tienerleeftijd hadden. Ongetwijfeld zullen er ook leeftijdgenoten zijn geweest bij wie…

Op 1 augustus 1978 lag Oumaima stralend in mijn armen en keek met haar wijze oogjes nieuwsgierig de wereld in. Met haar komst was mijn wens uitgekomen: we hadden na onze zoon een dochter gekregen. Wat mij betreft was ons gezin nu compleet. Mijn leven was dat echter nog niet. Nederland was nog lang niet mijn droomland. De winters vond ik veel te koud, van de vrijheid waar ik in Marokko zo naar had verlangd was niets te merken, en ik was behoorlijk eenzaam. Vrienden hadden we nauwelijks, en ze waren bovendien ouder dan ik. Ook kwamen de meesten niet uit de stad. Af en toe kwam er wel visite uit Marokko. Na mijn moeder nam mijn vader het vliegtuig om zijn dochter in haar nieuwe omgeving te zien en…

‘Go! Je kunt gaan. Doe wat je denkt dat je moet doen, ik sta achter je.’ Het was 1990. Ik weet nog goed dat ik ’s ochtends om halftien voor het stoplicht op de Wibautstraat stond. Toen, op dat moment, heb ik het besluit genomen dat er iets moest veranderen. Óf doorvechten met mijn man, van wie ik zielsveel houd, óf de benen nemen. Dat laatste was in mijn ogen de makkelijke weg en die wilde ik niet bewandelen. Ik wil júíst de vrijheid bevechten, binnen mijn cultuur en mijn geloof en dus ook binnen mijn familie. Iedere keer als ik langs deze plek kom, denk ik weer terug aan het begin van mijn vrijheid, want die avond kreeg ik een go van Bachir. Waar ik steeds moest stoppen voor…

Ik heb het vaak over schouderklopjes. Zo’n bemoedigend tikje op je arm, een compliment van: hé meid, goed bezig! Iedereen heeft op zijn tijd een blijk van waardering nodig en degene die zegt dat hij zonder kan, heeft waarschijnlijk nooit het weldadige effect ervan mogen ervaren. Ik heb in mijn werkzame leven veel pluimen, klein en groot, in ontvangst mogen nemen, vooral in mijn latere jaren en niet zozeer in mijn jeugd, toen ik voor mijn gevoel als ‘rebelse meid’ maar bitter weinig goed kon doen. Mijn vader en grootvader waren in Marokko de enige twee die dieper in mijn ziel konden kijken en een beetje begrepen welke vrijheidsdrang zich in mij ontwikkelde. Het gevoel dat ik alles alleen heb moeten doen, leeft bij mij sterk. Mijn vlucht naar Europa,…

In 1999, twee jaar na de oprichting van mas, waar het heel goed mee ging, werd ik volkomen onverwacht genomineerd voor de titel Europese Zwarte Zakenvrouw van het Jaar, waarbij je ‘zwart’ moet opvatten als ‘van migrantenafkomst’. De trofee zou in een theater in Londen worden uitgereikt. Eigenlijk had ik geen tijd om naar de uitreiking te gaan, maar toch regelde ik binnen een dag dat ik naar Londen kon vliegen. Omdat mijn dochter op vakantie was, nam ik een vriendin van haar mee. Op het vliegveld bleken we bij de verkeerde gate te zitten, zodat we onze vlucht misten. We moesten opnieuw een ticket kopen, om uiteindelijk een paar uur later op de juiste plek terecht te komen. Al meteen de volgende dag vond er een gigantisch gala-evenement plaats,…

Voor twee vrouwen heb ik veel respect, omdat ze door wie ze waren een grote inspiratiebron voor mij zijn geworden, zowel in mijn werk als in mijn privéleven. Als ik aan hen denk, zie ik dappere, moedige, daadkrachtige en strijdbare vrouwen voor me die zich er niet onder lieten krijgen. Het waren vrouwen met spierballen, echte power ladies. In de geschiedenis is de eerste vrouw die voor mij een groot rolmodel is Lalla Khadija, de eerste vrouw van de profeet Mohammed – vrede zij met hem. Zij was een ondernemende vrouw die een eigen textielonderneming had. Ze was een weduwe die met het geld dat haar man had achtergelaten in de zesde eeuw een business opstartte om in haar eigen onderhoud te voorzien. In Mohammed vond ze een jonge toegewijde…

Nevenfuncties als die van bestuurslid of ambassadeur zijn ontzettend belangrijk. Je bent het als al dan niet succesvol ondernemer aan je stand verplicht, vind ik, om te netwerken en tijd vrij te maken voor nevenfuncties. Het levert je bovendien naamsbekendheid en connecties op die van essentiële waarde kunnen zijn voor de ontwikkeling van je bedrijf. Al moet ik zeggen dat het voor mij niet meeviel om op dit pad de eerste stappen te zetten en mezelf overeind te houden. In 2002 had ik mijn eerste nevenfunctie bemachtigd als bestuurslid bij de afdeling Amsterdam van het mkb. In de jaren erna volgden meer nevenfuncties, met vele vergaderingen, werkveldbijeenkomsten en recepties. Als directeur van een schoonmaakbedrijf en zonder belangrijke titel op mijn visitekaartje had ik, eufemistisch gezegd, een ietwat andere achtergrond dan…

In mijn verhaal heb ik heel veel mensen genoemd die mij hebben geholpen te komen waar ik nu ben. Een paar mensen zijn daarbij niet aan bod gekomen. Ik wil graag bij ze stilstaan. Dit zijn mensen die zorgen dat de samenleving blijft bloeien. Marion Reep. Bij de opstart van mas heb je je nek uitgestoken en ons binnengehaald. Dankzij jou hebben we de tweede grote opdrachtgever kunnen aantrekken. Later ben je een steunpilaar voor mij gebleven. Jan-Dirk Naaijen. Je was de eerste bankdirecteur met wie ik in contact kwam als startende ondernemer. Je had gigantisch veel vertrouwen in mijn ondernemerschap, waardoor ik kon doorgaan met het opbouwen van mijn bedrijf. Dit is niet gebruikelijk in de bankenwereld, en zeker niet voor startende ondernemers. Hans Dijkstal. Je was een bijzondere…

Mijn moeder was een meisje van het platteland. Hoewel het prachtige, door heuvels omringde dorp hemelsbreed niet eens zo heel ver van de grote stad Tanger ligt, was het lange tijd van het moderne leven verstoken gebleven. De dagen kabbelden er voort zoals dat al eeuwenlang ging. Mijn vader was een jongen uit de stad. Hij had de kans om religie te studeren, waardoor hij later als imam bij de moskee kwam te werken in het dorp waar mijn moeder was opgegroeid tot een dame die heel goed wist wat ze wilde – en vooral wat ze niet wilde. Hoewel ze niet gestudeerd had en zelfs amper onderwijs had gevolgd, had ze toch het een en ander meegekregen van de emancipatiegedachte. Ze zal het zelf anders hebben genoemd, maar feit…

Bachir en ik gingen naar Amsterdam, waar hij in Noord een zolder had gevonden waar we ons konden installeren. Ik was volgens mij nog helemaal niet verliefd op hem, maar zag naast me vooral de jongen zitten die had beloofd me mee te nemen naar Europa en die mij ongetwijfeld met zijn hele ziel en zaligheid zou beschermen tegen de boze buitenwereld, mannen met minder mooie bedoelingen en wat al niet meer. Bachir was degene die mijn Europese droom over vrij zijn zou gaan verwezenlijken. Alleen daarvoor verdiende hij al mijn liefde, maar die moest in die tijd nog ontkiemen. In de eerste vijftien jaar van mijn leven, die ik in Marokko had doorgebracht, had ik heel goed begrepen wat de bescherming van een echtgenoot inhield. Een vrouw werd vooral…

Met onze oude lichtblauwe Renault 16 reden we met ons piepjonge gezin voor het eerst van Nederland naar Marokko voor een lange zomervakantie. We hadden de lieve som van achthonderd gulden moeten neertellen voor het oude barrel, en je kon er maar beter niet te lang naar kijken, want anders zou je misschien niet instappen in de iets te soepel verende en verroeste Franse klassieker. Maar wij hadden er toch vertrouwen in dat het oude beestje de 2800 kilometer die Amsterdam van Tanger scheidden zonder al te veel misère zou weten te volbrengen en ons vieren veilig bij de familie zou afleveren. Die stond na al die tijd te trappelen om onze kinderen in de armen te sluiten. Rijden deed hij. De Nederlandse grens over, dwars door België en via…

Acht jaar lang had ik me in het zweet gewerkt, had ik alles gedaan om mijn leidinggevenden tevreden te stellen. Graag wilde ik promotie maken en rayonmanager worden – in een rayon was je verantwoordelijk voor alles wat daar gebeurde –, maar de meeste functies die ik ambieerde had ik aan mijn neus voorbij zien gaan. Vooral de hogere functies werden toebedeeld aan mannen, alsof ergens was vastgelegd dat dat nu eenmaal zo hoorde. Wie geboren is als lid van de mannelijke helft van de wereldbevolking heeft blijkbaar automatisch een streepje voor. Het zou me niet verbazen als die slogan ergens op een tegeltje een wand zou sieren. Het ging zoals gezegd al een poos niet goed met het bedrijf en de jaarlijkse omzet was veel sneller dan de top…

‘Of je komt nu, of je hoeft nooit meer te komen’ – zet je daarmee iemand voor het blok? Ik denk het wel, maar soms moet je druk op de ketel zetten om duidelijk te maken dat het je ernst is. We hadden het bij mas al kort na de start ontzettend druk met nieuwe opdrachten en aan handen was een grenzeloos tekort. Dus stelde ik de zaak tegenover Bachir op scherp: wilde hij nu bij mas komen werken of niet? Bachir werkte nog steeds bij het schoonmaakbedrijf waar ik was opgestapt en waar ik Tineke had weggekaapt. Mijn man is iemand die altijd goed nadenkt over te nemen stappen. Nog nooit in zijn leven heeft hij impulsieve dingen gedaan. Hij kan juist eindeloos wikken en wegen. Maar toch vroeg…

MAS was booming, en hoe! Dat ik met mijn hoofd op televisie kwam – wat een prijs al niet kan bewerkstelligen – gaf de onderneming, waarmee het toch al heel goed ging, een boost waarvan we nooit hadden durven dromen. Elke dag haalden we de bezem door de helft van de scholen in Amsterdam en nieuwe opdrachten stroomden binnen zonder dat we er veel moeite voor hoefden te doen. Mijn sparringpartner Tineke en ik maakten als ‘de dames van mas’ keurig gekleed en op hakken onze entree bij nieuwe klanten. Maar af en toe kregen we dan met hardnekkige vooroordelen te maken. ‘Ah, u komt de nieuwe schoonmaakster brengen,’ werd er tot onze verbazing weleens tegen Tineke gezegd. Tineke antwoordde dan: ‘Nee, meneer, ik ben niet de baas en dit…

Mijn vader en moeder hielden mijn zussen en mij vroeger goed in de gaten om te zien of we wel fatsoenlijk door het leven gingen. Ook al hield ik nog zo van robijnrood gelakte nagels en fuchsia gestifte lippen, onze ouders waren voorstanders van een natuurlijk uiterlijk en wilden dat wij altijd rekening hielden met onze omgeving en ons waar nodig aanpasten. Daar zit ook zeker iets in. Want van mij mag iedereen zijn punkkuif felgroen spuiten, het heelal op zijn neus laten tatoeëren of op torenhoge hakken lopen, zolang hij of zij maar beseft dat je er misschien kansen in je leven door misloopt. Dat veel mensen die al dan niet in jeugdige onbezonnenheid tatoeages hebben laten zetten daar later spijt van krijgen zegt al genoeg. Ik heb zelf…

Onze kinderen zijn halve Nederlanders, al hebben ze Marokkaanse genen tot in hun kleine tenen. Dat ze deels – soms grotendeels – zijn opgegroeid te midden van mensen met een Hollandse mentaliteit heeft zijn invloed gehad. In december heten we Sinterklaas welkom als onze beste vriend en een paar weken later zitten we met z’n allen rond de kerstboom – ik heb er persoonlijk op aangedrongen dat die er kwam toen de kinderen nog jong waren, ondanks dat niet iedereen thuis het met me eens was –, maar in andere opzichten zijn we even Marokkaans als chebakia-honingkoekjes. Marouan en Oumaima hebben niet gevraagd om een ambitieuze moeder die 24 uur per dag haar vrijheidsdroom najoeg en hard heeft gevochten voor haar ideaal van een wereld waarin vrouwen dezelfde rechten hebben…

Historische roman Een wervelend verhaal over de grondlegster van ons hedendaagse koningshuis Voorjaar 1621. Een jonge gravin komt als hofdame naar de Republiek, waar de strijd tegen de Spanjaarden net is hervat. Er breekt een moeilijke tijd aan in het roerige Den Haag. Wordt het voor haar, bijna negentien inmiddels, geen tijd de vleugels uit te slaan? Haar charmes worden opgemerkt door prins Frederik Hendrik, maar evengoed door anderen die met de Oranjes juist nog een rekening hebben openstaan. Een spel van list en liefde ontspint zich. Haar naam: Amalia. Amalia, Matthias Rozemond € 24,99 Tweede Wereldoorlog Nieuwe roman van Astrid Sy Een aangrijpend verhaal over drie moedige jonge vrouwen die met gevaar voor eigen leven joodse kinderen redden. Noem geen namen, Astrid Sy € 19,99 Roman Hit the road…