Inhoudsopgave van Editie 2 - 2026 - Historia

MIDDELEEUWEN Een rommelige stapel omgekruld perkament en stofdraden. Dat was de eerste indruk toen onderzoekers van de Universiteit van Cambridge een 400 jaar oud document uit de universiteitsbibliotheek gingen analyseren. Het geschrift was een eigendomsbewijs uit de tijd van koningin Elizabeth I. Maar bij nader onderzoek bleek dat de archieven een verrassing in petto hadden. Om het bewijs bij elkaar te houden, her-gebruikten de boekbinders een fragment van een 14e-eeuwse editie van de zogenoemde Suite-Vulgate du Merlin – een reeks verhalen over de legendarische koning Arthur, de ridders van de Ronde Tafel en niet in de laatste plaats zijn adviseur, de tovenaar Merlijn. De vondst is niets minder dan een Engelse nationale schat. Maar het Franse hof hield ook van de verhalen, en het nu gevonden verhaal is in het…

De eerste witte bruid die is gedocumenteerd, was de Engelse prinses Filippa, die in 1406 trouwde met Erik van Pommeren en koningin van Denemarken, Zweden en Noorwegen werd. Volgens de bronnen droeg ze een tuniek en een gewaad van witte zijde met randen van hermelijn en eekhoornbont. Later droeg de Schotse Maria Stuart ook wit tijdens haar huwelijk met Frans II van Frankrijk in 1558. De eerste witte trouwjurk in moderne zin werd gedragen door de Britse koningin Victoria tijdens haar huwelijk met prins Albert in 1840. De 20-jarige Victoria verblindde alle gasten met haar ivoorkleurige zijden jurk, en de kranten schreven enthousiast over de jurk van de koninklijke bruid. Volgens de pers symboliseerde de jurk onder andere zuiverheid, elegantie en koninklijke eenvoud. Tot Victoria een witte jurk aantrok, droegen…

In 1775 verklaarden de Amerikanen I zich onafhankelijk van Groot-Brittannië en in 1800 werd Washington D.C. de hoofdstad van de nieuwe natie. In de tussenliggende 25 jaar zouden maar liefst acht andere Amerikaanse steden de eervolle titel van hoofdstad dragen. Alleen al tijdens de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog (1775-1783) hadden de VS vijf hoofdsteden in acht jaar tijd. Philadelphia was zelfs drie keer hoofdstad. De reden voor de vele wisselingen was dat de nieuwe Amerikaanse regering, het Congres, zich moest verplaatsen om de Britse troepen te ontwijken. Al in 1776 moest het Congres zijn eerste hoofdstad, Philadelphia, verlaten en zijn toevlucht zoeken in Maryland, waar een herberg het tijdelijke regeringsgebouw werd. In 1777 vluchtte het Congres naar Lancaster, Pennsylvania. Na slechts één vergadering kwamen de Britten er al aan, waardoor Lancaster maar…

Majoor Andrej Doernovtsev is zich er pijnlijk van bewust: als de wetenschappers zich hebben misrekend, zal zijn lichaam over een paar minuten verdampen. Het is 30 oktober 1961, in de ochtend, en de 38-jarige Rus bevindt zich met zijn bemanning 10 kilometer boven de grond in een Toepolev Tu-95-bommenwerper van bijna 100 ton. Aan de horizon zien ze de eilanden van Nova Zembla: een van de belangrijkste kernproefgebieden van de Sovjet-Unie. ‘Jullie hebben 50 procent kans om te overleven,’ kregen de negen bemanningsleden te horen, want onder de bommenwerper hangt de krachtigste bom die de wereld ooit heeft gezien: de Tsar Bomba, een waterstofbom die 3300 keer meer potentie heeft dan de atoombom die op Hiroshima werd gegooid. Om 11.33 uur laat Doernovtsev het verwoestende wapen los boven Nova Zembla.…

1 Vliegtuig was wit geschilderd Een Toepolev Tu-95V vervoerde de bom, die zo groot was dat hij onder het toestel moest hangen. Het vliegtuig was bedekt met een speciale witte verf om het te beschermen tegen de extreme hitte. 2 Bom daalde af Toen de bommenwerper Nova Zembla bereikte, werd de 25 ton zware Tsar Bomba afgeworpen op 10.500 meter. Een versterkte parachute van 800 kilo zorgde ervoor dat de bom langzaam daalde. 3 Vuurbal was 8 km breed 3 minuten en 8 seconden later ontplofte de waterstofbom op 4000 meter hoogte. De vuurbal was 8 kilometer breed en de lichtflits was op 1000 kilometer afstand te zien. De paddenstoelwolk was 64 kilometer hoog: zeven keer hoger dan de Mount Everest. A Twee atoombommen ontstaken waterstofbom De Tsar Bomba was…

1955 was een recordjaar voor de drie grootste autofabrikanten van Detroit: Ford, Chrysler en General Motors (GM), de ‘Grote Drie’. Samen produceerden zij dat jaar maar liefst 7,9 miljoen personenauto’s en namen ze 94 procent van alle autoverkopen in de VS voor hun rekening. Ook maakten de autobouwers dat jaar bekend dat hun fabrieken in en rond Detroit samen 982.000 mensen in dienst hadden – het hoogste aantal ooit. Sinds het begin van de auto-industrie rond 1900 was de bevolking van de stad vervijfvoudigd tot ruim 1,8 miljoen mensen. Dit alles was te danken aan de bloeiende Amerikaanse auto-industrie, die in enkele decennia was uitgegroeid tot de grootste ter wereld. De auto was niet in Amerika uitgevonden, maar innovatieve fabrikanten als Henry Ford maakten er een massaproduct van. Als het…

In de zomer van 1917 was Hitler in het bezette Noord-Frankrijk, en er zijn sterke aanwijzingen dat hij tijdens een verlof flirtte met het 16-jarige Franse boerenmeisje Charlotte Lobjoie.Volgens haar latere verslag was Hitler heel anders dan de andere soldaten: stil, afwezig, maar ook vasthoudend. Ze gingen samen wandelen en begonnen een seksuele relatie. Negen maanden later beviel ze van een zoon, waarvan de vader in het kerk-register stond als ‘onbekende Duitse soldaat’. Pas jaren later, toen ze foto’s zag van de nieuwe leider van Duitsland, dacht ze de vader te herkennen. In de jaren 2000 vond het Franse weekblad Le Point bewijs dat Hitler een deel van zijn salaris had overgemaakt aan Lobjoie, dus hij moest zelf hebben geloofd dat hij een kind had verwekt. Maar in 2012 onthulde…

Enorme muntschat wordt eindelijk tentoongesteld: In 2020 ging de 61-jarige bouwvakker Shane Wood vogels kijken aan de rand van zijn woonplaats Chelmsford, in het graafschap Essex in het zuidoosten van Engeland. Hij zag een veer van een buizerd vallen en waar de veer terechtkwam, zag hij ineens iets goudkleurigs glinsteren. Wood ging naar huis om zijn metaaldetector te halen, waarmee hij meteen het gebied begon af te zoeken. Toen hij klaar was met graven, had hij maar liefst 933 gouden munten uit de Romeinse tijd gevonden, die hij in een meegebrachte vuilniszak deed. De bouwvakker had niets minder dan de grootste Britse muntschat uit de ijzertijd gevonden. Het verbazingwekkende verhaal had een gelukkig einde moeten hebben, maar in plaats daarvan werd Woods veroordeeld voor diefstal en werd zijn metaaldetector als…

Anders dan Newton had Chaloner geen officiële opleiding genoten. Volgens een biografie die kort na zijn dood uitkwam, was hij echter wel leergierig – vooral waar het zwendelarij betrof: ‘De projecten die hij opzette, waren helaas altijd frauduleus van aard.’ Chaloners vader was een arme wever. Hij stuurde zijn zoon naar Birmingham om het vak van timmerman te leren. Deze stad stond echter ook bekend om haar valsemunterij, en hier maakte Chaloner zich de kunst eigen. In 1688 ging hij naar Londen, waar hij zijn brood verdiende door gestolen waren terug te vinden. Een makkie, want hij was zelf de dief. Zijn verdiensten stak hij in een werkplaats voor valse munten, en in een paar jaar was Chaloner Engelands grootste valsemunter.…

Op een ijskoude dag in januari 1945 arriveert de Japanse luitenant-kolonel Toshihide Nishi op het troosteloze testterrein bij de stad Harbin in Mantsjoerije. Tien Chinese gevangenen zijn vastgebonden aan palen. Nishi en zijn collega’s van Eenheid 731 houden afstand terwijl ze een bom tot ontploffing brengen op slechts 50 meter van de gevangenen. ‘Alle tien raakten gewond door granaatscherven besmet met gasgangreenbacteriën,’ noteert Nishi later. De gewonde gevangenen worden vervolgens afgevoerd naar cellen in het hoofdkamp van Eenheid 731, zonder enige medische zorg. Het gejammer wordt met de dag luider en de geur van het bloederige wondvocht wordt steeds ondraaglijker. Intussen leggen de Japanse wetenschappers alles vast. ‘Binnen een week stierven ze allemaal na veel pijn,’ meldt Nishi. Alles verliep zoals gepland. Eenheid 731 was opgezet om in het diepste…

De mist lag als een tapijt over de kleine vloot. De zes schepen schommelden in de julistorm aan de Schotse westkust, en bijna alle opvarenden hingen al zeeziek over de reling. Niemand aan boord kon zich voorstellen ooit het beruchte Schotse weer te zullen gaan missen. Want al wisten de kolonisten nog niet precies waar ze zouden terechtkomen, het weer kon er in ieder geval niet slechter zijn dan thuis. Na een slopende reis van drieënhalve maand klonken eindelijk de woorden waar ze zo lang op hadden gewacht: ‘Land in zicht!’ De Schotten renden het dek op om een eerste glimp van hun nieuwe thuis op te vangen. Ze zagen een perfecte natuurlijke haven waar het turquoise water plaatsmaakte voor gouden zand, en op het land strekte een groen regenwoud…

De naam Kennedy straalt geld, macht en succes uit. In de jaren 1920 en 1930 maakte patriarch Joe fortuin, en toen zijn eigen politieke carrière mislukte, deed hij er alles aan om zijn zonen aan de top van de macht te krijgen. Het plan slaagde. De Kennedy-clan telt senators, ministers en een president. Maar het succes had een keerzijde. Moorden, vliegtuigcrashes, ontrouw en verslaving zijn onlosmakelijk verbonden met de Kennedy’s. En toen Joe’s eigen dochter niet aan zijn verwachtingen voldeed, aarzelde hij niet om haar leven te gronde te richten. In het geheim. Patriarch gaf zijn ambities door aan zijn zonen De Kennedy-dynastie begon toen de Ierse timmerman Patrick Kennedy in 1849 naar Amerika vertrok. Zelf werd hij niet rijk of beroemd, maar zijn zoon groeide uit tot een invloedrijk…

Toen Christoffel Columbus in 1493 ananassen meebracht uit het Caribisch gebied, ontwikkelden Europese rijken al snel een voorliefde voor de zoete vrucht. ‘Ananassen overtreffen de meest exquise vruchten in Europa,’ zei de Brit Richard Ligon (1585-1662), eigenaar van een Caribische suikerrietplantage. De smakelijke ananas was extreem duur. Het fruit kon tijdens het transport naar Europa bederven en geïmporteerde ananasplanten gingen dood omdat ze een tropisch klimaat nodig hadden. Een ananas kostte in de 18e eeuw ongeveer 60 pond – evenveel als acht paarden. Alleen rijken en vorsten konden het zich veroorloven om de delicatesse te kopen en te eten. Indruk maken met gehuurde vruchten De exorbitante prijs van het fruit leidde tot een nieuw soort handel: ananasverhuur. Snobs konden hun aanzien opkrikkenve door een ananas te huren van een importeur…

MIDDELEEUWEN Op de top van de berg Sion in Jeruzalem ligt het graf van de Bijbelse koning David. Volgens de christelijke traditie vierde Jezus hier het Laatste Avondmaal met zijn discipelen. De huidige hal, gebouwd door de kruisvaarders en bekend als het cenakel, trekt nog steeds pelgrims uit de hele wereld. Een internationaal onderzoeksteam van de Oostenrijkse Academie van Wetenschappen en de Israëlische Oudheidkundige Dienst gebruikte geavanceerde beeldvormingstechnieken, zoals ultraviolet filteren, om talloze voorheen onbekende inscripties en afbeeldingen in de legendarische hal te documenteren en te ontcijferen. De vele inscripties zijn voornamelijk afkomstig van christelijke pelgrims die er arriveerdenreert de tussen de 14e en 15e eeuw, toen het gebouw deel uitmaakte van een franciscanerklooster. De onderzoekers konden bijna 30 inscripties en negen tekeningen op de kamermuren identificeren. Monniken accepteerden ‘vandalisme’…

VIKINGEN Een oplettende Zweedse wandelaar stuitte op een bijzondere archeologische vondst. Op het Zweedse eiland Öland vond een anonieme particulier een zeer zeldzame armband uit de Vikingtijd. De armband is namelijk gemaakt van ijzer. Dat is een zeldzaamheid, want de overgrote meerderheid van soortgelijke vondsten is van kostbaardere metalen, vaak zilver of brons. In een Facebookpost schrijft het provinciebestuur dat slechts drie van de meer dan duizend Vikingarmbanden in het Nationaal Historisch Museum van ijzer zijn gemaakt. Armband kan eerste spoor zijn naar archeologische schatkamer De armband heeft de vorm van een C, waarvan de uiteinden lijken op een dierenhoofd. Er zijn nog steeds versieringen zichtbaar op het sieraad, waarbij vooral twee rijen piramideachtige vierkantjes opvallen. De armband werd gevonden in een drassig gebied op het eiland Öland, niet ver…

Voor de nationale veiligheid en ‘V vrijheid in de hele wereld vinden de VS dat eigendom van en controle over Groenland een absolute noodzaak is.’ Met deze woorden herhaalde Donald Trump in december 2024 zijn wens om Groenland te kopen, die hij ook al in 2019 had uitgesproken. De Amerikaanse droom om Groenland in te lijven is echter verre van nieuw: de afgelopen 160 jaar hebben de Amerikanen meerdere keren geprobeerd om het grootste eiland ter wereld in handen te krijgen. Het idee werd voor het eerst geopperd in 1867, toen president Andrew Johnson zijn land wilde uitbreiden. Eerder dat jaar was Alaska van Rusland gekocht, en minister van Buitenlandse Zaken William H. Seward stelde voor om ook Groenland met al zijn grondstoffen aan te schaffen. Het idee sloeg echter…

Dat de Sovjet-Unie een waterstofbom kreeg, was vooral te danken aan Andrej Sacharov. De Russische natuur-kundige speelde een sleutelrol in de ontwikkeling van de eerste echte water-stofbom van de Sovjet-Unie, de RDS-37, die in 1955 werd getest.Maar al snel begon Sacharov te vrezen voor de gevolgen van zijn werk. ‘Wij – de uitvinders, wetenschappers, ingenieurs en vakmensen – hadden een verschrikkelijk wapen gemaakt, het meest verschrikkelijke wapen in de menselijke geschiedenis. Maar het gebruik ervan lag volledig buiten onze controle,’ schreef hij. Na de proef in 1955 sprak de kernfysicus zich uit tegen verdere kernproeven omdat de straling en fall-out mensen, dieren en de natuur nog millennia later zouden doden. Desondanks zette Sacharov zijn werk in het kernwapenprogramma voort. Pas na de Tsar Bomba in 1961 en twee andere proeven…

Niemand hoorde het schot dat werd gelost in het appartement van Adolf Hitler op de avond van 18 september 1931. Pas de volgende ochtend, toen zijn huishoudster het ontbijt kwam brengen, werd het lichaam van het 23-jarige nichtje van de nazileider gevonden. Angela ‘Geli’ Raubal was de dochter van Hitlers halfzus en woonde al twee jaar bij haar beroemde oom in München. Ze studeerde medicijnen en kreeg zanglessen op zijn kosten. Geli had een schotwond in haar borst, en Hit-lers pistool lag naast haar. In München gonsde het onmiddellijk van de geruchten: had de 42-jarige leider van de nazipartij een affaire met zijn nichtje gehad? Had Hitler zelf haar vermoord en geprobeerd het op zelfmoord te laten lijken? De dood van Geli Raubal was niet de laatste tragedie onder de…

In het Duitsland van de jaren 1930 stond Adolf Hitler voor orde, kracht en nationaal herstel. Na 15 jaar economische crisis, werkloosheid en politieke chaos zagen miljoenen hem als de verlosser die de natie had gered van honger en anarchie.Hitler creëerde banen door snelwegen aan te leggen, bouwde het leger weer op en gaf de Duitsers een hernieuwde trots. Velen kozen ervoor om de jodenvervolging te negeren en te zwelgen in het saamhorigheidsgevoel. Hitler werd afgeschilderd als een onbaatzuchtig leider die toegewijd was aan zijn volk. Zijn persoonlijke piloot, Hans Baur, zag hoe jonge vrouwen zich aangetrokken voelden tot Hitler. Voor een van Hitlers toespraken klapte de piloot uit de school: ‘Ze was 22 en erg mooi, maar ze ver-telde me dat ze bang was dat ze nooit zou trouwen,…

Julius Caesar is vooral bekend vanwege de verovering van Gallië, een gebied dat het huidige Frankrijk omvat. Maar de generaal viel ook Engeland binnen – twee keer maar liefst. De eerste keer dat Caesar voet zette op Engelse bodem was in 55 v.Chr. Hij bracht slechts twee legioenen mee en de actie bleef grotendeels beperkt tot een korte landing in Kent in Zuid-Engeland. De volgende poging het jaar daarop was effectiever. Caesar en zijn vijf legioenen slaagden erin verschillende Zuid-Engelse stammen te onderwerpen, zoals de Trinovantes en Catuvellauni, van wie hij tribuut eiste. Caesar veroverde echter geen grondgebied. Pas toen keizer Claudius in 43 n.Chr. binnenviel, begon hij aan de reeks veroveringen die Britannia – de Romeinse naam voor Engeland en Wales – onderdeel van het Romeinse Rijk zou maken.…

Na de Tweede Wereldoorlog verdeelden de overwinnaars – de VS, Frankrijk, Groot-Brittannië en de Sovjet-Unie – Duitsland in vier bezettingszones. Noordwest-Duitsland, met het Ruhrgebied met zijn mijnbouw en industrie, viel onder de Britten. Net als de andere bezetters wilden de Britten voorkomen dat de Duitsers ooit nog een militaire dreiging vormden. De groeiende vrees voor expansie van de Sovjet-Unie overtuigde hen er echter van dat Europese stabiliteit het belangrijkste was. Daarvoor was economische groei nodig, ook in Duitsland. De staalindustrie van het Ruhrgebied moest maximaal worden benut, en daarvoor was steenkool nodig. Op aanwijzing van de Britten werd de mijnbouw in de jaren na de oorlog stevig opgevoerd. De gevolgen van de oorlog, zoals verwoeste productiefaciliteiten, zorgden ervoor dat de productie relatief langzaam toenam. Pas in 1956 bereikte de steenkoolproductie…

Ellis werd geboren in 1927 en groeide op tijdens de depressie van de jaren 1930 met een drinkende vader die zijn kinderen en hun moeder sloeg. Zijn vader werkte in de textielindustrie, maar het loon was slecht en het gezin leefde in armoede. Van jongs af aan kregen de kinderen te horen aan wie de ellende te wijten was: de ‘negers’.Toen C.P. Ellis volwassen was, had hij het ook niet breed, want hij had vier kinderen te onderhouden, van wie er een ernstig gehandicapt was. Door zijn chronische armoede voelde Ellis zich machteloos en onzichtbaar. In de Ku Klux Klan (KKK) kon hij tekeergaan tegen Afro-Amerikanen, en daar voelde hij zich voor het eerst belangrijk. Als leden van de elite van de stad hem discreet vertelden dat ze zijn strijd…

De Vikingen hadden slaven voor het vuile en zware werk. Deze onvrije mensen waren als slaaf geboren of krijgsgevangen gemaakt. Maar ook vrije Vikingen konden tot slaaf worden gemaakt. Een niet-ingeloste schuld kon leiden tot slavernij, al had een schuldslaaf meer rechten dan een ‘gewone’. Maar als hij lui was, mocht zijn eigenaar hem doden. Schuldslavernij was Germaans In de taal van de Vikingen heette een schuldslaaf skuldarmaðr (schuldman) of skuldarkona (schuldvrouw) in de zeldzame gevallen dat de schuldenaar een vrouw was. De goed gereguleerde schuldslavernij zou al bij de Germaanse voorouders van de Vikingen, de Longobarden, zijn ontstaan. Zij woonden vermoedelijk in het uiterste noorden van Duitsland of het zuiden van Zweden. Tijdens de volksverhuizingen trokken de Longobarden zuidwaarts naar Italië, dat zij in de periode 568 tot 774…

In de Ilias noemt de dichter Homerus de kroonprins van de stadstaat Troje ‘Hector met de fonkelende helm’. Ook de Griekse historicus Herodotus vond helmen fascinerend en prees soldaten uit Halikarnassos om hun ‘met veren versierde helmen’. Uit de oudste bewaarde beschrijvingen van helmen blijkt echter ook dat ze niet alleen bedoeld waren als versiering of om vriend van vijand te kunnen onderscheiden. De bescherming van het hoofd van de soldaten was – en is nog steeds – de belangrijkste functie. Tijdens de Slag aan de Granicus in 334 v.Chr. werd Alexander de Grote door een Perzische soldaat op het hoofd geslagen met een kromzwaard. Gelukkig droeg Alexander een helm en kwam hij er met wat hoofdpijn van af. Klappen met knuppels, bijlen en zwaarden waren nog maar enkele van…

AAls jonge man werkte Larsson als boekillustrator en karikatuurtekenaar, maar later stortte hij zich op imposante muur-en plafondschilderingen voor het Operahuis en het Nationaal Museum in Stockholm, vol pathos en nationale romantiek. Zijn meest ambitieuze werk was Midwinteroffer (1915), een enorm schilderij van een ritueel mensenoffer uit de voorchristelijke noordse mythologie. Larsson zag het als zijn meesterwerk, maar het Nationaal Museum weigerde het: het was te heftig. Larsson voltooide het schilderij op eigen kosten en schreef later: ‘Het lot van Midwinteroffer heeft me gebroken!’ Pas na zijn dood kreeg hij de gewenste erkenning: in 1997 werd het werk aangekocht door een Japanse verzamelaar en alsnog opgehangen in het Nationaal Museum, 82 jaar na de afwijzing.…

Na de oorlog maakten de VS een deal met Ishii en zijn mannen: de Japanners gaven hun onderzoeksresultaten aan de Amerikanen en werden niet vervolgd. De Japanners hadden experimenten uitgevoerd op mensen in plaats van proefdieren, maar de Amerikanen ontdekten al snel dat de resultaten van twijfelachtige kwaliteit waren omdat de methoden niet strikt genoeg waren. Het biologische wapenprogramma van de VS liep zelfs voor op dat van de Japanners. Tijdens de oorlogen in Korea en Vietnam kwam de kennis het Amerikaanse leger echter van pas omdat de Japanners meer wisten van lokale ziekten. Tijdens de Korea-oorlog (1950-1953) liepen duizenden Amerikaanse soldaten ‘Koreaanse hemorragische koorts’ op – een ziekte die toen vrijwel onbekend wasin het Westen. De onderzoekers van Eenheid 731 waren echter experts in de ziekte omdat Ishii met…

Zweedse Vikingen zakten in de 9e eeuw de rivieren van Oost-Europa af. Hier inden ze dan – een Oud-Slavisch woord voor tribuut – van de volken langs de rivier. Volgens de Slavische Nestorkroniek, rond 1100 geschreven in Kiev, kregen verschillende stammen in 859 de opdracht om belasting te betalen aan de ‘wezens van voorbij de zee’ – de Vikingen. In Oost-Europa vormden de Vikingen een machtselite. In de jaren 880 greep Oleg de Wijze, een vorst met Vikingbloed in zijn aderen, de macht in Kiev. Volgens de kroniek inde hij van hieruit een jaarlijks tribuut van de inwoners van de stad Novgorod ‘om de vrede te bewaren’. Later probeerde Oleg de keizer van het Byzantijnse Rijk te chanteren toen hij tussen 904 en 907 een veldtocht naar Constantinopel leidde. Oleg…

De 2000 afgevaardigden die in mei 1989 bijeenkwamen voor een zitting van het Volkscongres – de nieuwe volksvertegenwoordiging van de Sovjet-Unie – slaakten een collectieve zucht. Op het podium wond de bekroonde auteur Toelepbergen Kaipbergenov zich op. ‘Vertel me eens, zijn er andere landen die toestaan dat hun eigen mensen zo vergiftigd worden?’ vroeg de schrijver, die de vissers en boeren rond het Aralmeer vertegenwoordigde. In 40 jaar tijd was het op drie na grootste meer op aarde veranderd in een poel van pesticiden en zware metalen, omgeven door uitgedroogde zandvlakten met bergen lege schelpen. De rivieren die het Aralmeer ooit van water voorzagen, waren omgeleid voor de katoenindustrie. Maar in plaats van welvaart kregen de bewoners te maken met een ongekende milieuramp. ‘Artsen waarschuwen nu tegen borstvoeding omdat moedermelk…

De grootschalige vervuiling door de Sovjet-Unie en later Rusland in noordelijk Siberië heeft ernstige gevolgen gehad voor de Arctische toendra. In vergelijking met mildere, zonrijke gebieden kan de koude toendra veel minder milieustress verdragen. Daarnaast heeft de enorme uitstoot van broeikasgassen door de Sovjet-Unie, samen met andere geïndustrialiseerde landen, een nog gevaarlijker effect. Deze uitstoot heeft waarschijnlijk geleid tot temperatuurstijgingen in Arctisch Siberië. In 2020 werd in de Noord-Siberische stad Verchojansk zelfs 38 °C gemeten, en elders in Siberië steeg de gemiddelde temperatuur met 10 graden. Door deze opwarming smelt de permafrost in de diepere bodemlagen, wat rampzalige gevolgen kan hebben voor de hele wereld. Onder de permafrost zitten grote hoeveelheden broeikasgassen, zoals methaan en CO2, opgesloten. Deskundigen stellen dat de concentratie broeikasgassen in de atmosfeer kan verdrievoudigen als deze…

ARCHEOLOGIE Er gingen niet alleen vissen schuil onder de blauwe rimpelingen van een Vietnamese vijver. Onder de vijver zelf hebben onderzoekers maar liefst twee boten gevonden die waarschijnlijk zo’n 2000 jaar oud zijn – en verbazingwekkend genoeg is hun structuur nog helemaal intact. Gewapend met een schep was een inwoner van Thuan Thành in het noorden van Vietnam bezig de oude visvijver nieuw leven in te blazen toen hij op de bovenkant van een van de twee boten stuitte. Hij bracht meteen de autoriteiten op de hoogte, die begin maart een team archeologen stuurden om de vondst op te graven. En ze waren verrast door wat ze vonden. Geavanceerde boten brachten goederen naar historische stad In eerste instantie leken de boten op eenvoudige kano’s die uit een boomstam waren gehouwen.…

GRIEKEN In het zuiden van Oekraïne wordt volop gevochten tegen Rusland, en de Oekraïense soldaten bouwen in het hele land verdedigingswerken. Dit betekent dat er grond wordt afgegraven die duizenden jaren onaangeroerd was. En dat kan tot grote en verrassende ontdekkingen leiden. En dat is precies wat de Oekraïense 123rd Territorial Defense Brigade heeft gedaan. De soldaten waren diepe loopgraven aan het graven toen ze plotseling de resten van een kleine amfoor in de grond ontdekten. Met de hulp van een plaatselijk museum vonden ze ook de scherven van een kruik, een zogeheten oenochoë, die traditioneel werd gebruikt om wijn in te schenken op oude Griekse drinkpartijen – symposia. Vlakbij doken ook meerdere skeletten op. ‘Dit zijn rituele voorwerpen, gemaakt voor begrafenissen en hierheen gebracht vanuit Griekenland. De goed geconserveerde…

Jezus leefde een kuis leven en is nooit getrouwd, net als veel van zijn discipelen. Toch had de vroegchristelijke kerk geen regels dat geestelijken niet mochten trouwen of kinderen krijgen. Veel van de eerste pausen – zoals de apostel Petrus – waren getrouwd. Het eerste verbod kwam in 311 tijdens een synode in Elvira (het huidige Granada): alle ‘bisschoppen, presbyters, diakens en alle andere geestelijken’ moesten zich ‘volledig onthouden van hun vrouwen en geen kinderen krijgen’. Niet alle christelijke leiders waren het eens over de celibaatkwestie en al tijdens een concilie in Nicea in 325 werd het verbod op trouwen verworpen. Hoewel een huwelijk dus niet verboden was, kozen sommige priesters ervoor om het voorbeeld van Jezus te volgen; ande ren trouwden en kregen kinderen. Dit ging zo door tot…

Ondanks zijn omvang was de Tsar Bomba de ‘schoonste’ kernproef aller tijden. 97 procent van de energie kwam uit thermonucleaire fusie, waarbij relatief weinig radioactieve verontreiniging vrij kwam.Dit was niet het geval bij de 131 andere kernproeven die de Sovjets van 1955 tot 1990 uitvoerden op Nova Zembla. Die veroorzaakten juist grote hoeveelheden fall-out, ook in Scandinavië. Vooral tussen 1957 en 1962, toen 85 atmosferische tests boven Nova Zembla plaatsvonden, was het erg. ‘De radioactiviteit boven Denemarken is vertienvoudigd,’ schreef een krant in 1958, en meldde dat dit kwam door een radioactieve wolk van kernproeven bij Nova Zembla. Volgens de krant betekende dit dat ‘regenwater dat in Denemarken valt, radioactiever is dan volgens de interna-tionaal vastgestelde limieten is toegestaan’. In Noord-Fin- land, zo’n 1000 kilometer van Nova Zembla, werd in…

Eind 19e eeuw kwam er een nieuw literair genre op: sciencefiction. De meeste schrijvers in dit genre leefden zich uit in fantasievolle fictie over tijdreizen en wezens op andere planeten, maar de Fransman Jules Verne pakte het anders aan. Hij ging uit van de bestaande wetenschap en technologie en zocht vervolgens de grenzen van het mogelijke op. Het resultaat was een reeks avontuurlijke verhalen die de lezer vermaak boden én een voorproefje van wat de toekomst zou brengen. Maar in één geval was Vernes toekomstvisie zo duister dat de uitgever het manuscript niet wilde publiceren. Daarom lag zijn beangstigend accurate beschrijving van de maatschappij anno 1960 bijna 100 jaar in een kluis. Holle aarde werd zijn doorbraak Jules Verne werd geboren in 1828 en groeide op in een rijke familie…

1906: Overlevenden moesten lang wachten Het dodelijkste mijnongeluk van Europa, met 1099 doden, vond plaats toen kolenstof in brand vloog in de Courrières-mijn in Frankrijk. 500 mensen werden gered. Voor 13 arbeiders kwam de redding pas na 20 dagen. 1907: Italianen omgekomen Heftige explosies schudden de Monongahmijn in West Virginia op. In totaal kwamen 362 mijnwerkers om, en meer dan 500 kinderen verloren hun vader. De meeste slachtoffers van het ergste mijnongeluk in de VS waren Italiaanse immigranten. 1913: Gas kostte honderden levens Een gasexplosie werd 439 mensen fataal in de Senghenyddmijn in Wales, de ergste mijnramp in het VK. De directeur van de mijn en het mijnbedrijf werden beboet voor nalatigheid. 1942: Japanners verzegelden mijn Zo’n 1549 dwangarbeiders kwamen om bij het ergste mijnongeluk ooit in Benxi in de…

Toen de Zweedse sociaaldemocratische partij in het interbellum de leus ‘huis van het volk’ lanceerde, wilde ze de klassenmaatschappij vervangen door een Zweden waar iedereen gelijkwaardig was. Met de welvaartsstaat kwamen er nieuwe woningen, vrouwen gingen werken en kinderen kregen gelijke kansen. De aandacht verschoof van individu naar het collectief. Binnen deze visie had de erfenis van Carl en Karin een natuurlijke plaats. Hun huizen en kunst toonden dat een mooi, functioneel huis voor iedereen bereikbaar was en een basis kon zijn voor een beter leven. De Larssons werden zo onderdeel van het ideaal en vormden het basisidee achter Ikea, opgericht in 1943 door Ingvar Kamprad. Zoals Sara Kristoffersson schrijft in Design by IKEA: A Cultural History (2014): ‘Carl Larsson en Karin Larsson creëerden een model voor Zweeds interieurdesign…

Details: Auteur: Christian Grataloup Uitvoering: Paperback 320 pagina’s Afmeting: 24,6 x 18,1 x 2,6 cm Over de auteur: Christian Grataloup is geograaf en emeritushoogleraar Geografie aan de universiteit Diderot van Parijs. in Frankrijk wordt hij ook wel beschouwd als meest historisch onderlegde geograaf. De geschiedenis komt tot leven in Historia! In elke aflevering ga je mee terug naar de keerpunten in de wereldgeschiedenis: van hartverscheurende gevechten op het slagveld en gedurfde, spannende ontdekkingsreizen tot de grootste en meest vernuftige bouwwerken. Vervlogen tijden komen tot leven en het heden wordt in perspectief geplaatst. Atlas van de Aarde en de Mens Van de oerknal tot het heden — in deze bijzondere atlas wordt de geschiedenis van de aarde én van de mens tot leven gebracht in 300 schitterende kaarten. Christian Grataloup, één…

Veel beelden uit de oudheid worden nu in musea tentoonmet het verzoek aan de gesteld bezoekers om stil te zijn en zich respectvol te gedragen. Oorspronkelijk hadden ze echter een heel andere functie, want de Grieken en Romeinen beschilderden ze in levendige kleuren, kleedden ze aan en gaven ze zelfs een hoofdrol in rituelen. Nieuw onderzoek brengt ons nu nog dichter bij de beelden en onthult hoe ze ooit de zintuigen van hun toeschouwers prikkelden. ‘In zekere zin zijn de marmeren beelden gewoon een skelet, zij het een heel mooi skelet,’ vertelt Ceciarcheoloog enlie Brøns, curator bij de Ny Carlsberg Glyptotek in Kopenhagen, aan Historia. Zij doet al meer dan tien jaar onderzoek naar beelden uit de klassieke oudheid en is gespecialiseerd in de originele beschildering ervan. Haar werk is…

630-1910: Kaliefen eisten geld De belasting jizya wordt in de Koran genoemd. Ze was voor niet-islamitische burgers van moslimstaten. Het Ottomaanse Rijk schafte de belasting in 1856 af, maar in Marokko werd deze pas in het eerste decennium van de 20e eeuw geschrapt. 1350-1600: Bandieten molken boerderijen uit Rivaliserende clans staken de grens tussen Engeland en Schotland over om vee te stelen. De boeren konden aan de berovingen ontsnappen door in natura te betalen, zogeheten blackmail. Dit is nu het Engelse woord voor chantage. 19e eeuw-nu: Een goede naam kost wat In Japan zijn er sokaiya – afpersers die bedrijven dreigen om informatie vrij te geven die hun reputatie zou kunnen schaden. In 1994 werd de vicedirecteur van Fujifilm vermoord omdat hij weigerde te betalen. Jaren 1920: Maffia teisterde Chicago…

In 1700 vertrokken de laatste Schot-ten uit Caledonië en ging het bedrijf achter de kolonisatie, de Company of Scotland, failliet. Schotland stond aan de rand van de afgrond, en de politici zagen geen andere uitweg dan aartsvijand Engeland om hulp vragen. De twee landen hadden al een gemeenschappelijke koning, maar waren verder onafhankelijk van elkaar. De Engelsen waren bang dat Schotland een eigen koning zou kiezen en zagen hun kans schoon om hun noordelijke buren te onderwerpen. Engeland bood aan om de schuld van de Company of Scotland op zich te nemen op voorwaarde dat het Schotse parlement werd opgeheven. Bijna alle Schotse parlementsleden hadden veel geld verloren en stemden voor het voorstel. Op 1 mei 1707 trad de Act of Union in werking. Hoewel de politici en de bovenklasse…

MISDAAD Rond 1800 terroriseerde een roversbende de plaatsen ten westen van de Rijn in Duitsland. In 1802 werd de leider van de groep, Schinderhannes, aangehouden. Schinderhannes en zijn handlanger Schwarzer Jonas werden het jaar erop terechtgesteld, en in 1805 kwamen de skeletten bij de Duitse professor Jacob Fidelis Ackermann. Uit latere analysen bleek echter dat de twee skeletten ooit zijn verwisseld. En nu hebben nieuwe onderzoeksmethoden het mysterie eindelijk opgelost – maar er is wel een nieuwe voor in de plaats gekomen. Schinderhannes heette eigenlijk Johannes Bückler en werd tijdens zijn leven geromantiseerd, onder meer door Duitse boeren die hem als een soort moderne Robin Hood zagen. West-Duitsland werd toen bezet door de Fransen na de Revolutionaire Oorlogen. De bloedige acties van Schinderhannes werden gezien als verzet tegen de bezetters.…

EGYPTENAREN Egyptologen wisten niet wat ze hoorden toen een Pools onderzoeksteam in 2016 liet zien dat een 2100 jaar oude gemummificeerde mannelijke priester een vrouw bleek te zijn – ‘Mysterious Lady’. In 2021 waren ze nóg verbaasder, namelijk toen een ander onderzoeksteam met behulp van CT-scans concludeerde dat het om een jonge, zwangere vrouw ging. Maar nu wijst een diepgravend onder-zoek erop dat de egyptologen kunnen ophouden met verbaasd zijn. Zoals Historia in 2021 schreef, dachten de onderzoekers destijds dat ze op de CT-scans een voetje zagen. Maar door zuurstofgebrek zou de baarmoeder zuur zijn geworden, waardoor de botten van de foetus heel zacht waren. Dat zou de reden zijn dat er geen botten te zien waren op de CT-scans, maar daar werd al meteen aan getwijfeld – onder meer…

EGYPTENAREN Extract van de blauwe lotus werkt ontspannend, maakt je hoofd helder en verlicht stress. De oude Egyptenaren wisten dit al en nu kunnen ook moderne westerlingen profiteren van de krachtige eigenschappen van deze prachtige plant. Dat zeggen de verkoopadvertenties van webshops. Maar er is een probleem. De blauwe lotus die in het Westen als kruidengeneesmiddel wordt verkocht, heeft niets te maken met de beroemde drug van de oude Egyptenaren. Dat zegt Liam McEvoy, student antropologie aan de Universiteit van Berkeley. McEvoy raakte geïnteresseerd in de plant door zijn studie van het oude Egypte. ‘Ik ontdekte hoe belangrijk de plant was in de kunst en mythologie. Ik realiseerde me dat we nog steeds veel niet begrijpen over de relatie van de oude Egyptenaren met deze plant,’ vertelt hij aan HISTORIA.…

1 Welke astronoom bewees in 1619 dat planeten een elliptische baan om de zon beschrijven? A: Isaac NewtonB: Lyman SpitzerC: Johannes Kepler 2 De komeet Shoemaker-Levy 9 is genoemd naar drie astronomen. Wie was de vrouwelijke? A: Carolyn ShoemakerB: Gina ShoemakerC: Denice Levy 3 Welke astronoom beweerde in 1510 dat niet de aarde, maar de zon het centrum van het heelal is? A: Giovanni CassiniB: Nicolaas CopernicusC: Galileo Galilei 4 Welk verschijnsel beschreef de Zwitsers-Amerikaanse astronoom Fritz Zwicky in 1937? A: Donkere materieB: GravitatiegolvenC: Zwarte gaten 5 Waar kwam de 16e-eeuwse astronoom Tycho Brahe vandaan? A: ZwedenB: DenemarkenC: Noorwegen 6 De spiegeltelescoop was in 1668 een grote doorbraak. Wie bouwde deze? A: Jan OortB: Galileo GalileiC: Isaac Newton 7 Welke planeet werd in 1781 ontdekt door de Duits-Engelse astronoom William…