Inhoudsopgave van Editie 12 - 2025 - Historia

De uitslag van de Britse verkiezingen van 1945 moet een bittere pil zijn geweest voor Winston Churchill: de Britten hadden hem aan de dijk gezet en een premier van Labour gekozen! De hardwerkende aristocraat Churchill had zijn ziel en zaligheid gegeven om te voorkomen dat de Britten Hitlers slaven zouden worden. Was dat dan zijn dank? Maar hoewel de kersverse ex-premier inmiddels 70 jaar was, dacht hij niet aan pensioen. Hij bleef in het parlement om een nieuwe kans af te wachten. Vanaf pagina 16 lees je over de laatste strijd van Churchill – en waarom de Britten hem zat waren na de Tweede Wereldoorlog.…

Het bijna 200 kilometer lange Suezkanaal werd in 1869 geopend en bood een kortere route tussen de Rode Zee en de Middellandse Zee, zodat zeelieden niet om Afrika heen hoefden te varen. Maar archeologen vonden bewijs dat de Egyptenaren bijna 4000 jaar geleden al begonnen met de aanleg van een kanaal. Het oude kanaal – ook wel het Kanaal van de Farao’s genoemd – liep niet door Suez, maar verbond de Rode Zee met de Nijl, die uitmondt in de Middellandse Zee. De aanleg werd meermaals stopgezet en hervat. De eerste meer betrouwbare historische bronnen zeggen dat farao Necho II het kanaal rond 600 v.Chr. liet aanleggen. Of hij het afmaakte is onzeker, maar volgens de Griekse historicus Herodotus kostte de aanleg 120.000 Egyptenaren het leven. Perzische koning voltooide het…

‘Au pair’ betekent ‘op gelijke voet’ in het Frans en ontstond in de 19e eeuw, toen jonge vrouwen deel uitmaakten van het huishouden van de hogere middenklasse in Frankrijk. Ze pasten op de kinderen en hielpen met licht huishoudelijk werk zonder echt bedienden te zijn. Een au pair werd gezien als tijdelijk lid van de familie, die deelnam aan het dagelijks leven en een kleine vergoeding ontving. De bedoeling was het ervaren van een andere omgeving en het krijgen van een culturele opvoeding. In de 20e eeuw verspreidde het systeem zich naar andere Europese landen, waar meisjes in het huis van een adellijk gastgezin werkten. Wet ter voorkoming van misbruik De moderne au pair-regeling van veel landen ontstond na de Tweede Wereldoorlog, toen de organisatie ervan professioneler en internationaler werd,…

Woods at Mimizan, midden jaren 1920 Bekende kunstenaars gaven advies De Ierse kunstenaars John en Hazel Lavery hoorden van Churchills ontluikende interesse in schilderen en werden zijn mentoren. Churchill schilderde de bomen tijdens hun bezoek aan Mimizan in het zuidwesten van Frankrijk volgens de instructies van John Lavery. Tapestries at Blenheim, jaren 1930 Voorouders inspireerden Blenheim Palace bij Oxford, de geboorteplaats van Churchill, zit vol motieven voor een schilder. Het wandtapijt met de heldendaden van zijn voorvader, de hertog van Marlborough, wordt beschouwd als Churchills beste interieurschilderij. Winter Sunshine, Chartwell, winter 1924-1925 Anonieme inzending won In 1925 deed Churchill anoniem mee aan een wedstrijd voor amateurschilders. Het werk, waarop het landgoed Chartwell baadde in de winterzon, won de eerste prijs. Een van de juryleden dacht zelfs dat het door een…

JOE LOUIS Bokser gaf moreel een boost De bokslegende meldde zich in 1942 bij het Amerikaanse leger. Hij vocht niet, maar nam deel aan meer dan 90 showgevechten om het moreel van de troepen op te krikken en geld in te zamelen voor de Amerikaanse oorlogvoering. MAX SCHMELING Kampioen werd parachutist De Luftwaffe rekruteerde de voormalige wereldkampioen in het zwaargewicht in 1939. Hij werd para-chutist en raakte gewond in Kreta. Na de oorlog hielp hij bij de verspreiding van Coca-Cola in West-Duitsland. JEAN BOROTRA Tennisser werd held De Franse Wimbledon-winnaar en strijder werd in november 1942 gearresteerdverzets-door de Ge-stapo. In de laatste dagen van de oorlog ontsnapte hij en redde ver schillende prominente Fransen van SS-troepen. JOE DIMAGGIO Goede sfeer in Hawaï De sterhonkballer ging in de Tweede Wereldoorlog bij…

Kort na Nieuwjaar 882 vaart een Vikingvloot de Rijn op. In de buurt van Bonn draaien de langschepen een zijrivier op, waar de schepen aanleggen langs de oever. Nadat ze hun kamp hebben opgeslagen, trekken de Vikingen over land op naar het rijke klooster van Prüm – een van de belangrijkste heiligdommen in het Frankische rijk. De strijders arriveren op 6 januari en nemen het klooster vrijwel zonder weerstand in. Drie dagen later zijn de Vikingen nog bezig met het verzamelen van de schatten als ze worden gestoord. De boeren uit de omgeving hebben de handen ineengeslagen om de heidenen te verjagen. Maar de Vikingen laten zich niet intimideren en met geheven wapens storten ze zich brullend op de Franken. Als het boerenleger onder de voet gelopen is, nemen de…

De Frankische koning Pepijn III, de vader van Karel de Grote, ontving in de jaren 750 een groot geschenk van de paus: de sandalen van Jezus. Pepijn gaf de sandalen door aan het nieuwe klooster in Prüm. Al snel stroomden de gelovigen toe om het schoeisel te zien, dat net als de splinters van Jezus’ kruis als heilig werd beschouwd. De sandalen waren een van de belangrijkste relikwieën van de middeleeuwen, en Prüm werd uiteindelijk het religieuze centrum van de Franken. Vóór de Vikingaanval van 882 bracht een onbekende benedictijner monnik de sandalen in veiligheid, en ze werden niet vernietigd toen de Vikingen het klooster in brand staken. In 2007 werden de sandalen onderzocht door experts. Ze stelden vast dat het versierde stoffen schoenen waren uit de Karolingische periode. Het…

Toen het Colosseum in 80 n.Chr. werd geopend, werd er een 100 dagen durend feest gehouden waarbij dagelijks bloed vloeide – niet in de laatste plaats dierenbloed. Volgens bronnen werden er tijdens de openingsspelen tussen de 5000 en 9000 tamme en wilde dieren gedood. Het ging om olifanten, leeuwen, beren, varkens, krokodillen en neushoorns. Er waren gladiatoren die rechtstreeks tegen de dieren vochten, maar er werd ook ‘gejaagd’ in een nagebouwd landschap met bomen en struiken. Dat was nog niet genoeg voor de Romeinen, die ook gevechten tussen verschillende dieren organiseerden. Een verhaal vermeldt een gevecht tussen een olifant en een stier, waarbij de zegevierende olifant boog voor keizer Titus. Volgens bronnen was dit te danken aan het enorme charisma van de keizer, maar historici denken dat de olifant getraind…

Toen de Franse kolonel Stanislas Baudry in 1827 bezoekers nodig had voor zijn baden buiten Nantes, bouwde hij een rijtuig met plaats voor 16 personen, dat tussen de winkel van hoedenmaker Omnes in Nantes en de baden van Baudry pendelde. Al snel kreeg de koets de naam ‘Omnibus’ als verwijzing naar de winkel van Omnes – en het feit dat ‘omnibus’ in het Latijn ‘voor iedereen’ betekent Het voertuig was zo succesvol dat Baudry in 1828 een omnibusbedrijf oprichtte in Parijs, dat in de eerste zes maanden door meer dan 2,5 miljoen Parijzenaars werd gebruikt. Het concept waaide over naar Londen, waar wagen-maker George Shillibeer in 1829 de eerste Britse omnibus introduceerde. In 1892 had Londen 2210 omnibussen, getrokken door 22.000 paarden. Ze legden in een jaar meer dan 30…

KOPENHAGEN ACHTER DE WALLEN In de tijd van Kierkegaard zat de bevolking van Kopenhagen opeengepakt op 4 vierkante kilometer achter de stadsmuren. Het favoriete tijdverdrijf van de schrijver was lange wandelingen maken door de overvolle stad en een ‘menselijk bad’ nemen door met gewone mensen om te gaan en te praten. KIERKEGAARDS OUDERLIJK HUIS Søren Kierkegaard groeide op in een appartement aan Nytorv 2 in hartje Kopenhagen. Na de dood van zijn vader nam hij het pand in 1842 over. Vanuit een appartement op de eerste verdieping werd Nytorv opnieuw het startpunt voor zijn verkenning van Kopenhagen. In 1908 moest het pand plaatsmaken voor een bankgebouw. DE KONINKLIJKE SCHOUWBURG Niet ver van zijn ouderlijk huis was het culturele centrum van Kopenhagen, het Koninklijk Theater. Hier zat Søren Kierkegaard vaak in…

NATIONAAL DIER Knaagdier is nationaal symbool Er waren veel angstaanjagende dieren om uit te kiezen toen Canada in 1975 een nationaal dier wilde. Toch werden de wolf en de grizzlybeer overgeslagen en werd de bever de winnaar. Dit grote knaagdier is op zichzelf, ijverig en vreedzaam. Het verschil met het nationale dier van de VS, de zeearend met zijn brede spanwijdte en scherpe snavel, springt direct in het oog. CULTUUR Kunst met staatssteun Terwijl muziek, film, kunst en andere culturele sectoren in de VS vooral door de markt worden bepaald, ondersteunt de overheid in Canada actief de nationale cultuur. Film, tv en muziek krijgen veel overheidssteun en worden gereguleerd. Zo zijn Canadese radiostations verplicht doordeweeks minstens 35 procent Canadese muziek te draaien. MEETEENHEDEN Meten en wegen zoals in Europa Begin…

De Bijbel vermengt geloof en geschiedenis – en het is de taak van historici om het verschil te zien. Dat Maria Jezus, de zoon van God, als maagd heeft ge-baard, moeten we in de eerste categorie plaat sen. Maar verreweg de meeste godsdienst historici zijn het erover eens dat iemand met de naam Jezus enkele duizenden jaren gele-den voor ophef zorgde in het door de Romei e Zee nen bezette land tussen de Middellands en de Jordaan. En die historische Jezus moet een moeder hebben gehad. Dit is haar verhaal. Bestond Maria echt? ☛ Maria verschijnt voor het eerst in de li-aan de Galaten schrijft de apostel Paulus dat Jezus ‘uit een vrouw is geboren’. Meestal is dat niet eens het vermelden waard, maar in het geval van Jezus wel.…

De eerste keer dat een buskruitvuurwapen werd gebruikt om een staatshoofd te doden was in 1570. Het doelwit was de regent van Schotland: James Stuart, graaf van Moray. Het fatale schot werd afgevuurd op 23 januari toen hij in een stoet door de plaats Linlithgow reed, een dag reizen van Edinburgh. Maandenlang had de moordenaar, James Hamilton, de regent op de hielen gezeten. De stoet was een voor de hand liggende gelegenheid, omdat Hamiltons oom een huis in Linlithgow bezat. Toen de stoet het huis passeerde, schoot Hamilton. De regent werd in zijn maag geraakt en bloedde die avond dood. De moordenaar was nog niet gevat. Gehate leider moest sterven James Stuart Moray was de halfbroer van Maria Stuart, koningin der Schotten. Toen zij in 1567 gedwongen werd afstand te…

De Maori van Nieuw-Zeeland Rond 1300 maakten de Polynesiërs de langste vistocht ooit. Ze kwamen uit in Nieuw-Zeeland. Lees ook … ● Stalin als gezellige oom. ● Stierenvechten in Spanje. ● ‘Generaal Voorwaarts’ versloeg Napoleon in 1815. Uitzuigers in Rome Als je liever geen blauwe enveloppen krijgt, lees dan eens over de belastingen van Rome. Mensen moesten hun kinderen ervoor verkopen. Richard Leeuwenhart geketend De trotse koning Richard Leeuwenhart werd in 1192 gegijzeld voor losgeld. In Engeland weigerde zijn broer de portemonnee te trekken, want hij wilde zelf op de troon. ADOLF HITLERS GROTE KANON ‘Schwerer Gustav’ werd gebouwd om af te rekenen met de ondergrondse verdedigingswerken van Frankrijk, de Maginotlinie. Maar in 1940 was hij niet klaar. Gustav kwam pas in actie aan het Oostfront, maar niet lang. Bouwpakket…

ROMEINSE RIJK In Pompeï vertelt elke steen en elk voorwerp zijn eigen verhaal. De stad is niet alleen ’s werelds belangrijkste getuigenis van het dagelijks leven in het Romeinse Rijk, maar biedt ook een griezelige opname van het moment dat hete vulkaanas alles bedekte. Dit wordt benadrukt door een nieuwe opgraving van een huis waar archeologen de laatste momenten van een gezin na de uitbarsting hebben gereconstrueerd. Een van de eerste dingen die de archeologen opviel was dat er een bed was geplaatst tegenover de ingang van de kamer waar het gezin zichzelf had gebarricadeerd. Het was waarschijnlijk een poging om zich te beschermen tegen de gloeiende puimsteenbrokken die overal rondvlogen tijdens de eerste fasen van de uitbarsting. Bij enkele andere meubels vonden archeologen de resten van minstens vier mensen.…

Wetsovertredingen, omkoping, verraad en manipulatie van beurskoersen – de rijke Jay Gould kende geen grenzen in zijn honger naar rijkdom en werd door auteur Mark Twain beschreven als ‘de grootste ramp die dit land ooit is overkomen’. Gould werd in 1836 in armoede geboren en legde al op jonge leeftijd een liefde voor geld aan de dag. Wet en moraal lapte hij aan zijn laars. Op zijn 17e bouwde hij illegaal een spoorweg – tegen betaling – ondanks een gerechtelijk bevel om te stoppen. Vanaf dat moment begon hij aan een reeks zakelijke avonturen, waarbij hij vaak zijn partners een mes in de rug stak en de wet overtrad om zijn zakken te vullen. Gould manipuleerde alles en iedereen In 1859 begon Gould te investeren in spoorwegen. Hij manipuleerde de…

Bij beelden uit de oudheid die worden opgegraven, ontbreekt vaak het hoofd. In veel gevallen is het hoofd – en soms ook andere ledematen – afgebroken omdat het uitsteekt en dus eerder kapotgaat als het beeld valt. Maar het komt ook voor dat de beelden opzettelijk zijn ‘onthoofd’ door rebellen of binnenvallende legers, om de heersers te ondermijnen die beelden van zichzelf lieten oprichten als symbool van hun macht. ‘Het hoofd is erg krachtig, en schade aan het hoofd werd gezien als een bijzonder effectieve manier om schade toe te brengen aan macht, of het nu gaat om een heerser, een god of gewoon een dode burger,’ zegt Rachel Kousser, hoogleraar antieke kunst aan de City University of New York. Beelden werden hergebruikt Een derde oorzaak is dat de beelden…

Met moderne technieken konden archeologen in Bad Dürrenberg details van het graf van de sjamaan achterhalen. De hele begraafplaats werd in twee grote blokken aarde naar een laboratorium verplaatst, waar de grond werd verwarmd en gescand. Zo werd ontdekt dat de sjamaan zittend was begraven en later het kind in haar armen had gekregen. Onderzoek wees uit dat het graf zorgvuldig was opgebouwd met vlechtwerk en rode oker aan de binnenkant. Bevindingen uit 1934 en nieuwe ontdekkingen in 2019 onthulden dat meer dan honderd fragmenten van diverse dieren bij de sjamaan zijn gelegd. ‘Het lijkt wel een dierentuin – alle dieren zijn vertegenwoordigd,’ zegt archeoloog Harald Meller tegen Historia. Waarschijnlijk geloofden de mensen in die tijd dat sjamanen werden bijgestaan door dierlijke geesten als schakel tussen mensen en de geestenwereld.…

In juli 1944 ontvangt sterwielrenner Gino Bartali een verontrustende oproep: hij moet zich melden bij het hoofdkwartier van de Banda Carità, de beruchte fascistische militie van Florence. Een ontmoeting in Villa Triste – het Huis van Verdriet – kan niemand weigeren. In dit gebouw verstomt het geschreeuw van gevangenen in de ondergrondse martelkamers zelden. Sinds de herfst van 1943 bezorgt Bartali met gevaar voor eigen leven valse identiteitspapieren aan joden in Noord-Italië – en in zijn eigen kelder verblijven joodse onderduikers. Bartali is bang dat zijn geheime werk voor het Italiaanse verzet is uitgelekt. Als zijn activiteiten aan het licht komen, riskeert hij de doodstraf. In een verhoorkamer vol middeleeuwse martelwerktuigen staat Bartali tegenover de leider van de militie, Mario Carità. Deze beschuldigt hem ervan wapens te smokkelen naar katholieke…

STOCKHOLM 1909 Paard ruimde sneeuw Sneeuw was een even groot probleem voor het paardenverkeer als voor het latere autoverkeer, omdat de hoeven weggleden en de wielen blokkeerden. Dus moest de sneeuw worden geruimd – door paarden. Hier zie je paardenploegen die in 1909 de straten van Stockholm sneeuwvrij maken. NEW YORK 1910 Brandweerpaarden kregen speciale training De paarden van de brandweer kregen een training, zodat ze leerden om met hun tuig naar hun plaats te rennen zodra het alarm afging. Ze moesten ook in staat zijn om door de stad te draven en kort daarna stil te staan zonder zich iets aan te trekken van geschreeuw en vonken. KOPENHAGEN 1923 Bierpaarden trokken 8 ton Bierwagens werden getrokken door de sterkste paarden omdat een volle koets met 25 vaten 5 tot…

In mei 1960 werd een oudere man in een auto getrokken in een rustige buitenwijk van Buenos Aires. Een paar weken later stond hij terecht in Jeruzalem – als de architect van de moord op miljoenen joden door nazi-Duitsland. Met de ontvoering van Adolf Eichmann bewees de Mossad dat noch tijd, noch afstand, noch internationale wetten een obstakel vormen voor de Israëlische inlichtingendienst. Sinds zijn oprichting jaagt de Mossad op vijanden van Israël en redt de dienst joden in spectaculaire acties over de hele wereld. En de dienst spaart kosten noch moeite om zijn doel te bereiken – zoals duizenden burgers in Libanon en Syrië in 2024 ontdekten toen een onbekend nummer hun pieper belde. Wanneer werd de Mossad opgericht? ☛ De Israëlische staat was pas anderhalf jaar oud toen…

Historici danken veel van hunge aan de bekendheid van Pytheas had Strabo wei-vermelding van Thule door zijn landgenoot ging onder meer gepaard met deze tirade: ‘Zoals ik al zei, heeft hij gelogen over de meeste van deze bekende gebieden, dus het is duidelijk dat hij een nog grotere leugenaar is als het gaat om onbekendere plaatsen.’ Volgens historicus en Pytheaskenner Søren Skriver Tillisch stond Strabo vijandig tegenover Pytheas omdat hij in de stoïcijnse filosofie was opgeleid. ‘Volgens die filosofie lag het noordelijkste bewoonbare deel van de wereld rond 54 graden noorderbreedte, terwijl de evenaar het zuidelijkste was. Maar Pytheas vertelde over leven op 66 graden. Dat kon Strabo niet hebben,’ aldus Skriver.…

Op 8 september 1840 deed de 27-jarige theoloog en filosofie student Søren Kierkegaard een aanzoek aan zijn grote liefde, de 18-jarige Regine, die net als hij uit een welgestelde familie in de Deense hoofdstad Kopenhagen kwam. Twee dagen later was het stel officieel verloofd en lag een gelukkig leven in het verschiet. Maar het liep anders. ‘Op de tweede dag realiseerde ik me dat ik een fout had gemaakt,’ schreef Kierkegaard in zijn dagboek. Hij voelde dat zijn roeping als denker niet te combineren was met liefhebben; hij was geboren om het bestaan te onderzoeken en zijn inzichten te delen met de wereld. Het leven als filosoof was volgens hem onverenigbaar met het huwelijk, net als poëzie. ‘Wat is een dichter?’ vroeg Søren Kierkegaard zich af in zijn dagboek. Hij…

De relatie tussen Canada en de VS is altijd complex geweest. In het voorjaar van 2025 werd dit extra duidelijk toen de nieuwe premier van Canada, Mark Carney, reageerde op een opmerkelijke aankondiging van de Amerikaanse president Donald Trump. ‘De oude relatie die we kenden met de Verenigde Staten, gebaseerd op een steeds diepere economische integratie en nauwe samenwerking op het gebied van veiligheid en militaire zaken, is voorbij. De VS zijn Canada niet. Cana da zal nooit deel uitmaken van de VS, op geen enkele manier of in welke vorm dan ook,’ aldus Carney bij zijn aantreden. Carneys felle opmerking was een directe reactie op het dreigement van Trump om Canada tot de 51e staat van Amerika uit te roepen. Het is zeker niet de eerste keer dat Canada…

… als machtige keizerin In het oosterse, orthodoxe christendom wordt Maria gezien als de koningin van de hemel. Ze draagt een keizerlijk blauw gewaad en zit op een troon als de beschermster en medeheerser van het Christuskind. … als zwart In diverse landen vinden we middeleeuwse afbeeldingen van Maria en Jezus met een donkere huidskleur. Soms komt dat door roet, pigmenten of verdonkerd hout, maar sommigen zien dit als symbool van vruchtbaarheid of goddelijke mystiek. … als lijdend In de late middeleeuwen wordt Maria aardser. De verheven figuur maakt plaats voor een door verdriet verscheurde moeder. De stijl wordt mater dolorosa genoemd: de rouwende moeder. … als Japanse In 17e-eeuws Japan werd Maria afgebeeld met een kimono en Aziatische trekken. Ze komen uit een korte periode waarin het christendom voet…

KOZAKKEN Kozakken kregen eigen eenheid De Sovjets hadden de nomadische Kozakken geprobeerd uit te roeien in de burgeroorlog, dus ze waren vaak bereid om voor Hitler te vechten. De Kozakken waren vaardige ruiters en kregen hun eigen eenheid, het 15e Kozakkencavaleriekorps, van zo’n 50.000 man. TURKMENEN Turkmenen wilden zich afscheiden Al meer dan 50 jaar wilde de Turkstalige minderheid in de Sovjet-Unie afscheiding. Tot 100.000 Turkmeense krijgsgevangenen werden gerekruteerd in het Turkestaans Legioen, dat voor de Duitsers vocht aan het Oost-en Westfront. TSJERKESSEN Ontheemden trokken ten strijde Meer dan 100.000 Tsjerkessen uit de noordelijke Kaukasus sloten zich aan bij Hitlers leger. Ze haatten de Russen die hen hadden verdreven. Vooral het Bergmann-bataljon met voormalige tsaristische officieren uit de Kaukasische gemeenschap in Parijs werd beroemd. OEKRAÏNERS Oekraïners haatten Stalin Naar schatting…

Details: • Auteur: Christian Grataloup • Uitvoering: Paperback • 320 pagina’s • Afmeting: 24,6 x 18,1 x 2,6 cm Over de auteur: Christian Grataloup is geograaf en emeritushoogleraar Geografie aan de universiteit Diderot van Parijs. in Frankrijk wordt hij ook wel beschouwd als meest historisch onderlegde geograaf. De geschiedenis komt tot leven in Historia! In elke aflevering ga je mee terug naar de keerpunten in de wereldgeschiedenis: van hartverscheurende gevechten op het slagveld en gedurfde, spannende ontdekkingsreizen tot de grootste en meest vernuftige bouwwerken. Vervlogen tijden komen tot leven en het heden wordt in perspectief geplaatst. Atlas van de Aarde en de Mens Van de oerknal tot het heden — in deze bijzondere atlas wordt de geschiedenis van de aarde én van de mens tot leven gebracht in 300 schitterende…

DAGELIJKS LEVEN In het begin van de middeleeuwen hadden de Italianen al zo lang wijn gemaakt dat de druiven begonnen te lijken op de exemplaren die wijnboeren tegenwoordig verbouwen. Dat is een van de conclusies van een groot onderzoek, waarbij wetenschappers druivenpitten uit 25 archeologische vondsten onderzochten, verspreid over een periode van 7000 jaar. De oudste druivenpitten dateren uit de steentijd, rond het 6e millennium v.Chr., terwijl de jongste vondsten uit de 14e eeuw n.Chr. komen. Vooral de grootte van de pitten laat zien wanneer de wijnbouw echt op gang kwam in Italië, dat nu een van de grootste wijnexporteurs ter wereld is. Bijna alle pitten van vóór 1000 v.Chr. zijn ongev eer even groot als de pitten die je tegenwoordig in wilde druiven vindt. De onderzoekers denken daarom dat…

ARCHEOLOGIE De Romeinen maakten fallussymbolen in alle soorten en maten. Dat wordt nog eens bevestigd door een nieuwe – piepkleine – vondst in Noord-Engeland. Bij het Romeinse fort Vindolanda, vlakbij de Muur van Hadria voorwerp van 2,5 centimeter uit de grond nus, hebben archeologen een penisvormig gehaald. Dat zegt het Vindolanda Museum op zijn Facebookpagina. Het voorwerp is uit zwart git gesneden en diende als amulet. Degene die het droeg, werd zo beschermd tegen onheil en het kwaad. ‘Git dient vanaf het begin van de 3e eeuw steeds vaker als materiaal voor sieraden, en kleine geluksbrengers of hangers zoals deze zullen door veel Vindolanda zijn gedragen,’ zegt Andrew Birley, opgravingsleider in Vindolanda. Volgens de archeoloog laat de slijtage aan de amulet zien dat de drager hem vaak aanraakte, waarschijnlijk in…

Op een novemberochtend in 1970 lag er plotseling een potvis op het strand in Oregon, VS. Dit bezorgde de autoriteiten van de staat een stinkend probleem. Het dier was 14 meter lang, woog ongeveer 8 ton en was al aan het ontbinden. De Oregon Highway Division, die de wegen en stranden van de staat onderhoudt, moest het kadaver zien weg te halen. De managers besloten dat veel te duur en omslachtig zou zijn om de walvis in stukken te snijden. In plaats daarvan gingen ze naar een nabijgelegen marinebasis. Daar adviseerden ingenieurs om dynamiet te gebruiken. Dit zou het lichaam aan gruzelementen blazen – duizenden hapklare brokjes voor de vogels op het strand. De media kwamen opdraven en alles werd gefilmd. Seconden na de explosie was de lucht een chaos…

slechts € 14,95 incl. verzendkosten Historia magazines opbergen is nu extra gemakkelijk met de handige verzamelband. Overzichtelijk en mooi in je boekenkast: zo kun je ze keer op keer lezen terwijl ze toch netjes blijven. In een verzamelband berg je 12 nummers op. Dat is mooi opgeruimd! BESTEL DE HISTORIA VERZAMELBAND • Op www.vipwinkel.nl/historia. • Via e-mail: abo.historia@vipmedia.nl en vermeld bestelnummer 180839. Je kunt ook eerder verschenen nummers aanvragen om jouw collectie compleet te maken.…

John D. Rockefeller (1839-1937) Rockefeller richtte in 1870 Standard Oil op, dat de Amerikaanse olie-industrie domineerde. Zijn methoden bestonden uit agressieve overnamen, prijsoorlogen, uitbuiting van arbeiders en geheime afspraken met spoorweg-maatschappijen. Standard Oil werd een van de grootste multinationals, maar werd in 1911 ontbonden toen het Amerikaanse Hooggerechtshof oordeelde dat Rockefeller een illegaal monopolie had. Andrew Carnegie (1835-1919) Carnegie ontketende een revolutie in de Amerikaanse staalindustrie met nieuwe productiemethoden en werd rijk met lage lonen en slechte omstandigheden voor de arbeiders in zijn staalfabrieken. Tijdens een staking in 1892 vielen meerdere doden toen Carnegies bewakers het vuur openden op de stakers. Hoewel hij later een deel van zijn fortuin aan goede doelen schonk, bleef Carnegie impopulair bij de arbeidersklasse. J.P. Morgan (1837-1913) J.P. Morgan was een invloedrijke bankier en controleerde…

Tijdens de Tweede Wereldoorlog maakten veel Amerikaanse soldaten de kinband van hun helm niet vast omdat ze bang waren hun nek te breken. Deze angst was gebaseerd op een hardnekkig gerucht dat de schokgolf van een explosie ervoor zou zorgen dat een vastgebonden helm zo hard aan het hoofd zou rukken dat het zou kunnen resulteren in een gebroken nek. Het gerucht was zo wijdverspreid dat zelfs sommige officieren het geloofden en de soldaten in hun eenheden opdroegen om hun kinbanden niet vast te maken. Om de zorgen van de soldaten weg te nemen, ontwikkelde het Amerikaanse leger in 1944 een speciale drukontspanner voor helmen die tijdens een explosie automatisch de kinband losmaakte. Gerucht blijft leven Ondanks de nieuwe trekker was het gerucht moeilijk de kop in te drukken en…

Sinds de VS in 1903 de Nationale Garde over hele land uitspreidde, werden er regelmatig troepen ingezet tegen de eigen bevolking. De Nationale Garde, die voornamelijk uit reservisten bestaat, maakt deel uit van de Amerikaanse strijdkrachten en kan door de president of een gouverneur worden ingezet om de orde te herstellen. En dat is ook precies waar de militie al sinds de Tweede Wereldoorlog mee bezig is; vaak in verband met rassengerelateerde onrust. De Nationale Garde werd bijvoorbeeld ingezet om zwarte studenten te beschermen tegen mishandeling na de desegregatie van Amerikaanse scholen in 1954. Wapens tegen het volk De Nationale Garde was ook erg actief tijdens de burgerrechtenbeweging van de jaren 1960 en werd toen meerdere keren ingezet om zowel Afro-Amerikaanse demonstranten te beschermen als rellen in de VS de…

LABOUR WERKGELEGENHEID: Labour wil zorgen voor blijvend hoge werkgelegenheid. Er moeten speciale raden komen om de efficiëntie van de industrie te verbeteren. Ook de openbare voorzieningen en diensten worden uitgebreid, waaronder het elektriciteitsnet. HUISVESTING: Labour belooft om minstens 200.000 woningen per jaar te bouwen, vooral betaalbare sociale huurwoningen die ten goede komen aan de armen. VREDE: Labour gelooft dat de weg naar blijvende vrede loopt via internationale samenwerking en economische hulp aan landen die bedreigd worden door armoede en hongersnood. Een sterk leger is belangrijk, maar niet de eerste prioriteit. CONSERVATIEVEN WERKGELEGENHEID: De Conservatieven willen betere omstandigheden voor de industrie. Ze geloven dat het verhogen van de productiviteit de beste manier is om volledige werkgelegenheid, welvaart en lage prijzen te garanderen. HUISVESTING: Er moeten 300.000 huizen per jaar bijkomen. Het aandeel koopwoningen moet…

Met moderne DNA-technologie werd in 2020 met zekerheid bepaald dat de sjamaan van Bad Dürrenberg een vrouw was. Ze was tussen de 30 en 40 jaar oud toen ze stierf, en uit de analyses blijkt dat ze – anders dan wat de nazi’s in de jaren 1930 beweerden – een donkere huid en zwart haar had. Haar ogen waren echter wel blauw. De donkere huidskleur was typisch voor West-Europese jager-verzamelaars in de middensteentijd tussen circa 9600 en 5500 v.Chr. Dit blijkt uit vondsten uit dezelfde periode in Luxemburg en Engeland. Ook in deze gevallen ging men er aanvankelijk van uit dat de individuen een lichte huid hadden. DNA-analyses hebben later vastgesteld dat ze een donkerder huidskleur hadden. Zo heeft de sjamaan van Bad Dürrenberg, samen met onder andere de Luxemburgse…

In 1940 reed Fausto Coppi als knecht in de wielerploeg van Bartali tijdens de Giro d’Italia. Tegen de verwachtingen in won Coppi de koers, terwijl Bartali zich terugtrok na een valpartij. Die zege vormde het begin van hun beroemde rivaliteit. Net als Bartali werd ook Coppi’s loopbaan doorkruist door de oorlog. Hij werd naar Noord-Afrika gestuurd om tegen de Britten te vechten en werd daar in mei 1943 krijgsgevangen gemaakt. Coppi verbleef anderhalf jaar bij de Britten en werkte als kapper voor Britse soldaten. Een van hen, wielrenner Len Levesley, herkende Coppi uit een wieler-magazine. In november 1944 keerde Coppi terug naar Italië, vermagerd en lichamelijk gebroken. Toch vocht hij zich terug aan de wielertop en in 1949 – het jaar na de tweede overwinning van Bartali – won Coppi…

Iedereen stal van Dorestad Het Friese handelscentrum aan de monding van de Rijn wordt zwaar getroffen. Maar liefst acht keer plunderden Vikingen de stad tussen 834 en 863. Keizerlijk graf geschonden In 881 vallen de Vikingen Aken binnen, de oude zetel van Karel de Grote. Ze ontheiligen verschillende monumenten, waaronder de kathedraal en het graf van Karel de Grote. Overwinterende strijders slaan toe Na een overwintering rond Utrecht en Nijmegen voeren de Vikingen in 864 een verrassingsaanval uit op de stad Xanten, die wordt leeggeroofd. Stad gaat in vlammen op In 881 chanteert een Vikingleger de inwoners van Keulen, die herhaaldelijk betalen om niet geplunderd te worden. Als het geld op is, branden de Vikingen de stad tot de grond toe af. Verdediging onder de voet gelopen Vanaf de oude…

ELI COHEN Spion in Syrië bracht overwinning in Zesdaagse Oorlog De in Egypte geboren Eli Cohen was begin jaren 1960 een Israëlische undercoveragent in Syrië. Hier verzamelde hij inlichtingen die Israël hielpen de Zesdaagse Oorlog in juni 1967 te winnen. Cohen maakte dat zelf niet mee: in 1965 werd hij ontmaskerd en geëxecuteerd. ZVI AHARONI Agent spoorde ondergedoken nazi op Mossad-agent Zvi Aharoni spoorde oorlogsmisdadiger Eichmann op, die zich onder een valse naam schuilhield in Buenos Aires, Argentinië, en fotografeerde hem. Aharoni’s bewijs leidde tot Eichmanns dramatische ontvoering en berechting in Israël. MICHAEL HARARI De Israëlische James Bond Inlichtingenofficier Michael Harari stond bekend als de ‘zionistische James Bond’. Hij leidde geheime operaties, zoals de moord op personen die Israël zag als verantwoordelijken voor het bloedbad tijdens de Olympische Spelen van…

Hoewel de janitsaren uitblonken op het slagveld, waren de Ottomaanse sultans niet altijd even blij met hun elitetroepen. Het korps was immers opgericht om de sultan een loyale troepenmacht te geven. Maar de janitsaren wisten die positie telkens in hun eigen voordeel te gebruiken. In 1451 werd Mehmet II afgeperst door een groep janitsaren die zich, volgens de kroniekschrijver Tursun Beg, ‘aan beide zijden van hem gewapend opstelden en om een bonus vroegen’, die de sultan niet durfde te weigeren. Latere sultans kregen met soortgelijke druk te maken. Janitsaren eisten regelmatig meer loon om akkoord te gaan met de benoeming van een nieuwe sultan. Vanaf de 17e eeuw, toen het korps uit zo’n 20.000 manschappen bestond, trokken de soldaten ook politieke macht naar zich toe en tiranniseerden ze de sultan…

De ethische mens In zijn werk Of/Of (1843) ontvouwt Søren Kierkegaard zijn filosofie over levensfasen en ethiek. Voor hem gaat ethiek over individuele verantwoordelijkheid en keuzes. De ethische levensfase vereist dat je je vrijheid serieus neemt en eerlijk bent over jezelf, je daden en je schuld. Angst als menselijke voorwaarde Angst is een centraal concept in het denken van Kierkegaard, dat hij uitdiept in zijn boek Het begrip Angst (1844). Angst is een existentieel onbehagen dat ontspruit aan de vrijheid om te kiezen – vooral de keuze tussen goed en kwaad. Het is de ‘huivering van de vrijheid’. De drie levensfasen In Stadia op de levensweg (1845) brengt Kierkegaard drie levensfasen in kaart: de esthetische, de ethische en de religieuze. Door keuze en verantwoordelijkheid beweegt de mens zich van het…

Het publiek sidderde toen rond 50 n.Chr. een van de knapste koppen van Alexandrië een demonstratie gaf van een schijnbaar magisch instrument. De Egyptische stad had de grootste bibliotheek van de oudheid en het Museion, een onderzoeksinstituut vol genieën. Maar de man achter het bouwsel was geen filosoof of dichter, maar uitvinder, en zijn technisch vernuft had hem de bijnaam ‘Mekanikos’ – de machineman – opgeleverd. Heron van Alexandrië, zoals hij nu bekendstaat, bedacht niet alleen de meest ongelooflijke toestellen – hij bouwde ze ook. De toeschouwers waren dan ook nieuwsgierig wat Heron nu weer had geknutseld. De uitvinding bestond uit een gesloten vat met water. Twee L-vormige metalen buizen staken uit de dekplaat van het vat en hielden er een draaibare bronzen bal tussen. Die was voorzien van nog…

Abonneer je op onze nieuwsbrief via historianet.nl ARCHEOLOGIE 2000 jaar voordat de Inca’s over de Andes heersten, werd het gebied gedomineerd door de beschaving die bekendstaat als de Chavín. Deze cultuur heerste van 900 tot 250 v.Chr. en was in veel opzichten de voorloper van de Inca’s. De Chavín legden de basis voor de ontwikkeling van de landbouw en handelsnetwerken in het huidige Peru, die later belangrijke kenmerken werden van het Incarijk. Een van de krachtigste middelen van de hiërarchische samenleving was echter niet landbouw of handel, maar een bewustzijnsverruimende drug. Een nieuw onderzoek heeft het oudste directe bewijs van het gebruik van psychoactieve planten in Peru blootgelegd. Een team archeologen van onder andere de Universiteit van Florida vond een reeks ‘snuifbuisjes’ gemaakt van uitgeholde dierenbotten. Chemische en microscopische analyses…

Na vier zware jaren versloeg de Sovjet-Unie in 1945 Hitler en nazi-Duitsland. Zo’n 27 miljoen Sovjetburgers stierven in de oorlog, die in Rusland de Grote Vaderlandse Oorlog heet. Toen de overwinning in de nacht van 8 op 9 mei werd aangekondigd op de radio, vierden de Russen feest. Wakkere luisteraars gingen de straat op en wekten degenen die sliepen met luid gejuich. Velen hadden nog nachtkleding aan toen in de hele Sovjet-Unie het feest begon. Bij de Russen was geen feest compleet zonder veel wodka – en 24 uur na het radiobericht was de wodka in Moskou op. Drinken op de overwinning In de oorlog was de wodka op rantsoen geweest. De distilleerderijen waren staatseigendom en de leider van het land, Jozef Stalin, had gezegd dat aardappelen en rogge…

Tante Teeni-Moira Op haar 14e trouwt ze met kroonprins Lodewijk. De bruidegom kan er weinig van in bed, maar ze krijgen wel vier kinderen. Aan de weelde komt een eind als ze in 1792 haar titel en paleis verliest, en een jaar later ook haar hoofd. SLA OM EN QUIZ VERDER…