Inhoudsopgave van Editie 7- 2025 - Historia

Het oude Griekenland was de bakermat van de beschaving, dat hebben we allemaal op school geleerd. Daarom is het moeilijk te begrijpen dat deze pioniers hun eigen vrouwen, moeders en dochters niet lieten profiteren van die beschaving. Maar toch was het zo: in het oude Athene kon een vrouw haar huis nauwelijks verlaten, tenzij ze prostituee was of werd ingehuurd om te dansen voor de mannen die de hele avond feestten en dronken op symposia. Lees meer over de Griekse samenleving vanaf pagina 64. Verder kijken we in dit nummer hoe het eraan toeging toen de Boeren met Nederlandse roots Zuid-Afrika innamen, en vanaf pagina 38 vind je ons jaarlijkse misdaadthema, met deze keer wraak als rode draad. Veel leesplezier!…

De Daltonbroers hoefden hun inspiratie niet van ver te halen. Tijdens hun jeugd hoorden Bob, Grat, Bill en Emmett regelmatig over de overvallen van hun oudere neven. Die neven waren Cole, Jim en Bob Younger. Samen met Jesse James vormden ze na de Amerikaanse Burgeroorlog een bende die 10 jaar lang het Middenwesten teisterde. Hun criminele carrière begon in februari 1866, toen de James-Youngerbende een bank in Missouri beroofde en ervandoor ging met 62.000 dollar (nu bijna 2 miljoen euro). De bank kwam het verlies niet te boven en ging failliet. De bende ging door met overvallen tot 1876, toen Cole, Jim en Bob Younger gewond raakten tijdens een bankroof in Northfield, Minnesota. De drie gebroeders Younger ontsnapten alleen aan ophanging omdat ze zich allemaal schuldig verklaarden aan een poging…

Olie stroomde noordwaarts: Kruiken uit Baetica zijn ook in Engeland gevonden. Dit bewijst dat het noordelijkste deel van het rijk ook Spaanse olie gebruikte. Grenstroepen kregen olie via rivieren: De legioenen in Germanië werden bevoorraad met olie uit Baetica via de Rhône en vervolgens over land. Rome was grote afnemer: Extreme hoeveelheden olijfolie werden elk jaar 2000 kilometer naar Rome verscheept. De vondst van 54 wrakken laat zien dat de vrachtschepen ofwel de directe route over open zee namen of de iets langere route langs de kust.…

The Beatles hadden bijna The Lord of the Rings verfilmd Waar. En de rollen waren al verdeeld: Paul als Frodo, John als Gollum, George als Gandalf en Ringo als Sam. Stanley Kubrick werd gevraagd als regisseur, maar hij zei dat het boek ‘unfilmable’ was. En nog erger: ook Tolkien zei nee. Er mocht geen popgroep aan de haal gaan met zijn boek. Jammer … want ook Elvis was fan van Tolkien – hij droomde ervan om Aragorn te spelen. The Lord of the Rings kwam uit in nazi-Duitsland Niet waar. Maar alleen omdat Tolkien weigerde. In 1938 wilde een Duitse uitgeverij The Lord of the Rings publiceren. De uitgever wilde echter wel even weten of Tolkien arisch was. Tolkien antwoordde: ‘Als jullie vragen of ik joods ben, kan ik alleen zeggen…

In de jaren 1840 schreef de Fransman Alexandre Dumas de roman De graaf van Monte Cristo, die een klassieker werd. Hoofdpersoon Edmond Dantès wordt slachtoffer van een complot en belandt in een cel. In de gevangenis ontmoet hij een priester die hem kort voor zijn dood vertelt over een verborgen schat op het eiland Monte Cristo. Dantès bemachtigt de schat en neemt wraak op degenen die hem erin hebben geluisd. Maar het verhaal is niet alleen in Dumas’ hoofd ontstaan. De auteur was deels geïnspireerd door het waargebeurde verhaal van Pierre Picaud, in 1820 opgetekend door archivaris Jacques Peuchet. Peuchet was jurist en archivaris bij de Franse politie, en hij gebruikte de documenten over de zaak Picaud – onder meer processen-verbaal en verhoren van de betrokken partijen – om het…

Hoofd belandde in de kroeg Webster sneed het hoofd af met een scherp scheermes en een zaag en kookte het vervolgens. Daarna verborg ze het gekookte hoofd in een zwarte zak, die het dienstmeisje begraven zou hebben in de stal van een plaatselijke pub. Ingewanden gingen het vuur in Met een keukenmes sneed Webster de buik van mevrouw Thomas open, waarna ze de ingewanden er zo zorgvuldig mogelijk uit sneed. Vervolgens verbrandde ze deze in het vuur. Ledematen gingen in de ketel Met een vleeszaag en keukenmes voor het grove werk en een scheermes voor de huid, pezen en spieren sneed de dienstmeid het lijk in stukken die in de wasketel pasten. Vet te koop aangeboden Volgens de eigenares van de pub Hole in the Wall, mevrouw Hayhoe, probeerde Webster…

JEAN ROBERT BOROTRA Gestapo pakte tennisser op De Frans-Baskische tennisser stond bekend om zijn intense en acrobatische speelstijl en had 18 Grand Slam-titels op zijn naam staan. Borotra wilde zich in 1942 bij de geallieerde troepen in Engeland aansluiten, maar werd gearresteerd door de Gestapo. ÉDOUARD DALADIER Vredestichter krijgt oorlog In 1938 hielp deze Franse politicus en premier bij de ondertekening van het Verdrag van München, waardoor Hitler het Sudetenland kreeg. Het doel was om oorlog te voorkomen, maar dat mislukte. In 1940 werd hij gearresteerd door de Vichy-regering. MAURICE GAMELIN Blitzkrieg kostte hem zijn baan Gamelin was opperbevelhebber van het Franse leger aan het begin van de Tweede Wereldoorlog. Zijn defensieve strategie mislukte toen de Duitsers Frankrijk veroverden tijdens een blitzkrieg in 1940. MARIE-AGNÈS CAILLIAU Zus van verzetsleider gearresteerd…

Het is ijzig koud als Hardeknoet begin 1041 zijn schrijver bij zich roept. De kinderloze en zieke Vikingkoning maakt zich zorgen om de toekomst van Engeland. Het is tijd voor actie. Terwijl hij zich opwarmt bij het vuur, dicteert de koning het plan dat hij en zijn moeder Emma hebben bedacht om de opvolging van het land veilig te stellen. De schrijver pent de woorden met zijn ganzenveer op een stuk perkament. Vervolgens wordt de brief naar Normandië gestuurd. Zo moet het ongeveer gegaan zijn, denken historici, toen Hardeknoet vanuit zijn woonplaats in Londen zijn halfbroer Eduard liet komen. De twee mannen waren allebei zonen van de Normandische jonkvrouw Emma, maar hadden een andere vader. Eduard moest als troonopvolger worden gepresenteerd, voor het geval dat de ongetrouwde Hardeknoet zelf geen…

In 1836 trok een groep Boeren, de Voortrekkers, met duizenden naar het noorden en oosten om te ontsnappen aan de Britten uit de Kaapkolonie. Natalia was de eerste grote Boerenrepubliek en werd in 1843 door de Britten veroverd. Vervolgens stichtten de Boeren de republiekenOranje Vrijstaat en Transvaal. Onderweg moesten ze vechten tegen enkele van de meest gevreesde stammen in de regio. Hiertoe behoorden de strijdlustige Zoeloes, die in tegenstelling tot de andere stammen een enorm en goed georganiseerd leger hadden opgebouwd.…

ARCHEOLOGIE Onlangs stuitte een metaaldetectoramateur op een minisensatie – een gedeeltelijk verzil-verde lepel die zowel praktisch als elegant is. De lepel stamt uit het Engeland van de 14e eeuw en laat zien hoe hygiëne en bling kunnen samensmelten in één fascinerend klein voorwerp. Het zilveren ding werd gevonden in een veld bij King’s Lynn in Norfolk in het oosten van Engeland, en het is slechts 4,3 centimeter lang. Het is een oorlepel, waarvan het ene uiteinde werd gebruikt om oorsmeer te verwijderen, terwijl het andere uiteinde bedoeld was voor het schoonmaken van tanden en nagels. Historici vonden het moeilijk om de oorlepel te dateren, omdat soortgelijke oorreinigers bekend zijn van zowel de Vikingen als de Romeinen. Door de geschiedenis heen hebben archeologen oorlepels gevonden van materialen als bamboe, hout, zilver…

VIKINGEN Vanaf ongeveer 1300 werd Noord-Europa getroffen door de kleine ijstijd, waardoor de temperaturen daalden. In sommige jaren verdween de warme zomer zelfs helemaal. Vooral Groenland werd zwaar getroffen. Het grootste eiland ter wereld was al nooit een makkelijke plek om te leven, maar de extreme klimaatomstandigheden stelden de twee bevolkingsgroepen op het eiland, de Inuit en de Scandinaviërs, echt op de proef. Beide gemeenschappen werden geconfronteerd met dezelfde uitdagingen van de omgeving, maar hun lot was heel verschillend. De Inuit pasten zich aan en overleefden, terwijl de Scandinaviërs van het eiland verdwenen. Een nieuw onderzoek van promovendus Mathilde Vestergaard Meyer en professor Felix Riede van de Universiteit van Aarhus brengt een tot nu toe onderbelichte factor onder de aandacht die het lot van de Scaninavische Groenlanders bezegeld kan hebben:…

1 HERFST 1890: Broers beroven een gokhal Met twee andere outlaws beroven Bob en Emmett Dalton een gokhal in New Mexico waar ze veel geld hebben verloren met kaarten. Ze zijn ervan overtuigd dat ze zijn opgelicht en gaan er met de kas vandoor. 2 6 FEBRUARI 1891: Dode bij eerste treinroof De Daltons houden een trein van de Southern Pacific Railroad tegen bij het stadje Earlimart (toen Alila), Californië. Als de bewakers in de postwagon weigeren zich over te geven, breekt er een vuurgevecht uit. Een stoker komt om voordat de Daltons met lege handen ontkomen. 3 9 MEI 1891: Treinroof slaagt eindelijk Bob en Emmett boeken hun eerste succes als ze samen met twee andere bandieten de Texas Express in Perry (toen Wharton) beroven. Niemand schiet op hen…

Met 23 kogelgaten in zijn lichaam zakte Emmett Dalton in Coffeyville in elkaar. De menigte wilde hem ter plekke lynchen, maar de stadsdokter zei dat dat niet nodig was. De 21-jarige Emmett was ten dode opgeschreven. Maar de jongste Daltonbroer herstelde wonderbaarlijk ge noeg en kreeg levenslang. Hij zat in de gevangenis toen de laatste broer, Bill, bijna twee jaar later werd opgespoord en doodgeschoten. Voorbeeldig gedrag en op merkingen dat het gevangenisleven ‘zijn ziel had ontwikkeld’ leverden Emmett in 1907 na 14 jaar gratie op. Als vrij man werd hij ondernemer en makelaar. In 1920 vestigde hij zich in de filmstad Los Angeles, waar hij zichzelf speelde in een film over het leven van de gebroeders Dalton. Emmett vertelde de rest van zijn leven aan iedereen die het horen…

In het begin van de jaren 1930 zit J.R.R. Tolkien in zijn werkkamer aan de Universiteit van Oxford de opdrachten van zijn studenten na te kijken. De kamer vult zich met rook uit de pijp die altijd in zijn mondhoek hangt en hij staart dromerig naar een gat in het tapijt als er een zin zijn bewustzijn binnendringt: ‘In een hol onder de grond woonde een hobbit.’ Tolkien schrijft het op een leeg vel papier. Hij is gefascineerd door oude mythologie en verzint al jaren fantasierijke verhalen voor zijn kinderen. Tolkien heeft geen idee waar het woord ‘hobbit’ vandaan komt, maar hij weet meteen dat hij een hele nieuwe wereld heeft aangeboord. Nu moet hij die alleen nog invullen. De jaren erop schrijft Tolkien tussen de colleges door aan zijn…

Hobbits roken wiet Veel personages in Midden-aarde zijn niet vies van geestverruimende planten – vooral de hobbits in de Gouw, die een kruid genaamd pipe-weed rookten. Onder hippies ging het gerucht dat Tolkien The Lord of the Rings onder invloed had geschreven. Tolkiens antimaterialisme vond weerklank Tolkien was overtuigd antimodernist en anti-industrialist. Hij hield van de natuur en een eenvoudig leven, net zoals de hobbits. Deze waarden komen overeen met de antimaterialistische levensbeschouwing van de hippies. Tolkien paste bij de tijd Rond 1970 hadden de grootste rockbands van dat moment, zoals Led Zeppelin, Black Sabbath, Pink Floyd en Rush, allemaal Lord of the Rings-nummers in de hitlijsten. In Ramble On van Led Zeppelin zingt Robert Plant: ‘Twas in the darkest depths of Mordor / I met a girl so fair…

‘Nummer 1’ werd gedood op loopbrug Picauds eerste slachtoffer was zijn vroegere vriend Gervais Chaubart. De schoenmaker vermoordde Chaubart met een mes op de beroemde Parijse brug Pont des Arts en liet een briefje achter met de tekst ‘Nummer 1’. Dochter boette voor daden van haar vader Om zijn aartsvijand Loupian een hak te zetten, betaalde Picaud een crimineel om zich voor te doen als edelman en de dochter van Loupian het hof te maken. Het meisje werd ziek toen de ware identiteit van de vrijer werd onthuld. Ze stierf kort daarna. ‘Nummer 2’ kreeg gif Als ober in Loupians café kon Picaud makkelijk vergif toevoegen aan de maaltijd die zijn vroegere vriend Guilhem Solari op een dag in het café at. Solari viel vervolgens dood neer, waarna Picaud een…

1950-1953: Vader zat bij de SS Bachmeier groeide op met een agressieve vader die in de Tweede Wereldoorlog lid was geweest van de beruchte Waffen-SS. Na de oorlog bracht hij veel van zijn vrije tijd door in de plaatselijke kroeg. 1959: Vader zat bij de SS Bachmeier groeide op met een agressieve vader die in de Tweede Wereldoorlog lid was geweest van de beruchte Waffen-SS. Na de oorlog bracht hij veel van zijn vrije tijd door in de plaatselijke kroeg. 1966-1969: Stiefvader negeerde misbruik Bachmeiers stiefvader was ook geen rolmodel. Toen ze op haar negende betast werd door een kruidenier, koos haar stiefvader ervoor om de aanrander te chanteren in plaats van hem aan te geven bij de politie. 1968: Twee kinderen afgestaan Toen Bachmeier in 1966 op haar 16e…

De grootste redenaar van Athene, Demosthenes, liet geen enkele twijfel bestaan over de rol van de vrouw in de stadstaat: ‘We gebruiken meisjes van plezier voor ons genoegen, slavinnen voor onze dagelijkse lusten en vrouwen om ons wettige kinderen te geven’, zei hij in de 4e eeuw v.Chr. Demosthenes zag, net als de meeste Atheense mannen, het andere geslacht als een gebruiksvoorwerp. De Griekse stadstaat kende al een kleine 150 jaar een democratisch bestuur, maar dat stond niet open voor de vrouwen van Athene, die niet voor officiële functies in aanmerking kwamen en ook niet mochten stemmen bij verkiezingen. Terwijl mannen hun tijd vooral op de vele pleinen van de stad doorbrachten, waar ze over de politiek spraken en sport beoefenden, leidde hun vrouw een eenzaam bestaan in een huis…

Het is 5 mei 1945, rond het middaguur, en Jean Borotra zwaait zijn benen over de borstwering. Vervolgens laat hij zich 4,5 meter naar beneden vallen langs de kasteelmuur. Borotra is een van de prominente Fransen – voornamelijk politici en militairen – die door de Duitsers gevangen werden gehouden in Kasteel Itter in Tirol. De bewakers zijn gevlucht, maar het wemelt in de omgeving van de SS-soldaten die het kasteel proberen in te nemen om de gevangenen te liquideren. Vóór de oorlog was de 46-jarige Fransman Borotra een bekende tennisser met zes Wimbledon-titels op zijn cv. Nu heeft hij zich vrijwillig aangemeld om door de SS-linies te glippen en hulp te zoeken. Vermomd als vluchteling doorkruist Borot-ra het platteland en gaat hij een bos in. Plotseling komt hij twee SS’ers…

De Slag bij Hastings lag nog vers in het geheugen toen naaisters met naald en draad het verhaal van een van de meest historische ge-beurtenissen in de Engelse gehet schiedenis weergaven. Het resultaat was tapijt van Bayeux – een van de langste lappen stof ter wereld, en waarschijnlijk de beroemdke ste. En dat komt niet alleen door de artistie kwaliteiten van het tapijt. Veel kennis over de Slag bij Hastings en de vroegmiddeleeuwse oorlogvoering en wapens komt van de gedetailleerde weergave op dit tapijt. Wat is het tapijt van Bayeux? Het tapijt van Bayeux is een geborduurd fries van stof van 70 meter lang en 50 centimeter hoog. Nergens wordt vermeld wanneer het wandkleed is gemaakt, maar de meeste historici gaan ervan uit dat het eind jaren 1060 tot eind…

Ælfgifu (moeder van Harold Hazenvoet) AFKOMST: Ze was de dochter van Ælfhelm, de ealdorman (plaatselijke heerser) van Northumbria. Ze bezat land en had invloedrijke aanhangers in Engeland. HUWELIJKEN: Haar huwelijk met de Viking Knoet de Grote werd geregeld door Knoets vader Sven Gaffelbaard, die een verbond wilde sluiten met de Angelsaksen. POLITIEK VERNUFT: Ælfgifu was sen godvruchtige vrouw, maar om God een handje te helpen, gebruikte ze steek-penningen en bedreigingen om mensen trouw te laten zweren aan haar zoon Harold Hazenvoet. Emma van Normandië (moeder van Hardeknoet) AFKOMST: Ze was de dochter van hertog Richard I van Normandië. Als edelvrouw genoot ze een hoge status en had ze machtige bondgenoten in Normandië. HUWELIJKEN: Nadat haar man, Æthelred van Engeland, sneuvelde in de strijd tegen de Vikingen, trouwde ze met de…

Sven Gaffelbaard stierf plotseling toen hij amper 50 was, zijn zoon Knoet de Grote toen hij ongeveer 40 was, en zijn nakomelingen Harold Hazenvoet en Hardeknoet overleden als twintigers. Hoewel we vaak niet weten wanneer ze precies geboren zijn, weten we één ding zeker over de Vikingkoningen van Engeland: ze werden niet heel oud. De sterfgevallen deden zich meestal voor in het bijzijn van getuigen. Volgens de Deense forensisch wetenschapper Jørgen Lange sen leden ze aan het syndroom van Brugada. Thom-Deze erfelijke aandoening verstoort het geleidingssysteem van het hart, waardoor het risico op een hartaanval toeneemt. Maar omdat we geen DNA hebben, kunnen we niet bewijzen dat Sven en zijn familie eraan leden. Andere onderzoekers denken dat Sven Gaffelbaard stierf na een val met zijn paard en dat Hardeknoet –…

Doodsbang keken de Nederlanders toe hoe Kaap de Goede Hoop – de schrik van alle zeelieden – dichterbij kwam. De masten kraakten en de gescheurde zeilen knalden als geweerschoten terwijl het schip Nieuw Haarlem een speelbal voor de storm was. Even later sloeg het met een angstaanjagend gekraak op de rotsen onder water. Het was 1647 toen het VOC-schip Nieuw Haarlem verging bij Kaap de Goede Hoop en bijna de helft van zijn bemanning meesleurde. Het schip was op weg van Jakarta naar Nederland, maar bij de stormachtige kaap eindigde de reis abrupt. 62 bemanningsleden overleefden het en kropen aan land, waar ze in allerijl het primitieve Fort Zandenburch bouwden. De Nederlandse zeelieden werden de eerste permanente Europese bevolking in zuidelijk Afrika – een van de meest gevreesde gebieden van…

EGYPTENAREN Het iconische dodenmasker van Toetan-chamon is een van de meest herkenbare voorwerpen uit het oude Egypte. Het masker van onschatbare waarde is versierd met mozaïeken van edelstenen en heeft een gouden baard van 2,5 kilo – en nu denkt een onderzoeker dat de gouden oren van de farao mogelijk ook een lang gemist geheim onthullen. Toetanchamon droeg geen oorbellen Achter de nieuwe theorie zit egyptoloog Joann Fletcher van de Universiteit van York. Ze stelt dat het dodenmasker oorspronkelijk niet voor Toetanchamon werd gemaakt, maar eerder voor een koninklijke vrouw – misschien wel zijn stiefmoeder, koningin Nefertiti. Ze baseert haar stelling vooral op de gaten in de oren van het masker; een detail dat meestal was voorbehouden aan vrouwen en kinderen. Onderzoekers hebben eerder al vastgesteld dat Toetanchamon waarschijnlijk geen…

ARCHEOLOGIE Toen archeologen van de Vejlemuseerne in Denemarken de bodem onderzochten voor het aanleggen van extra rijbanen voor de snelweg E45, deden ze een aantal zeldzame oorlogsvondsten. De archeologen vonden in augustus namelijk een ‘ongekende’ verzameling wapens uit de ijzertijd en een grote, goed bewaarde maliënkolder. Archeoloog Elias Witte Thomasen is verantwoordelijk voor de archeologische opgravingen in de vindplaats Løsning Søndermark in de gemeente Hedensted. ‘Je vingers jeuken altijd een beetje extra als je zulke unieke vondsten tegenkomt,’ zegt de archeoloog over de ontdekking van de maliënkolder. De vondsten suggereren dat hier in de ijzertijd een bouwwerk stond, dat tussen 1 en 450 n.Chr. uitgroeide tot een soort groot landhuis. Door de vondst van verschillende halsringen kunnen archeologen zien dat het bewoond werd door leidende figuren die het ‘sociale en…

Bij elk nummer overtreft Historia de werkelijkheid. Voor de oude Egyptenaren was het leven op aarde veel minder belangrijk dan het leven na de dood. Mummies moesten er levensecht uitzien, zodat de ziel het lichaam, het ‘vehikel van de geest’, zou herkennen. Met een abonnement wordt Historia jouw vehikel om weg te dromen en je kennis te verrijken. Lees alles over indrukwekkende oorlogen, techniek, beschavingen, wetenschap en legendarische personen. Kies het abonnement dat bij je past! Een abonnement nemen is voordeliger dan de magazines los in de winkel te kopen. Het magazine wordt bovendien automatisch thuisbezorgd. Kies uit de abonnementsvormen hieronder: GA NAAR: HISTORIA.MIJNTIJDSCHRIFT.NET OF SCAN DE QR CODE (scan met je camera) 24 nummers € 99,95 € 4,16 per nummer 12 nummers € 59,95 € 4,99 per nummer 6 nummers € 32,50 €…

PREHISTORIE Postzegels, munten, antiek of stripboeken, het verzamelen van voorwerpen is een populaire en leerzame hobby. Maar het fenomeen is niet eigen aan de hedendaagse mens. Onze uitgestorven verwanten – de Neanderthalers – hadden volgens onderzoekers ook last van verzamelwoede. De veronderstelling is gebaseerd op de ontdekking van 15 mariene fossielen in Prado Vargas, een grot in Noord-Spanje. In de grot, die sinds 2016 onderzocht wordt, vonden archeologen eerder al Neanderthalerresten. De fossielen ontstonden tussen de 39.400 en 54.600 jaar geleden. Onderzoek wijst uit dat zowel plaats als tijd van hun herkomst dateert van vóór de aanwezigheid van de moderne mens, Homo sapiens. De grootte van de collectie en de ligging van de grot ver van zee doen de onderzoekers concluderen dat de objecten daar niet toevallig terecht zijn gekomen,…

Alleen indianen die langs de noordwestkust van Noord-Amerika leefden, zetten totempalen neer. De kleurrijke houten palen hadden verschillende functies, afhankelijk van de stam en de context van de totempaal. Meestal dienden ze om het verhaal van een familie of stam te vertellen. De sierlijke totempalen, tussen de 3 en 30 meter hoog, waren een gedenkteken voor prestaties uit het verleden, en de fraaie decoraties vertelden over belangrijke voor-ouders, gebeurtenissen of beschermende geesten en wezens – waarmee de identiteit en cultuur van de stam werd doorgegeven aan nieuwe generaties. Palen hadden verschillende functies Sommige stammen markeerden belangrijke gebeurtenissen als bruiloften of begrafenissen met een totempaal. Zo werd de paal een gedenkteken van een feestelijke dag, of juist een ‘grafsteen’ die vertelde over het leven en de nalatenschap van de dode. Soms…

Hindoeïsme Ontstaan: Circa 2000 v.Chr. Volgelingen nu: Circa 1,2 miljard Het hindoeïsme gaat minstens 4000 jaar terug. De religie heeft geen echte stichter en wordt gekenmerkt door veel verschillende tradities, geschriften en goden. Centraal staan de begrippen karma, dharma en moksha, die betrekking hebben op de gevolgen van daden, moraliteit en bevrijding van wedergeboorte. De religie kent vele goden die in verschillende delen van India worden aanbeden. Jodendom Ontstaan: Circa 1500 v.Chr. Volgelingen nu: Circa 15 miljoen Het jodendom is een van de oudste monotheïstische godsdiensten en heeft wortels in het Midden-Oosten. Het is gebaseerd op het geloof in één God en de beloften die God volgens de Bijbel aan Abraham en zijn nakomelingen heeft gedaan. Het jodendom is gebaseerd op de Hebreeuwse bijbel (Tenach) en het naleven van de…

DE LEIDER Bob Dalton Hoewel Bob het op een na jongste lid van de bende was (geboren in 1869), werd hij de leider omdat hij het hoofd koel hield. Volgens Emmett had Bob een ‘zesde zintuig voor gevaar’. DE DRIFTKIKKER Grat Dalton Grat werd geboren in 1861 en was de oudste van de criminele broers. Hij was de meest strijdlustige en draaide door als iemand hem beledigde. Deze agressie maakte hem ongeschikt als leider. DE ADVISEUR Bill Dalton Bill, geboren in 1863, was de prater van de familie. Hij lijkt niet deelgenomen te hebben aan de overvallen, maar gaf advies en verborg zijn broers als ze op de vlucht waren en hun buit kwijt moesten. DE MEELOPER Emmett Dalton Emmett, geboren in 1871, was de jongste en ging naar eigen…

Spaanse boeren noemen ze eerbiedig olivo milenario – duizendjarige olijfbomen. De oudjes staan verstopt tussen miljoenen veel jongere soortgenoten en hebben de opkomst van het Romeinse keizerrijk in 27 v.Chr. en de val ervan 500 jaar later meegemaakt, onaangetast door de tijd. Alle leden van de exclusieve seniorenclub hebben één ding gemeen: ze werden geplant om olijfolie te leveren aan het onverzadigbare Romeinse Rijk, waar het voor allerlei doeleinden werd gebruikt, van koken tot verlichting. Toen de Romeinen in de 3e eeuw v.Chr. het zuiden van het Iberisch Schiereiland veroverden en de vruchtbare, zonovergoten grond zagen, beseften ze dat de regio perfect was voor de productie van olijfolie, die de Griekse schrijver Homerus eeuwen eerder treffend ‘vloeibaar goud’ had genoemd. Al snel waren er olijfgaarden zover het oog reikte. In…

De moeder van Tolkien, Mabel, leerde hem Latijn, Frans en Duits. Later studeerde hij Oudgrieks en onder meer Oudengels, Oudwestnoords, Gotisch, Welsh en Fins. Vooral van de laatste taal was Tolkien onder de indruk. Zoals hij in 1955 schreef aan de dichter W.H. Auden: ‘Het ontdekken van de Finse taal was alsof ik een nieuwe wijnkelder ontdekte, vol flessen fantastische wijn die ik nog nooit geproefd had.’ Als 13-à 14-jarige verzon Tolkien al zijn eigen talen. De eerste taal die hij bedacht heette Naffarin en was geïnspireerd op Spaans, Latijn en Engels. Tolkien besteedde zijn hele leven aan het maken en perfectioneren van talen voor de personages in zijn magische werelden. Zo creëerde hij twee talen voor de elfen in The Lord of the Rings: Quenya, dat door de hoge…

Op een herfstdag in 1815 doen Parijse politieagenten een macabere ontdekking. Op de voetgangersbrug Pont des Arts bij het Louvre ligt een dode man – vermoord met een mes door het hart. Aan zijn bebloede borst zit een briefje met het opschrift ‘Nummer 1.’ Het slachtoffer is onbekend bij de politie en de rechercheurs zijn in de war door het briefje: is het geschreven door de moordenaar – en zo ja, wat betekent het? Al snel duiken er meer lichamen op. Ook die hebben nummers. De rechercheurs weten nog niet dat er een meedogenloze wreker aan het werk is – die niet zal rusten voordat hij de mannen die verantwoordelijk zijn voor zijn ongeluk te grazen heeft genomen. Het gedrag van de dader is zo bijzonder dat het de beroemde…

In de herfst van 2010 slopen arbeiders een vervallen gebouw op het terrein van de beroemde natuurvorser en presentator David Attenborough in Richmond in Zuidwest-Londen. Plotseling raakt de schop van een van de werklui een donker voorwerp. Als ze het schoongeveegd hebben, schrikken ze zich een hoedje. Het is een menselijke schedel. De politie wordt onmiddellijk gebeld, maar forensisch experts komen met verrassend nieuws. Uit hun tests blijkt dat de schedel zeker 100 jaar oud is. De locatie van de vondst brengt de recherche wel op een idee. 131 jaar eerder vond er nog geen 100 meter verderop in de straat een gruwelijke moord plaats. De moordzaak, waarvan het slachtoffer de weduwe Julia Martha Thomas was, zorgde in 1879 voor veel ophef in Groot-Brittannië. De moordenaar bleek een vrouw, en…

Op 2 november 1982 zitten miljoenen West-Duitsers aan de buis gekluisterd als de 32-jarige Marianne Bachmeier plaatsneemt in het beklaagdenbankje in Lübeck, Sleeswijk-Holstein. Ze wordt aangeklaagd voor een misdaad waarvan iedereen weet dat ze die heeft gepleegd. Toch is de zaak sensationeel. Anderhalf jaar eerder heeft Bachmeier midden in de rechtszaal en in het bijzijn van talloze getuigen iemand vermoord. Maar Bachmeier lijkt geen wroeging te hebben – sterker nog, ze geniet schijnbaar van de flitsen van de fotografen en de vele sympathiebetuigingen. Ze heeft haar wraak gekregen, en veel van de 60 miljoen West-Duitsland lijken bereid om haar de moord te vergeven. Het slachtoffer was de man die Bachmeiers dochter had vermoord. Bachmeiers dochter verdwijnt Tweeënhalf jaar voordat Marianne Bachmeier in Lübeck in de rechtszaal belandde, was ze alleen…

1 Kerk en koning trokken aan de touwtjes Aan de top stond de koning, hoewel zijn macht vaak symbolisch was en afhankelijk van de adel. Op gelijke hoogte stond de kerk, die de macht van de koning legitimeerde en grote politieke invloed had. 2 Adel was een machtige elite De edelen van Europa hadden titels als graaf en baron, bezaten erfelijk land en vormden een machtige elite. In veel koninkrijken hadden zij een beslissende invloed op de keuze van de koning. 3 Heren moesten loyaal zijn Ridders en herenboeren zonder blauw bloed stonden onder koning en adel. In ruil voor blinde loyaliteit en dienst in oorlogstijd werden ze beloond met stukken land. 4 Boeren werden behandeld als vee Lijfeigenen vormden de onderste laag van de feodale hiërarchie en werden behandeld als vee. Ze bezaten…

Zelfs in de oorlogszuchtige stadstaat Sparta hadden vrouwen meer vrijheid dan in Athene. Atheense meisjes trouwden al als ze 14 waren, maar in Sparta kregen ze eerst een opleiding in kunst en atletiek en huwden ze pas op 18-jarige leeftijd.Ze sportten met de jongens en mochten vrij rondlopen in de stad. Volgens de Atheense filosoof Aristoteles was de Spartaanse samenleving hierdoor inhalig geworden en verzwakt geraakt.…

Strijdbijlen doorklieven pantsers en botten Op het tapijt zijn ook heel gedetailleerd de strijdbijlen met lange stelen te zien, die het favoriete wapen waren van Haralds ‘housecarls’ – zijn eigen privéleger. Deze angstaanjagende bijl kon mensen en paarden doorklieven. Legers gebruikten verschillende strategieën Het tapijt laat zien dat de Normandiërs – net als latere legers in de middeleeuwen – cavalerie gebruikten, terwijl de Angelsaksen te voet vochten. Dit verschil was volgens historici cruciaal voor de Normandische overwinning. Cavalerie op ponyformaat De ongeveer 200 paarden op het tapijt van Bayeux lijken opvallend klein. Maar dat klopt. Analyses van ongeveer 2000 middeleeuwse paardenskeletten laten zien dat paarden uit die tijd gemiddeld even groot waren als de pony’s van nu. Er werden twee soorten schilden gebruikt Op het tapijt van Bayeux komen twee…

Shaftesbury bruist van de bedrijvigheid op 12 november 1035 als Knoet de Grote – heerser van de Noordzee – aankomt in het afgelegen dorp in Dorset, Engeland. Met zijn gevolg is de Deense Vikingkoning naar de plaatselijke abdijkerk gereisd om te bidden bij het graf van Eduard de Martelaar. Knoet wil zijn Angelsaksische onderdanen laten zien dat hij een van hen is. De sfeer zit er goed in als Knoet plotseling dood neervalt. Dit creëert meteen een machtsvacuüm in het Noordzeerijk, dat Engeland, Denemarken en Noorwegen beslaat. Twee van Knoets zonen zijn in het buitenland en kunnen daardoor niet optreden tegen de chaos die zich verspreidt in Engeland. Alleen de derde zoon, Harold Hazenvoet, is in het land – maar hij staat achteraan in de lijn van opvolging. Toch ziet…

Willem de Veroveraar (1066-1087) Ambtenaren spraken Frans De Normandische hertog verplaatste uiteindelijk de hoofdstad van Engeland van Winchester naar Londen, waar hij op eerste kerstdag 1066 werd gekroond tot Willem I. De koning benoemde mensen met een Normandische achtergrond tot ambtenaren en het Normandische dialect werd de taal van de Engelse elite. Willem II Rufus (1087-1100) Rode koning breidt zijn macht uit De lievelingszoon van de veroveraar kreeg waarschijnlijk zijn bijnaam ‘Rufus’ – ‘rood’ – vanwege zijn haarkleur. Rufus onderwierp Wales en Schotland. In 1100 werd de kinderloze koning, die volgens één theorie homoseksueel was, gedood door een pijl tijdens de jacht. Het is niet bekend of dit een ongeluk of moord was. Hendrik I Beauclerc (1100-1135) Erfgenaam ging met schip ten onder Rufus’ jongere broer Hendrik werd de laatste…

ARCHEOLOGIE In 2004 deden archeologen een opmerkelijke ontdekking in Umm el-Marra, een oude stad in de buurt van Aleppo in het huidige Syrië. Naast kostbare gouden sieraden, zilveren vaten en ivoren kammen vonden de archeologen ook vier cilinders van klei met mysterieuze markeringen. Pas veel later realiseerden de experts zich dat de cilinders de geschiedenis van het schrift zouden veranderen. De man achter de vondst is archeoloog Glenn Schwartz. Hij bestudeert de cilinders al bijna 20 jaar en in 2021 ontdekte hij met koolstof-14-tests dat ze uit 2400 v.Chr. stammen. Dit was een baanbrekend resultaat, omdat wetenschappers eerder dachten dat het alfabet ergens na 1900 v.Chr. in of rond Egypte was uitgevonden, toen hiërogliefen werden veranderd in alfabetische letters. Andere schriftsystemen zijn nog ouder: het vroegst bekende schrift ter wereld…

In 1943 produceerde het Amerikaanse Office of Strategic Services, de voorloper van de CIA, een stinkbom die – heel eerlijk gezegd – naar poep rook. Verschillende van deze stinkbommen werden naar Frankrijk gestuurd. Het verzet zou de geur gebruiken als psychologisch wapen tegen de nazibezetter. De bom had de naam ‘Who, Me?’ (Wie, ik?) en bestond uit een kleine glazen ampul met scatool, een organische verbin-ding die naar uitwerpselen ruikt. Het idee was dat de ampul zou worden geplet in de buurt van Duitse officieren of Franse collaborateurs om ze te ontmaskeren. Wanneer de geur van de stinkbom doordrong in de kleding en poriën van het slachtoffer, leek het voor de ongetrainde neus alsof de persoon in zijn broek had gedaan. Gebrek aan controle was een probleem De stinkbom kon…

Orson Welles, jong genie Hij piekte op zijn 25e met de film Citizen Kane. Wat moest hij de rest van zijn leven doen? Drinken en mopperen. Lees ook … ● Rococo en de zwoele passie. ● Je televisie wordt 100. ● Caligula’s drijvende paleis. ● Lugubere vondst in Schotse grot. Iedereen staakt Arbeiders leggen al duizenden jaren het werk neer, maar pas met de industriële revolutie werd de staking een machtig wapen. De keukens van Pompeï Voedselresten uit de ruïnestad geven een nieuwe kijk op wat de Romeinen aten. De armen leefden niet alleen op water en pap. Drama op de Middellandse Zee: ONDERZEEËR SABOTEERDE ROMMEL In de Tweede Wereldoorlog konden onderzeeërs beter met een grote boog om oorlogsschepen heen varen. Maar daar trok David Wanklyn zich niets van aan.…