Inhoudsopgave van Editie 6 - 2025 - Historia

ARCHEOLOGIE Een gedeelde interesse in schatzoeken met een metaaldetector bracht vader en zoon Sławomir en Szymon Milewski ertoe om op een zondag samen met gelijkgestemden het bos bij Pomiechówek in het oosten van Polen te verkennen. Hier hoopten ze sporen te vinden van een Romeinse handelsroute die volgens de plaatselijke bevolking verborgen lag onder de bosbodem. Maar de twee mannen vonden geen handelsroute. In plaats daarvan ontdekten ze iets anders, dat net zo waardevol was. De detector van Sławomir en Szymon Milewski piepte plotseling toen ze een 10 centimeter diepe holte in het terrein passeerden. De twee mannen groeven in de grond en meteen kwamen er zes grote zilveren munten tevoorschijn. Omdat de detector nog steeds signalen gaf, gingen ze verder. Uiteindelijk vonden ze 17 zilveren munten in goede staat.…

Wetenschappers hebben geen absoluut bewijs dat Neanderthalers konden praten, maar er zijn wel veel aanwijzingen dat ze een soort taal hadden. Deze theorie wordt ondersteund door een onderzoek uit 2021, waaruit blijkt dat Neanderthalers in ieder geval voldeden aan de fysieke voorwaarden voor spraak. Achter de studie zit een internationaal team, dat CT-scans gebruikte om 3D-modellen van Neanderthalerschedels te maken. De virtuele modellen werden gebruikt om het binnenoor van de soort te analyseren, dat bijzonder geschikt blijkt te zijn voor het opvangen van de frequenties die cruciaal zijn voor spraak. Daarnaast hebben de onderzoekers de bezette bandbreedte (of OBW, van occupied band width) bestudeerd, die aangeeft voor welke geluidsfrequenties de oren extra gevoelig zijn. De OBW is heel belangrijk voor communicatie, en de analyse suggereert dat Neanderthalers bijna dezelfde OBW…

Een zwerm bedienden omringde de Britten 40 bedienden was geen ongewoon aantal voor een hoge officier of belangrijke ambtenaar in Brits-India. Als je een prominente positie bekleedde, moest je wel koks, kindermeisjes en tuinmannen in dienst hebben, anders werd je uitgelachen. Terwijl de tropische nacht over India neerdaalt, zwoegen tienduizenden punkahwallahs om de slaapkamer van hun Britse werkgever te koelen. De slecht betaalde bedienden liggen de hele nacht met hun benen aan koorden te trekken. Die zijn verbonden met een deken die aan de andere kant van de muur aan het plafond hangt – in de slaapkamer van de Brit. Als de deken heen en weer zwaait, waait er een verkoelend briesje over het bed. In de Britse kolonie India doen de Indiërs al het zware werk. De Britten verdienen…

Sydney was kwetsbaar toen de Tweede Wereldoorlog de stad bereikte. Hoewel de marine netten tegen Japanse onderzeeërs had gelegd, waren er te weinig netten voorhanden. De vijand maakte in de nacht van 1 juni 1942 misbruik van deze situatie. In het donker lanceerde een Japanse onderzeeër drie 24 meter lange mini-onderzeeërs van het type Ko-hyoteki. De eerste raakte al snel verstrikt in een net en de twee Japanners aan boord bliezen het vaartuig en zichzelf op. Er werd alarm geslagen en alle patrouilleboten in Sydney openden een klopjacht op de andere twee. Eén vaartuig werd in het nauw gedreven en beschoten, waarna de bemanning zelfmoord pleegde. Alleen de derde minionderzeeër slaagde erin zijn twee torpedo’s af te vuren. De eerste miste en gleed het strand op zonder te exploderen. Tijdens…

Het vliegdekschip USS Lexington staat in lichterlaaie en alle bemanningsleden krijgen het bevel van boord te gaan. De Amerikanen staan op het punt hun eerste – en belangrijke – vliegdekschip van de Tweede Wereldoorlog te verliezen. In de Koraalzee ten noordoosten van Australië hebben Japanse vliegtuigen het bakbeest getroffen met torpedo’s en pantserdoorborende bommen van 1000 pond. Op 8 mei 1942 om 19.52 uur zinkt de Lexington halverwege het tropische eiland Bougainville en de oostkust van Australië. Toch zijn de Amerikanen tevreden met de uitkomst van de Slag in de Koraalzee, die vijf dagen duurde. De Tweede Wereldoorlog draait om grondstoffen, en de Amerikanen zijn bezig de Japanners uit te putten. Japan rukt op naar het zuiden In mei 1942 lanceerden de Japanners Operatie Mo: een poging om de laatste…

Hij groeide op in een Londense achterbuurt met een geesteszie-vader. Het leven was een conke moeder en een afwezige stante overlevingsstrijd voor de jonge Charles Spencer Chaplin – tot hij een veel te grote broek leende, een bamboestok vond en een snorretje opplakte. Chaplins zwerver werd een groot succes en maakte hem tot de eerste ster van het prilhet le Hollywood. Maar de FBI had hem in vizier. Chaplin was een gevaar voor de natie, dachten ze. Hoe was Chaplins jeugd? Chaplins jeugd in de Londense sloppenwijken ten zuiden van de Theems eind 19e eeuw had zo uit Oliver Twist van Charles Dickenskunnen komen: grijs en mistroostig. Zijn vader was muzikant en acteur, en zijn band met Charlie en zijn stiefzoon Sydney mocht geen naam hebben. ‘Ik wist nauwelijks dat…

Toen ’s werelds best bewaarde Vikingschip, het Osebergschip, werd ontdekt in een grafheuvel bij de monding van de Oslofjord, waren archeologen blij met de indrukwekkende grafgiften. Het schip diende als begraafplaats van twee puissant rijke Vikingvrouwen, die te ruste waren gelegd met vier sleeën, een grote wagen en fraaie kledingstukken, waaronder enkele van geïmporteerde zijde. Het graf lag waarschijnlijk ook vol met kostbare metalen sieraden en gebruiksvoorwerpen, maar die waren al lang voordat de archeologen arriveerden door grafrovers weggehaald. Er lag echter nog wel iets wat je niet meteen zou verwachten: dons. Archeologen schonken begin 20e eeuw niet veel aandacht aan het dons, maar de laatste jaren beginnen onderzoekers zich af te vragen waar de vele kilo’s in het schip eigenlijk voor dienden. Dons was vergeten Jarenlang dacht niemand aan…

Kort na de val van de Sovjet-Unie in 1991 deden archeologen een opmerkelijke ontdekking bij de plaats Pokrovka in Kirgizië. Het gebied was bezaaid met graven uit de tijd dat de Scythen de steppen ten noorden van de Kaspische Zee beheersten. Veel ervan bleken van vrouwen te zijn, en de archeologen ontdekten dat verschillende skeletten sporen vertoonden van een zwaar leven als krijger. Zo werd er een Scythische vrouw gevonden met een pijlpunt in haar been, terwijl anderen letsel aan hun gezicht hadden dat erop duidde dat ze op hun hoofd waren geslagen. Meerdere vrouwen waren begraven met hun wapens en lagen soms in een houding die paardrijden suggereerde. Nader onderzoek toonde aan dat de meesten alleen in hun jeugd krijgers waren geweest. De conclusie was dat de Scythen hun…

Als Gama zijn rigoureuze trainingsprogramma wilde volhouden, moest hij een calorierijk en eiwitrijk dieet volgen.Op zijn tiende at Gama voornamelijk melk, amandelen en fruit – de drie basisbestanddelen van een klassiek Indiaas worsteldieet. Pas vanaf zijn 15e at hij vlees en ghee (geklaarde boter). Ghee wordt gemaakt door boter te verhitten zodat het zich in twee lagen scheidt. De onderste laag bestaat uit water, zout, lactose en melkeiwitten, de bovenste laag is de pure boterolie – geklaarde boter. Gama at ook yakhni – een gekookt, geleiachtig extract van botten, gewrichten en pezen van schapen. Veel worstelaars in India beschouwen het gerecht als bron van kracht en gunstig voor de ontwikkeling van knieën, enkels en andere gewrichten. In zijn hoogtijdagen consumeerde Gama naar verluidt dit menu elke dag: ■ 6 hele kippen…

TRANSISTOR Draagbare radio voert tieners met verboden tonen De transistorradio op batterijen was handig omdat je hem overal mee naartoe kon nemen – ook achter de gesloten slaapkamerdeur. Veel jonge Europeanen vingen het signaal op van het commerciële Radio Luxembourg, dat alle nieuwe muziek draaide die de staatsomroepen weerden. PROTESTZANGERS Muziek werd nieuwe manier van leven Amerikaanse muzikanten als Woody Guthrie en Janis Joplin maakten carrière met nummers over burgerrechten en feminisme. Beiden hadden gebroken met hun sociale erfgoed om zich aan de muziek te wijden. Guthries ouders waren arme arbeiders, terwijl Joplin uit een hoogopgeleide familie kwam, maar de universiteit verliet. ALBUM Jongeren zitten om de platenspeler De langspeelplaat werd populair omdat die meer nummers bevatte dan een single. Als sterren als Bob Dylan een lp uitbrachten, luisterden jongeren…

GRIEKEN Tussen 760 en 700 v.Chr. maakte Griekenland een periode van snelle ontwikkeling door. In slechts 60 jaar tijd groeide zowel de economie als de bevolking explosief. De stadstaten kwamen op, het alfabet werd ontwikkeld en Griekse koloniën verspreidden zich langs de Middellandse Zeekust. Het klinkt bijna te mooi om waar te zijn. En misschien is het dat ook wel. Nieuwe vondsten duiden erop dat de periode die de basis legde voor de Griekse bloeitijd langer duurde dan eerder werd gedacht. Om deze tijd, de ‘Griekse renaissance’, te begrijpen, moeten we de klok terugdraaien. De Griekse bronstijdculturen stortten rond 1100 v.Chr. in. Omdat er geen geschreven bronnen zijn uit de periode daarna, noemen historici deze tijd de ‘donkere eeuwen’. Bij gebrek aan andere bronnen wordt de periode ingedeeld aan de…

ARCHEOLOGIE Deense en Koeweitse onderzoekers hebben de resten van een 4000 jaar oude tempel van een van de oudste beschavingen in de wereldgeschiedenis gevonden. Dat gebeurde op het eiland Failaka, 20 kilometer van de hoofdstad van Koeweit, Koeweit Stad. Hier heeft een archeologische expeditie van het Deense Moesgaard Museum onlangs de resten van de muren opgegraven die in de bronstijd rond een tempel uit de Dilmuncultuur stonden. Het Dilmunrijk stond ook bekend als ‘het rijk waar de zon opkomt’ en controleerde in de hoogtijdagen de lucratieve handelsroutes in de Perzische Golf. Het bouwplan van de onlangs ontdekte tempels onthult dat het heiligdom 11 bij 11 meter was toen het tussen 1900 en 1800 v.Chr. werd voltooid. Op dezelfde locatie vonden de archeologen ook kralen, aardewerk en een zegel. Eerdere expedities…

ARCHEOLOGIE Een skelet dat werd opgegraven op een Romeinse begraafplaats in België verraste archeologen toen het 2500 jaar ouder bleek te zijn dan eerst gedacht. Bij nadere inspectie ontdekten archeologen iets dat nog onverwachter was: het skelet bestond uit botten van minstens vijf mensen die 2500 jaar na elkaar leefden. De opgraving vond plaats in het Belgische dorp Pommerœul in de jaren 1970 en onthulde 76 crematiegraven en één begrafenis van een skelet in foetushouding. Zelfs toen was het skelet al interessant omdat begravingen in foetushouding zeldzaam zijn in de Romeinse tijd. Maar de aanwezigheid van een Romeinse haarspeld naast de schedel suggereerde dat het skelet uit de jaren 100-200 n.Chr. kwam, net als de rest van de begraafplaats. In 2019 bleek echter uit koolstof-14-analyses dat de botten afkomstig zijn…

Wanneer mensen voor het eerst begonnen te vasten is lastig te zeggen, maar bronnen uit de oudheid duiden erop dat vasten al duizenden jaren een menselijke gewoonte is – om redenen van cultuur, religie of gezondheid. In veel oude culturen was vasten voor mensen – vaak priesters – een manier om zichzelf te zuiveren en voor te bereiden op het contact met de goden. Zo vastten Egyptische priesters een paar dagen voordat ze religieuze ceremoniën uitvoerden, en in het oude Griekenland geloofden aanhangers van de cultus van Asclepius dat de goden in hun dromen zouden verschijnen na een periode van streng vasten. Voor vroege boeddhistische monniken was vasten ook aan de orde van de dag, omdat Boeddha zelf vaak zou hebben gevast. De ascetische monniken die het nirwana wilden bereiken,…

Hoewel archeologen de Grote Piramide van Gizeh al zo’n twee eeuwen grondig bestuderen, zijn er maar drievoorwerpen gevonden. Voorlopig hebben wetenschappers geen idee waar de oude Egyptenaren deze voor gebruikten. De Britten Waynman Dixon en James Grant deden de archeologische vondsten in 1872 in twee ventilatieschachten van de Koninginnenkamer. Daar, diep in het binnenste van de beroemde piramide, vonden ze een kleine stenen bal, een koperen haak en een stukje hout van circa 13 centimeter. Na hun vertrek uit Egypte verdeelden de twee Britten de artefacten. De stenen bal en haak van Dixon werden later geschonken aan het British Museum in Londen. Grants familie schonk het stukje hout aan de Schotse Universiteit van Aberdeen, maar dit verdween in de vele universitaire collecties door een foute catalogisering. Pas in 2019 vond…

In 1893 ondertekende de gouverneur van Nieuw-Zeeland, Sir David Boyle Glasgow, een nieuwe kieswet, waardoor de vrouwen van de eilandnatie de eersten ter wereld waren met volledig kiesrecht. Elders hadden vrouwen eerder al beperkt stemrecht. Zweedse vrouwen die belasting betaalden en lid waren van een gilde konden van 1718 tot 1772 al stemmen. Maar Nieuw-Zeeland was het eerste land dat alle vrouwen kiesrecht gaf bij zowel lokale als landelijke verkiezingen. De Nieuw-Zeelandse kieswet volgde op tientallen jaren van strijd, waarbij zogeheten suffragettes – vrouwenrechtenactivisten – massaal druk hadden uitgeoefend op het parlement. Vanaf het midden van de 19e eeuw werd er ook in andere westerse landen actie gevoerd, en met de overwinning in Nieuw-Zeeland kwam het vrouwenkiesrecht ook daar dichterbij. De eerste landen die in de voetsporen van Nieuw-Zeeland…

‘Ik haal zo een wodka voor je,’ zegt de Russische gevangenisdirecteur tegen zijn Amerikaanse gasten, de journalist George Kennan en fotograaf en tekenaar George Frost. De directeur weet dat de omstandigheden in de gevange Hij laat zijn gasten een cel zien voor 40 mensen, waar 160 geketende gevangenen zitten met grijze jassen. Het enige meubel in de ruim-voor de ontlasting. De stank is te is een badkuip ondraaglijk, Kennan moet bijna overgeven. ‘Neem een sigaret, dat helpt,’ belooft de bejl hij zijn pakje aan de wit wegge-waker, terwi trokken Amerikaan geeft. Op een verhoogd platform liggen gevangegen in een ton en geketend te slanen als harin pen. De rest ligt op de vieze vloer. Kennan ziet geen dekens of kussens in het spaarzame licht van de weinige en kleine ramen.…

Elisabeth, met wie Nietzsche meerdere keren brak vanwege haar antisemitische opvattingen, had in 1895 alle rechten op zijn werk gekregen. Zij herschreef Nietzsches boeken, zodat ze pasten bij haar racistische wereldbeeld. Toen de Eerste Wereldoorlog uitbrak, ging Nietzsches Zo sprak Zarathustra als warme broodjes over de toonbank in Duitsland. Van een goedkope oplage, die soldaten mee konden nemen naar het front, werden 150.000 exemplaren verkocht. Er ontstond een oorlogszuchtige vorm van het nietzscheanisme. De term ‘wil tot macht’ werd een morele doctrine die geweld en meedogenloosheid goedkeur-de, de ‘bovenmens’ (Übermensch) werd gezien als een wild roofdier, en Nietzsches begrip ‘het blonde beest’ werd gebruikt als onderbouwing voor een arisch raszuiverheidsprogramma. Toen Hitler aan de macht kwam, werd Nietzsches filosofie opnieuw gegijzeld – dit keer door de propagandamachine van de nazi’s.…

De B-17 van kapitein Jay Zeamer raast door de brokstukken van een Japanse Zero-jager. Tijdens deze spionagemissie in juni 1943 heeft hij de vijand zelf aan flarden geschoten, maar verschillende Japanners cirkelen rond het zware Amerikaanse vliegtuig. De Old 666, zoals Zeamers machine heet, staat er alleen voor boven het tropische eiland Bougainville. Dat ligt bijna 1500 kilometer ten noordoosten van Australië en wordt bezet door 65.000 Japanse troepen. Zeamer en zijn bemanning maken foto’s van Bougainville omdat de westkust mogelijk een strand heeft dat geschikt is voor een geallieerde landing. Plotseling wordt Zeamer verblind door een lichtflits. Dan klinkt er een luide knal en voelt de kapitein een pijnscheut. Een Japanse Zero heeft de Old 666 geraakt. Zeamer ziet een gat in de cockpitvloer, en als de 24-jarige Amerikaan…

Door een speling van het lot kwam Dhet grootste aantal geallieerde krijgsgevangenen in één keer om tijdens een Amerikaanse aanval. Op 30 juni 1942 trof de onderzeeër USS Sturgeon het Japanse transportschip Montevideo Maru onbeschermd aan in de Zuid-Chinese Zee. De duikboot vuurde zijn torpedo’s af en het schip zonk in slechts 11 minuten. De bemanning van de onderzeeër wist niet dat de Montevideo Maru 1054 Australische krijgsgevangenen aan boord had. De meesten kwamen om, terwijl enkelen zich volgens een Japanse getuige aan wrakstukken vastklampten. ‘Er waren groepjes van 20 of 30 man – misschien 100 in totaal. Ik was vooral ontroerd toen ze Auld Lang Syne zongen als eerbetoon aan hun verdronken kameraden. Toen ik dat zag, leerde ik dat Australiërs grote harten hebben,’ zei zeeman Yoshiaki Yamaji later.…

Komedie vond zijn vorm Voordat Chaplin de filmindustrie betrad, was een komedie gewoon een reeks grappige capriolen. Met zijn tragikomische doorbraak The Kid uit 1921 kreeg het genre een samenhangend verhaal en een consistent personage waarmee het publiek zich kon identificeren. Eigen studio gaf volledige controle In 1919 richtte Chaplin samen met andere sterren de onafhankelijke filmmaatschappij United Artists op. Hij financierde zijn werken uit eigen zak, waardoor hij volledige artistieke controle kreeg over films als Modern Times. Beschilderde glasplaten deden het publiek huiveren Chaplin vernieuwde visuele effecten, bijvoorbeeld in Modern Times, waar hij op rolschaatsen gevaarlijk dicht bij een gat in de vloer komt. De afgrond was echter geschilderd op een stuk glas waar de camera doorheen filmde. Politieke satire op het witte doek Chaplins The Great Dictator uit…

Squats versterkten het lijf In zijn hoogtijdagen deed Gama dagelijks 5000 baithaks, een soort squats. De oefening wordt uitgevoerd door de armen horizontaal uit te strekken, de knieën licht te buigen en te hurken. Terwijl je hurkt, til je je hielen van de vloer en breng je je armen naar achteren tot je handen je hielen raken. Die positie houd je een tijdje vast. Push-ups waren cruciaal Elke dag deed Gama ook 3000 dands (push-ups). De oefening begint op handen en voeten met de armen en benen recht en de billen in de lucht, zodat het lichaam een omgekeerde V vormt. In één beweging wordt de borst naar de grond gebracht zonder deze aan te raken, dan gaat het bovenlijf naar voren en het hoofd omhoog terwijl de armen worden…

De koninklijke Austin-limousine moet abrupt remmen. Een witte Ford Escort heeft de auto van prinses Anne ingehaald en blokkeert nu de weg naar Buckingham Palace. Uit de Escort springt een man. De bodyguard van de prinses opent snel het linkervoorportier om hem tegemoet te lopen. De man trekt een pistool en voor de bodyguard kan reageren, klinkt er een schot. De bodyguard wordt in zijn rechterschouder getroffen, maar weet toch zijn wapen af te vuren. Het schot mist. Als hij het nogmaals probeert, blokkeert zijn Walther PPK. Het kleine ‘James Bond-pistool’ is erom berucht dat het bij het kleinste beetje stof in de kamer vast-loopt. Nu is de enige bodyguard van de prinses buitenspel gezet. In de limousine zitten nog de ongewapende chauffeur, een hofdame en prinses Anne met haar…

VADER Stijlvolle hoed hield haar bij elkaar Mannen uit de hogere en midden-klasse droegen hoeden, arbeiders droegen petten. In de jaren 1960 begroetten ouderen elkaar nog door hun hoed op te tillen. Onder de hoed hield pommade het kapsel op zijn plaats. Pak was vanzelfsprekend Werknemers in kantoren en winkels droegen een colbert, een stropdas en een net gestreuit en ken broek. Het pak straalde gezag maakte duidelijk dat de drager geen arbei-zodat de dure outfit tientallen jaren der was. Het werd vaak op maat gemaakt, meeging. Attachékoffer gaf autoriteit Net als de hoed en het pak was de attachékoffer een onmisbaar onderdeel van de garderobe van een man. Wie zo’n tas droeg, had een hoge positie en had belangrijke documenten bij zich. Velen hadden echter alleen hun lunchpakket en…

Niet ver van Portland, Oregon trekt een vliegtuig sierlijke witte strepen terwijl het telkens opnieuw laag over een bos scheert. Het sproeit het insecticide DDT, waarmee de Amerikaanse overheid ongedierte bestrijdt, zoals vuurmieren en een mot die loof-bomen doet verwelken. Lobbyisten voor de chemische industrie houden al sinds 1945 vol dat DDT alleen gevaarlijk is voor insecten en daarom wordt er elk jaar 20.000 ton van het gif op Amerikaanse bossen en akkers gegooid. Maar in 1962 luidt biologe Rachel Carson de noodklok. Haar on derzoek toont aan dat DDT lang niet zo on-schuldig is en zowel grotere dieren als mensen doodt. De chemiereuzen gaan in de tegenaanval omdat ze miljarden verdienen met DDT. Carson laat zich echter niet uit het veld slaan. Voor een draaiende camera zal ze de…

WETENSCHAP De ontwikkeling van handen waarmee werktuigen bediend konden worden, was een cruciale doorbraak in de menselijke evolutie. Maar functionele handen werden al ontwikkeld lang voordat het geslacht Homo (waartoe de moderne mens behoort) ontstond. Dat blijkt uit onderzoek naar vingerbotjes van onze verre voorouder Australopithecus, die 3,9 miljoen jaar geleden al leefde – een miljoen jaar voor-dat de eerste leden van het geslacht Homo op aarde rondliepen. De onderzoekers analyseerden botten van drie soorten Australopithecus: A. afarensis (die 3,9 tot 2,9 miljoen jaar geleden leefde) en de iets jongere soorten A. Africanus en A. Sediba. Ter vergelijking onderzochten ze ook handbotten van nu levende en uitgestor-ven primaten, waaronder mensen, Neanderthalers, chimpansees en gorilla’s. De onderzoekers construeerden vervolgens 3D-modellen van de handen, waar-door het mogelijk werd om de plekken op…

KLIMAATVERANDERING Sergio Veri was aan het wandelen in de Splügenpas op de grens tussen Italië en Zwitserland toen hij op een vreemd voorwerp stuitte. Dat gebeurde op 2 november, en toen het Zwitserse kanton Graubünden een Facebookbericht plaatste over de vondst, kreeg dat veel aandacht. Want de hamvraag is: waar diende het voor? In de reacties op Facebook staan veel suggesties. Het zou een wagen kunnen zijn die diende om goederen te smokkelen tijdens de Eerste Wereldoorlog, een gereedschap voor ontdekkingsreizigers of zelfs een onderdeel van een vliegtuig uit de vroege 20e eeuw. De twee wielen op het voorwerp zijn gemaakt van bamboe, dat van nature niet voorkomt in Europa. Het werd pas eind 18e of begin 19e eeuw voor het eerst geïmporteerd. Experts denken dat het object dateert van…

Personeel van Texaco ging op de ochtend van 20 november 1980 op zoek naar olie onder Lake Peigneur in de Amerikaanse staat Louisiana. Onder het meer bevond zich een grote zoutmijn, waar de oliemaatschappij per ongeluk in boorde. Het gevolg was dat Lake Peigneur in feite veranderde in een gigantische badkuip waar de stop uit was getrokken. In enkele seconden ontstond er een draaikolk van honderden meters breed, die alles met zich meesleurde – het boorplatform van Texaco, 11 binnenvaartschepen, een sleepboot, talloze bomen en een botanische tuin met kassen. Zoutmijn loopt vol met zeewater De stroming in Lake Peigneur werd omgekeerd: het kanaal dat normaal het water van het meer naar de Golf van Mexico leidde, begon zeewater aan te voeren, rechtstreeks de zoutmijn in. De mijn liep vol,…

STEENTIJD Mensen die met pijl-en-boog of speren herten, bizons en andere grote dieren doodden. Zo stellen de meeste mensen zich jachttaferelen uit de steentijd voor. Maar groot wild op het land was niet de enige prooi waar jagers uit de steentijd zich op richtten. Dat blijkt uit een studie van reliëfs die zijn gevonden in de steentijdnederzetting Gönnersdorf in de West-Duitse deelstaat Rijnland-Palts. Sinds de ontdekking in 1968 hebben archeologen hier tienduizenden voorwerpen gevonden, zoals leistenen platen waarin afbeeldingen van mensen en dieren zijn gekerfd. Onderzoek wijst uit dat sommige platen ook doorsneden werden door horizontale en verticale lijnen. Maar archeologen waren niet in staat om de betekenis te ontcijferen – tot nu. De lijnen waren vervaagd, maar onlangs hebben archeologen zo’n plaat onderzocht met behulp van Reflectance Transformation Imaging…

In 1869 tekende Det Store Nordiske I Telegrafselskab A/S – opgericht door de Deense bankier en industrieel C.F. Tietgen – een overeenkomst met tsaar Alexander II. Dit gaf het bedrijf het alleenrecht om telegrafiediensten te exploiteren in het Aziatische deel van Rusland – in ruil moesten de Denen helpen bij de aanleg en het onderhoud van het telegrafienetwerk. De Russen hadden al kabels gelegd tot diep in Siberië, maar wilden een partner om de verbindingen uit te breiden naar Japan en China. Vanaf 1869 verbond de Deense maatschappij Rusland met Scandinavië en het Verre Oosten. Na de Eerste Wereldoorlog en de Russische Revolutie verlengde de leider van de nieuwe Sovjetstaat, Vladimir Lenin, de overeenkomst met de Denen in 1921. Het telegrafienetwerk werd grotendeels verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, en hoewel…

Op de ochtend van 19 februari 1942 verlaat de mijnenveger HMAS Gunbar de haven van Darwin in Noord-Australië. Stoker Charlie Unmack kijkt op als hij gerommel hoort in de verte. Het komt uit het oosten, waar een formatie vliegtuigen schittert in de zon. Eerst denkt Unmack dat het toestellen van de Australische luchtmacht zijn, maar dan vallen de bommen. Om 9.58 uur loeien de sirenes en even later klinken de eerste explosies. Zwarte rook en vlammen stijgen hoog op. Dan komen er Japanse duikbommenwerpers, die over de masten van schepen scheren. Rondom de Gunbar vliegen meerdere vaartuigen in brand. Plotseling klinkt er een enorme knal als een munitieschip explodeert. Kameraden van Unmack rennen naar het enige wapen van de mijnenveger, maar het snelvuurkanon is al uitgeschakeld. Op de brug rent…

Gebouwen moeten naar de hemel reiken, schilderijen moeten uitpuilen van het drama en gezang moet begeleid wordend door donder en bliksem. Barok was een bombardement van de zintuigen. Het tijdperk, dat duurde van circa 1600 tot 1750, begon als een soort pr-offensief van de katholieke kerk. De kardinalen wilden hun boodschap verkopen met kunst die direct tot de gevoelens sprak.En koningen grepen al snel de kans om in het groot te denken, met de zegen van God. Zo ontaardde de barok in een wedloop om de meeste bazuinengelen en de hoogste pruik. Kunst als reclame Kerk lanceert een tegenaanval Het was 1545, en de katholieke kerk werd geconfronteerd met een existentiële crisis. De ketterse priester Maarten Luther had een religieuze revolutie ontketend, de Reformatie, en zijn protestantse leer won snel…

Duitse archeologen hebben een gebied van 20 hectare bij het dorp Kölleda in Thüringen onderzocht. Dat is net zo groot als het grootste treinstation ter wereld, Grand Central Station in New York. De gigantische opgraving in Midden-Duitsland liep van 2017-2021 en werd gestart om de bodem te onderzoeken voordat er een industriegebied werd ontwikkeld. Hoewel de opgraving al lang is afgesloten, raken archeologen niet uitgekeken op de vondsten. De experts haalden ongeveer 3700 voor-werpen uit de bodemlagen en de datering daarvan omspant 4000 jaar – van het 4e millennium v.Chr. tot de 7e eeuw n.Chr. Hoewel de opgraving al lang is afgesloten, raken archeologen niet uitgekeken op de vondsten. Er is echter één graf in het bijzonder dat volgens de archeologen uniek is. Grafrovers en bommen De onderzoekers vonden 4,5…

DETAILS: • Auteurs: Martin Berendse en Paul Brood• Uitvoering: Hardcover• 176 pagina’s• Afmeting: 31,8 x 25,3 x 2,3 cm OVER DE AUTEURS: Martin Berendse is directeur van de OBA (Openbare Bibliotheek Amsterdam) en was eerder onder meer algemeen rijksarchivaris/directeur van het Nationaal Archief. Paul Brood werkt bij het Nationaal Archief en was eerder onder meer rijksarchivaris in Drenthe en Groningen en docent ‘archival studies’ aan de Universiteit Leiden. De geschiedenis komt tot leven in Historia! In elke aflevering ga je mee terug naar de keerpunten in de wereldgeschiedenis: van hartverscheurende gevechten op het slagveld en gedurfde, spannende ontdekkingsreizen tot de grootste en meest vernuftige bouwwerken. Vervlogen tijden komen tot leven en het heden wordt in perspectief geplaatst. Historische Atlas NL Hoe ontstond Nederland? Door de strijd tegen de Spanjaarden, het…

Zitten was het wapen van de jongeren Rockmuziek was gevaarlijk en verboden Milieubewustzijn begon met DDT…

In de tweede helft van de jaren 1960 kreeg de jeugdbeweging een meer politieke agenda. Voor duizenden jongeren waren marxistische en socialistische partijen het enige alternatief voor de kapitalistische maatschappij van hun ouders, waar carrièrejacht voorop stond. De betrokkenheid van de VS bij de Vietnamoorlog frustreerde ook velen. Demonstranten scandeerden leuzen tegen het ‘moderne imperialisme’ van hun land. Na het neerslaan van de Hongaarse Opstand door de Sovjets in 1956 en de Praagse Lente in 1968 keerden veel jongeren zich echter af van het totalitaire Sovjetregime en zochten ze nieuwe leiders om tegen op te kijken. Mao uit China en Ho Chi Minh uit Noord-Vietnam werden gezien als visionaire helden, terwijl veel tieners posters van Fidel Castro en Che Guevara uit Cuba boven hun bed hadden.…

De boodschappen van Rachel Carsons boek Silent Spring werden omarmd door de hippiebeweging, maar bredere steun onder de bevolking volg-de pas eind jaren 1960. In januari 1969 spoelde 16.000 kubieke meter ruwe olie van een defect boorplatform aan bij Santa Barbara in Californië. Gedurende 11 dagen verspreidde het plakkerige goedjezich, en meer dan 3500 zeevogels, dolfijnen en zeeleeuwen vonden de dood. Een paar maanden later vloog de vervuilde Cuyahoga River in Ohio in brand. Dat was de 11e keer sinds de eeuwwisseling, maar eindelijk begonnen Amerikanen milieuvervuiling serieus te nemen en werden de wetten aangescherpt. De twee milieurampen kregen volop media-aandacht en veel mensen sloten zich aan bij de strijd voor natuurbehoud.…

Kruisvaarder Jan Renier nam zijn fatale beslissing in het jaar 1259. Renier lag al lang overhoop met de bisschop van de kruisvaardersstad Famagusta op Cyprus, en nu was hij het zat. Hij vond een groep gewillige handlangers, en samen ontvoerden en vermoordden ze de bisschop in koelen bloede. Ze verwachtten waarschijnlijk geen straf, want in de kruisvaardersstaten gold er maar één wet: die van de sterkste. Slechts heel zelden konden plaatselijke rechters de vele strijders uit Europa vervolgen en straffen. De kruisvaarders konden daarom doen wat ze wilden – zelfs een hoge vertegenwoordiger van de kerk vermoorden als ze daar zin in hadden. Maar Jan Renier had pech. Hij was een van de weinigen die daadwerkelijk werden gestraft. En de straf was zwaar, want zijn dood moest alle anderen afschrikken.…

In 1109 bracht koning Sigurd I een leger op de been en reisde af naar het Heilige Land om te vechten voor het christendom. Met 60 schepen voer hij langs Frankrijk en het Iberisch Schiereiland naar de Middellandse Zee. Onderweg plunderde de Noorse koning een aantal Portugese dorpen die hij niet als echt christelijk beschouwde. Hetzelfde gebeurde toen hij het eiland Formentera in de Middellandse Zee bereikte, waar de Noorse kruisvaarders velen vermoordden: ‘De koning verminkte de heidenen, die haastig vluchtten voor het leger,’ schreef een getuige. Veel van de ‘heidenen’ die Sigurd afslachtte waren echter Arabisch sprekende christenen wiens versie van het geloof was goedgekeurd door de paus. Voor de koning maakte dat niet uit – hij was vooral uit op oorlogsbuit. Toen de Noren in 1110 hielpen bij…

HET OUDE CHINA Eeuwenlang heeft een egoïstische en slechte keizer de schuld gekregen van de ondergang van de eens zo machtige Mingdynastie. Maar nu toont een onderzoek aan dat grote klimaatveranderingen een veel crucialere rol hebben gespeeld. In eerdere geschiedschrijving kregen de zogeheten Chongzhen-droogte van 1627-1644 en vooral het wereldvreemde en onverschillige leiderschap van keizer Wanli de schuld van het einde van de dynastie. Vooral zijn grootschalige import van Zuid-Amerikaans zilver door Europese reizigers wordt achteraf gezien als een flagrante misstap. Toen de droogte toesloeg en de oogst jarenlang mislukte, steeg de waarde van het zilver snel en dramatisch, waardoor het voor de boeren onmogelijk werd om hun belastingen te betalen. Dat maakte de plattelandsbevolking ontevreden en de keizer kreeg moeite om zijn ruim een miljoen soldaten fatsoenlijk te betalen.…

STEENTIJD De meeste Europeanen en Aziaten hebben tussen de 1 en 2 procent Neanderthaler-DNA, en sommige Aziaten dragen ook Denisova-DNA. Nu heeft een team Israëlische onderzoekers een grot gevonden in de buurt van een belangrijke reisroute van onze voorouders, waar de prehistorische romances kunnen hebben plaatsgevonden. We weten al enige tijd dat de landroute tussen het Hindoekoesjgebergte in het huidige Afghanistan en het Altaigebergte in Siberië – de zogeheten Inner Asian Mountain Corridor – een belangrijke rol heeft gespeeld in de migratie van prehistorische volken. Langs de route zijn archeologische sporen gevonden van de vroege Homo sapiens, maar ook van mensensoorten als Neanderthalers en Denisova’s. Archeologen van de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem gingen onlangs op zoek naar plaatsen waar prehistorische mensen langs de corridor konden hebben verbleven. De oevers van…

Wie zei dit? Van welke historische persoon denk je dat dit citaat is? Hoe moet je een land regeren dat 258 soorten kaas heeft? WANNEER was dit? Koppel deze drie gebeurtenissen aan het juiste jaartal. 1 Robert Walpole wordt de eerste minister-president van Groot-Brittannië. □ 1703 □ 1721 □ 1740 2 Frederik II wordt koning van Pruisen. De bijnaam ‘der Alte Fritz’ krijgt hij later. □ 1703 □ 1721 □ 1740 3 De Russische tsaar Peter de Grote sticht de stad Sint-Petersburg. □ 1703 □ 1721 □ 1740 Wie gaat hier schuil? Als je de persoon op de foto niet herkent, kun je uitvogelen wie het is door de letters van het anagram op hun plaats te zetten of de aanwijzingen te lezen. De oplossing staat op de volgende pagina. Terence Law Archeoloog…