Inhoudsopgave van Editie 9 - 2024 - Historia

DE EERSTE MENSEN Bij Al-‘Ula in het noordwesten van Saoedi-Arabië deed een internationaal team van archeologen in de brandende zon een bijzondere vondst, een kwartier voordat de werkdag erop zat. Onder de top van een zandduin ging een 51,3 cm lange bijl schuil. Het gaat vermoedelijk om de grootste prehistorische bijl die ooit is gevonden. Hoewel de stenen bijl nog niet is gedateerd, zijn andere vondsten in hetzelfde gebied ongeveer 200.000 jaar oud, volgens een persbericht van de Saoedi-Arabische autoriteit voor cultureel erfgoed. ‘Er is veel meer onderzoek nodig om de bijl nauwkeurig te kunnen dateren,’ zegt archeoloog en opgravingsleider Ömer Can Aksoy tegen Live Science. Ondanks het forse gewicht denken de archeologen dat hij zonder grote problemen gebruikt kon worden om bijvoor-beeld mee te hakken. Er bestaan echter nog…

Het diepe gebrom voorspelt niet veel goeds. Op een junidag in 1944 is de Duitse Willy Reinshagen met een team spoorwegpioniers een spoorbrug in de buurt van het Franse stadje L’Aigle aan het repareren als hij bommenwerpers hoort aankomen. 120 kilometer verderop waren de geallieerden een paar dagen eerder geland op de stranden van Normandië, en sindsdien liggen de spoorlijnen in bezet Frankrijk onder vuur. ‘Binnen een paar seconden vielen de bommen. Met de dood voor ogen stormden we de spoorhelling af en rolden we het weiland op,’ schrijft Reinshagen in zijn memoires. Zeven van zijn mannen worden gedood tijdens de inslagen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de dood een beroepsrisico voor de technici die de Duitse bevoorradingstreinen faciliteerden. Het spoorwegnet in Duitsland en de bezette landen is cruciaal voor…

1 Dodentrein uit Westerbork De Duitsers deporteerden meer dan 100.000 joden uit Nederland. De meesten werden per trein vervoerd van het doorgangskamp Westerbork naar vernietigingskampen in Polen – 60.000 in Auschwitz en 34.000 in Sobibór. 2 Transport uit Mechelen De nazi’s kozen Mechelen als verzamelpunt voor Belgische joden omdat het dicht bij Antwerpen en Brussel lag, waar veel joden woonden. Van 1942 tot 1944 brachten 28 treinen ongeveer 25.000 joden naar Auschwitz. 3 Treinreis van 1500 km In 1941 werd de Parijse buitenwijk Drancy omgevormd tot een doorgangskamp voor ongeveer 75.000 joden, die de Duitsers in drie jaar uit Frankrijk deporteerden. 64.000 van hen reisden 1500 kilometer naar Auschwitz. 4 Klopjacht op joden in Rome De meeste joden in Rome doken onder toen de SS in de herfst van 1943…

Toen de Eerste Wereldoorlog in 1914 uitbrak, wisten de bevelhebbers aan beide zijden zeker dat de strijd maar kort zou duren. De militaire doctrine was gebaseerd op offensieve oorlogvoering met mobiele legers die de strijd in een paar maanden zouden beslissen. En eerst leek het ook zo te gaan, in ieder geval aan het Westfront. De Duitsers raasden door België en joegen de vijand op de vlucht, maar in september werden ze gestopt in de Eerste Slag bij de Marne – 40 kilometer van Parijs. Er ontstond een race naar de kust, waarbij beide partijen vergeefs probeerden de ander te omsingelen. In oktober en november werd de Eerste Slag om Ieper uitgevochten, en hierna verschansten de legers zich in loopgraven. Het was hetzelfde verhaal aan alle fronten. Artillerie en mitrailleurs…

United Fruit, Cuyamel Fruit en Standard Fruit – Amerikaanse bedrijven stonden begin 20e eeuw in de rij om exotisch fruit uit Latijns-Amerika te verkopen. Sinaasappels en kokosnoten, maar vooral bananen, werden massaal verscheept naar het zuiden van de VS. De fruitbedrijven barstten uit hun voegen en kregen veel macht in Latijns-Amerika omdat de Amerikanen er infrastructuur aanlegden: wegen, spoorwegen en telegraaflijnen. Die infrastructuur was nodig voor de bedrijven om het fruit te oogsten en te vervoeren, maar ze lieten zich betalen voor de aanleg met grond, zodat ze al snel grote stukken land in bezit kregen. In andere gevallen legden ze bijvoorbeeld havens aan en hielden ze die in bezit, waardoor de landen afhankelijk werden van de bedrijven. United Fruit bezat land en faciliteiten in Cuba, Jamaica, Hispaniola, Guatemala, Honduras,…

Sir John Bampton loopt rood aan van woede. Hij int de belastingen in het graafschap Essex, maar op donderdag 30 mei 1381 haalt hij maar weinig op. Beschermd door twee soldaten met helm en harnas is Bampton naar Brentwood gereden, 30 kilometer ten noordoosten van Londen. Horigen uit alle dorpen in de omgeving moeten zich melden. Normaal gesproken durft niemand een belastinginner van de koning tegen te spreken als hij vertelt hoeveel er betaald moet worden, maar vandaag is anders. De eerste boeren die Bampton naar voren roept, zeggen dat ze niets meer willen betalen, zo meldt een Engelse kroniek. Woedend beveelt Bampton zijn soldaten de brutale boeren te arresteren, maar er zijn er te veel op de been in Brentwood, en ze hebben genoeg van de hoge belastingen, de…

De opstand van Wat Tyler in 1381 was bepaald niet de laatste poging van Engelse boeren om de macht van de adel te breken. In 1450 en 10 jaar later braken er weer opstanden uit, maar die werden neergeslagen. Toen het in 1549 opnieuw onrustig werd in Norfolk, stuurde de koning het leger en buitenlandse huurlingen op de boeren af en sneuvelden 3000 van hen. Hierna was de vechtlust van de boerenstand gebroken. Historici hebben geprobeerd te verklaren hoe de Engelse aristocratie aan de macht wist te blijven ondanks boerenopstanden en een burgeroorlog halverwege de 17e eeuw, die eindigde met de executie van de koning. Een verklaring is het Engelse erfrecht, waarbij landgoederen niet werden opgedeeld. De oudste zoon erfde alles. Deze traditie zorgde ervoor dat de adel zijn economische…

Frank Sinatra was een rokkenjager, dronk als een tempelier en ging om met de ergste hitmen van de maffia. Hij was ook beste maatjes met presidentskandidaat Kennedy, voor wie hij zijn huis in Palm Springs voorzag van een helikopterplatform. En hij was een allemansvriend – en een medestander van Martin Luther King en zwarte artiesten in een tijd waarin de burgerrechtenbeweging in de kinderschoenen stond. Lees over de glamoureuze carrière van de crooner in de schijnwerpers – en zijn geheime leven achter de schermen. Waar groeide Frank Sinatra op? Francis Albert Sinatra werd geboren in de volkswijk Little Italy in Hoboken, New Jersey, niet ver van New York. Zijn ouders waren arme immigranten uit Italië en zijn vader, Saverio Antonino Martino Sinatra (Marty), was analfabeet. Vanwege complicaties bij de bevalling…

Dansen onder begeleiding van trommels was gangbaar in heel Noord-Amerika, en de indianen dansten voor belangrijke gebeurtenissen als jacht en oorlog.Voor de Sioux was de bizonjacht van groot belang, en daarom werd er gedanst rond de tijd dat de kudden aan hun voorjaarstrek over de prairie begonnen. Verkleed als bizon dansten de beste jagers van de stam urenlang rond een vuur om contact te maken met de jachtgod Sungmanito, die de gedaante van een wolf had. Hij zou ervoor zorgen dat de jacht goed verliep, zodat niemand verhongerde en er nieuwe tipi’s gebouwd konden worden. Naast de bizondans kenden de Sioux ook een zonnedans, waarmee de aarde herboren moest worden. In de loop der jaren kwamen er meer dansen bij, en rond 1880 werd de zogeheten geestendans gehouden om gestorven…

De huid wordt opgespannen Een vrouw spande met houten haringen de huid op in het gras. Met een werktuig gemaakt van een elandgewei schraapte ze vlees-en vetresten van de binnenkant van de huid. Daarna legde ze de huid te drogen in de zon. Hersenmassa om te looien Als de huid droog was, gebruikte de vrouw een looistof die de huid zacht en bewerkbaar maakte. Hierin zaten onder meer dierlijke hersenen, lever en dierlijk vet. Na twee weken was het leer klaar om te worden omgetoverd tot zachte en slijtvaste mocassins. Dikke zool vereiste inspanning Voor elke schoen werd een stuk leer opgemeten en uitgesneden. Het ontwerp varieerde, maar over het algemeen gaven de prairie-indianen de voorkeur aan dikke zolen. Sommige Sioux maakten de zachtere bovenkant van de schoen van hertenleer.…

Als een stamlid stierf, werd zijn of haar gezicht rood geschilderd met oker. De overledene werd gekleed in zijn of haar beste mocassins en zondagse kleding. Het lichaam werd dan buiten de tipi gelegd, zodat het hele kamp afscheid kon nemen. Sioux met een lage status werden meestal in de grond begraven, maar stamleden met invloed en status kregen een verhoogd graf. Als er een bos in de buurt was, werd het lichaam op een soort brancard in een boom gelegd. Anders bouwden de Sioux een platform om te voorkomen dat wilde dieren de dode opaten. Het lichaam werd ook in een grote bizonhuid gewikkeld om vogels tegen te houden. Het platform stonk een uur in de wind, maar familieleden bleven de overledene bezoeken tot de stam verder trok. Om…

NAACP De oudste Een van de oudste en in-bin-vloedrijkste organisaties nen de Amerikaanse burgerrechtenbeweging. Ze werd in 1909 opgericht door zwarte en witte activisten, onder wie journalist Ida B. Wells. De NAACP (National Association for the Advance-richtte zich op juridische strategieën, rechtszaken en ment of Colored People) lobbywerk om segregatie en discriminatie te bestrijden. De NAACP is nog steeds actief en zet zich onder meer in voor meer zwarte kiezers bij presidents verkiezingen. DE BLACK PANTHERS De militante De Black Panther Party werd in 1966 opgericht. Haar tienpuntenprogramma stelde o.a. dat zwarte Amerikanen in staat gesteld moesten worden om zichzelf te verdedigen – ook met wapens – tegen vervolging en mishandeling door de politie. Interne ruzies, politieke druk en ingrijpen van de regering, naast rechtszaken en politieacties tegen leiders en…

In diepe moerassen worden soms heel bijzondere archeologische vondsten gedaan: veenlijken. In het zuurstofarme milieu staat de ontbinding op een laag pitje, en het zuur looit en conserveert alles – ook de doden. De beroemdste veenlijken stammen uit de ijzertijd, toen de donkere, mysterieuze moerassen waarschijnlijk werden gezien als poorten naar de godenwereld. Dankzij de lichamen kunnen we de lugubere offers reconstrueren en krijgen we inzicht in 8000 jaar oude begrafenisrituelen. De Man van Tollund Moordslachtoffer is best bewaarde veenlijk Op een dag zo’n 2400 jaar geleden voltrok zich een tragedie in Jutland. Een gezonde, stevig gebouwde man van rond de 40 werd aan een touw opgehangen en langzaam gewurgd. Toen het leven uit hem was weggeëbd, werd hij zorgvuldig in de foetushouding gelegd en in de zwarte diepte van…

ARCHEOLOGIA If it ain’t broke, don’t fix it. Dat motto lijkt van toepassing op het ontwerp van de handzaag. Zagen zijn al bekend uit het oude Egypte van rond 3000 v.Chr., maar het exemplaar dat archeologen onlangs vonden, is ook belangwekkend: het heeft erg veel weg van een moderne handzaag, al is het ruim 2000 jaar oud. Bij de oude stad Hattusa haalde een team Duitse archeologen een 20 centimeter lange ijzeren zaag uit de grond. Het ijzer is iets dikker dan bij moderne zagen, maar verder lijkt de 2250 jaar oude Hittitische handzaag erg op een moderne zaag. Het opmerkelijkste is dat de tanden precies zo zijn geplaatst en geslepen als bij een moderne zaag. ‘Bij nader onderzoek zagen we dat de zaag erg lijkt op gereedschap uit onze…

Met zijn handen in zijn broekzakken bracht talkshowpresentator Johnny Carson op een avond in december 1973 het nieuws aan zijn publiek. ‘Er is een benzinetekort,’ begon Carson, ‘en weet je wat er uit de schappen van de supermarkt verdwijnt? Toiletpapier!’ Het publiek in de studio van The Johnny Carson Show lachte om het absurde nieuws, maar de 20 miljoen kijkers thuis lachten niet allemaal. Voor velen was een ‘acuut tekort aan toiletpapier’, zoals Carson de situatie noemde, angstaanjagend. In 1973 worstelden de VS met de oliecrisis, en een mogelijk tekort aan toiletpapier verergerde de crisissfeer. Al snel gingen mensen in de hele VS dit hamsteren. Misverstand leidde tot paniek Het verhaal begon in Wisconsin, waar de papierfabrikanten vonden dat er te weinig bomen werden gekapt. Ze vreesden dat hun fabrieken…

STEENTIJD Moderne gemeenschappen met hiërarchieën, grenzen en vestingen ontstonden toen de mens het land begon te bewerken. Zo dacht de wetenschap altijd dat de ontwikkeling was gegaan. Maar de ontdekking van de resten van een 8000 jaar oude vesting, diep verborgen in de bossen van Siberië, zorgt er nu voor dat wetenschappers alles wat ze over de jager-verzamelaarsgemeen-schappen uit de steentijd dachten te weten, moeten heroverwegen. De onderzoekers achter de ontdekking – een internationaal team onder leiding van archeologen van de Freie Universität Berlin in Duitsland – hebben het gebied op de oever van de rivier de Amnja grondig onderzocht. Het team stelt vast dat de vesting is gebouwd door jager-verzamelaars die 8000 jaar geleden ‘complexe verdedigingsstructuren’ bouwden om hun nederzettingen te beschermen. De ouderdom maakt de vondst sensationeel ‘Dit…

In 1952 kreeg een Schotse scholier in de regio Fife strafwerk van zijn leraar: hij moest aardappelen rooien in de schooltuin. Tijdens het rooien stuitte hij op een bolle vorm. Eerst dacht hij dat het gewoon een aardappel was, maar later bleek dat hij een Egyptisch meesterwerk van ongeveer 4000 jaar oud had gevonden. Het lijkt misschien onwaarschijnlijk dat er bij een Schotse school oude Egyptische schatten onder de grond liggen. Toch was dit nog maar de eerste van 18 Egyptische oudheden die in de 32 jaar daarop op het terrein van de school zijn ontdekt. De meeste vondsten bevinden zich nu in het Nationaal Museum van Schotland. Jarenlang probeerden de archeologen van het museum te achterhalen hoe de voorwerpen daar terecht zijn gekomen. En nu denken ze er eindelijk…

Om 18.20 uur op 11 juni 1955 was net het derde uur van de populaire 24-uurs autorace van Le Mans in Frankrijk ingegaan. Op de tribunes keken 250.000 toeschouwers toe hoe raceauto’s van onder meer Mercedes, Porsche en Ferrari om de koppositie streden. De concurrentie was hevig en iedereen kon zien dat de coureurs alles op alles zetten voor de winst. In ronde 35 sloeg het noodlot toe. Toen de Fransman Pierre Levegh zijn zilverkleurige Mercedes langs een rivaal duwde, hield de auto voor hem in. In een split second verloor Levegh de controle over zijn auto en crashte met 240 km/h in een hoop aarde. De auto sloeg over de kop en vloog op de menigte langs het rechte stuk van het circuit af. Door de impact brak…

Tijdens de winter van 1941-1942 beseften de Duitsers dat ze nieuwe treinen nodig hadden voor het Oostfront. De oude modellen waren niet bestand tegen de vrieskou. Hun oplossing was de nieuwe super-trein Kriegslok 52, die was ontworpen om de kou te weerstaan. De stoom-en waterleidingen van de oorlogslocomotief werden dichter bij de ketel geplaatst en de cilinders konden niet bevriezen. De Kriegslok 52 moest ook goedkoop en snel te produceren zijn. De hoeveel-heid benodigd staal werd verlaagd en de aandrijfstangen op de wielen werden in massa geproduceerd. ‘De bouwtijd is met 6000 arbeidsuren teruggebracht,’ vermeldde het militaire tijdschrift Die Wehrmacht. Tot 1945 werden er 6303 Kriegslok 52-locomotieven gemaakt, die elk 1200 ton konden trekken met een snelheid van 65 km/h.…

Reichsbahn-treinen met soldaten, voor-raden, voedsel en brandstof waren van vitaal belang voor de nazi-oorlog. Het was voor geallieerde vliegtuigen een fluitje van een cent om het spoor te volgen tot ze een trein tegenkwamen. Daarom moesten de Duitsers hun kost-bare lading verdedigen door zogeheten Flakwagens aan de trein te bevestigen. De Duitsers plaatsten meestal drie Flakwagens in het hoofdgedeelte van de trein – één achter de locomotief, één in het middengedeelte en één achteraan. Aan één kant van de Flakwagens zaten meestal 20mm-kanonnen, en aan de andere kant wachtte de bemanning. Uitkijkposten voor en achter in de trein hielden de wacht. ‘Al het luchtafweerpersoneel moet voortdurend paraat zijn,’ vermeldde een Duits handboek. De Duitsers gebruikten ook speciale Flaktreinen met krachtigere kanonnen, maar deze konden niet rijdend worden afgevuurd. Daarom…

Nu zijn veel gemeenteraden bezig binnensteden autoluw te maken, maar zo was het niet altijd. In de jaren 1950 en 1960 stond bereikbaarheid hoog in het vaandel en moesten huizen en grachten wijken voor de auto. Hendrik Kaasjager, hoofdcommissaris van politie in Amsterdam, bemoeide zich ook met het verkeersbeleid. In 1954 opperde hij om een groot aantal grachten in de binnenstad te dempen. Er moest een brede ringweg om het centrum komen. De gemeenteraad koos er in 1954 voor om de grachten en de historische binnenstad te behouden ten koste van de ‘vooruitgang’. Maar al snel diende zich een nieuwe man met een plan aan. De Fins-Amerikaanse verkeerskundige David A. Jokinen bracht in 1967 de brochure Geef de stad een kans uit, waarin hij voorstelde de Singelgracht om het centrum…

1912: Soldaten beschermden plantages Na een nationalistische revolutie in Nicaragua stuurden de VS troepen naar het Midden-Amerikaanse land om ervoor te zorgen dat er een pro-Amerikaanse leider in het zadel kwam. De troepen bleven tot 1933 om de fruitbedrijven te beschermen. 1916: Troepen bezetten eilandnatie In de Dominicaanse Republiek op het eiland Hispaniola brak een opstand uit tegen een Amerikaanse suikerplantage. Om de Amerikaanse belangen te verdedigen, stuurden de VS troepen. Het draaide uit op een bezetting van enkele jaren. 1928: Staking eindigt in bloedbad United Fruit weigerde te onderhandelen met bananenarbeiders in het noorden van Colombia toen die meer loon en betere omstandigheden eisten. Na zes weken zette de Colombiaanse regering het leger in, dat zeker 47 stakers doodde. 1930: Vakbondsleider vastgezet Juan Pablo Wainwright leidde een vakbond met…

Een loeiend luchtalarm luidde op 20 juli 1974 het einde van een tijdperk in. De sirenes waarschuwden de ruim 600.000 inwoners van Cyprus dat er Turkse schepen en vliegtuigen onderweg waren. Kort daarna landden zo’n 40.000 Turkse troepen op het eiland, dat sindsdien in tweeën is gedeeld door een lijn waar de tijd al 50 jaar stilstaat. De Turken reageerden op een couppoging vijf dagen eerder. Op 15 juli hadden de militaire junta van Griekenland en Grieks-Cypriotische nationalisten gepro-beerd de president van Cyprus, bisschop Makarios III, af te zetten, maar hij wist te ontkomen. Het doel van de coupplegers was enosis – de vereniging van Cyprus en Griekenland. Turkije kon dit niet accepteren en viel Cyprus binnen. Het zei de circa 115.000 Turks-Cyprioten te willen beschermen. Een paar dagen na…

1964 Fly Me to the Moon De versie van het rustige liefdesliedje van jazzmuzikant Count Basie en Sinatra werd ‘een echt swingnummer’, zoals een recensent schreef. Het nummer werd gespeeld op de Apollo 11 kort voor de maanlanding in 1969. 1968 My Way Het bekendste nummer van Sinatra gaat over de gedachten van een volwassen man over het leven, en die man lijkt best op Sinatra. Maar hij hield niet van het nummer. ‘Nu komt de lijdensweg,’ introduceerde hij het soms. 1966 Strangers in the Night Sinatra drukte zijn stempel op het nummer door te eindigen met doo-be-doo-be-doo-be-doo. Deze geïmproviseerde klanken (scat) hebben wortels in West-Afrika en werden vaak gebruikt door zwarte jazzzangeressen als Ella Fitzgerald. 1979 New York, New York Dit nummer, met zijn eerbetoon aan lef en de…

Voor het spel dat door de Sioux takapsicapi werd genoemd, was een stevige tak met een netje nodig – en lef, want de sport, de voorloper van lacrosse, was nogal ruig. In 1892 was de Amerikaan Frank Grall getuige van een van de laatste wedstrijden met oude prairiespelregels, waarbij bijna alles mocht: ‘Toen de eerste speler de bal ving, werd hij zo hard met een stok op zijn hoofd geslagen, dat de huid tot aan zijn oor scheurde.’ De grootte van het veld varieerde van een paar honderd meter tot een paar kilometer. Aan twee kanten stond een ‘doel’ – meestal een opvallende rots of boom. Het andere team was vaak een andere stam, en deelnemers mochten de bal niet met hun handen vangen – alleen met het netje op…

De zaak leek duidelijk: in een volle zaal staan drie mannen op en vuren 21 schoten af op Malcolm X. Een van de daders wordt snel opgepakt. Hij heet Mujahid Abdul Halim en is lid van de Nation of Islam, waar Malcolm X een jaar eerder mee had gebroken. De andere twee daders weten te ontsnappen, maar worden later gearresteerd. Hun namen zijn Muhammad A. Aziz en Khalil Islam. Dat was het officiële verhaal – en Mujahid Abdul Halim bekende ook dat hij Malcolm X had neergeschoten, maar hij bleef ontkennen dat de twee medeverdachten schuldig waren. In 1979 noemde Halim twee nieuwe namen, maar de politie trok die niet na, terwijl de twee veroordeelden hun onschuld volhielden tot hun vrijlating in respectievelijk 1985 en 1987. In januari 2020 heropende…

Het is al lang bekend dat de Vikingen veel handel dreven met de Arabieren en dol waren op Arabische zilveren munten, dirhams. Maar een nieuwe studie van de Franse onderzoeker en archeoloog Manar Hammad van de Sorbonne Universiteit in Parijs onthult om hoeveel munten het precies gaat. Hammad heeft ontdekt dat Scandinavische musea in totaal bijna 500.000 dirhams uit de middeleeuwen bezitten, meer dan welke plek ook ter wereld, inclusief de moslimlanden waar de munten oorspronkelijk werden geslagen. De archeoloog was zelf ‘verbluft’ over de ontdekking van het aantal dirhams in Scandinavië en onderzocht de redenen waarom de noorderlingen er zo geïnteresseerd in waren. Huiden en slaven geruild voor zilver De zilveren munten zijn afkomstig van schatten die in de Vikingtijd tussen 770 en 1050 werden begraven, maar werden vergeten,…

STEENTIJD Een nieuwe Belgische studie duidt erop dat mensen in de Europese steentijd al veel eerder met een dodelijk wapen konden jagen dan archeologen dachten. Volgens archeoloog Justin Coppe van de Universiteit van Luik, die 300 vuurstenen van de archeologische site Maisières-Canal in België heeft bestudeerd, spreken de sporen op 17 van de scherpe stenen duidelijke taal. ‘Ik ben ervan overtuigd dat het gaat om punten van speren die met eenspeerwer-per werden weggeslingerd,’ vertelt hij aan Live Science. De vuurstenen dateren van 28.000 tot 31.000 jaar geleden. Daarmee toont het nieuwe onderzoek aan dat de Europeanen 10.000 jaar eerder dan gedacht speerwerpers gebruikten. Een speerwerper is een stok met een haak aan het uiteinde, die aan de onderkant van een speer wordt bevestigd. Dat betekent dat de werparm wordt ‘ver-lengd’,…

ARCHEOLOGIE In de dichte jungle hebben Mexicaanse archeologen van het Nationaal Instituut voor Antropologie en Geschiedenis (INAH) de resten ontdekt van een 18 kilometer lange en 5 à 6 meter brede ‘snelweg’, die meer dan 1200 jaar geleden de Mayasteden Uxmal en Kabah met elkaar verbond. Het is de grootste weg die in het noordelijke Mayarijk is gevonden. Hoewel aan de ruïnes te zien is dat de steden op het hoogtepunt van hun bestaan, tussen 700 en 900, bloeiende metropolen waren, wisten we niet dat er een grote weg tussen liep. Dat werd pas ontdekt toen de archeologen drones over het schiereiland Yucatán lieten vliegen. Op de dronebeelden waren sporen te zien van het uitgebreide wegennet dat zich uitstrekte tussen de twee steden, waar ooit tienduizenden mensen woonden. De Mexicaanse…

Het idee dat ambassades speciale wettelijke bescherming hebben, stamt uit de oudheid, toen diplomaten en gezanten speciale beveiliging en vrije doorgang kregen. Later – in de middeleeuwen en de renaissance – begonnen diverse Europese koninkrijken hun diplomatieke relaties te formaliseren en ontwikkelden ze ongeschreven regels voor diplomatie. Pas in de 18e eeuw, toen Italiaanse stadstaten ambassadeurs in eigen land introduceerden, werd diplomatieke bescherming wijdverbreid. De moderne opvatting van de onschendbaarheid van ambassades werd echter pas in 1961 wettelijk vastgelegd in het Verdrag van Wenen inzake diplomatiek verkeer. Dit is door 193 landen ondertekend en stelt dat ambassades en ambassadeurswoningen onschendbaar zijn. Het gastland heeft de plicht om de gebouwen te beschermen tegen indringing en schade en mag ze niet zomaar betreden. Toch zijn er grenzen aan de onschendbaarheid van…

Het idee dat het hart een speciale functie heeft als zetel van de liefde, bestond al bij de oude Grieken. Zo schreef de dichteres Sappho van Lesbos in de 7e eeuw v.Chr.: ‘De liefde schokte mijn hart, zoals de wind in de bergen op eiken valt.’ Filosofen als Plato en Aristoteles waren het erover eens dat het hart een belangrijke rol speelde in ons gevoelsleven. Ze dachten echter ook dat het hart naast liefde ook de plek voor andere sterke gevoelens was, zoals angst en woede – vermoedelijk omdat het hart harder gaat kloppen als we sterke gevoelens ervaren. De verbinding tussen het hart en de liefde maakte ook een diepe indruk op de Romeinen. Bij hen zette de liefdesgodin Venus harten in brand, terwijl haar zoon Amor de harten…

POLEN Partizanen namen wraak Bijna al het Duitse treinverkeer richting de Sovjet-Unie liep door Polen, en dat wisten de Poolse verzetsstrijders. Van januari 1941 tot juni 1944 werden 6930 locomotieven en 19.058 treinwagons beschadigd tijdens Poolse sabotageacties. Daarbovenop werden 1167 tankwagens vernietigd. JOEGOSLAVIË Meer dan duizend bruggen verwoest Joegoslavische partizanen waren de Reichsbahn een doorn in het oog. Tijdens de oorlog vernietigden ze meer dan een kwart van het spoor in het land en bliezen ze 1077 spoorbruggen op. Duitse troepen patrouilleerden de rails in gepantserde draisines die zelfstandig of in een reeks konden rijden. SOVJET-UNIE 64 treinen per dag aangevallen Begin 1943 hadden de Duitsers ongeveer 35.000 kilometer aan rails in de Sovjet-Unie. Zo’n groot spoorwegnet was onmogelijk te verdedigen tegen partizanen – en dat waren er veel. Alleen…

Als onderdeel van D-day bedachten de Britten en Amerikanen het ‘transportplan’ om te voorkomen dat de Duitsers versterking naar Noordwest-Frankrijk konden sturen. In de lente van 1944 vlogen geallieerde bommenwerpers naar spoorwegstations, rangeerterreinen en depots in steden als Le Mans, Laon en Amiens. In totaal vielen er 76.200 ton bommen op Duitse spoorwegfaciliteiten in de aanloop naar D-day op 6 juni 1944, toen er nieuwe aanvallen volgden op stations bij de kust en op bruggen en spoorwegknooppunten verder landinwaarts. En het plan werkte, zo blijkt uit een Duits verslag van 13 juni 1944: ‘De aanvallen (…) hebben alle hoofdlijnen uitgeschakeld, en de kustverdediging is nu afgesneden van alle bevoorradingsbases in het achterland’. Ook de geallieerden beschreven het effect van het transportplan op de Duitse mobiliteit als aanzienlijk. ‘De troepen werden…

VIRGINIA: Jaywalken mag Sinds de wetswijziging in maart 2021 kan de politie voetgangers niet langer aanhouden als hun enige overtreding het oversteken van de weg is. NEVADA: Woestijnstaat schrapt verbod Tot 2021 konden voetgangers in Nevada zes maanden cel en 1000 dollar boete krijgen, maar sinds 2021 is de maximale straf 100 dollar. CALIFORNIË: Meer voetgangers Tot 2023 konden voetgangers in Californië worden bestraft voor oversteken buiten een oversteekplaats. Met de wetswijziging willen politici mensen stimuleren om te lopen in plaats van te rijden. NEW YORK: Omstreden wet gehekeld In New York is de boete voor jaywalken 250 dollar. Sommige Democraten willen de boete afschaffen omdat zwarte mensen en Latino’s harder worden getroffen door de wet, die bijna iedereen overtreedt. TEXAS: Taakstraf is mogelijk Als je in Texas door rood…

In de jaren 1920 publiceerde Edward Bernays Crystallizing Public Opinion (1923) en Propaganda (1928), waarin hij betoogde dat de publieke opinie gecontroleerd kon en moest worden. ‘Als we de mechanismen en motieven van het groepsbewustzijn begrijpen, zou het dan niet mogelijk zijn om de massa’s te controleren en ondergeschikt te maken aan onze wil zonder dat ze het weten?’ schreef hij in Propaganda, waarbij hij erop wees dat ‘het degenen zijn die aan de touwtjes trekken die de publieke opinie beheersen’. De boeken bereikten ook nazi-Duitsland, waar Joseph Goebbels ze met grote belangstelling las. De ideeën van Bernays waren precies wat de minister van Propaganda nodig had om het Duitse volk te manipuleren – zoals Goebbels in 1933 onomwonden zei tegen de Amerikaanse verslaggever Karl von Wiegand. ‘Volgens Wiegand zei…

Overbetaling Göring kreeg salaris zonder te werken Rijksmaarschalk Hermann Göring had allerlei posities, die deels slechts uit een titel bestonden, maar hem wel veel geld opleverden. Zo was hij ministerpresident van Pruisen, minister van de economie, voorzitter van de Rijksdag, rijksjachtopziener en hoofd van de Luftwaffe, om maar een paar van zijn functies te noemen. Naast zijn vele papieren posten zat hij in raden van bestuur en had hij aandelen van bedrijven als Benz en BMW en van fabrieken die vliegtuigen maakten voor de Luftwaffe. Daarnaast bouwde hij een enorme kunstcollectie op door galeries en woningen te plunderen. Göring verdiende meer dan 1.250.000 rijksmark per jaar. Ter vergelijking: een gewone arbeider had in het Derde Rijk een jaarsalaris van 2000 tot 5000 mark. Het was een publiek geheim dat Göring…

HERFST 1915 Mata Hari gerekruteerd door Duitse consul De Duitse consul in Amsterdam werft Mata Hari als spion voor Duitsland. Hij geeft haar drie flessen onzichtbare inkt en de schuilnaam ‘H21’. 1916 Frankrijk wil Mata Hari ook hebben Mata Hari begint een relatie met de Russische piloot Vladimir de Masloff, die gewond in het ziekenhuis in het Franse Vittel ligt. Om hem in het oorlogsgebied te mogen bezoeken, stemt ze ermee in om voor Frankrijk te spioneren. DECEMBER 1916 Duitse kolonel wordt achterdochtig Mata Hari krijgt een affaire met majoor Kalle, de Duitse militair attaché in Madrid. Via hem hoort ze over een Duitse duikbootoperatie in Noord-Afrika. Mata Hari verklapt het geheim aan een Franse minnaar, kolonel Joseph Denvignes. JANUARI 1917 Duitsland offert Mata Hari op Majoor Kalle lekt opzettelijk…

Een horige was zelfs niet van zijn verplichtingen af als hij stierf. De heer en de kerk moesten nog steeds hun deel hebben. Voordat de oudste zoon de boerderij kon overnemen, moest er heriot aan de lord worden betaald. Dat was een per-centage van de waarde van de boerderij, maar omdat maar weinig lijfeigenen geld hadden, ging het meestal in natura: de heer nam het beste trekdier van de boer, meestal een os of een paard. Het verlies van het dier was een zware klap voor de weduwe en haar gezin, en dan moest de kerk nog zijn deel hebben. Volgens de wet had de priester recht op het op een na beste dier, vaak een varken. Als de overledene geen mannelijke erfgenamen had, mocht de weduwe de boerderij niet…

Details: • Auteur: Christian Grataloup• Uitvoering: Hardcover• 640 pagina’s• Afmeting: 24,6 x 18,1 x 4,3 cm Over de auteur: Christian Grataloup is geograaf en emeritushoogleraar Geografie aan de universiteit Diderot van Parijs.in Frankrijk wordt hij ook wel beschouwd als meest historisch onderlegde geograaf. De geschiedenis komt tot leven in Historia! In elke aflevering ga je mee terug naar de keerpunten in de wereldgeschiedenis: van hartverscheurende gevechten op het slagveld en gedurfde, spannende ontdekkingsreizen tot de grootste en meest vernuftige bouwwerken. Vervlogen tijden komen tot leven en het heden wordt in perspectief geplaatst. Atlas van de Wereldgeschiedenis De Atlas van de Wereldgeschiedenis brengt de geschiedenis van de mensheid chronologisch en op ongeëvenaarde wijze in beeld. Van de Mesopotamiërs en de Oude Egyptenaren tot de Koude Oorlog en de Arabische Lente: met…

Voor een Sioux-kind was de zus van de moeder ook een moeder, en de broer van de vader een extra vader. Oudere broers en zussen en grootouders speelden ook een rol in de opvoeding van jonge kinderen, die veel tijd hadden om vrij te spelen. Moeders zorgden voor de baby’s – samen met de andere vrouwen in het gezin. Vrouwen bleven veelal veilig binnen het kamp, waar ze onder meer huiden looiden en kookten. Zo konden ze de baby, die in een zogeheten wiegbord lag, in de gaten houden. Als het kind kon lopen, was het aan de broers en zussen om het in de gaten te houden. Meisjes bleven lang bij hun moeder, maar jongens werden al op jonge leeftijd overgedragen aan hun vader en andere mannelijke familieleden. Al…

Op een dag, toen de Sioux hun winterkamp opbraken, maakte opperhoofd Thukíha Máza (Iron Shell) een laatste ronde. Hij kwam langs een oude vrouw aan de rand van het kamp. Ze zat op de grond met wat voedsel en water naast zich. Toen Thukíha Máza (1816-1896) haar vroeg waarom ze moederziel alleen was, antwoordde ze: ‘Ik ben oud en waardeloos. Mijn zoon kan niet meer voor me zorgen, dus ik moet hier zitten tot ik sterf.’ Ontzet maakte het opperhoofd een slee van twee lange palen, bizonpezen en repen huid. Toen sleepte een van zijn paarden de oude vrouw mee naar het zomerkamp, waar Thukíha Máza haar aan haar zoon overhandigde en die vermanend toesprak: ‘Hier is je moeder. En hier is een paard voor haar. Laat haar nooit meer…

Met een opzichtig, te groot jasje en een wijde broek met een extra lange horlogeketting die langs zijn been bungelde en een gigantische hoed bovenop zijn achterovergekamde haar veroverde de jonge crimineel Malcolm X de straten en nachtclubs van Harlem. Deze look werd bekend als zoot suit en was opgekomen onder zwarte muzikanten in de jazzclubs van Harlem in de jaren 1930. Het volgende decennium maakte het zoot suit de sprong vanuit de nachtclubs en gingen arme Afro-Amerikanen en hispanics uit de getto’s zich ermee tooien. Het was een rebellie tegen de conservatieve ‘witte’ kleding – en tegen de marginalisatie die jonge leden van minderheden ervoeren in Amerika met zijn rassenscheiding. De zoot suit-cultuur werd door witte conservatieven als provocatie gezien en leidde in 1943 tot rellen tussen vooral Mexicaanse…

Kernenergie veroorzaakt slechts 0,07 Kdoden per opgewekt terawattuur – inclusief ongelukken als Tsjernobyl, zo meldt de wetenschappelijke publicatie Our World in Data. Olie en kolen veroorzaken respectievelijk 18,4 en 24,6 doden. Er sterven zelfs jaarlijks 9 miljoen mensen door de deeltjes die worden uitgestoten bij de verbranding van fossiele brandstoffen, aldus de publicatie. Verder benadrukken veel deskundigen dat kerncentrales nu veel veiliger zijn dan vroeger. Nieuwe generaties kernreactoren kunnen niet meer smelten, zeggen ze. Veel deskundigen denken daarom dat kerncentrales een hoofdrol moeten spelen bij het oplossen van de klimaatcrisis, omdat ze geen kooldioxide, methaan of andere broeikasgassen produceren. Niet iedereen is echter voorstander. Zo is Greenpeace tegen kernenergie. De milieuorganisatie wijst op de problemen met radioactief afval en stelt dat kerncentrales, waarvan de bouw vaak meer dan 10 jaar…

ARCHEOLOGIE In Zuid-Spanje heeft een team archeologen de ruïnes blootgelegd van een groot gebouw uit de ijzertijd, waarvan de binnenplaats vol ligt met skeletten van paarden, runderen, varkens en zelfs een hond. Volgens de onderzoekers was het gebouw mogelijk een tempel en behoorde het toe aan de raadselachtige Tartessoscultuur, die er rituele offers bracht. De Spaanse onderzoekers zijn enthousiast, want hoewel we al wisten dat mensen in het Middellandse Zeegebied dieren offer-den in de ijzertijd, is dit de eerste keer dat er zo’n goed geconserveerde offerplaats is gevonden. Tot nu toe zijn er meer dan 6770 botten opgegraven, en uit de plekken waar ze liggen blijkt dat er drie keer dieren geslacht zijn, vooral paarden. Tijdens de eerste twee offers werden de dode dieren gewoon begraven, maar na het laatste…

Wie zei dit? Van welke historische persoon denk je dat dit citaat is? A Catharina van Siena B Søren Kierkegaard C Leo Tolstoj WANNEER was dit? Koppel deze drie gebeurtenissen aan het juiste jaartal. 1 Marco Polo reist van Venetië naar China met zijn vader en oom. □ 1206 □ 1210 □ 1271 2 Stamhoofd Temüjin wordt heerser van alle Mongolen als Dzjengis Khan. □ 1206 □ 1210 □ 1271 3 Franciscus van Assisi mag van paus Innocentius III een orde van bedelmonniken oprichten. □ 1206 □ 1210 □ 1271 Wie gaat hier schuil? Als je de persoon op de foto niet herkent, kun je uitvogelen wie het is door de letters van het anagram op hun plaats te zetten of de aanwijzingen te lezen. De oplossing staat op de…