Inhoudsopgave van Editie 3 - 2024 - Historia

ZEESLAG | Op 10 maart 241 v.Chr. vochten 400 oorlogsgaleien uit Rome en Carthago de Slag om de Egadische Eilanden bij Sicilië uit. Deze slag gaf de doorslag in de Eerste Punische Oorlog, die de machtsbalans rond de Middellandse Zee veranderde. Sinds 2010 zijn er archeologische sporen van de slag gevonden, zoals metalen stormrammen die aan de voorkant van de schepen waren aangebracht om de zijkant van vijandelijke galeien te rammen. De opgravingen onder water zijn nog bezig, en onlangs vond een internationaal team nog twee stormrammen. In totaal zijn er nu 27 stormrammen uit de grote zeeslag geborgen. Inmiddels zijn er ook munten gevonden van enkele van de duizenden gesneuvelde soldaten en zeelui. Naast stormrammen en munten zijn bij de laatste opgraving ook 27 helmen uit de zeeslag uit…

EGYPTENAREN | Als je je ogen sluit en je de geur van vanille en lariksbomen voorstelt, denk je misschien aan een koud ijsje op een warme zomerdag. Maar nu melden Duitse geoantropologen dat die geur zich verspreidde tijdens het balsemen van mummies in het oude Egypte. De experts hebben kruiken onderzocht die begraven waren bij de Egyptische edelvrouw Senetnay, die leefde in de 16e eeuw v.Chr. In de kruiken vonden ze enkele geurige ingrediënten die werden gebruikt om de mummie te balsemen. De potten bleken onder andere geurresten van lariksboomhars en pistacheboomextract te bevatten. Daarnaast bevatten ze een speciale organische verbinding, coumarine, die door plan-ten wordt geproduceerd en een vanillegeur kan afgeven. De vondst geeft niet alleen de geur prijs, maar ook de uitgebreide handelsroutes van de Egyptenaren. ‘Veel ingrediënten die…

29 mei 1923 was een historische dag voor gendergelijkheid en de kledingkast van vrouwen. Op die dag gaf de Amerikaanse minister van Justitie, Harry M. Daugherty, namelijk groen licht voor vrouwen om een broek te dragen – ook in het openbaar. Dat besluit markeerde de laatste stap in de strijd voor vrouwelijke kledingvrijheid, die in de jaren 1850 was begonnen. Vrouwen in andere culturen droegen allang broeken, maar vrouwen in het Westen zaten gevangen in jurken en rokken. Voor de eerste voorvechters van vrouwenrechten werd genderspecifieke kleding gezien als een vorm van onder-drukking van vrouwen. Als protest gingen vooraanstaande feministen in de VS wijde broeken dragen – geïnspireerd op de salwars uit onder meer India. De wijde broeken – die ze zelf ‘vrijheidskleding’ noemden – zorgden voor grote ergernis…

Tot voor kort dachten onderzoekers dat de eerste Europeanen ongeveer 14.000 jaar geleden pijl-en-boog begonnen te gebruiken. Maar na een nieuwe vondst in Frankrijk staat die theorie op losse schroeven: het wapen kwam hier 40.000 jaar eerder ook al voor. De nieuwe vondst komt uit een Zuid-Franse grot en bestaat uit een paar honderd kleine pijlpunten van vuursteen. Bij de pijlpunten vonden de archeologen ook een kindertandje, dat kon worden gedateerd op 52.000 v.Chr. Uit onderzoek is gebleken dat de tand van een moderne mens – Homo sapiens – was, en dat is erg verrassend, want het zuiden van Europa werd op dat moment nog gedomineerd door de mensensoort Neanderthaler. Eerdere archeologische vondsten hebben er altijd op gewezen dat Homo sapiens pas zo’n 10.000 jaar later zijn intrede deed in…

TOERNOOIREGELS 1 Stoot je de tegenstander van zijn paard of versplintert je lans op hem, dan krijg je punten. 2 Een ridder die de helmpluim van zijn tegenstander raakt, krijgt een extra beloning. 3 Als een ridder op zijn knieën valt of met zijn hand moet steunen, wordt dat bestraft. 4 Als de scheidsrechter zijn witte staf in het krijt gooit, dan is de strijd afgelopen. Anno 1062 besefte de Franse ridder Godfried van Preuilly plotsklaps dat riddertoernooien misschien wel spannend waren als sport, maar toch ook dodelijk. Zijn deelname aan het jaarlijkse steekspel even buiten het Franse Tours werd namelijk zijn laatste. Hoe Godfried precies omkwam, is niet bekend, maar één ding staat was: het ging er bloedig aan toe. Godfried van Preuilly was niet de eerste, en al helemaal niet de laatste…

Toernooipaarden werden zorgvuldig uitgekozen en gewoonlijk in een jaar tijd klaargestoomd voor hun taak. Ze konden op hun achterbenen in de richting springen die de ruiter aangaf, en op bevel naar voren of naar achteren trappen. Die gedegen training maaktede paarden nog duurder, en het verlies van één paard kon zelfs zeer welgestelden al te gronde richten. Om de kostbare dieren voor een dodelijke botsing in het krijt te behoeden werd een hek tussen de tegenstanders geplaatst.…

STIERENVECHTEN Hemingway was gefascineerd door stierengevechten en verbeeldde het bloedige drama in meerdere werken, waaronder zijn essayistische weergave van het stierenvechten in *Death in the Afternoon* uit 1932. Hier schrijft Hemingway dat hij keek naar stierengevechten om te leren schrijven: ‘Ik probeerde te leren schrijven en wilde beginnen met de eenvoudigste dingen, en een van de eenvoudigste van alle verschijnselen, en ook een van de meest fundamentele, is de gewelddadige dood.’ VISSEN Samen met de jacht op groot wild was vissen een van de grootste passies van de auteur. Hij leerde vissen van zijn vader en stond op latere leeftijd te boek als een van de beste vissers van het Caribisch gebied. Vissen is ook een thema in verschillende boeken en staat centraal in zijn laatste grote werk, The Old…

In het vijfde jaar van zijn bewind I liet Achnaton een gloednieuwe hoofdstad bouwen, circa 300 kilometer ten noorden van Thebe, tot dan toe het religieuze centrum. Een paar jaar later telde de stad Achetaton (het huidige Amarna) al 50.000 inwoners. Na Achnatons dood werd de stad verlaten, en de farao’s na hem gebruiken haar als steengroeve. Er mocht niets overblijven van de stad van de ketterse koning. Dit werkte echter averechts, want moderne archeologen konden hele muren van Achetaton reconstrueren omdat ze waren hergebruikt in andere bouwwerken. De huizen staan er niet meer, maar de fundamenten zijn intact. De stad, waar de beroemde buste van koningin Nefertiti werd gevonden, was gebouwd van leem en steen. Er stonden grote tempels en paleizen, waaronder het rijk versierde noordelijk paleis, waar leden…

Slaven, suiker en rum waren slechts een paar van de goederen die Spaanse schepen uit Zuid-en Midden-Amerika haalden. En de Britten keken afgunstig toe, want de Spanjaarden hadden het handelsmonopolie in hun enorme rijk. Toen bedachten Britse kooplieden in de jaren 1730 een gemeen plan: als het volk zich tegen Spanje zou keren, zou Groot-Brittannië het land de oorlog verklaren. In 1738 kregen ze hun kans. Toen verspreidde het verhaal over de mishandeling van de Britse koopman Robert Jenkins zich als een lopend vuurtje. Tijdens een hoorzitting in Londen beweerde Jenkins dat de Spanjaarden zijn schip hadden aangevallen en hem beschuldigden van smokkel. Voor straf sneden ze een van zijn oren af. Het gerucht ging dat Jenkins zijn afgehakte oor in een pot met pekel had bewaard als bewijs. Het…

Heel veel goud Bij de Filipijnen viel Anson een Spaans schip aan dat op weg was van Acapulco naar Spanje. Het galjoen zat vol met goud en andere kostbaarheden. In de lading vond Anson onder andere 18 kisten met goud en talloze vaten met goudstof. Een fortuin aan munten De Nuestra Señora de Covadonga, zoals het schip heette, had ook 1,3 miljoen munten aan boord. Deze reales de a ocho, of pieces-of-eight zoals de Britten ze noemden, waren gemaakt van het zilver dat door slaven uit Zuid-Amerikaanse mijnen werd gehaald. Een ton zilverstaven Volgens de regels van de Britse marine kreeg Anson 3/8e van de buit die zijn schip buitmaakte. Naast 37,5 procent van alle zilvermunten en goud, kreeg hij dus ook een groot deel van de 1070 kilo aan…

De Noordpool ligt niet op land, waardoor het extreem moeilijk was voor poolvorsers om dit ongrijpbare punt in de Noordelijke IJszee te bereiken.Sommigen probeerden het via het drijfijs, andere met schepen, en weeranderen kozen in hun zoektocht naar toem voor een luchtballon. Maar niemand kon onomstotelijk bewijzen op de Noordpool te zijn geweest – tot Stalin er genoeg van kreeg. Hij liet een militair vliegtuig met drie mannen en een kompas naar een ijsschots vliegen om korte metten te maken met de discussie. William Edward Parry 1827 Drijfijs maakte verovering van de Noordpool onmogelijk Na mislukte pogingen om de Noordwestelijke Doorvaart – de kortste route naar Azië – te vinden, verklaarde de Engelsman William Parry in 1826 dat zijn nieuwe missie was om ‘de Noordpool te bereiken’. Zijn plan werd…

Na het succes in 1918 werd de eerste moderne tank ter wereld een exportsucces voor Frankrijk, dat duizenden exemplaren over de hele wereld verkocht. Ze werden ingezet tegen de bolsjewieken tijdens de Russische burgeroorlog en door de Fransen in Marokko en Syrië, waar ze vanwege hun formaat heel geschikt waren voor stedelijke oorlogsvoering. Toen Hitler in mei 1940 Frankrijk binnenviel, werden 504 Renault FT’s ingezet, maar de Franse ‘muggen’ hadden geen schijn van kans tegen de Duitse Panzer III en IV. De bepantsering en de vuurkracht waren geen partij voor de vijand, en ze waren aanzienlijk langzamer dan de Duitse tanks. In totaal vielen 1704 minitanks in handen van de vijand, die ze gebruikte om landingsbanen te bewaken en in steden te patrouilleren. De Renaulttanks werden na de TweedeWereldoor-log nog…

Details: • Paperback • 400 pagina’s • Marieke van Delft en Reinder Storm • 2962 gram De geschiedenis komt tot leven in Historia! In elke editie ga je mee terug naar de keerpunten in de wereldgeschiedenis: van hartverscheurende gevechten op het slagveld en gedurfde, spannende ontdekkingsreizen tot de grootste en meest vernuftige bouwwerken. Vervlogen tijden komen tot leven en het heden wordt in perspectief geplaatst. De geschiedenis van Nederland verteld aan de hand van 100 oude kaarten Dit boek vertelt de geschiedenis door de lens van cartografie. Beginnend met het oudste Nederlandse kaartje uit 1307, neemt het je mee op een reis door eeuwen van veranderingen en constante elementen in ons land. Het boek belicht niet alleen politieke en bestuurlijke ontwikkelingen, maar ook de evolutie van steden, gebouwen, en het…

Russische geboorten in miljoenen van 1900 tot 1999 De oorlog kostte niet alleen een onvoorstelbaar aantal Russische levens, maar had ook een enorme impact op latere generaties, omdat het mannentekort tijdens en direct na de oorlog het geboortecijfer in hoge mate beïnvloedde. Het dieptepunt werd bereikt in 1943, toen er nog maar een derde van het aantal kinderen geboren werd dat tijdens de twee vorige dieptepunten ter wereld was gekomen – in 1917 vanwege de Eerste Wereldoorlog en in 1934 vanwege hongersnood. Vlak na de Tweede Wereldoorlog leek het geboortecijfer te stijgen, maar toen begonnen de demografische naweeën van het conflict. Een kwart eeuw later, eind jaren 1960, kregen de kinderen van ouders in oor-logstijd zelf kinderen, maar deze generatie was zo klein dat het geboortecijfer opnieuw kelderde. De vicieuze…

1 Kiesstelsel was geërfd van aartsvijand ‘Er is niets wat ik zozeer vrees als een verdeling van de republiek in twee grote partijen, elk onder haar eigen leider.’ Dat zei John Adams – een van de ondertekenaars van de Onafhankelijkheidsverklaring – in 1787. Toch legden de Founding Fathers van de VS al twee jaar later de kiem voor het tweepartijenstelsel, toen het land onafhankelijk werd van Groot-Brittannië. Ze kopieerden het Britse kiesmannenstelsel en verdeelden het land in kleine districten. De kandidaat die daar de meeste stemmen kreeg, won dat district. Stemmen op andere partijen gingen verloren. Dit stelsel bevoordeelt grote partijen, omdat burgers liever niet hun stem willen verspillen door op een kleine partij te stemmen. 2 Boeren en burgers vechten om de macht In 1789 konden Amerikanen voor het…

VIKINGEN | Iedereen kent de Vikingen – de dappere Scandinaviërs die in hun robuuste en wendbare schepen de wereldzeeën bevoeren als handelaars en rovers. Maar wanneer werden de Scandinaviërs Vikingen, en waarom? Tot nu toe kon de wetenschap alleen maar gissen naar deze en andere mysteries uit de Vikingtijd. Maar nu kan een nieuwe dateringstool het raadsel oplossen. Door de kennis van astronomen over zonnestormen te gebruiken, kunnen archeologen de gebeurtenissen in de Vikingtijd zeer precies in kaart brengen. Tot nu toe was koolstof 14-datering het belangrijkste instrument voor onderzoekers om artefacten uit de Vikingtijd te dateren. Bij deze methode wordt de hoeveelheid van de radioactieve isotoop koolstof 14 in artefacten gemeten. De methode is echter onzeker als er geen ankerpunten zijn – betrouwbare dateringen van belangrijke jaren die als…

ONDER WATER | De Amerikaanse B-24-bommenwerper had bijna Malta bereikt. Maar in het zicht van de veilige haven brak er brand uit aan boord en vielen de motoren uit. Kort daarna stortte het vliegtuig neer in zee bij Benghajsa Point op Malta. Negen van de tien bemanningsleden wisten aan land te komen, maar één man kwam nooit uit het wrak – tot nu. In de zomer van 2023 lokaliseerden duikers van de Universiteit van Malta de bommenwerper – met het lichaam van sergeant Irving R. Newman. Newman was mitrailleurschutter op de bommenwerper toen die boven Italië werd geraakt door luchtafweer. Het is niet bekend of de 22-jarige inwoner van Californië al dood was toen het vliegtuig in zee stortte. Voordat ze hun vondst bekendmaakten, moesten de Amerikaanse autoriteiten er zeker…

TWEEDE WERELDOORLOG | In Duitsland wordt een voormalige SSbewaker van concentratiekamp Sachsenhausen vervolgd. De man, wiens naam niet is vrijgegeven, wordt beschuldigd van medeplichtigheid aan de moord op 3300 gevangenen. Omdat de verdachte ten tijde van de misdaden nog geen 18 was, valt zijn zaak volgens de Duitse wet onder het jeugdrecht, ook al is hij inmiddels 98 jaar. In oktober 2022 onderging de hoogbejaarde beklaagde een psychologische evaluatie om te bepalen of hij mentaal in staat was om terecht te staan. De psychologen oordeelden dat hij ondanks zijn hoge leeftijd het proces gedeeltelijk zou kunnen bijwonen. De afgelopen jaren heeft Duitsland meerdere rechtszaken aangespannen tegen voormalige kampbewakers, in een laatste wanhopige poging om de verantwoordelijken voor een van de zwartste bladzijden uit de Duitse geschiedenis ter verantwoording te roepen.…

‘Netflix probeert verwarring te zaaien en ver-spreidt de valse informatie dat de Egyptische beschaving van zwarte oorsprong is,’ zei de bekende Egyptische archeoloog Zahi Hawass. Hij zei dit naar aanleiding van het nieuwe docudrama van Netflix over de Egyptische koningin Cleopatra (69-30 v.Chr.). In de serie wordt Cleopatra gespeeld door een zwarte actrice, en dat heeft geleid tot kritiek uit Egypte, Griekenland en Macedonië. De etniciteit van Cleopatra wordt niet vermeld in oude bronnen, maar er zijn wel aanwijzingen die ons in de richting kunnen wijzen van de afkomst van de koningin. Het is bekend dat Cleopatra werd geboren in een dynastie die 250 jaar eerder was gesticht door de Macedonisch-Griekse Ptolemaeus I. De dynastie stond bekend om inteelt, waarmee de koninklijke lijn zuiver moest blijven. De grootvader van Cleopatra…

Al die toernooien en lansgevechten eisten dat er continu geoefend werd. Alleen al het vasthouden van een eikenhouten lans tijdens een wilde galop vergde veel kracht, terwijl ook snelheid geboden was. Die snelheid werd geoefend met een quintain. Dit oefentoestel bestond uit een houten mast met een draaiarm in de top. Aan het ene uiteinde zat een schild, aan het andere hing een zandzak. De lansvechter reed in volle vaart met zijn lans op de quintain af en probeerde het schild met zijn lans te raken. Als hij niet vlug genoeg was, kreeg hij de draaiende zandzak met het volle gewicht tegen zich aan. Ridders moesten ook heel goed kunnen mikken. Die vaardigheid werd geoefend met ringsteken, waarbij ze in volle galop met hun lans een ringetje moesten doorsteken.…

Het papieren uiteinde van het toiletpapier moet naar de gast toe wijzen, zodat hij of zij gemakkelijk een stuk kan afscheuren zonder tegen de muur aan te komen. Dit blijkt uit de tekening die de Amerikaan Seth Wheeler in 1891 indiende toen hij de toiletrol patenteerde. Wheeler had geperforeerdpapier om een kartonnen buis gerold, zodat die gemakkelijk aan een houder aan de muur kon worden gehangen. En Seth Wheeler gaf dus zelf antwoord op de vraag: moet het uiteinde van de toiletrol in de richting van de muur, of in de richting van de gebruiker hangen?…

Nazi-Duitsland wilde de VS koste wat het kost buiten de Tweede Wereldoorlog houden, die eind jaren 1930 snel naderde. Het laatste waar de Führer op zat te wachten, waren duizenden Amerikaanse nazi’s die hun politici bang maakten met de Hitlergroet. Op 1 maart 1938 verbood Hitler Amerikaanse nazi’s daarom om hakenkruizen te gebruiken op uniformen en vlaggen. Maar organisaties als de German American Bund (GAB) waren niet zo gezeglijk. Er was geendirect contact tussen de GAB en het Duitse naziregime en de Amerikaanse nazi’s kregen geen financiële steun van Hitler, dus de GAB bleef op grote schaal hakenkruizen gebruiken. In februari 1939, toen de German American Bund in Madison Square Garden, New York zijn grootste massabijeenkomst tot dan toe hield met 22.000 bezoekers, hingen er enorme banieren met hakenkruizen naast…

De Duitsers hoorden het gebrom van de vijandelijke tanks al lange tijd in de verte. Ze hebben zich dan ook opgemaakt voor de strijd. Maar als op 31 mei 1918 30 Franse Renault-tanks opdoemen uit de korenvelden bij Forêt de Retz, 80 kilometer ten noordoosten van Parijs, weten zelfs de Duitse veteranen niet wat ze zien. Vergeleken met de 28 ton zware Mark IV van de Britten lijken de Franse tanks op een stuk speelgoed. Maar als de minitanks aanvallen, lacht niemand meer – dat merkte ook kapitein Aubert. Hij zat in een van de tanks en zag hoe de Fransen op de vijand af reden. ‘We draaiden de geschutskoepel. Er lag een Duits mitrailleursnest op amper 45 meter afstand. We schoten vijf keer om deze stelling uit te schakelen,…

Mannen per 1000 vrouwen in de USSR (31-70 jaar) Hoewel de hele Sovjet-Unie veel mannen verloor in de oorlog, werd Rusland het zwaarst getroffen. Met 108,4 miljoen inwoners had het in 1939 65 procent van de Sovjetbevolking binnen zijn grenzen. Omdat Stalin tot 1959 volkstellingen verbood, kent niemand de precieze omvang van de verliezen.Maar de cijfers van 1959 brengen de tragedie aan het licht. In de hele Sovjet-Unie was een extreme afname van het aantal mannen te zien in de ‘oorlogsgeneratie’, geboren tussen 1889 en 1928 – mannen die oud genoeg waren om te vechten in de oorlog. In deze leeftijdsgroep (die in 1959 31 tot 70 jaar oud was) waren er 18,4 miljoen meer vrouwen dan mannen. Voor elke 1000 vrouwen van de oorlogsgeneratie waren er slechts 641 mannen.…

Verliescijfers van de Tweede Wereldoorlog zijn vaak onnauwkeurig. Voor de meeste landen gaat het om schattingen. 26,6 miljoen doden Sovjet-Unie: Met bijna 27 miljoen doden was de Sovjet-Unie de natie die verreweg de meeste levens verloor in de Tweede Wereldoorlog. Het extreem hoge aantal slachtoffers is toe te schrijven aan de vernietigingsoorlog die de Duitsers voerden en de minachting voor mensenlevens van Hitler en Stalin. China: Al in 1937 vielen Japanse troepen China binnen op zoek naar grondstoffen. De Japanners toonden geen genade en alleen al tijdens het bloedbad van Nanking in 1937 vielen er zo’n 260.000 doden. Oost-China was tot augustus 1945 bezet, en na acht jaar waren er ruim 15 miljoen burgers en bijna 4 miljoen soldaten omgekomen. Duitsland: Hitlers streven naar Lebensraum werd 4,4 miljoen Duitse soldaten fataal.…

Soldaten kampten met psychisch leed Tegen 1948 waren zo’n 8,5 miljoen Sovjetsoldaten te-ruggekeerd naar hun fami-lie, maar de wrede oorlog had een zware wissel ge-trokken op hun geestelijke gezondheid. Miljoenen mannen kampten met een levenslang oorlo gstrauma. Krijgsgevangenen waren verdacht Na de oorlog keerden 1,8 miljoen krijgsgevangenen uit Duitse kampen terug naar de Sovjet-Unie. Ze waren echter niet welkom omdat ze van verraad werden verdacht. Daarom kwamen ze vaak niet in aanmerking voor hoger onderwijs of een carrière. Veel overlevenden verhongerden Droogte, stortregens en tekorten aan arbeiders leidden tot hongersnood in de Sovjet-Unie in 1946 en 1947. De oplossing van het regime was om de boeren en werklozen hun graanrantsoenen te ontnemen, waardoor miljoenen mensen verhongerden. Werknemers mochten niet van baan veranderen Tijdens de oorlog mochten werknemers in essentiële sectoren…

Boek uit 1898 voorspelde ramp met de Titanic 14 jaar voordat de Titanic een ijsberg raakte en zonk, verscheen er een roman over het zinken van een luxe oceaanstomer. Het boek vertelde het verhaal van de onzinkbare Titan, die toch zonk na een aanvaring met een ijsberg. En er waren meer bizarre overeenkomsten. De meeste romans van Morgan Robertson zijn al lang vergeten, maar Futility doet lezers nog steeds huiveren. Robertson haalde inspiratie uit zijn meer dan 20 jaar op zee en schreef in 1898 een dramatisch verhaal over een schipbreuk in de Noord-Atlantische Oceaan. 14 jaar later zou blijken dat hij bizar genoeg het lot van de Titanic had voorspeld. In het boek kiest een 269 meter lange oceaanstomer het ruime sop – precies even lang als de Titanic.…

Heeft vrijwel niets met de werkelijkheid te maken. Doet volledig recht aan de historische details. ‘ Is this the real life? Is this just fantasy?’ mijmert frontman Freddie Mercury met zijn formidabele rock-tenorstem in Queens beroemdste lied ‘Bohemian Rhapsody’ uit 1975. In 2018 kwam de gelijknamige filmbiografie over de Britse rockband uit – en helaas bevat die meer fantasie dan waargebeurde feiten. Bohemian Rhapsody is een gezinsvriende-lijke versie van een van de meest door schandalen omgeven en polariserende rockbands ter wereld. Alle schandalen zijn gladgestreken om plaats te maken voor een gepolijste afschildering van de band en zijn enigmatische leadzanger. De paar conflicten die in de twee uur durende film naar voren komen, zijn in het beste geval oppervlakkig en in het slechtste geval historisch onjuist. Waar zijn de scènes…

ARCHEOLOGIE | Een groep Oostenrijkse paleontologen stuitte op een verrassing toen ze onlangs een kleiput onderzochten ten noorden van de stad Graz in Zuid-Oostenrijk. Tussen de fossielen van reptielen en zoogdieren bevonden zich enkele versteende brokken. Bij nader onder-zoek bleken dit uitwerpselen te zijn. Ze waren net zo oud als de fossielen die eromheen lagen: 12 miljoen jaar, vertelt Martin Gross, paleontoloog aan het Universalmuseum Joanneum, die de bijzondere vondsten samen met collega’s onderzocht. Uit de chemische samenstelling van de uitwerpselen bleek dat ze afkomstig zijn van katachtigen, namelijk een kleine hyena en een Albanosmilus – een roofdier van zo’n 100 kilo dat leek op de sabeltandkat uit de ijstijd en 15 miljoen tot 5 miljoen jaar geleden leefde. Het zijn de oudst bekende uitwerpselen van deze roofdieren en dat…

‘Het is een geweldig middel!’ Dat zei de voormalige presidentskandidaat Bob Dole enthousiast toen hij in mei 1998 te gast was bij de Amerikaanse talkshow Larry King Live. Dole vertelde dat hij zeven jaar eerder impotent was geworden na een operatie voorprostaat-kanker, maar dat hij nu weer paraat stond dankzij een blauw pilletje: Viagra. Dole was niet de enige die blij was met Viagra. Een paar maanden voor zijn tv-optreden was het leven van miljoenen mannen en vrouwen drastisch veranderd, toen de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) de eerste pil tegen impotentie goedkeurde. De reis van de pil naar de VS begon in de jaren 1980 in een Brits laboratorium, waar onderzoekers van het farmaceutische bedrijf Pfizer werkten aan de ontwikkeling van medicijnen tegen pijn op de borst. ‘Oorspronkelijk…

Stiefmoeders hebben bijna altijd een slechte reputatie gehad. Gewetenloze stiefmoeders komen inderdaad in verhalen en sprookjes uit de meeste culturen voor, en onderzoekers hebben meer dan 900 verhalen uit de hele wereld gevonden waarin stiefmoeders als schurken worden afgeschilderd. De bezoedelde reputatie van deze slechte vrouwen gaat terug tot het Oude Testament, waarin Abrahams vrouw Sara in een poging de erfenis van haar eigen zoon te beschermen haar stiefzoon de woestijn in stuurt. Ook in de Griekse mythologie maken stiefmoeders veel Griekse helden het leven zuur. Zo beschuldigt koningin Phaedra haar stiefzoon Hippolytos van verkrachting omdat hij haar avances niet beantwoordt, waarna ze hem laat vermoorden. Nu zijn boze stiefmoeders vooral bekend uit sprookjes – niet in de laatste plaats dankzij de gebroeders Grimm, die in de 19e eeuw Duitse…

Tijdens de latere toernooien werden de ridders van top tot teen beschermd. Hun harnas was vaak speciaal gemaakt voor de heftige toernooien en woog meestal meer dan de gewone uitrusting voor het slagveld. Een harnas kon wel 40 kilo wegen, en alleen al de helm woog 8 tot 10 kilo. Ondanks die uitrusting konden ze zich redelijk bewegen. Alle delen ervan waren maatwerk en sloten prachtig aan op het lichaam eronder. Om de ridder zo goed mogelijk te kunnen beschermen moesten de wapensmeden helmen maken met zo klein mogelijke oogopeningen. Bij sommige modellen kon je alleen maar naar buiten kijken als je naar beneden keek. Die houding van het hoofd was de beste in de korte tijd dat de ridder op zijn tegenstander af reed. Ook de paarden werden mettertijd…

In de jaren 1920 trokken kunstenaars I in de dop massaal naar Parijs. In de Stad der Steden konden bohemiens goedkoop leven, café crème drinken in de cafés op de boulevards en absint in de kroegen in de zijstraten. Hemingways verblijf in Parijs was de gelukkigste tijd van zijn leven, zoals blijkt uit zijn vrolijke en gevoelige memoires A Moveable Feast (postuum uitgegeven in 1964). Hier schrijft hij: ‘Als je het geluk hebt dat je als jongeman in Parijs hebt gewoond, dan draag je dat de rest van je leven met je mee, waar je ook naartoe gaat, want er komt geen einde aan Parijs.’ Zijn leven in Parijs kende echter ook een keerzijde: wanneer hij met zijn zoontje door de Tuilerieën wandelde, draaide hij discreet een paar duiven de…

We schrijven 1336 v.Chr. Het land aan de Nijl is in rep en roer. Farao Achnaton – de ketterse koning – is dood, en nu trekken er woedende menigten door het land. Die worden geleid door de priesters, die eindelijk een kans zien om wraak te nemen op de farao die hun goden verbood en henzelf uit hun tempels zette. De priesters dragen het volk op om elke herinnering aan Achnaton uit te wissen. De standbeelden van de overleden farao moeten worden kapotgeslagen, zijn naam moet van alle inscripties worden gewist en zijn tempels moeten worden verwoest. Want door Achnaton is Egypte nu slechts een schaduw van zijn vroegere zelf. De tempels zijn vervallen, de oude steden zijn verkommerd en de vazalstaten zijn in vijandelijke handen gevallen. Maar hoe kon…

Na zijn dood werd Achnaton begraven in zijn nieuwe stad, maar het graf werd korte tijd later vernield. Wat er met de mummie is gebeurd, is niet bekend. Eén theorie is dat hij werd herbegraven in de Vallei der Koningen in Thebe in het mysterieuze graf DK55, dat in 1907 werd ontdekt. Er lag een gebroken kist met een doorgekraste naam en het gezicht op het deksel eraf gescheurd. Mogelijk wilde iemand de identiteit van de mummie verbergen. Omdat meerdere objecten in het graf ook uit Achnatons tijd dateren, vermoeden geleerden dat de ketterse koning hier lag. In 2010 onderwierpen Egyptische experts de overblijfselen aan een DNA-test om het raadsel op te lossen. Het bleek dat de persoon in tombe DK55 hoogstwaarschijnlijk een zoon was van farao Amenhotep III en…

De jodenvervolging door de nazi’s tijdens de Kristallnacht (8-10 november 1938) leidde tot internationale verontwaardiging. Maar Father Coughlin legde 10 dagen later in zijn blad Social Justice uit dat de Duitsers gewoon spontaan en terecht wraak hadden genomen na jaren van wreedheden door de joden. Joseph Goebbels had het zelf niet beter kunnen zeggen, en de woorden waren een vrijwel direct citaat van een uitspraak die Hitlers propagandaminister een paar dagen eerder had gedaan. Als Coughlin zijn donderpreken hield op de nationale Amerikaanse radio, citeerde hij ook – net als Goebbels – graag uit de ‘Protocollen van de wijzen van Zion’, die zouden bewijzen dat de joden bezig waren met een internationale samenzwering om de wereldheerschappij te veroveren. Deze protocollen waren echter al in 1921 door de Engelse krant…

De planken breken als luciferhout-jes en de ratten schieten uit het laadruim. Op 14 mei 1741 slaat het Britse oorlogsschip HMS Wager tegen een rots voor de kust van Zuid-Amerika. Het water stroomt naar binnen. Benedendeks verdrinken de bemanningsleden, die al zo goed als dood zijn door scheurbuik. De rest van de bemanning verlaat halsoverkop het schip en vlucht naar een winderig rotseiland 25 kilometer buiten de kust. Op dit eiland, dat sindsdien Wager Island heet, hebben ze geen voedsel, maar wel veel rum – een giftige cocktail die alleen maar erger wordt door de onervaren en opvliegende kapitein. De 140 opvarenden kunnen niet naar het vasteland vluchten, want daar ligt de vijand waartegen ze vochten op de loer: de Spanjaarden. Al snel sterven de Britten van de honger, maar…

De Britse marine stond bekend om haar strenge regels en harde straffen. Ook de kapitein van de Wager riskeerde zijn leven als hij orders negeerde. In 1703 had de marine nog laten zien dat een hoge rang je niet beschermt tegen de doodstraf. Amper 40 jaar vóór de Wager werd kapitein Richard Kirkby aangeklaagd wegens lafheid en het negeren van een direct bevel om de vijand aan te vallen. Tijdens een zeeslag tegen de Fransen bij West-Indië had Kirkby niet alleen verzuimd om drie andere Britse marineschepen te hulp te schieten. ‘Hij verstopte zich ook achter de bezaansmast en wierp zich op het dek toen de eerste schoten klonken,’ ver-klaarde een ooggetuige. De rechtbank veroordeelde Kirkby, de zoon van een parlementslid, ter dood en op 16 april 1703 knielde hij…

DE FROT-LAFFLY Fort op wielen In 1914 voorzag ingenieur Paul Frot een stoomwals van bepantsering en vier machinegeweren. Het voertuig kon door prikkeldraadversperringen breken, maar was zo moeilijk te manoeuvreren dat het project werd gestaakt. SAINT-CHAMOND Kanon op rupsbanden De 8,9 meter lange Saint-Chamond kreeg in 1917 zijn vuurdoop, maar werd geen succes. De tank had een kanon, maar moest in de richting van zijn doelwit draaien. En hij was zo zwaar dat hij voortdurend vast kwam te zitten. DE BOIRAULT-MACHINE Dinosaurus op het slagveld In 1915 bouwde ingenieur Louis Boirault een ruitvormige machine. Het voertuig, waarvan de ‘banden’ helemaal om de bestuurder (zie pijl) en motor draaiden, moest het prikkeldraad platwalsen en over kuilen rollen. Maar de machine was een fiasco.…

CA. 1,8 MLN JAAR GELEDEN Voorouder loopt rechtop De eerste mensensoort die voornamelijk rechtop liep, Homo erectus, ontstaat circa 1,8 miljoen jaar terug in Afrika. CA. 700.000 JAAR GELEDEN Homo heidelbergensis Homo erectus ontwikkelt zich tot Homo heidelbergensis, waaruit waarschijnlijk zowel de Neanderthaler als de latere Homo sapiens is geëvolueerd. CA. 400-500.000 JAAR GELEDEN Migratie naar Eurazië Homo heidelbergensis splitst zich in twee groepen. Eén groep migreert naar Azië (de latere denisovamens). De andere groep (de Neanderthalers) verspreidt zich zoals te zien is op de kaart hierboven. CA. 200.000 JAAR GELEDEN Zelfstandige soort De oudste vondsten van Neanderthalers als aparte soort met herkenbare eigenschappen komen uit Ehringsdorf, Duitsland en zijn bijna 200.000 jaar oud. CA. 60-70.000 JAAR GELEDEN Ontmoeting met Homo sapiens Homo sapiens verlaat Afrika en verspreidt zich in…

Terwijl het Amerikaanse leger oorlog voerde tegen de laatste vrije indianen in Noord-Amerika, groeide aan de oostkust juist bev desympathievoordeinheemse olking. Nu de indianen niet langer een bedreiging vormden voor de Amerikaanse veiligheid, kon het verhaal over de ‘nobele wilde’ opbloeien onder de culturele elite van Amerika. In Boston, Philadelphia en Washington werden indianen gezien als een speciaal, puur mensenras met een eeuwenoude levenswijze en een mythische cultuur, waar rijke stedelingen graag inzicht in wilden krijgen. Schilders trokken naar het westen om vast te leggen hoe de eens zo gevreesde indianen eruitzagen, leefden en aten. Daar kwamen duizenden schilderijen uit voort – soms met sentimentele titels als The Last of His Race, hoewel veel stammen de bloedige botsingen met de Europeanen wel degelijk hadden overleefd. Andere schilderijen worden nu erkend…

1964 MIAMI BEACH Gevecht tegen Sonny Liston Sonny Liston was de grote favoriet toen hij en Muhammad Ali streden om het wereldkampioenschap zwaargewicht. De atletische en supersnelle Ali putte de zwaardere Liston uit en Ali werd de nieuwe wereldkampioen. 1974 KINSHASA, ZAÏRE Gevecht tegen George Foreman Muhammad Ali versloeg George Foreman met een knock-out tijdens een gevecht dat hij ‘The Rumble in the Jungle’ noemde. De oudere Ali, die minder uithoudingsvermogen had, gebruikt voor het eerst zijn ‘rope-a-dope’-techniek, waarbij hij tegen de touwen ging staan en stoten ontwijkt om zijn tegenstander uit te putten. 1971 NEW YORK Gevecht tegen Joe Frazier Muhammad Ali en Joe Frazier waren allebei ongeslagen toen ze tegenover elkaar stonden in ‘het gevecht van de eeuw’. Ali, die zijn snelheid en timing kwijt was na jarenlang…

Eerste Wereldoorlog hakte erin Rusland verloor circa 2 miljoen mensen in de Eerste Wereldoorlog, vooral soldaten. Hierdoor daalde het geboortecijfer tussen 1916 en 1921 met bijna een derde ten opzichte van de periode 1909-1914. Burgers verhongerden In 1932 en 1933 beleefden grote delen van de Sovjet-Unie een hongersnood, veroorzaakt door de collectivisatie van de landbouw. Meer dan 6 miljoen mensen stierven als gevolg van voedseltekorten. Burgeroorlog maakte slachtoffers Van 1918 tot 1920 woedde er in Rusland een burgeroorlog tussen de communisten en hun vijanden. Gevechten, bloedbaden en inbeslagname van graan kostten aan zeker 10 miljoen Russen het leven. Hitlers troepen verwoestten alles Na drie decennia van daling van de mannelijke bevolking bereikte de demografische tragedie haar hoogtepunt in de Tweede Wereldoorlog, toen bijna 27 miljoen burgers omkwamen, merendeels Russen.…

Sterfte en geboorten in het moderne Rusland Na de Tweede Wereldoorlog probeer den Sovjetleiders de bevolking meer kinderen te laten krijgen en voor-al vroegtijdige sterfte te voorkomen. De succesvolste was Michail Gor-batsjov, wiens hervormingen in de jaren 1980 een kleine babyboom ver-oorzaakten, die echter abrupt eindigde na de val van de Sovjet-Unie in 1991. Nadat Vladimir Poetin in 1999 in Rusland aan de macht was gekomen, stuwde hij tijdelijk het aantal geboor-ten op, o.a. door moeders met veel kinderen te belonen. Maar in de jaren 2010 begon het aantal sterfgevallen weer groter te worden dan het aantal geboorten. Dit kwam vooral door over-sterfte onder mannen, waardoor er nu zo’n 10 miljoen meer vrouwen dan mannen zijn in Rusland. Volgens VNcijfers uit 2021 zal de bevolking van Rusland in 2050 zijn…

Toen de Ottomanen in 1453 het christelijke Constantinopel innamen, beseften de Venetianen dat een belangrijk bolwerk weg was. De republiek met zijn grote handelsvloot was sterk afhankelijk van de vele handelsposten in het oostelijke Middellandse Zeegebied. Maar de Ottomanen wilden een verenigd moslimrijk, en daarvoor moesten ze de Middellandse Zee beheersen. Al in 1455 bezetten de Turken het eiland Tenedos aan de monding van de Dardanellen. De Venetianen verzetten zich tegen de Turkse expansie en veroverden in 1489 Cyprus. Maar de Ottomanen gaven niet op en in 1571 vielen ze het eiland binnen. Venetië en andere zeemachten verzamelden een grote vloot om Cyprus te hulp te komen, maar het mocht niet baten. Kort daarna wist de christelijke vloot echter de Ottomaanse zeemacht te verslaan in de beroemde Slag bij Lepanto.…