Inhoudsopgave van Editie 10 - 2023 - Historia

TWEEDE WERELDOORLOG Tijdens de Tweede Wereldoorlog zonk het Japanse vrachtschip SS Montevideo Maru bij het Filipijnse eiland Luzon door toedoen van een Amerikaanse onderzeeër. Maar het schip was niet beladen met munitie of Japanse soldaten, zoals de Amerikanen dachten. Aan boord zaten 1000 Australische soldaten en burgers, gevangengenomen door Japan. Het zinken van de SS Montevideo Maru werd de grootste maritieme ramp in de Australische geschiedenis. Nu is het scheepswrak en de laatste rustplaats van de duizend krijgsgevangenen eindelijk gevonden. De Silentworld Foundation heeft de vondst gedaan, met hulp van Australische en Japanse experts die precies konden vertellen waar het schip was gezonken. Een van de meest geavanceerde onderwatervaartuigen ter wereld werd naar de zeebodem gestuurd, en dat kon met sonartechnologie het gezonken schip in slechts 12 dagen lokaliseren. Door…

In 1980 verscheen Michelle Remembers. Het boek gaat over een 28-jarige vrouw die traumatische herinneringen uit haar jeugd had verdrongen, maar ze wist terug te krijgen met behulp van een nieuwe vorm van psychotherapie. Michelle Smith vertelde onder meer dat ze op haar vijfde op een altaar was gelegd, terwijl pedofielen de duivel aanbaden en macabere rituelen opvoerden. In een duistere ruimte had een aantal volwassenen in zwarte gewaden witte kittens doodgebeten en het bloed uitgesmeerd. Een man sneed met een groot mes het lichaam van een baby open en liet de ingewanden op de kleine Michelle vallen, die het op een schreeuwen zette. Michelles psychiater, de toegewijde katholiek Lawrence Pazder, geloofde Michelle op haar woord, en toen hij zijn bestseller over pedofiele satanisten publiceerde, werd een hele generatie Amerikanen…

Op een dag in december 1985 luisteren de 18-jarige Raymond Belknap en zijn twee jaar oudere vriend James Vance naar de band Judas Priest, terwijl ze drinken en hasj roken. Daarna pakken ze een geweer en lopen ze naar een speelplein. Eerst schiet Raymond zichzelf door het hoofd. Hij is op slag dood. Vervolgens doet James hetzelfde, maar hij overleeft het. Hij raakt wel zwaargewond.Vijf jaar later spanden de ouders van James Vance een zaak aan tegen Judas Priest. Volgens hen bevatte het nummer Better by You, Better than Me verborgen boodschappen. Als je het nummer achterstevoren afspeelde op een platenspeler, hoorde je do it (doe het), beweerden de ouders. De rechtszaak duurde drie weken en kostte Judas Priest 250.000 dollar aan advocaten (een half miljoen euro nu). De band…

1 Tijdens de bouw van de binnenste wal vielen de Galliërs herhaaldelijk aan. Maar ze werden steeds verslagen. 2 100.000 Galliërs kwamen aan bij Alesia. Dit versterkingsleger viel de Romeinen van buitenaf aan, terwijl hun Gallische vrienden in het belegerde Alesia van binnenuit aanvielen. Maar geen van beide legers kon door de Romeinse linies breken. 3 De Romeinse verschansing had een zwakke plek vlakbij de rivier, waar ze nog niet helemaal af was. 6000 Galliërs vielen op dit zwakke punt aan, terwijl de krijgers van Vercingetorix vanuit Alesia hetzelfde deden. 4 Dit was het beslissende moment. Caesar liet zijn ruiters het versterkingsleger van achteren aanvallen, waardoor ze dachten dat er nog een Romeins leger was gearriveerd. De Galliërs sloegen op de vlucht. De slag was gewonnen en Caesars verovering van…

In de nacht van 26 op 27 februari 1991 kruipt er een 5 kilometer lang militair konvooi over de weg die Koeweit verbindt met het buurland Irak. Zes maanden eerder heeft de Iraakse dictator Saddam Hoessein de weg gebruikt om Koeweit binnen te vallen, en nu gebruiken zijn soldaten hem om te ontsnappen. Wekenlang zijn de Irakezen in Koeweit gebombardeerd door de westerse bondgenoten van de Golfstaat. Een snelle terugtrekking is de enige kans voor de soldaten om levend thuis te komen. Maar zo ver komen veel van de circa 10.000 Irakezen in het konvooi niet. Boven zich horen ze het oorverdovende gebrul van het angstaanjagende Amerikaanse gevechtsvliegtuig A-10 Thunderbolt II, ofwel de ‘Warthog’ (wrattenzwijn). Even later hebben de zware machinekanonnen van de Warthog de voor-en achterhoede van het konvooi…

In de middeleeuwen werd dit gebied bevolkt door de Pruisen, een Baltisch volk dat nauw verwant was aan de Litouwers en Letten. In de 13e eeuw werd Pruisen gekerstend door de Duitse Orde, een katholieke militaire orde die het christendom wilde verspreiden en de Duitse invloedssfeer wilde uitbreiden. De bekeringen gingen gepaard met grof geweld en leidden tot veel bloedige conflicten tussen de Pruisen en de Duitse Orde. In 1525 werd het hertogdom Pruisen opgericht door bisschop Albrecht van Brandenburg-Ansbach onder de Poolse koning Sigismund I. Albrecht voerde de Reformatie door in Pruisen, en in 1568 erfde zijn zoon Albrecht Frederik het hertogdom. De nieuwe leider van Pruisen benoemde zijn schoonzoon Johan Sigismund in 1618 tot zijn opvolger. Sigismund was al keurvorst van Brandenburg, en toen hij aan de macht…

De planten die de plantenjagers mee terug namen, kwamen terecht bij particuliere verzamelaars en in botanische tuinen, waar je planten kon bekijken en bestuderen. Maar alleen de elite had geld om grote parken aan te leggen. De middenklasse kon de planten alleen bewonderen in de botanische tuinen, die toeristische trekpleisters werden. Met een bezoek aan de tuinen lieten mensen uit de middenklasse – vooral de hogere – zien dat ze beschaafd genoeg waren om plantkunde te begrijpen. Daarnaast inspireerden de botanische tuinen de middenklasse tot de aanleg van hun eigen tuinen vol exotische bloemen, struiken en bomen uit de hele wereld. Ook gingen veel mensen hun eigen planten en bloemen exposeren. Nog steeds zijn flower shows een belangrijk onderdeel van de Engelse cultuur. Een van de bekendste is de Chelsea…

Niemand had verwacht dat de vijgcactus zo’n plaag zou worden toen hij in de 18e eeuw vanuit Mexico naar Australië kwam. Maar de cactus gedijde in zijn nieuwe omgeving en verspreidde zich in de staten Queensland en Nieuw-Zuid-Wales zo snel dat grondeigenaren vanaf 1886 verplicht werden om de plant te verwijderen. Het lukte echter niet om de cactus uit te roeien. In 1926 rapporteerde een commissie dat er inmiddels bijna 60.000 blikken gif waren ingezet tegen de cactus. Maar geen enkel gif werkte. Uit wanhoop stuurden de Australiërs deskundigen naar Zuid-Amerika, waar ze de ergste vijand van de cactus opspoorden: de vlinder Cactoblastis cactorum. De rups hiervan kan in een paar weken tijd een metershoge cactus vernietigen. De insecten werden in een laboratorium gekweekt en in 1926 voor het eerst…

Details: • gebonden• groot formaat• 256 pagina’s• 10 hoofdstukken• honderden kaarten, grafieken, infographics en foto’s De geschiedenis komt tot leven in Historia! In elke aflevering ga je mee terug naar de keerpunten in de wereldgeschiedenis: van hartverscheurende gevechten op het slagveld en gedurfde, spannende ontdekkingsreizen tot de grootste en meest vernuftige bouwwerken. Vervlogen tijden komen tot leven en het heden wordt in perspectief geplaatst. Het verhaal van De Tweede Wereldoorlog in de unieke Bosatlasaanpak In deze speciale uitgave van de Bosatlas wordt op kenmerkende wijze het verhaal van vrijheid en onvrijheid in de huidige wereld verteld. De atlas belicht niet alleen de vijf oorlogsjaren vanuit diverse uitvalshoeken, maar laat ook zien hoe opkomende ideologieën in de periode tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog de voedingsbodem vormden voor het grote conflict.…

Bij aankomst in Ierland hoopten de Schotten als bevrijders onthaald te worden na 150 jaar Engelse onderdrukking. Maar voor elke Ierse edelman die zich aansloot bij Edward, de broer van Robert the Bruce, liep er één familielid over naar de Engelsen in de hoop de grond over te kunnen nemen. Omdat er in die tijd een hongersnood heerste in Ierland, waren het 6000-koppige Schotse leger en de grotere Engelsgezinde troepenmacht vooral bezig met voedsel zoeken. De Ierse motivatie om zich achter Edward te scharen, was dan ook gering. Er werd drie jaar gevochten voordat de beslissende slag plaatsvond bij Faughart, bij de huidige grens tussen Ierland en Noord-Ierland. Edward liet de 2000 man die hij nog over had te ver uitwaaieren, en ze werden makkelijk verslagen. De laatste broer van…

De archeologen waren met stomheid geslagen toen ze rond 1900 bij Thebe de dodentempel van de vrouwelijke farao Hatsjepsoet vonden. Tussen de afbeeldingen van goden en prachtige friezen met Hatsjepsoets prestaties, ontdekten ze een relief van een ogenschijnlijk gewone Egyptenaar. De willekeurige figuur zat op zijn hurken, en naast hem stond de naam ‘Senmoet’. Uit andere inscripties wisten de archeologen dat Senmoet de bouwmeester van de overdadige tempel was, maar dat zijn naam en afbeelding op de muur stonden, was desondanks opmerkelijk. In het oude Egypte werden farao’s niet alleen gezien als belangrijk, maar als goddelijk, en het afbeelden van een gewone burger op een dodentempel neigde naar godslastering. Wat maakte deze Senmoet belangrijk genoeg voor een plekje op het heilige bouwwerk? Slechts vijf procent kon lezen Niets wijst erop…

‘De beste regering is de regering die het minst regeert,’ zou de slogan van Democraat Andrew Jackson hebben geluid. Maar Jackson hield zich daar zelf niet aan toen hij in 1829 tot president werd gekozen. Hij trok aan alle touwtjes doordat hij vrienden op sleutelposities zette en sprak zijn veto uit over wetsvoorstellen die hij niet zag zitten. Dat deed hij 12 keer: vaker dan zijn zes voorgangers bij elkaar. Jacksons partijgenoten werden hem zo zat dat ze in 1834 een nieuwe partij oprichtten. Omdat Jackson zich in hun ogenals een koning gedroeg, namen ze de naam over van de Engelse Whig Party, die zich verzette tegen de privileges van de vorst. In de VS zetten de Whigs zichzelf neer als de partij van de kleine man, en dat werkte.…

Het juiste antwoord levert 1 punt op. Bekijk de uitslag op de volgende pagina en tel alle punten op. De Minoërs van Kreta 1 Wie bouwde volgens de legende het labyrint van Knossos? a: De god Poseidon ☐ b: De held Herakles ☐ c: De uitvinder Daedalus ☐ 2 Hoe maakten de Minoërs hun beroemde fresco’s? a: Ze vormden steentjes tot een mozaïek ☐ b: Ze etsten het motief met zuur in de wand ☐ c: Ze schilderden het motief op nat pleister ☐ 3 Hoe heet het schrift dat de Minoërs ontwikkelden? a: Lineair A ☐ b: Lineair B ☐ c: Lineair M ☐ 4 Wat is het opvallende aan veel Minoïsche afbeeldingen van vrouwen? a: Ze zijn veel langer dan de mannen ☐ b: Ze hebben blote borsten…

FANTASTISCHE VONDST De Amerikaanse uitvinder Simon Lake bouwde in 1907 de onderzeeër Defender en probeerde de U.S. Navy zo ver te krijgen erin te investeren. Volgens Lake was het briljante van de onderzeeër dat hij wielen had, waarmee hij over de zeebodem kon rijden, en een luik waardoor duikers naar binnen en buiten konden. Maar de marine had geen belangstelling, en de onderzeeër eindigde als een curiositeit, in 1929 nog bezocht door Amelia Earhart. Maar in 1946 werd het bouwsel tot zinken gebracht, en sindsdien wist niemand waar het was – tot nu. Duiker Richard Simon was geobsedeerd door het bizarre verhaal en ging in 2021 op zoek naar de duikboot. Hij wist dat het vaartuig in de Long Island Sound in Connecticut (VS) lag, maar die ligt vol oude…

Wie ontdekte de bacteriën? In 1676 deed de Nederlander Antoni van Leeuwenhoek een ontdekking die er eeuwen later toe leidde dat de meest gevreesde ziekten eindelijk konden worden bestreden. Op 9 oktober 1676 deed de Nederlandse wetenschapper Antoni van Leeuwenhoek (1632-1723) een baanbrekende ontdekking. Jarenlang maakte hij al primitieve microscopen, en nu was hij de eerste die met eigen ogen een menigte ‘dierkens’ zag, die later bacteriën werden genoemd. Van Leeuwenhoek beschreef zijn waarnemingen in een reeks brieven aan de Britse academie voor wetenschappen, de Royal Society, waardoor hij de belangrijkste autoriteit op dit gebied werd. Zo werd Antoni van Leeuwenhoek ‘de vader van de microbiologie’. Hoewel Antoni van Leeuwenhoek de eerste was die bacteriën in de praktijk observeerde en beschreef, was hij lang niet de eerste die zich bewust…

Lingchi – ook wel bekend als de ‘dood door duizend sneden’ – was een oude Chinese martel-en executiemethode die tot in het begin van de 20e eeuw werd gebruikt. Voor de uitvoering van lingchi werd de terdoodveroordeelde aan een houten paal vastgebonden, waarna een beul met een scherp mes stukken van het lichaam van het slachtoffer af moest snijden. Meestal begon de beul bij de borst, waar hij de spieren verwijderde totdat de ribben tevoorschijn kwamen. Daarna begon hij aan de armen en benen. Hoe lang de terdoodveroordeelde moest lijden, was afhankelijk van hoe de beul het proces aanvloog, maar soms duurde het uren. De marteling stopte pas na de laatste adem – of als de beul het mes in het hart stak. Als de beul barmhartigheid toonde – of…

Toen de Noorse kapitein en walvisvaarder Carl Anton Larsen in november 1904 aankwam bij de Britse eilandengroep Zuid-Georgia in de zuidelijke Atlantische Oceaan, zag hij een onbarmhartig landschap. De wind gierde over de kale rosten, met hier en daar een plukje mos en gras. Een groot deel van het jaar regende of sneeuwde het, en ’s winters lag er een metersdik pak sneeuw. Maar het eiland bood kansen, en Larsen was de storm en de kou al snel vergeten. Op zijn reizen naar de Zuidpool had de kapitein gezien dat het water zwart zag van de walvissen. Het spek vormde een belangrijk bestanddeel van het explosief nitroglycerine. Hij rook geld, en met zijn 80-koppige bemanning begon hij aan de bouw van een walvisstation. Hier, 15.000 kilometer van de vertrouwde Noorse…

Treinwagon had een bad en kingsize bed Hermann Göring had een privétrein, die hij gebruikte om zijn personeel en autocollectie te vervoeren. Zijn eigen treinstel, nr. 10215, had een ligbad en een extra groot bed. Het treinstel woog bijna 73 ton. Rijksmaarschalk hield van bont en juwelen Hermann Göring stond bekend om zijn extravagante kleding. Hij werd vaak gezien in een speciaal ontworpen uniform met een lange witte bontjas, een witte broek en hoge, handgestikte laarzen. In zijn hand hield hij vaak zijn maarschalksstaf met juwelen. Jachthuis met 100 meter modelspoorbaan Rijksmaarschalk Göring had een aantal landhuizen en jachthuizen. Zijn favoriet was echter Carinhall, genoemd naar zijn eerste vrouw. Daar had hij een bioscoop, kegelbaan, kliniek en modelspoorbaan, die meer dan 100 meter lang was. Göring bezat voor miljarden aan…

De A-10 Thunderbolt II kreeg de bijnaam Warthog (wrattenzwijn) vanwege zijn ongestroomlijnde uiterlijk en agressieve uitstraling. Dat was niet aardig bedoeld, maar de piloten en werktuigkundigen zien het als een geuzennaam en schilderen vaak scherpe tanden op hun toestel. Uit de ‘bek’ van het monster steekt een 6 meter lang GAU-8-machinekanon, een van de grootste vliegtuigkanonnen ter wereld, dat 3900 projectielen per minuut afvuurt. Er zijn twee soorten explosieve projectielen, die het pantser van een tank kunnen doorboren en brand kunnen veroorzaken. Een van de projectielen, HEI (high-explosive incendiary) doorboort pantsers tot 20 millimeter dik. Het wordt vooral tegen pantserinfanterievoertuigen, gebouwen en soldaten ingezet. Het tweede projectiel in het arsenaal van de Warthog is het API (armor-pier  cing incendiary). Dat geeft een kleinere explosie dan HEI, maar kan wel een pantser…

In 1804 verenigden zeven vooraanstaande Londenaren met interesse voor natuur en wetenschap zich in een genootschap ter bevordering van de horticultuur. Tot de oprichters van de Horticultural Society of London behoorden Joseph Banks, die James Cook had vergezeld op zijn reis naar de Stille Oceaan, en de botanicus William Forsyth, naamgever van de forsythia en beheerder van een aantal parken. Het genootschap legde in heel Engeland tuinen aan om planten te kweken en te bestuderen. In de loop van de 19e eeuw stuurde het genootschap plantenjagers naar alle uithoeken van de wereld op zoek naar exotische planten. Het genootschap heet nu de Royal Horticultural Society en heeft zo’n 500.000 leden. Het is vooral bekend om zijn jaarlijkse bloemenshows en prijsuitreikingen. Andere landen volgden het Britse voorbeeld. Zo werd in 1845…

NOORD-AMERIKA Rode ribes (Ribes sanguineum), naar Europa gebracht: 1826 Plantenjager David Douglas nam deze sierstruik mee naar huis, en hij sloeg aan in Europa. Douglasspar (Pseudotsuga menziesii), naar Europa gebracht: 1827 Deze spar behoort tot de hoogste ter wereld. David Douglas bracht hem naar Europa, waar hij nu overal voorkomt. Prachtframboos (Rubus spectabilis), naar Europa gebracht: 1827 Deze Amerikaanse struik is nauw verwant aan de framboos en groeit nu vooral in Noord-Europa. Katjesstruik (Garrya elliptica), naar Europa gebracht: 1828 Met zijn witte katjes is deze struik een van de mooiste die David Douglas meenam uit Californië. ZUID-AMERIKA Bellenplant (Fuchsia magellanica), naar Europa gebracht: 1788 Botanicus Joseph Banks nam deze plant mee, en hij werd razend populair in Europa. Darwins zuurbes (Berberis darwinii), naar Europa gebracht: 1849 Deze dichte struik met…

Een Engelse ridder geeft zijn paard de sporen, laat zijn lans zakken en galoppeert recht op de Schotse koning Robert the Bruce af. Die is te druk bezig met het opstellen van zijn troepen om te merken dat de vijand in aantocht is. Als Robert de ridder ontdekt, is het te laat om te vluchten. Hij moet het gevecht wel aangaan, al heeft de koning slechts een bijl en is zijn paard niet sterk. Op deze ochtend in juni 1314 treffen de Schotten en Engelsen elkaar bij het riviertje de Bannockburn, 60 kilometer ten noordwesten van Edinburgh. Als Robert the Bruce al sneuvelt voordat de veldslag begint, zal het Schotse leger uit elkaar vallen en kunnen de Schotten hun vrijheid op hun buik schrijven. De koning rijdt onbevreesd op de…

1 De Engelsen komen Op 23 juni bereikt Eduard II Stirling. Aan de overkant van de Bannockburn stellen de Schotten zich op. De Engelsen vallen aan, maar worden verrast door de valkuilen die de Schotten langs de weg hebben gegraven. De ridders moeten recht in de muur van lange lansen rijden waarmee de Schotse infanteristen de weg versperren. 2 Schotten krijgen overhand Terwijl de slag woedt, probeert een groepje Engelse ridders in het oosten langs de Schotse linies te trekken om de vijand de pas af te snijden, maar aan de andere kant van het bos slaat de Schotse achterhoede de aanval af. 3 Drassig kamp Na de gevechten van de eerste dag steken de Engelsen de Bannockburn verder naar het oosten over en slaan ze hun kamp op in…

Hatsjepsoet was pas net farao toen Senmoet de opdracht kreeg een dodentempel te bouwen waarin zij kon worden begraven. De tempel kwam aan de oever van de Nijl te liggen, vlak bij de hoofdstad Thebe – een plek die duizenden onderdanen passeerden op weg naar de jaarlijkse religieuze feesten. Een toegangsweg van 1 kilometer leidt naar de 273,5 meter brede en drie verdiepingen tellende tempel. Naast heiligdommen voor de goden Hathor en Anubis, heeft de tempel een groot beeld van Hatsjepsoet en een fries met een gedetailleerde afbeelding van de expeditie naar het land Poent. Archeologen weten dankzij inscripties en beelden dat Senmoet het brein achter de tempel is. Bovendien – en dat is ongebruikelijk – staat zijn handtekening op een van de muren. De tempel werd eind 19e eeuw…

De film Against the Ice is gebaseerd op het bijna gelijknamige boek (Two Against the Ice) uit 1955 van de Deense poolvorser Ejnar Mikkelsen. Van 1910 tot 1912 zat hij vast in de Groenlandse wildernis met zijn collega Iver Iversen. Hun enige bescherming tegen de kou was een krakkemikkig houten hutje van oude scheepsonderdelen. Ze aten hun sledehonden op, kampten met voedselvergiftiging, vochten op leven en dood met hongerige ijsberen en deden hun best om niet krankzinnig te worden in het eindeloze ijslandschap. Het boek is een klassieker in de survivalliteratuur, maar helaas laat de verfilming ervan een aantal steken vallen. In 1909 begonnen poolvorsers Mikkelsen en Iversen aan een expeditie naar het noordoosten van Groenland. Ze gingen op zoek naar leden van de zogeheten Danmark-expeditie onder leiding van hun…

VIKINGEN Bij het opruimen van een nalatenschap komen vaak oude herinneringen naar boven. Maar Vikingschatten zitten er zelden tussen – behalve als je Grete Margot Sørum heet en het huis van je overleden ouders in de plaats Valdres opruimt. De moeder van de Noorse was vorig jaar gestorven. Tussen oude foto’s en antiek vond ze een oude bundel met 32 stukken metaal. Sørum wist nog dat haar vader ze had gevonden toen hij in de jaren 1980 een put groef op hun erf. ‘Hij zette ze in een hoekje. Toen ze weer tevoorschijn kwamen, dacht ik: Dit moet ik toch maar niet naar de milieustraat brengen,’ zei de Noorse. Uiteindelijk bracht ze de stukken metaal naar het lokale museum, dat ze doorgaf aan de gemeentelijke archeoloog. Die had al snel…

‘Ik heb het gevoel dat Casablanca een eigen leven is gaan leiden. Het heeft iets subtiels, want het lijkt in een behoefte te voorzien.’ Dat zei actrice Ingrid Bergman over de film Casablanca. Ingrid Bergman speelde zelf een van de hoofdrollen in Casablanca, een film die na de première in het najaar van 1942 goed – maar niet onverdeeld positief – werd ontvangen door bezoekers en critici. Maar naarmate de jaren verstreken werd Casablanca steeds populairder, en tegenwoordig is het volgens filmhistoricus Leonard Maltin zelfs ‘de beste Hollywoodfilm aller tijden’. Een van de belangrijkste oorzaken van het succes van Casablanca zijn het uitstekende filmvakmanschap en de moeiteloze afwisseling tussen genres als komedie, romantiek en thriller. ‘Er zijn betere films. Films met meer diepgang. Originelere films en films met meer artistieke…

Satanische krullen In 1980 begon de christenfundamentalist Jim Peters een kruistocht tegen P&G, een grote producent van schoonmaak-en verzorgingsproducten. In het haar van de man op het logo ging het getal 666 schuil, het getal van Satan, beweerde Peters. Logo was oud Volgens Peters steunde P&G de satanische kerk. Het concern ontkende de aantijgingen en wees er onder meer op dat P&G in 1837 werd opgericht en dat het logo van de maanman uit 1875 dateert. In 1930 kreeg hij zijn krullen – 36 jaar voordat de Church of Satan ontstond. Concern zwicht Toen P&G binnen een maand 15.000 klachten over zijn banden met de duivel binnenkreeg, besloot het van logo te veranderen.…

Beide partijen beseften dat ze voor deze strijd tot het uiterste moesten gaan.’ Zo beschreef de Romein Julius Caesar het beslissende moment tijdens de slag om de Gallische stad Alesia in 52 v.Chr. Hier vochten de Galliërs hun laatste, grote strijd tegen de Romeinse bezetter die Gallië zes jaar eerder was binnengevallen. De Slag om Alesia veranderde Europa voor altijd en bepaalde de komende 500 jaar de noordgrens van het Romeinse Rijk. De Galliërs namen het Latijn over en werden nooit meer zelfstandig. De afgelopen zes jaar had Caesar elke zomer met ongeveer 40.000 soldaten een steeds groter gedeelte van Gallië veroverd. Hij maakte hierbij handig gebruik van de onderlinge strijd tussen Gallische stammen. Dat wil zeggen, hij werkte samen met sommige stammen, terwijl hij andere stammen versloeg – het…

Inuit en andere oervolken joegen al in 3000 v.Chr. op walvissen, zo blijkt uit vondsten. Dat deden ze met harpoenen vanuit bootjes dicht bij de kust, en ze vingen niet meer dan hun gemeenschap nodig had. Aan het eind van de middeleeuwen begonnen de Europeanen echter walvissen te vangen om het vlees en andere delen te verkopen. De walvisindustrie was geboren. Na de industrialisatie van de 19e eeuw steeg de vraag sterk. Volgens onderzoekers werden er in die eeuw bijna 3 miljoen walvissen afgeslacht. De fabrieken gebruikten niet alleen het vlees; zo werd de traan verwerkt in smeerolie voor machines, zeep en margarine. De baleinen, de lange hoornen platen waarmee walvissen hun voedsel uit het water filteren, werden korsetten, vishengels en paraplu’s. En in de Eerste en Tweede Wereldoorlog werd…

Na de veldtocht van Alexander de Grote in de 4e eeuw v.Chr. kwamen de Grieken in Babylon, Perzië en Egypte, en ze waren zo onder de indruk van wat ze zagen dat ze een lijst maakten met zeven wereldwonderen. De vuurtoren van Alexandrië, de hangende tuinen van Babylon en andere wonderen bestaan allang niet meer – alleen de piramiden van Gizeh staan er nog. Het is dus tijd voor een nieuwe lijst van wereldwonderen die je nog kunt bewonderen. Er staat bijvoorbeeld een stad op die uit de rotsen is gehakt, en een marmeren mausoleum dat ‘een traan op de wang van de tijd’ werd genoemd toen het was voltooid. 100 miljoen mensen hebben gestemd Machu Picchu Inca’s hadden vakantieoord in de bergen Op een bergkam 700 meter boven de…

In zijn jonge jaren in Wenen deed Hitler een poging kunstenaar te worden, waarna hij de politiek in ging en uitgroeide tot de wreedste dictator van de 20e eeuw. Hij zag zelf parallellen met Frederik de Grote, die op jonge leeftijd belangstelling had voor kunst, maar later een keiharde, militante leider werd. Frederik was tot het laatst Hitlers idool. Op de grijze betonnen muur van de Führerbunker hing een portret van Frederik de Grote. In zijn boek Mein Kampf schreef Hitler dat Duitsland zijn bestaan dankte aan het ‘stralende heldendom’ van Pruisen en de ‘doodsverachting’ van de Pruisische soldaten. De bewondering was echter wederzijds: een aanzienlijk deel van de leden en geldschieters van de nazipar-tij kwam uit het voormalige Pruisen. En toen Adolf Hitler in de jaren 1930 uit was…

Theravada is de oudste, meest conservatieve vorm van boeddhisme. Alleen monniken en nonnen kunnen de hoogste verlichting bereiken, de boeddhistische versie van verlossing. Meer dan 100 miljoen mensen belijden deze variant. Mahayana is waarschijnlijk rond 200 v.Chr. ontstaan en is gebaseerd op toespraken van Boeddha. Aanhangers geloven dat iedereen een bodhisattva kan worden: iemand die verlicht genoeg is om het nirvana te bereiken, maar ervoor heeft gekozen om herboren te worden om anderen te helpen. Vajrayana verschilt van andere takken door het aanbieden van een snelle verlossing via rituelen en meditatie onder leiding van een goeroe of lama. Een prominent vertegenwoordiger is de dalai lama. Newar-boeddhisme wordt beoefend door de Newar in de Kathmanduvallei in Nepal. In tegenstelling tot andere vormen van boeddhisme kent deze tak geen kloosterorde. In plaats…

Wist je dat de Bastille oorspronkelijk werd gebouwd om de Engelse aartsvijand buiten de deur te houden, en dat nu alleen de ruïne er nog staat? Lees over de gevangenis die de Markies de Sade tot waanzin dreef en een van de meest mysterieuze gevangenen aller tijden huisvestte: de man met het ijzeren masker. Bastille moest Parijs beschermen De Franse regenten zagen het verloop van de Honderdjarige Oorlog tussen de Fransen en de Engelsen in de 14e eeuw met lede ogen aan. Eerst hakten de Britten de Fransen in de pan bij Crécy ten noorden van Parijs en vervolgens in Poitiers in het zuiden. In 1357 besloot de Franse koning Karel V dan ook een burcht te bouwen om de hoofdstad beter te kunnen verdedigen. De Bastille was in eerste…

1 ZEGE Winnaars dicteren vredesvoorwaarden De meest vanzelfsprekende manier waarop een oorlog kan eindigen, is als er een duidelijke winnaar is, zoals toen nazi-Duitsland zich onvoorwaardelijk overgaf aan de geallieerden in de Tweede Wereldoorlog. ‘We zijn vastberaden om Duitsland de totale nederlaag toe te brengen,’ zei de Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt in december 1943. Dat lukte in 1945, waarna de geallieerden de vredesvoorwaarden dicteerden. Die hadden vooral betrekking op ontwapening en democratisering van het verslagen Duitsland. ‘Vrede van de overwinnaar’ noemen onderzoekers dit type beëindiging van een oorlog, en het is de gebruikelijkste manier om een conflict af te sluiten. Daarnaast is het een van de bestendigste methoden, vooral als de verslagen partij de situatie als een verbetering ervaart, bijvoorbeeld door economische voorspoed. 2 ONDERHANDELEN Grootmachten dwingen kemphanen tot…

Zo rijk worden dat je nooit meer een vinger hoeft uit te steken – wie wil dat nou niet? De laatste tijd gaan er geruchten over een nieuwe bitcoingolf, die een goudkoorts kan ontketenen. In de 19e eeuw waren het echte glinsterende goudklompjes die doodgewone mensen het hoofd op hol brachten. De goudkoorts in Klondike, een desolaat gebied in het Canadese territorium Yukon, brak uit na de vondst van goud bij de Bonanza Creek op 16 augustus 1896. In die tijd verspreidde het nieuws zich niet zo snel als tegenwoordig, en in eerste instantie bereikte het bericht alleen de paar andere goudzoekers in het gebied. Pas het jaar daarop werd het bij de rest van de wereld bekend, toen kranten erover gingen schrijven. Het resultaat: een volksverhuizing. Zo’n 100.000 mensen…

Begin 1943 waren de U-boten van de nazi’s heer en meester op de Atlantische Oceaan en brachten ze veel geallieerde vrachtschepen tot zinken. De kwetsbare koopvaarders moesten geëscorteerd worden door de marine. Vliegdekschepen waren een ideale oplossing, maar de geallieerden hadden er niet genoeg. Er was veel staal voor nodig, en daar was een groot tekort aan. Maar de Britse uitvinder Geoffrey Pyke wist daar wel iets op: een vliegdekschip van hout en ijs. Weinig mensen geloofden in het project – tot de Britse marineofficier Lord Mountbatten een demonstratie gaf aan een groep officieren. Met zijn dienstpistool schoot Mountbatten eerst een ijsblok kapot. Toen vuurde hij op een blok van zaagsel en ijs. De kogel ketste af, vloog door de broekspijp van een generaal en bleef steken in de muur.…