Inhoudsopgave van Editie 7 - 2023 - Historia

AZTEKEN | Tussen 1486 en 1502 liet de Azteekse keizer Ahuitzotl een macaber bouwwerk neerzetten bij de Templo Mayor in de hoofdstad Tenochtitlan: een muur van honderden schedels, doorboord met palen zodat ze op verschillende niveaus konden uitkijken over de tempelbezoekers. Maar van wie waren de schedels? Onder het bewind van Ahuitzotl werden een aantal naburige Azteekse koninkrijken verslagen en veroverd – waaronder de Mixteken en Zapoteken. Historici namen tot voor kort aan dat de schedels van gevangengenomen mannelijke krijgers van de twee rivaliserende rijken waren. Na nieuw onderzoek van archeoloog Raúl Barrera Rodríguez naar de schedels blijkt echter maar liefst 38 procent van de 655 exemplaren van een vrouw te zijn geweest. Volgens Rodríguez is dat geen toeval. De tempel was namelijk onder meer gewijd aan de god Huitzilopochtli. Volgens…

De eerste Britse kroonprins kreeg in 1301 de titel ‘prins van Wales’. Zo ontstond de traditie dat de toekomstige koning van Engeland – en later Groot-Brittannië – prins van Wales wordt genoemd. De traditie werd geboren toen koning Eduard I van Engeland Wales veroverde en in 1283 de laatste Welsh prins, Dafydd ap Gruffydd, executeerde. Daarna veranderde hij de grondwet van Wales, waardoor het koninkrijk een vorstendom werd onder de Engelse vorst. De vrijgekomen prinsenpositie gaf hij aan zijn zoon Eduard II. Zo’n 100 jaar later, in 1400, probeerden de Welshmen de titel terug te krijgen door de adellijke Owain Glyndwr tot prins te kronen. Owain begon een opstand tegen de Engelsen en herwon grote delen van Wales. In 1409 werd hij echter gedwongen om de Welshe bergen in te…

Thomas Midgleyjr. werd geboren in een familie van uitvinders. Zijn vindingrijke vader had patent op enkele verbeteringen van dacht Thomas oplossingen wanneer hij een probleem tegenkwam. Op het gymnasium bedacht Thomas zijn eerste uitvinding. Hij construeerde een nieuwe honkbal, die beter in de lucht roteerde omdat hij was ingesmeerd met iepenschors. Deze bal werd populair bij honkbalpitchers, die hem effect konden meegeven, waardoor hij moeilijker te raken was. Omdat Midgley al van kinds af aan dol was op mechanica, lag een studie University in New York voor de Na zijn afstuderen ging hij aan de slag bij de ontwikkelingsafdeling van het bandenbedrijf van zijn vader, Midgley Tire & Rubber Company. Midgley verdiende zijn brood met zijn goede ideeen, en hij nam patent op meer dan 100 vindingen. Helaas waren enkele…

Eind jaren 1920 wilde Midgley er iets aan doen dat gebruikers van koelkasten soms omkwamen door ontvlambare en giftige gassen uit het apparaat. Hij vond de oplossing in freon. Geïnspireerd door zijn demonstratie van loodbenzine in 1924 liet Midgley in 1930 aan een publiek zien hoe onschuldig zijn uitvinding was: hij inhaleerde freon en blies vervolgens een kaars uit. Een halve eeuw later ontdekten wetenschappers echter dat freon uit koelkasten en spuitbussen een groot gat had gemaakt in de ozonlaag. Daardoor werden mensen, dieren en planten minder goed beschermd tegen de ultraviolette stralen van de zon. In 1987 spraken alle VN-lidstaten daarom af om freon uit te faseren om de ozonlaag te redden. In 2000 stelde milieuhistoricus J.R. McNeill vast dat Thomas Midgley vanwege zijn uitvinding van loodhoudende benzine en…

De Duitse invasie van de Sovjet-Unie verliep boven verwachting goed. In december 1941 stonden Hitlers troepen op slechts 30 kilometer van Moskou, maar toen kwam de barre Russische winter Stalin te hulp.Door de sneeuw konden de Duitsers niet bevoorraad worden, en na een half jaar waren de soldaten uitgeput en waren hun voorraden op. Stalin verplaatste nog meer troepen vanuit Siberië en tegen het eind van het jaar had hij twee keer zoveel soldaten als de Duitsers om zijn hoofdstad te verdedigen. Toen zette hij de tegenaanval in. De Duitsers waren verrast en werden teruggedrongen. Maar Stalin was nog niet tevreden. ‘We mogen de Duitsers geen adempauze geven, maar moeten ze steeds verder naar het westen drijven en dwingen hun reserves te gebruiken,’ zei de Sovjetleider in 1942. Toen de…

Het succes van Demjansk lag nog vers in zijn geheugen toen Hitler in november 1942 300.000 Duitse troepen beval om Stalingrad te blijven verdedigen – ook al waren ze omsingeld door een miljoen Sovjetsoldaten. De Führer geloofde dat de opperbevelhebber van de Luftwaffe, Hermann Göring, voldoende voedsel en munitie kon leveren – via een luchtbrug, net als in Demjansk. Maar hoewel het beleg van Stalingrad slechts 71 dagen duurde – een maand korter dan bij Demjansk – kwam Göring zijn belofte niet na; dit doordat de afstand tussen de Duitse luchtmachtbases en Stalingrad groter was en de Russen meer gevechtsvliegtuigen hadden. Vanwege de afstand moesten de vrachtvliegtuigen ook zonder escorte vliegen. De nederlaag bij Stalingrad kwam nazi-Duitsland duur te staan, en Hitlers troepen trokken zich steeds verder terug van het…

Theediefstal bracht rijk op de knieën Een van de beroemdste én effectiefste boycots vond plaats in Amerika in 1773. De oorlog tegen de indianen en de Fransen had een wissel getrokken op de staatskas van de Britse koloniale overheersers. Daarom hief het parlement een nieuwe belasting in de Amerikaanse koloniën – eerst op alle soorten papier, later ook op verf, glas, lood en thee. De kolonisten kwamen in opstand en de Britten moesten inbinden. Alle belastingen werden teruggedraaid, behalve die op thee. Maar de kolonisten waren nog niet tevreden. Ze boycotten de thee van de Britse Oost-Indische Compagnie en smokkelden thee van Hollandse kooplieden het land in. De boycot liep uit op de beroemde Boston Tea Party op 16 december 1773, toen kolonisten verkleed als Mohawkindianen de Britse vrachtschepen Dartmouth,…

Van 13 tot 15 juli 2021 zorgde een lagedrukgebied boven het westelijke deel van Duitsland voor een ongekende hoeveelheid neerslag. Op veel plaatsen viel tussen de 50 en 150 mm water – meer dan er normaal gesproken in een maand valt. Het gebied rondom Keulen werd het zwaarst getroffen. Hier viel in één dag bijna twee keer zoveel regen als ernormaal gesproken in een maand valt. Door de extreme hoeveelheid water traden rivieren in Rijnland-Palts en Noordrijn-Westfalen buiten hun oevers, met rampzalige gevolgen. 196 mensen kwamen om het leven en 30.000 Duitsers verloren hun huizen en bezittingen. Verzekerings-maatschappijen schatten de totale schade op ongeveer 5,5 miljard euro.…

’s Nachts opgepakt Nachtelijke inbraken werden strenger bestraft dan inbraken overdag. De reden was vermoedelijk dat wie ’s nachts inbrak, er zeker goed over had nagedacht, wat strafverzwarend werkte. Met een wapen op zak Criminelen met een wapen op zak werden strenger gestraft. Zo iemand was blijkbaar bereid een gewapende overval te plegen, en daar stond levenslange dwangarbeid op. Tas op zak Ook iemand die met een tas rondliep, had zijn misdaad gepland en was meer dan een gelegenheidsdief. Een diefstal met voorbedachten rade was ernstiger en werd zwaarder bestraft. Met het gestolen goed op zak Een dief die dicht bij de plaats delict met de gestolen goederen werd gesnapt, kreeg een zware straf. Bevond hij zich wat verder weg, dan kreeg hij het voordeel van de twijfel en viel…

De Romeinen wisten zelf heel goed dat hun maatschappij gebouwd was op geweld. Volgens de legende was Rome in 753 v.Chr. gesticht door de tweeling Romulus en Remus, die was opgevoed door een wolvin. Toen de jongens eenmaal volwassen waren, besloten ze een stad te bouwen aan de rivier de Tiber. Ze konden het echter niet eens worden over de precieze plaats, en toen Romulus een streep over de grond trok om aan te geven waar de muur van zijn stad moest komen, rende Remus boos heen en weer over de streep om hem uit te wissen. Romulus werd zo kwaad over deze pesterij dat hij met zijn speer uithaalde naar zijn broer, die op slag dood was. Daarmee was de strijd beslecht, en de nieuwe stad aan de Tiber…

1885 De aardappeleters Van Gogh was zelf erg blij met het schilderij van het bescheiden avondeten van een boerengezin. Zijn tijdgenoten waren tot zijn grote ergernis echter minder enthousiast. 1887 Boulevard de Clichy In Parijs kwam er kleur op het palet. Van Gogh werkte nu met de contrasterende kleuren geel, rood, groen en blauw, en experimenteerde met het pointillisme van de impressionisten, waarbij verf wordt ‘opgedept’. 1888 Zonnebloemen Zonnebloemen zijn het handelsmerk van Van Gogh, en er zijn vijf varianten van zijn beroemde stilleven van zonnebloemen in een vaas. Op zijn begrafenis waren veel zonnebloemen. 1888 Caféterras bij nacht Een van de eerste onderwerpen die Van Gogh vastlegde in Arles in Zuid-Frankrijk was dit terras, waar hij de avondsfeer ving. Het café bestaat nog steeds, nu als Café van Gogh.…

1 DNA-sporen leiden terug naar India In 2013 analyseerde een internationaal onderzoeksteam DNA van 13 Romagroepen uit heel Europa. Door het DNA te vergelijken met dat van andere bevolkingsgroepen, toonden de onderzoekers aan dat de voorouders van de huidige Roma rond het jaar 500 Noordwest-India verlieten. 2 Romani lijkt op Hindi Een groot aantal taalkundige onderzoeken ondersteunt het DNA-resultaat. Zij tonen aan dat er grote overeenkomsten zijn tussen de taal van de Roma, het Romani, en Oudindische talen zoals het Sanskriet en moderne talen als het Hindi en Punjabi. 3 Lokale legende vult de hiaten Volgens een legende van het Indiase nomadenvolk Banjara, waarvan de Roma afstammen, werden hun voorouders rond 600 gerekruteerd door een groot hindoeleger. Dat vocht tegen de binnenvallende islamitische Ghaznaviden, en volgens de legende dwong deze islamitische invasie de…

Op 28 mei 1953 ontwaakt Edmund Hillary met een onbehaaglijk gevoel. De Nieuw-Zeelandse bergbeklimmer heeft weer een nachtmerrie gehad. In zijn droomt rent hij in paniek weg voor een lawine, springt hij van ijsblok naar ijsblok over peilloze gletsjerspleten, tot hij niet verder kan. Gevangen en verdoemd. Gespannen als een veer luistert hij naar de verontrustende stilte in het expeditiekamp op 7900 meter, maar al snel beseft hij wat die stilte betekent. Het onweer van gisteren is gaan liggen en de expeditie kan verder trekken. Nog 950 meter omhoog – twee dagen klimmen, als alles meezit – dan staan Hillary en de sherpa Tenzing Norgay als eerste mensen op de top van de wereld. Vele maanden van intensieve voorberei-ding liggen achter hen, onder auspiciën van de Royal Geographical Society in…

Edmund Hillary (1919-2008) had profijt van zijn ervaringen met extreme kou, en tussen 1955 en 1958 leidde hij de Nieuw-Zeelandse bijdrage aan de verkenning van Antarctica. Als eerste doorkruiste de Common-wealth Trans-Antarctic Expedition Antarctica – met behulp van tractoren met rupsbanden. Hierna beklom Hillary nog tien van de hoogste bergen van de Himalaya, waarna hij ambassadeur van Nieuw-Zeeland in Nepal werd. De Britse koning verhief Hillary in de adelstand, en de rest van zijn leven zette hij zich in voor de bouw van scholen en zieken-huizen in Nepal. Sir Edmund Hillary stierf in 2008. Tenzing Norgay (1914-1986) ging aan de slag als instructeur op een Indiase school voor berggidsen. In 1975 gidste hij de eerste Amerikanen die de Himalaya in gingen. Drie jaar later richtte hij een reisbureau op dat…

SUMERIËRS | Niemand geloofde dr. Sebastien Rey toen hij op archeologieconferenties vertelde over zijn plannen om de 4500 jaar oude Sumerische stad Girsu in het huidige Irak bloot te leggen. ‘Je verspilt je tijd – en het geld van het British Museum en de Britse overheid,’ kreeg hij te horen. Girsu, dat 140 jaar geleden werd ontdekt, is op grote schaal geplunderd door grafrovers. Toch geloofde Rey dat er grote ontdekkingen te doen waren. En hij kreeg gelijk. Tot nu toe vonden Rey en zijn team in de stad een 4500 jaar oud Sumerisch koninklijk paleis, een tempel voor de god Ningirsu en ruim 200 kleitabletten in spijkerschrift. Deze vondsten kunnen veel nieuwe kennis opleveren over de Sumeriërs, die tussen 3500 en 2000 v.Chr. het schrift ontwikkelden. Het British Museum…

ROMEINSE RIJK Tussen 800 andere Romeinse voorwerpen die Britse archeologen in 1992 uit ee greppel visten, zat een houten object van zo’n 16 centimeter lang. Het ging de boeken in als een werktuig waarmee gate in kleding gestopt werden. Maar nu hebben archeologen het voorwerp nog eens goed bekeken, en een nieuw onderzoek concludeert dat het waarschijnlijk iets héél anders is: een Romeins seksspeeltje. ‘Ik moet toegeven dat ik eigenlijk wel vind dat het overduidelijk een penis is,’ aldus archeoloog Rob Collins van Newcastle University. ‘Ik weet niet wie het heeft gecatalogiseerd. Misschien iemand die zich er ongemakkelijk bij voelde, of zich niet kon voorstellen dat de Romeinen zoiets zouden bedenken.’ Als de archeologen gelijk hebben, is dit de eerste Romeinse dildo op ware grootte die gevonden is. Tot nu…

In 1869 begon de Brit Henry Morton Stanley aan een gevaarlijke tocht naar nog onbekende delen van Afrika. Hij was vastberaden David Livingstone, die al jaren spoorloos was, te vinden. Stanleys expeditie is de geschiedenis ingegaan als een van de beroemdste ontdekkingsreizen. Maar meer dan 4000 jaar voordat Stanley naar Afrika vertrok, maakte een andere man al vergelijkbare reizen om het binnenland van Afrika te ontdekken. Die man was Harchoef – de eerste ontdekkingsreiziger die we uit historische bronnen kennen. Historici kunnen over het werk van Harchoef lezen in zijn grafkamer bij de stad Aswan in Egypte. Uit die inscripties blijkt dat Harchoef een ambtenaar aan het hof was en dat hij in 23e eeuw v.Chr. de farao’s Merenre I en Pepi II diende. De farao’s benoemden Harchoef tot gouverneur…

Toen de industriële revolutie eind 18e eeuw op gang kwam, kon niemand bevroeden hoe groot de veranderingen zouden zijn. De kracht achter de revolutie was de stoommachine, en er kwam een gigantische mechanisatie op gang. Na enkele tientallen jaren waren de Europese economieën gebaseerd op fabrieken met machines. Sindsdien hebben er nog twee industriële revoluties plaatsgevonden: een elektrische en een digitale. Nu staan we volgens deskundigen aan de vooravond van de vierde revolutie, gedreven door o.a. kunstmatige intelligentie en robottechniek. Al deze omwentelingen hebben geleid tot angst en voorspellingen van massale werkloosheid. De geschiedenis leert echter dat de technologische innovatie vaak juist meer banen oplevert dan wegvaagt. Het zijn alleen andere banen. Maar hoewel de introductie van een nieuwe technologie vaak gunstig is gebleken voor de samenleving als geheel, staat…

Heinrich Himmler (1900-1945) Heinrich Luitpold Himmler was de opperbevelhebber van de SS tijdens de Tweede Wereldoorlog en een van de belangrijkste architecten van de Holocaust. In zijn dagboek en in brieven aan zijn vrouw Margarete en zijn dochter Gudrun schreef hij over zijn bezoeken aan het front en zijn reizen, waaronder het bijwonen van massa-executies van joden. Himmler’s brieven staan in schril contrast met zijn leven als een van de machtigste mannen van nazi-Duitsland. Himmler werd aan het eind van de oorlog gevangengenomen door de geallieerden en nam op 23 mei 1945, terwijl hij in Britse hechtenis was, een gifampul. In de zomer van 1942 bezoekt Heinrich Himmler, leider van de SS, Finland. Een paar maanden eerder had hij nog de uitroeiing van alle joden in Europa bevolen. Terwijl de…

1 Lagedrukgebied ontstaat Op 15 februari 1962 ontstaat er een sterk lagedrukgebied boven de Noord-Atlantische Oceaan. Het gebied trekt oostwaarts richting Scandinavië, en wordt steeds krachtiger. 2 De storm verplaatst zich Op 16 februari trekt het lagedrukgebied richting Noord-Duitsland. Door het drukverschil draait de wind plotseling van zuidwest naar noordwest. Daarbij neemt de wind toe tot kracht 12 op de schaal van Beaufort – met snelheden tot 200 kilometer per uur. 3 Stormvloed komt aan land De sterke noordwestenwind duwt het water de Elbe in, die als een soort trechter fungeert. Hierdoor ontstaat een bijna zes meter hoge stormvloed die op weg gaat naar Hamburg. 4 De stad overstroomt Door de wind van de laatste dagen is het waterpeil gestegen en komt het laagwater op veel plaatsen overeen met het normale hoogwaterpeil.…

Romeinse burgers waren op zichzelf aangewezen als het erom ging hun familie en hun bezittingen tegen criminelen te beschermen. Rijke mensen lieten hun huis bewaken door slaven, maar die waren ook niet altijd te vertrouwen. Veel Romeinen kozen er daarom voor zich te barricaderen, en de slotenmakers moesten steeds ingenieuzere sluitings-mechanismen ontwikkelen. Vroege sloten waren van hout en bestonden uit een grendel die horizontaal op de binnenkant van de deur zat. Als de eigenaar het huis verliet, schoof hij een primitieve sleutel door een gat in de deur. De sleutel was een L-vormige metalen stang met aan de korte kant twee tot vier kleine tanden. Onder op de grendel zaten overeenkomstige gaatjes, en als de sleutel de gaatjes pakte, kon je de grendel in een holte in het kozijn schuiven…

VROUWMOORDENAAR Nero moordde zijn hele familie uit Keizer Nero (54-68) kwam aan de macht door troonopvolger Britannicus te vergiftigen. Hij ruimde ook twee echtgenotes en zijn al even moorddadige moeder Agrippina uit de weg. PARANOÏDE MOORDENAAR Tiberius ontdeed zich van ingebeelde vijanden Keizer Tiberius (14-37) leed aan achtervolgingswaan en liet een aantal politieke tegenstanders van de rotsen van zijn privé-eiland Capri gooien. RIVAALMOORDENAAR Domitianus maakte critici koud Keizer Domitianus (81-96) kon niet tegen kritiek. Onder zijn slachtoffers waren 20 senatoren, van wie drie familie, en de ex-man van zijn vrouw. LUSTMOORDENAAR Caligula hield van moorden Rijke Romeinen vreesden keizer Caligula (37-41), die welgestelden vermoordde om hun vermogen te stelen. Daarnaast liet hij zijn schoon-vader, zwager en stiefzoon ombrengen. BROEDERMOORDENAAR Caracalla doodde zijn broertje Keizer Caracalla (198-217) bracht zijn jongere broer…

Van 1935 tot 1962 schreef Eleanor Roosevelt de dagelijkse column ‘My Day’, die in 62 kranten door het hele land werd afgedrukt. De first lady schreef over van alles, van haar ontbijt en haar ontmoeting met de Britse koninklijke familie tot politieke kwesties als sociale ongelijkheid en burgerrechten. Gedurende de tijd in het Witte Huis lazen ruim vier miljoen mensen haar column. De laatste aflevering van ‘My Day’ verscheen op 26 september 1962, nog geen twee maanden voor haar dood. Eleanor Roosevelt was meer dan 300 keer op de radio te horen. Dat is meer dan haar man voor elkaar kreeg. In haar 12 jaar als presidentsvrouw presenteerde ze acht programma’s voor verschillende commerciële radio-omroepen. Ze verdiende zo’n 3000 dollar per optreden – het equivalent van 50.000 dollar nu. In…

Op 11 april 1945 bereikten Amerikaanse troepen het concentratiekamp Mittelbau-Dora in het zuiden van de Harz. De Duitsers hadden het kamp inmiddels grotendeels geëvacueerd en er waren nog maar enkele gevangenen – onder wie de 19-jarige Lilly Jacob uit Hongarije. Een jaar eerder was ze met haar gezin naar het vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau gedeporteerd. Direct na aankomst werd Lilly van haar ouders en broertjes gescheiden. Ze hoopte nog steeds om ze terug te zien. Lilly was later overgebracht naar Mittelbau-Dora, waar ze in een fabriek V2-raketten in elkaar moest zetten. Toen het kamp werd bevrijd, lag ze met tyfus in de ziekenboeg. In een la deed ze een verontrustende vondst: een fotoalbum. Lilly zag meteen dat het album allemaal foto’s van Auschwitz bevatte. Het waren beelden van de aankomst van een…

Toen de Roma zo’n 1000 jaar geleden Constantinopel bereikten, werden de Indiase kolonisten athingani genoemd. Dat woord kan worden vertaald als ‘onrein’ of ‘ketter’. De discriminatie ging door toen de Roma naar Europa kwamen. Daar werden ze ‘zigeuners’ genoemd. Zigeuners worden in het Engels gypsy genoemd en in het Spaans en Frans gitanos en gitanes. Dit zijn allemaal denigrerende verbastingen van ‘Egyptenaren’: lange tijd geloofden de Europeanen dat de Roma uit Egypte kwamen. Tegenwoordig wordt ‘zigeuner’ als racistisch beschouwd en geeft de etnische minderheidsgroep de voorkeur aan de term Roma, die ‘mens’ betekent in de traditionele Romani-taal. Hoewel de Roma in Europa een gedeelde taal en geschiedenis hebben, zijn er grote verschillen. De taal en cultuur van de Roma hebben immers de kleur van de omringende samenleving aangenomen, en in…

1852 Hoogste berg ter wereld ‘Sir, ik heb de hoogste berg ter wereld ontdekt’, vertelt wiskundige Radhanath Sikhdar in 1852 aan het hoofd van het Indiase meetinstituut, dat de Himalaya opmeet voor de Britten. Na vier jaar lang nameten wordt de officiële hoogte vastgesteld op 29.002 voet (8840 meter). 1865 Bergtop krijgt zijn naam De berg heet tot dan toe Peak XV, maar de Britse Royal Geographical Society vernoemt de top nu naar sir George Everest. Hij was voormalig hoofd van de Indiase landmeting. 1922 Eerste expeditie loopt slecht af Een Britse expeditie probeert als eerste de Everest te bedwingen. De klimmers halen de top niet, maar komen als eerste boven de 8000 meter, waar zeven sherpa’s door een lawine de dood vinden. 1924 Mallory en Irvine verdwijnen Een nieuwe…

Heeft vrijwel niets met de werkelijkheid te maken. Doet volledig recht aan de historische details. Im Westen nichts Neues beschrijft de ontberingen die de Duitse soldaten moeten trotseren in de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog en is een van de beroemdste romans over de zinloosheid van oorlog. Het boek verscheen in 1929 en werd een jaar later verfilmd. De verfilming sleepte een Oscar voor beste film in de wacht. In 1979 kwam er nog een versie voor het witte doek, maar beide films waren in de VS geproduceerd en hadden Amerikaan-se en Britse acteurs. Een kleine 100 jaar na de publicatie van het boek doen de verliezers van de oorlog een poging. De Duitse regisseur Edward Berger rijt de Duitse oorlogswonden open met de Netflix-film Im Westen nichts Neues (All Quiet…

In 1918, na de Eerste Wereldoorlog, waren meerdere Europese rijken versla· gen. Duitsland en Oostenrijk-Hongarije vielen uiteen en in Rusland woedde een burgeroorlog tussen de bolsjewieken en de tsaristen. De Poolse legerleider J6zef Pilsudski rook een kans om de Pools Litouwse Unie, die in de 17e eeuw een gebied van circa 1 miljoen km² in Pruisen, Litouwen, Wit-Rusland, Oekraïne en Rusland besloeg, te herstellen. Piłsudski allieerde zich met de Oekraïense leider Symon Vasilovitsj Petljoera. In april 1920 drong een Pools-Oekraïens leger Oekraïne binnen op weg naar de oude uniegrens nabij Vjazma, 200 kilometer van Moskou. Polen moet worden vernietigd De bolsjewieken stuurden er een leger op af. Voor hun! eider Vladimir Lenin was de oorlog tegen Polen onderdeelvan een grotere strijd: als de bolsjewieken in Rusland werden afgesneden van hun…

Chemisch ingenieur Thomas Midgley jr. voelt zich niet op zijn gemak als hij op 30 oktober 1924 een horde journalisten te woord moet staan. Zijn vertrouwde omgeving is het laboratorium, maar vandaag moet de houterige Amerikaanse wetenschapper vertellen over zijn nieuwste uitvinding: loodhoudende benzine. Midgley is het brein achter deze baanbrekende brandstof, die benzinemotoren stabiliseert. Eerder die maand zijn er echter enkele arbeiders omgekomen bij de productie van loodhoudende benzine. De werkgever van de ingenieur, General Motors, en de zakelijk partner van de autobouwer, Standard Oil, hebben veel kritiek over zich heen gekregen. Daarom hebben ze een show op poten gezet in het hoofdkwartier van Standard Oil aan de beroemde Broadway in New York. Ze willen alle geruchten dat het gevaarlijk is om lood aan benzine toe te voegen, in…

IJ zige kou teistert de Duitse soldaten in het noordwesten van de Sovjet-Unie. Er hangen ijskristallen aan hun wimpers en de mannen kunnen hun ogen amper openhouden, maar in februari 1942 moeten de Duitsers het besneeuwde landschap voortdurend afspeuren op zoek naar de vijand. In het dorp Bjakovo worden de Duitsers al 10 dagen wakker gehouden door Russische aanvallen. Het dorp is een van de buitenposten van de zogenoemde Zak van Demjansk, waar 96.000 Duitse soldaten zijn omsingeld door het Rode Leger. Als ze terrein verliezen, kan de zak (Kessel in het Duits, ketel) instorten, en daarom hebben de Duitsers opdracht gekregen om hun posities koste wat kost te verdedigen. Terwijl het op 18 januari opnieuw granaten regent, weten de mannen van SS-Obersturmführer Erwin Meierdress dat de Russen bin-nenkort een…

Elk vliegtuig dat bij Cholm probeerde te landen, zou onmiddellijk door het Rode Leger aan flarden worden geschoten. Daarom besloot de Luftwaffe om de 5500 Duitsers in de stad te bevoorraden met Versorgungsbomben – bevoorradingsbommen. Deze torpedovormige stalen hulzen hadden parachutes om de val van enkele honderden meters op te vangen. De bevoorradingsbommen bevatten wapens, munitie en vooral voedsel. Door de zware beschietingen waren de droppings echter extreem riskant, en naarmate de tijd verstreek, werd Cholm steeds slechter en minder bevoorraad. De soldaten waren zo uitgehongerd en uitgeput dat ze de 250 kilo zware bommen nauwelijks meer konden verplaatsen. Na 105 loodzware dagen werden de soldaten in Cholm op 5 mei eindelijk gered toen andere Duitse eenheden hen te hulp schoten. Van de 5500 soldaten waren er nog maar 1200…

In 2014 doken bijna 700 privébrieven en foto’s van de voormalige SS-chef op in Israël, waar ze in een privéarchief zaten. Naast de brieven werden ook foto’s, dagboeken, huishoudboekjes en een receptenboek van Margarete Himmler ontdekt. Ze zijn grondig geanalyseerd en zijn hoogstwaarschijnlijk echt. De verzameling brieven bevat correspondentie vanaf de eerste ontmoeting van Heinrich en Margarete Himmler in 1927 tot het einde van de oorlog in 1945. De brieven worden langzaam somberder, hoewel zowel Margarete als Heinrich de oorlog uit hun teksten probeerden te houden. De brieven van Himmler werden in 2014 gepubliceerd door zijn achternicht, Katrin Himmler.…

De Romeinse armen waren niet de enigen die stalen. De elite schuwde geen middel om zichzelf te verrijken op kosten van de gemeenschap. Op Sicilië werd landvoogd Gaius Verres rond 70 v.Chr. stinkend rijk door de bevolking te chanteren. Zijn rijke vrienden hielden hem de hand boven het hoofd, tot de onkreukbare advocaat Marcus Cicero Verres betichtte van uitbuiting. De ambtenaar Julius Licinus uit Gallië verging het beter. Rond het begin van de jaartelling liep hij binnen met de maandelijkse belasting door de Galliërs wijs te maken dat een jaar 14 maanden had. De grootste graaier was echter de veldheer Quintus Caepio. Hij werd in 106 v.Chr. naar Tolosa gestuurd, nu Toulouse, om een opstand neer te slaan. Caepio onderwierp de stad en trof een grote schat aan in de…

Medische behandeling was levensgevaarlijk Tegenwoordig hebben de meeste Europeanen toegang tot professionele, wetenschappelijk gefundeerde medische hulp. Als machtigste man van het rijk werd de koning bijgestaan door de beste artsen van zijn tijd, maar een medische opleiding bestond niet en de behandelingen waren vaak gebaseerd op bijgeloof en verkeerde ideeën over het menselijk lichaam. Zo werd aderlating bij elke mogelijke aandoening ingezet. Nu weten we dat dit de patiënten voornamelijk verzwakte, doordat ze veel bloed verloren. Sommige behandelingen waren zelfs levensgevaarlijk. Zo werd de pest behandeld met medicijnen die de giftige stof kwik bevatten. Ook arsenicum, dat tegenwoordig onder meer als rattengif wordt gebruikt, was populair. In 1311 raakte de Rooms-Duitse keizer Hendrik VII zozeer verzwakt doordat hij arsenicum kreeg tegen miltvuur, dat hij twee jaar later bezweek aan malaria.…

1884 Eleanor Roosevelt wordt op 11 oktober geboren in New York. 1892 Eleanors moeder sterft aan difterie. Twee jaar later sterft haar vader aan alcoholisme. 1899 Eleanor Roosevelt begint op de meisjes-kostschool Allenwood in Londen. 1901 President McKinley wordt vermoord en de oom van Eleanor Roosevelt, Theodore Roosevelt, wordt president. 1903 Eleanor Roosevelt verlooft zich met haar verre neef Franklin D. Roosevelt. Twee jaar later trouwen ze. 1906 Op 3 mei bevalt Eleanor Roosevelt van haar eerste kind, Anna. In de 10 jaar erop krijgt ze nog vijf kinderen. 1918 Eleanor Roosevelt ontdekt dat haar man een affaire heeft met haar persoonlijke secretaresse, Lucy Mercer. 1921 Franklin D. Roosevelt krijgt polio en raakt vanaf zijn middel verlamd. 1932 Franklin D. Roosevelt wordt gekozen tot 32e president van de VS. Het…

Wist je dat Cleopatra met slangengif experimenteerde op haar slaven, dat Shakespeares favoriete gif gewoon langs de Nederlandse wegen groeit en dat arsenicum in de 19e eeuw tegen syfilis werd gebruikt? Lees meer over de populairste vergiffen om een moord mee te plegen, die allemaal in de natuur of bij de apotheek te vinden zijn. Arsenicum, de stille killer van huisvrouwen In de 19e eeuw won arsenicum terrein als nieuw wondermiddel met allerlei toepassingen: rattengif, kledingverf, shampoo, het zat zelfs in het toenmalige medicijn tegen reuma. Maar de stof is wel dodelijk, en omdat arsenicum zo makkelijk verkrijgbaar was, werd het het favoriete gif van getrouwde vrouwen. Vrouwen konden niet scheiden, dat was bij wet verboden. Daarom waren er vrouwen die hun man vermoordden. Alleen al in de jaren 1840…

1 Mobiele tentjes De expeditie was uitgerust met tweepersoonstenten die je kon opzetten op een smalle bergrichel. Door nylon waren de tenten winddicht en wogen ze nog maar zeven kilo. In de bovenste kampen hadden de tentharingen geen grip in de zachte sneeuw, daar werden de tenten door de zware zuurstofflessen vastgehouden. 2 Ladderset voor gletsjerspleten Naast klimmaterieel als touw, ijsbijlen en klimijzers voor de laarzen bracht de expeditie vijf aluminium ladders mee van 1,8 meter, die gecom-bineerd konden worden tot één lange ladder. Deze gebruikten ze onder andere voor gletsjerspleten. 3 Nylon maakt reis naar de top lichter In december 1952 testte de Everest-expeditie een paar nieuwe kledingstukken bij extreem weer op de berg Jungfrau (4158 m) in Zwitserland. De proefpersonen waren heel enthousiast over de nylon buitenlaag, die…

In 1924 ontvingen Amerikaanse marine-bases van het ministerie van Marine een vreemd telegram: radio-operatoren moesten hun oren spitsen voor signalen van Mars. ‘De marine beoogt samen te werken met astronomen, die het mogelijk achten dat Mars zal proberen via radio in contact met ons te komen,’ luidde het telegram. De operatoren moesten ‘elektrische verschijnselen van ongewone aard’ van de rode planeet registreren. Ook landmachtbases kregen dit bericht. Uit berekeningen bleek dat Mars tussen 21 en 24 augustus 1924 op slechts 55,7 miljoen kilometer van de aarde zou komen – de kleinste afstand sinds 1804. Als er intelligent leven was op Mars, zouden de slimme marsmannetjes mogelijk contact proberen te leggen via het geavanceerdste apparaat van die tijd, de radio. Uiteraard gaf Mars geen kik – of toch wel? Eén signaal…

Bekijk de uitslag op de volgende pagina en tel alle punten op. Gevaarlijke uitvindingen 1 Welk kledingstuk was levensgevaarlijk? a: De stropdas □ b: De kilt □ c: De hoepelrok □ 2 Welk vliegtuig stortte neer vanwege rechthoekige raampjes? a: Concorde □ b: De Havilland Comet □ c: Boeing 757 □ 3 Welk medicijn tegen misselijkheid leidde tot misvormde kinderen? a: Lorazepam □ b: Softenon □ c: Zofran □ 4 Waar leidde glucose-fructosestroop tot een epidemie van overgewicht? a: Rusland □ b: Duitsland □ c: VS □ 5 Welk vergif zat in behang? a: Arsenicum □ b: Ricine □ c: Kwik □ DDR 1 Wanneer sloot de DDR zijn grenzen? a: 1952 □ b: 1961 □ c: 1984 □ 2 Hoeveel slachtoffers vielen er bij vluchtpogingen uit de DDR? a: 90 □ b: 900 □ c: 9000 □ 3 Hoeveel verklikkers waren er in de DDR, die burgers bespioneerden?…