Inhoudsopgave van Editie 5 - 2023 - Historia

TWEEDE WERELDOORLOG | ‘De X geeft nooit de plek aan,’ legt de fictieve archeoloog Indiana Jones uit aan zijn studenten in de beroemde film Indiana Jones and the Last Crusade van Steven Spielberg. Maar nu heeft het Nationaal Archief een schatkaart gepubliceerd, waarop een nazischat is aangegeven met een kruis bij het dorp Ommeren in de Betuwe. De schatzoekers stromen toe, want volgens de wet heeft de vinder recht op de helft. Een van de Duitse soldaten die de schat begraven zouden hebben, heeft eerder verklaard dat hij bestond uit vier munitiekisten met munten, horloges, sieraden en diamanten met een waarde van vele miljoenen euro’s. Volgens de Duitser is de schat gestolen uit een bank in Arnhem en in april 1945 begraven, toen de geallieerden de stad aan het bevrijden waren.…

In de nasleep van de Tweede Wereldoorlog brak de Koude Oorlog uit, een ideologische strijd tussen twee van de grootste militaire machten ter wereld: de VS en de Sovjet-Unie. In antwoord op de nieuwe dreiging uit het Oostblok richtten de VS op 18 september 1947 de inlichtingen-en veiligheidsdienst CIA (Central Intelligence Agency) op. De CIA moest het werk van de Amerikaanse inlichtingendiensten coördineren en informatie verzamelen over buitenlandse mogendheden – met name de Sovjet-Unie. Daarnaast behartigde de CIA de Amerikaanse politieke belangen in het buitenland. Dit hield in dat de dienst ernaar streefde zo veel mogelijk landen zich op de VS te laten oriënteren – ten koste van de Sovjet-Unie. Een geliefd middel om te zorgen dat landen werden bestuurd door pro-Amerikaanse machthebbers was om pro-Westerse en anticommunistische personen en…

‘IJzeren Dame strooit met bedreigingen’, kopte de krant De Rode Ster – de officiële spreekbuis van het Sovjetleger – op zaterdag 24 januari 1976. De desbetreffende ‘IJzeren Dame’ was de Britse politicus Margaret Thatcher, die een jaar eerder voorzitter was geworden van de Conservatieven. Thatcher – die de reputatie had fervent anticommunistisch te zijn – had niet lang daarvoor in een toespraak fel uitgehaald naar de Sovjet-Unie en verklaard dat de bolsjewieken in Moskou de hele wereld wilden overnemen. Het artikel in de Rode Ster was een reactie op die kritiek, en de bijnaam ‘Iron Lady’ was bedoeld als belediging. Volgens de auteur hadden de landgenoten van Thatcher deze bijnaam zelf bedacht, en was deze geïnspireerd op de ijzeren maagd – een berucht middeleeuws martelinstrument. Of deze theorie waar is,…

1 Oostenrijk Verwoeste gebouwen: Meer dan 400 Doden: Minstens 135 2 Zwitserland Verwoeste gebouwen: Meer dan 200 Doden: Minstens 91 3 Duitsland Verwoeste gebouwen: Onbekend Doden: Minstens 12 4 Italië Verwoeste gebouwen: Meer dan 50 Doden: Minstens 29…

Tijdens haar carrière brak Hanna Reitsch een aantal wereldrecords, waaronder vliegen op grote hoogte. Als een van de beste Duitse testpiloten vloog Reitsch voor de Luftwaffe in jachtvliegtuigen, bommenwerpers en zelfs de Messerschmidt Me 163. Hitler noemde Reitsch zijn lievelingspiloot. En zo wist ze Hitler ervan te overtuigen om de Luftwaffe toestemming te geven om zelfmoordpiloten op te leiden. De Duitse leider was eerst tegen het idee, maar na een reeks nederlagen gaf hij toe. In de laatste uren van de oorlog werd de grond Reitsch te heet onder de voeten, en tijdens een vluchtpoging naar Oostenrijk werd ze gevangengenomen door de Amerikanen. Na de oorlog publiceerde ze haar memoires, maar ze kreeg kritiek omdat ze het naziregime nooit veroordeelde. Hanna Reitsch stierf in 1979 op 67-jarige leeftijd in Frankfurt.…

Een week na de Amerikaanse overwinning in Trenton volgde de Britse tegenaanval. Maar Washington wist hen terug te dringen en trok op richting Princeton, 16 kilometer verder naar het noorden. Hier versloeg hij een leger van 1400 Britse roodrokken. Het nieuws over de successen in Trenton en Princeton gaf de opstandelingen nieuwe hoop. De Britten bleken niet onoverwinnelijk te zijn. Rijke zakenlieden uit de 13 opstandige koloniën besloten Washington te steunen – in plaats van hun geld vast te houden uit angst voor Britse represailles. Ook het machtige Frankrijk, de aartsvijand van de Britten, zag dat de Amerikaanse opstand kans van slagen had. In de zomer van 1777 werden Franse officieren naar Amerika gestuurd om de rebellen te trainen. Een jaar later stuurden de Fransen een enorme vloot en een…

KAPP-PUTSCH Tussen 13 en 19 maart 1920 probeerden extreemrechtse krachten de sociaaldemocratische regering af te zetten en de Pruisische nationalist Wolfgang Kapp in het zadel te helpen. De regering vluchtte naar Stuttgart en riep op tot een algemene staking. 12 miljoen arbeiders gaven er gehoor aan en legden het land plat. De Kapp-Putsch was mislukt. RUHROPSTAND Als reactie op de Kapp-Putsch legden veel arbeiders in het Ruhrgebied het werk neer. Dit zette veel linkse groeperingen ertoe aan te proberen de macht te grijpen, eerst in één stad (Hagen) en vervolgens in de hele regio. Toen de Kapp-Putsch mislukt was, werden het leger en vrijkorpsen ingezet tegen de arbeidersopstanden in het Ruhrgebied. Zo’n 1000 arbeiders kwamen om, onder meer door standrechtelijke executie. HITLERS BIERKELLERPUTSCH Op 8 november 1923 deed Adolf Hitler…

Neanderthalers waren kannibalen In Europa zijn botten gevonden met krassen van stenen werktuigen en bijtsporen, wat erop wijst dat de Neanderthalers mensenvlees aten. Experts weten echter niet of het een ritueel was of puur om te overleven. Azteken aten krijgsgevangenen In Midden-Amerika waren de Azteken berucht om hun mensenoffers, waarbij ze krijgsgevangenen op een offeraltaar legden en hun hart eruit sneden. Daarna werden de slachtoffers opgegeten als onderdeel van het ritueel. Stamhoofden aten hun vijanden De stamhoofden op de Fiji-eilanden waren 2500 jaar lang kannibalen. Ze aten het vlees van hun vijanden als teken van macht, controle en wraak – en ze gebruikten een speciale vork. Het kannibalisme verdween in de 19e eeuw. Mensenvlees was een delicatesse De Zappo-Zaps waren een Afrikaanse stam die tot in de 20e eeuw aan…

Op zijn eerste verjaardag in 1921 kreeg Christopher Milne het eerste van de knuffeldieren die de hoofdrol spelen in de verhalen over Winnie de Poeh. Het echtpaar Milne had de beer gekocht in het warenhuis Harrods, en Christopher noemde hem Edward. Later kreeg de jongen meer knuffeldieren, onder meer een ezel en een varkentje. Hij noemde ze Eeyore (naar het gebalk van een ezel) en Piglet (biggetje). In de Nederlandse vertaling werd dat Iejoor en Knorretje. Tijdens een bezoek aan de dierentuin van Londen zag Christopher een Canadese bruine beer, die naar de stad Winnipeg was genoemd. Hij gaf zijn eigen beer een nieuwe naam, naar de roepnaam van de beer: Winnie. A.A. Milne maakte vaak boswandelingen met zijn zoon, en Christopher mocht graag de zwanen in een vijver voeren.…

Aan een middeleeuws hof moest de voorproever zien te voorkomen dat zijn heer vergiftigd werd. Dat begon in de keuken, waar hij alle gerechten proefde en twee minuten wachtte voor hij groen licht gaf om het aan de vorst voor te zetten. Na het voorproeven in de keuken bracht de zogeheten schenk het eten naar de koninklijke tafel onderbegeleiding van gewapende bewakers, die erop toezagen dat er niets aan werd toegevoegd. De taken van de voorproever bestonden echter uit meer dan proeven alleen: hij moest ook met zijn handen over servetten, tafellakens, bestek en de kussens van de koning strijken, en als hij jeuk kreeg, wist hij hoe laat het was.…

Voordat het onfortuinlijke olifantje Dombo zijn bijzondere talent ontdekt (zijn grote oren gebruiken om mee te vliegen), ontmoet hij vijf kraaien. ‘Kraai’ is crow in het Engels, en de leider van de kraaien heet Jim. Daarom is Dombo uit 1941 de laatste jaren bekritiseerd, want de film zou de getekende tegenhanger van blackface bevatten. Met een onverholen verwijzing naar het typetje Jim Crow laat Disney de vogels een jazzliedje zingen. En de acteur die de stem van de kraai Jim insprak, was wit en had zich erin gespecialiseerd te praten als een Afro-Amerikaanse man – talkin’ jive. Op de website storiesmatter.thewaltdisneycompany.com erkent Disney dat de critici een punt hebben: ‘De kraaien en het liedje zijn een eerbetoon aan racistische minstrel shows, waarin witte artiesten met zwartgemaakte gezichten en haveloze kleding…

Holocaust als dierenfabel Maus is een tour de force van striptekenaar Art Spiegelman, die zijn joodse vader in een concentratiekamp afbeeldt. Mensen worden neergezet als dieren; de nazi’s zijn katten en de joden zijn muizen. Dat maakt het verhaal niet minder hartverscheurend. Oorlog danst wals met surrealisme De Israëlische documentaire-animatiefilm van Ari Folman, Waltz with Bashir, is een dromerige weergave van de eerste Libanonoorlog, die het verleden van de regisseur als soldaat volgt. Hij legt de weggestopte herinnering aan een bloedbad uit 1980 bloot. Twee levens in China In Boxers & Saints vertelt Gene Luen Yang over twee mannen tijdens de Bokseropstand in China. Het eerste boek volgt de boerenjongen Kleine Bao, die de leider wordt van de opstand, terwijl het tweede boek vertelt over de katholieke Vibiana, die een Chinese…

In 1761 had de in Hongarije geboren jezuïetenpater Maximilian Hell de Venusovergang vanuit Wenen gezien, en in 1769 ging hij op uitnodiging van de Deens-Noorse koning Christiaan VII naar het Noord-Noorse eiland Vardøya om het verschijnsel waar te nemen. Hell legde de duur van de Venusovergang met grote precisie vast, maar om onduidelijke redenen wilde hij zijn gegevens niet openbaar maken. Collega-astronomen kregen steeds nul op het rekest, en na verloop van tijd ging het gerucht dat Hell de informatie achterhield omdat hij zijn cijfers eerst met die van anderen wilde vergelijken. Zelfs nadat het Deense wetenschappelijke genootschap haar observaties had uitgegeven, bleef de verdenking tegen hem bestaan. Toen Karl Ludvig Littrow, directeur van het observatorium in Wenen, in 1835 Hells aantekeningen aan een onderzoek onderwierp, ontdekte hij inderdaad een…

Heeft vrijwel niets met de werkelijkheid te maken. Doet volledig recht aan de historische details. Bij de nieuwe film van regisseur Baz Luhrmann over het popidool Elvis Presley is het alsof je een enorme bruiloftstaart zit te eten, terwijl de muziek uit de speakers knalt en er boven je hoofd een spectaculaire vuurwerkshow aan de gang is. Het is allemaal te veel van het goede – maar wel verleidelijk en vermakelijk. In zijn eerdere films, Moulin Rouge, Australia en The Great Gatsby, wekte de Australische regisseur de geschiedenis niet zozeer tot leven, maar gaf hij die vorm door zijn eigen melodramatische lens. En nu doet hij daar nog een schepje bovenop. Geschiedenis wordt gemanipuleerd De film, die op HBO Max te zien is, brengt de reis van Elvis Aaron Presley…

ONDERWATERARCHEOLOGIE | Toen Sir John Franklin in 1845 uit Groot-Brittannië vertrok, hoopte hij een Noordwestelijke Doorvaart ten noorden van Canada te ontdekken. Zijn twee schepen, de HMS Erebus en de HMS Terror, verdwenen echter tussen de Arctische ijsschotsen. Pas in 2014 en 2016 werden ze gevonden. Sindsdien zijn onderwaterarcheologen van de organisatie Parks Canada in de weer geweest om de voorwerpen aan boord te bergen. Door de uitbraak van COVID-19 konden de archeologen in 2020 en 2021 niet ter plaatse aan de slag. Maar onlangs liet Parks Canada weten dat het de archeologen afgelopen jaar is gelukt om maar liefst 275 voorwerpen uit de HMS Erebus te bergen. Ze hebben onder meer persoonlijke voorwerpen van de 128 bemanningsleden gevonden, zoals brillenglazen, borden, gereedschap en de epauletten van een luitenant. ‘De…

Op 8 december 1991 kwamen de Russische president Boris Jeltsin, de Oekraïense president Leonid Kravtsjoek en het onofficiële staatshoofd van Wit-Rusland, Stanislaw Sjoesjkevitsj, bijeen in een staatsdatsja op het jachtgebied Viskoei in Belarus. Een paar maanden eerder hadden de voormalige Sovjetstaten Estland, Letland en Litouwen zich afgescheiden van de Sovjet-Unie. De conclusie was in feite al duidelijk sinds de val van de Berlijnse Muur in 1989: de voormalige communistische grootmacht stond op instorten. En nu was het eindelijk zover – Jeltsin, Kravtsjoek en Sjoesjkevitsj stonden op het punt om de Sovjet-Unie de genadeklap te geven. De leiders van de drie landen, die sinds 1922 verenigd waren geweest onder het zogenoemde Unieverdrag, zetten hun handtekening onder de inmiddels historische Minsk-akkoorden (het Akkoord van Bialowieza). Die akkoorden betekenden het einde van de…

Toen koningin Elizabeth II op 8 september 2022 op 96-jarige leeftijd overleed, had ze 70 jaar en 214 dagen op de Britse troon gezeten – de langste regeertermijn aller tijden van een Britse vorst. In al die jaren slonk het aantal landen waarover Elizabeth regeerde doordat sommige landen de banden met Groot-Brittannië verbraken en republieken werden. In totaal zwaaide ze de scepter over 32 soevereine staten, waarvan er 15 Elizabeth nog steeds als staatshoofd erkenden toen ze stierf. Haar regeertermijn was een tijd van grote veranderingen. Het machtige Britse rijk viel langzaam uit elkaar. Ooit was het het grootste rijk aller tijden, maar het begon flink te krimpen toen veel koloniën in Afrika en het Caribisch gebied in de jaren 1960 en 1970 onafhankelijk werden van de Britten. De nieuwe…

ACHTERGRONDVERHAAL Echtgenote haalde graaf over door kleren uit te trekken Halverwege de 11e eeuw was Leofric, de graaf van Mercia, een van de machtigste mannen in Engeland. Maar Leofric was een hardvochtig leider die zijn onderdanen zwaar belastte, vooral in Coventry, de plaats die hij zelf had gesticht. Zijn vrouw, lady Godiva, smeekte hem onophoudelijk, maar tevergeefs, om de belastingen te verlagen. Ten slotte besloot Leofric haar de mond te snoeren met een onmogelijke deal: ‘Pas als je naakt door de straten van Coventry rijdt, zal ik iets veranderen.’ Godiva geloofde haar man op zijn woord en liet verkondigen dat alle burgers binnen moesten blijven en de luiken van hun ramen moesten sluiten. Daarna reed ze naakt door de straten, slechts bedekt door haar lange haar. Maar één man, de…

1 Kou en hitte botsen boven de Alpen Er ontstaat een krachtig hogedrukgebied boven het zuidwesten van Europa. Hierdoor stroomt warme lucht vanuit de Atlantische Oceaan richting de Alpen. In Noord-Europa vormt zich tegelijkertijd een lagedrukgebied, dat ijskoude poollucht naar de bergketen stuurt. 2 De fronten botsen Warme lucht vanuit de Atlantische Oceaan en koude lucht uit het poolgebied ontmoeten elkaar in een front dat zich uitstrekt van IJsland tot aan de Alpen. Door het temperatuurverschil tussen de twee fronten ontstaat er extreem veel neerslag – miljarden tonnen sneeuw vallen boven de Alpen uit de lucht. 3 Twee meter sneeuw binnen 48 uur In amper twee dagen valt er meer dan twee meter sneeuw. En er staat een krachtige, noordwestelijke wind met snelheden tot 185 km/h die de verse sneeuw…

Kunnen we warm blijven zonder Russisch gas? Moeten we meer kolencentrales aanzetten terwijl we zoeken naar nieuwe brand-stofleveranciers? Het afgelopen jaar was energievoorziening een veelbesproken onderwerp. En dat is niets nieuws. In de loop der eeuwen is energie al veel vaker een schaars goed geweest. Met de komst van stoommachines, straat-verlichting en auto’s steeg de behoefte aan energie. Toen de straten van Londen begin 19e eeuw de eerste gaslantaarns kregen, was de bevolking echter niet zozeer bang dat de voorraden zouden opraken, als wel dat de lampen zouden ontploffen. In 1813 circuleerden er in Britse kranten wilde geruchten over ontploffende straatlantaarns – tot grote ergernis van ingenieur Samuel Clegg, een van de initiators van het nieuwe fenomeen stadsgas. Clegg besloot daarom om te bewijzen dat gaslampen veilig waren. Hij zette…

De geschiedenis komt tot leven in Historia! In elke aflevering ga je mee terug naar de keerpunten in de wereldgeschiedenis: van hartverscheurende gevechten op het slagveld en gedurfde, spannende ontdekkingsreizen tot de grootste en meest vernuftige bouwwerken. Vervlogen tijden komen tot leven en het heden wordt in perspectief geplaatst. Details: • Auteur: Christian Grataloup• Uitvoering: Hardcover• 640 pagina’s• Afmeting: 24,6 x 18,1 x 4,3 cm Over de auteur: Christian Grataloup is geograaf en emeritus-hoogleraar Geografie aan de universiteit Diderot van Parijs. in Frankrijk wordt hij ook wel beschouwd als meest historisch onderlegde geograaf. Atlas van de Wereldgeschiedenis De Atlas van de Wereldgeschiedenis brengt de geschiedenis van de mensheid chronologisch en op ongeëvenaarde wijze in beeld. Van de Mesopotamiërs en de Oude Egyptenaren tot de Koude Oorlog en de Arabische Lente:…

Vrije seks tierde welig Met meer dan 100.000 prostituees en 1000 danshallen was Berlijn een poel des verderfs. Schaars geklede dames voerden pikante variétéshows op, en homo-en transseksuele mensen hoefden niet in de kast te blijven en konden hun seksualiteit vrij tentoonspreiden in de vele bars. Meer burgerrechten In 1918 kregen Duitse vrouwen stemrecht en werd de kiesleeftijd verlaagd tot 20 jaar. In de Weimarrepubliek veroverde de vrouw niet alleen de arbeidsmarkt, maar ook de politieke arena. In 1920 werden 111 vrouwen in de Rijksdag gekozen. Bouwstijl veroverde de wereld De architectuurstijl Bauhaus ontstond in 1919 in Weimar en was een reactie op de pompeuze gebouwen van het historicisme. Bauhaus introduceerde een mensvriendelijk functionalisme en drukte een groot stempel op steden.…

In de jaren 1950 was de familie Woodward een van de rijkste van Amerika. Ze verdienden hun vermogen tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog van 1861 tot 1865 door textiel te verkopen aan het confederale leger. Na de oorlog gingen de Woodwards bankieren en in 1910 nam William Woodward Senior de leiding van de Hanover National Bank over van zijn oom. Zijn zoon, het latere slachtoffer William Woodward Junior, werd dus geboren met een zilveren lepel in de mond. Als kind kon Junior nauwelijks de weg vinden in de gigantische huizen en appartementen van zijn familie, die in totaal bijna 200 kamers telden. De familie bezat daarnaast ook de Belair Stud Farm, een van de beste paardenfokkerijen van Amerika. Paardenraces waren het favoriete tijdverdrijf van de allerrijksten, en Belair was niet alleen…

Het viel nog niet mee om het lijk in de drainagebuis te krijgen. De twee jongens hadden zich verrekend: de buis was smaller dan ze hadden gedacht. Het lijk begon al stijf te worden, en het diepe water in de greppel maakte het er niet mak-kelijker op. Uiteindelijk schopte Nathan Leopold het lichaam ongeduldig op zijn plaats. Nathan klom de greppel uit, naar zijn vriend Richard Loeb. De velden rond Wolf Lake ten zuiden van Chicago baadden in de late middagzon. Er was geen levende ziel te bekennen. Richard en Nathan keken elkaar tevreden aan. Het was woensdag 21 mei 1924, en de twee hadden de perfecte moord gepleegd. Nietzsche inspireert Nathan Nathan van 19 en Richard van 18 waren verwende rijkeluiszoontjes die beiden nog bij hun ouders woonden in…

Vader werd op de bank vermoord De 69-jarige Andrew Borden werd vermoord terwijl hij lag te slapen op de bank. De eerste bijlslag doorboorde zijn neus, lippen en kaak. De tweede verbrijzelde zijn schedel en spleet zijn linkeroog in tweeën. Stiefmoeder lag in de slaapkamer De 64-jarige Abby Borden was de lakens in de logeerkamer aan het verschonen, toen de moordenaar met een bijl de zijkant van haar hoofd doorkliefde – gevolgd door 17 slagen in het achterhoofd. Ze lag dood in een plas bloed.…

René Wassing kijkt Michael Rockefeller aan en vraagt hem nog een keer met klem om de boot niet te verlaten. De twee jonge avonturiers zitten al 24 uur ineengedoken op hun gekapseisde catamaran buiten de kust van Nieuw-Guinea. Ze wachten op nieuws van hun twee plaatselijke gidsen, die naar land zijn gezwommen om hulp te halen. Nu – om 8.00 uur ’s ochtends op zondag 19 november 1961 – heeft de 23-jarige Rockefeller genoeg van het wachten. ‘Ik weet zeker dat het me lukt,’ zegt Rockefeller. Hij ziet de kustlijn in de verte en schat dat het zo’n tien kilometer is. Een goede zwemmer zoals hij moet die afstand kunnen overbruggen. En als Rockefeller in de problemen komt, wordt hij drijvend gehouden door twee lege jerrycans die vastzitten aan zijn…

Afgedwaalde kapitein vond geluk op Bermuda Bermuda, waar de iconische dark ’n stormy werd uitgevonden, stond eeuwenlang bekend als ‘de hoofdstad van de schipbreuk’. Rondom het Caribische eiland ligt een gevaarlijk rif van honderden vierkante kilometers, waar vaak verwoestende tropische stormen zijn. De zeelieden vreesden het water, vooral als het donker en stormachtig was – en terecht. Ook de Britse koopman James Gosling zocht in 1806, op weg naar de VS, een veilig heenkomen in de haven van Bermuda. Gosling voer nooit meer verder, maar stortte zich op de productie van rum, en inmiddels wordt Goslings Rum gezien als een origineel ingre-diënt van de dark ’n stormy, waarin rum wordt gemengd met gemberbier, veel ijs en een limoenpartje. DARK ’N STORMY 1. Vul een glas met veel ijs en voeg…

Drogen en pekelen Vooral in Noord-Europa was drogen gangbaar. Vis en vlees werden in de vrieskou gelegd. Dan trok het vocht eruit, waardoor bacteriën, gist en schimmel geen kans meer hadden. Pekelen met zout, dat het vocht verdrijft, was ook populair, en als de technieken werden gecombineerd, bleven vlees en groenten jarenlang goed. Roken en inleggen Ook rook verdreef het vocht en voorkwam bovendien dat bacteriedragende insecten zich op het vlees nestelden. Het eten kreeg bovendien een prettige smaak van de rook. Varkensvlees en vis werden vaak gerookt. Ook inleggen met pekel en kruiden kwam veel voor. Dit voorkomt de vermenigvuldiging van enzymen en micro-organismen. Honing Een van de oudste conserveringsmiddelen ter wereld, honing, werd veel gebruikt in de middeleeuwen. De suiker verdrijft net als zout het vocht en micro-organismen.…

• In deze serie bekijken we de Tweede Wereldoorlog zoals die werd ervaren door ooggetuigen. Dat doen we aan de hand van dagboekfragmenten en brieven van bekende en minder bekende personen. Chaim Kaplan doet verslag vanuit het getto Chaim Kaplan (1880-1942)was hoofd van een Hebreeuwse school in Warschau toen de oorlog begon. Hoewel Kaplan er vanaf het begin van overtuigd was dat de ‘beschaving’ zou winnen, maakte hij zich geen illusies over wat de joden wachtte. Op 1 september 1939 schreef hij in zijn dagboek dat ‘er geen hoop is voor het joodse volk.’ Vanaf de Duitse inval tot zijn dood in 1942 legde Kaplan het dagelijks leven in het getto vast en documenteerde hij de vernietiging van de joodse gemeenschap in Polen door de nazi’s. Zijn dagboeken werden kort…

Tempel is gebaseerd op museummodel Op de achtergrond staat de tempel van de zonnegod Tonatiuh. Die stond in Tenochtitlan en is getekend op basis van archeologisch onderzoek en modellen in het museum voor antropologie en geschiedenis in Mexico-Stad. Soldaat treedt op als politieagent Een soldaat wijst een boodschapper de weg. Zijn kostuum is gebaseerd op de Codex Mendoza. ‘Ik dacht dat de koninklijke boodschapper een soldaat de weg zou vragen, net zoals je dat nu aan een politieagent zou vragen,’ zegt Guinan. Scheppende goden op de poort De grote poort leidt naar de hoofdtempel van Tenochtitlan. Deze is versierd met de Azteekse scheppende goden Ometecuhtli en Omecihuatl, afkomstig uit de Codex Borgia. Kleding komt van tekeningen van de Azteken ‘De kleding van de twee vrouwen en de gele gezichtsverf zijn…

Op 27 september 1922 was een gevarieerde groep journalisten en genodigden getuige van een historische gebeurtenis in het Ambassador Hotel Theater in Los Angeles, VS. Ze staarden met speciale brillen op naar het grote witte doek, en daar was de eerste 3D-speelfilm in de hele geschiedenis te zien. De stomme film The Power of Love was een pompeus liefdesdrama, opgenomen met een camera met twee lenzen die net was uitgevonden door de regisseur en producent van de film, Harry K. Fairall. Als de bioscoopbezoekers de speciale 3D-brillen op hadden, zouden de opnames van de twee lenzen een diepte-illusie creëren, waardoor de film driedimensionaal leek. De film was zelfs zo geavanceerd dat de bezoekers zelf het einde konden aanpassen door hun linker-of rechteroog te sluiten. Zo konden ze bepalen of ze…

De Israëlische worstelaar Yossef Gutfreund is op 5 september 1972 om 4.30 uur wakker geworden van een gemorrel aan zijn deur en nu doet hij een wanhopige poging om de andere Israëlische Olympische sporters te wekken. In de gang staat een groep gewapende mannen die de deur probeert te forceren. De worstelaar van 1 meter 95 werpt zich tegen de deur om ze buiten te houden, maar de mannen stormen de hotelkamer in, en even later zijn er 11 Israëli’s gegijzeld. De mannen waren leden van de Palestijnse terreurorganisatie Zwarte September, en met deze actie brachten ze de bloedige strijd tussen de Palestijnen en de Israëli’s van het Midden-Oosten naar de Olympische Spelen in München. De terroristen eisten onder meer de vrijlating van 235 Palestijnen in Israël. Zolang aan die…

Het geluid van pure doodsangst en helse pijnen slaat tegen de verde-digingsmuren rond Jeruzalem. Buiten de stad is een dicht woud van metershoge kruizen geplant. De joodse tolk Flavius Josephus heeft nog nooit zoiets gezien. Aan elk van de duizenden kruizen hangt een van zijn bloedende landgenoten, met ingevallen ogen, wanhopig snakkend naar lucht. De slachtoffers zijn gevlucht uit Jeruzalem – de gedoemde stad die al maanden door de Romeinen wordt belegerd. En Rome kent geen genade met de joden. ‘Elke dag namen Romeinse soldaten 500 of nog meer joden gevangen,’ vertelt Josephus in zijn verslag van het beleg van Jeruzalem in 70 n.Chr. Uit woede en frustratie over het hardnekkige verzet van de joden, martelen de Romeinen hun gevangenen. Vervolgens nagelen ze hun slachtoffers aan metershoge, houten kruizen. ‘Ze…

Het Leonidas-eskader werd vernoemd naar de Spartaanse koning Leonidas, die het in 480 v.Chr. opnam tegen een oppermachtig Perzisch leger. 1000 soldaten, die bereid waren om te sterven voor hun koning, boden bij de bergpas Thermopylae weerstand aan 100.000 Perzen. Nadat ze de vijand drie dagenlang hadden tegengehouden, eindigde de veldslag in een nederlaag voor de Spartanen en de dood van Leonidas. De nazi’s zagen de Slag bij Thermopylae als een heldendaad, die het Spartaanse Rijk tijd gaf om zich voor te bereiden op de Perzen en hen uiteindelijk te verslaan.…

1 Washington steekt de rivier over De Amerikanen verborgen hun roeiboten achter twee eilanden, zodat de vijand langs de andere oever ze niet kon zien. In de nacht bracht generaal Washington 2400 soldaten en 18 kanonnen over de ijskoude Delaware. 2 De Amerikanen splitsen zich op Het rebellenleger rukte op naar Trenton. Ten noorden van de stad splitsten de Amerikanen zich op om de vijand van twee kanten aan te vallen. De duisternis had hun opmars moeten verbergen, maar de zon kwam bijna op. Gelukkig werden ze gered door een sneeuwstorm. 3 De versterking kwam niet Andere Amerikaanse soldaten zouden vanuit het zuiden aanvallen, maar zij konden de Delaware niet oversteken. De rivier lag bedekt onder een dikke laag pakijs. 4 De vijand wordt overrompeld In Trenton had de Hessische…

1 Antidemocratie Communisten en nazi’s zaagden aan de stoelpoten van de democratie. De communisten zagen de sociaal-democraten als ‘klassenverraders’, en ook de aristocratie had weinig op met democratie. 2 Complottheorie De zogeheten dolkstootlegende was een wijdverbreide complottheorie onder Duitse nationalisten. Het idee was dat Duitsland de Eerste Wereldoorlog had verloren omdat socialisten en joden het land hadden ondermijnd. De nazi’s gebruikten de dolkstootlegende in hun propaganda om aan de macht te komen. 3 Dubbelspel De nazi’s kregen grote bedragen uit nationalistische financiële kringen, waar Hitler werd gezien als de man die de Weimarrepubliek de nek kon omdraaien. De nazi’s lieten zich van hun zachte kant zien als ze in de betere kringen opereerden en sloegen ondertussen op straat communisten in elkaar.…

1 De vrouw schoot Ann pakte haar geweer toen ze vreemde geluiden in het huis hoorde. Ze verklaarde zelf dat ze de deur opende en meteen schoot op het silhouet van een man in de gang. De politie was verbaasd dat ze zonder aarzeling schoot – vlak voor de slaapkamer van haar man. 2 Haar man was naakt William Woodward was naakt toen hij voor de deur van zijn slaapkamer werd neergeschoten. Als hij ook iets verdachts had gehoord, zou hij niet naakt naar buiten zijn gegaan – zonder de vuurwapens die in zijn slaapkamer lagen. De politie dacht dat Ann hem naar buiten had gelokt. 3 Ann riep niet ‘Wie is daar?’ In het huis woonden ook de twee zonen van het echtpaar, 8 en 11 jaar oud, en…

Ook al waren de Spanjaarden en Portugezen de eerste Europeanen die in 1520 voet zetten op Nieuw-Guinea, de Nederlanders annexeerden het westen van het eiland in 1828. Het werd onderdeel van Nederlands-Indië, van waaruit de Nederlanders suiker, koffie en rijst naar Europa brachten. Nieuw-Guinea bestond vooral uit onbegaanbare bergen en jungle, waar oorlogszuchtige stammen zoals de Asmat leefden. Grote delen van de kolonie bleven daarom onbekend en verhalen over kannibalisme hielden de Nederlanders op afstand – afgezien van de moedigste missionarissen. Na de Tweede Wereldoorlog vochten de Nederlanders om Nederlands-Nieuw-Guinea te behouden. De overige koloniën waren al in 1949 verloren gegaan, toen Indonesië na internationale druk onafhankelijk werd. De Nederlandse regering beweerde dat de inwoners van Nieuw-Guinea geen Indonesisch volk waren, maar in 1962 raakten ze hun kolonie toch kwijt.…

Voor middeleeuwse koningen was de dinertafel de plek waar ze hun rijkdom tentoon konden spreiden. Daarom stonden duur vlees en specerijen steevast op het menu en moesten de gerechten er zo exotisch mogelijk uitzien. De gasten kregen dan ook fantasiewezens voorgezet als varkens met een hanenkop eropgenaaid, eetbare paleizen van gelei en geroosterde pauw, versierd met zijn eigen veren. Een van de hoogtepunten waren ‘levende taarten’: een omhulsel van deeg gevuld met bijvoorbeeld levende kikkers. Dit gerecht was niet bedoeld om te eten, maar om de gasten te vermaken: de kikkers sprongen rond en lieten de taart bewegen. Ook de ingrediënten waren exotisch. Uit de rijke Duitse steden haalde het hof kaas en marsepein, citrusvruchten en amandelen kwamen uit het Middellandse Zeegebied, en specerijen als kruidnagels en nootmuskaat werden helemaal…

Af en toe doet de buurplaneet van de aarde, Venus, iets bijzonders. Als een klein, pikzwart vlekje trekt de planeet voor de verblindende zon langs, om na een paar uur weer te verdwijnen. Dit verschijnsel wordt een Venusovergang genoemd en doet zich twee keer voor met acht jaar ertussen, waarna het meer dan een eeuw duurt voordat de planeet het kunstje herhaalt. Vermoedelijk als eerste ter wereld observeerde de amateurastronoom Jeremiah Horrocks in 1639 een Venusovergang en deed hij er verslag van, maar als de gebeurtenis zich in 1761 opnieuw voordoet, is het publiek veel groter. Voor het eerst in de geschiedenis hebben meerdere naties de handen ineengeslagen voor een groot wetenschappelijk project. Astronomen trekken de wijde wereld in om het verschijnsel vanaf meer dan 100 locaties waar te nemen.…

De astronoom Johannes Kepler berekende in de 17e eeuw de bewegingen van de planeten en voorspelde als eerste de Venusovergangen. Hij wist dat er in 1631 een zou plaatsvinden, maar hij stierf een jaar eerder en er keek niemand. Acht jaar later stond de pas 21-jarige Engelsman Jeremiah Horrocks echter klaar om het gebeuren te volgen vanuit zijn huis in een dorp in Lancashire. De Venusovergang vond echter op een zondag plaats, en de predikant Horrocks moest die dag twee preken houden. Na de kerkdienst haastte hij zich naar huis, en hij was net op tijd om Venus te kunnen waarnemen: ‘Het voorwerp van mijn meest optimistische verwachtingen, zojuist volledig omhuld door de zonneschijf.’ Horrocks had zijn vriend William Crabtree ingeseind, maar afgezien van de twee Engelsen was er vermoedelijk…

1 Goold veranderde zijn verhaal Toen Goold en Giraudin in de rechtbank niet meer konden volhouden onschuldig te zijn, beweerde Goold dat hij Levin in een dronken bui had vermoord omdat ze geld van hem wilde lenen. Louis Pons kon de koffer die hij net op het rek voor bagage met bestemming Londen had gelegd, niet uit zijn hoofd zetten. Als kruier op het station La Gare Saint-Charles in het Franse Marseille had hij al heel wat merkwaardige bagage voorbij zien komen. En met de enorme koffer die eerder die ochtend, 5 augustus 1907 was afge-geven, was beslist iets niet in de haak. Pons besloot de zaak nader te onder-zoeken. Toen hij zich over de bagage boog, verstijfde hij van schrik. Er droop een stroperige vloeistof uit de koffer. Die…

De rijke Rockefellers 1 Wat was het vermogen van John a: Ca. 550 miljoen dollar ◻b: Ca. 950 miljoen dollar ◻c: Ca. 1,4 miljard dollar ◻ 2 Waar gaf John D. Rockefeller grote bedragen aan uit? a: Filantropie ◻b: Luxe jachten ◻c: Gokken ◻ 3 Welk landgoed is van de familie Rockefeller? a: Neverland ◻b: The Breakers ◻c: Kykuit ◻ 4 Welk museum financierde de familie Rockefeller? a: Guggenheim ◻b: MoMa ◻c: The Metropolitan ◻ 5 Wat liet David Rockefeller in 2018 veilen? a: Het horloge van zijn opa ◻b: Zijn superjacht ◻c: Zijn kunstcollectie ◻ De kruisiging van Jezus 1 Wat schreven de Romeinen op het kruis van Christus? a: God van de joden ◻b: Koning van de joden ◻c: Hogepriester van de joden ◻ 2 Wie hielp Jezus…

Euthanasie Niet welkom in Hitlers rijk Lichamelijk en geestelijk gehandicapten, mensen met een psychische aandoening, homoseksuelen – de lijst van mensen die de nazi’s niet in hun rijk duldden, was lang, en artsen roeiden hen systematisch uit. Airconditioning voor beginners Schaduwrijke zuilengangen en verkoelende bassins: ook in de oudheid werd hitte buiten de deur gehouden. Duitsers werkten door aan de V2 Na de oorlog konden Hitlers ingenieurs moeilijk wennen aan de vrede. Ze bouwden raketten en vliegtuigen voor Egypte, dat een nieuwe oorlog met Israël voorbereidde. Lees ook… • Hij was de echte Robinson Crusoe• Met kindermoord kwam je in de hemel• Minithema: Het ontstaan van Turkije…