Inhoudsopgave van Editie 4 - 2023 - Historia

ACHTERGRONDVERHAAL God vertelde boerenmeisje wat ze moest doen Op 3 maart 1431 moest Jeanne d’Arc maar liefst voor de zesde keer in het aartsbisschoppelijke paleis van Rouen verschijnen. Een rechtszaak moest uitwijzen of de Franse boerendochter, die meerdere overwinningen op de Engelsen had geleid, een ketter was. Zoals gewoonlijk had Jeanne een tuniek aan en een broek die om haar benen was geknoopt – mannenkleding dus. Jeanne vond haar ongebruikelijke kledingkeuze slechts ‘een kleinigheid’, maar je kleden als het andere geslacht was volgens het Oude Testament een vreselijke zonde. En de Engelsgezinde bisschop Pierre Cauchon was naarstig op zoek naar een reden om haar te kunnen veroordelen. ‘Bent u niet al eerder gevraagd om geen mannenkleding te dragen?’ vroeg bisschop Cauchon tijdens het proces aan de beklaagde. ‘Ja, en ik…

Heel veel afweergeschut Het zag zwart van het luchtafweer-geschut rond de raffinaderijen. 237 flakkanonnen en honderden mitrailleurs stonden in kuilen of hooibergen. Radars speurden luchtruim af Dankzij 15 Würzburgradars op de grond in Roemenië konden de Duitsers en Roemenen hun verdediging in gereedheid brengen lang voordat de vijand in Ploieşti was. Geschut op wielen Dankzij de flaktrein Die Raupe (de rups) beschikten de Duitsers over een mobiele verdediging. De trein was volgeladen met machinekanonnen. Gevaarlijke sperballonnen Rondom Ploieşti en de olievelden werden zo’n 50 sperballonnen opgelaten wanneer het luchtalarm ging. Hun lange kabels met springladingen waren dodelijk voor laagvliegende bommenwerpers. Vliegtuigen stegen snel op Zo’n 100 gevechtsvliegtuigen waren steeds paraat om Ploieşti te verdedigen. De Duitsers vlogen in Messerschmitts, de Roemenen in IAR 80’s.…

De aanval op Ploieşti werd ondanks de zware verliezen als een succes beschouwd. Maar het bleek al snel dat dat iets te voorbarig was. Het was de bedoeling geweest om de olieproductie maandenlang stil te leggen. De herstelwerkzaamheden in Ploieşti verliepen echter in rap tempo, en de productie werd verplaatst naar onbeschadigde installaties. Omdat de raffinaderijen vóór de aanval niet op volle capaciteit draaiden, daalde de productie slechts enigszins, en een paar weken later werd er weer evenveel olie afgeleverd als voorheen. Opnieuw reden de treinen met brandsof van Ploieşti naar het front. De Amerikanen gaven echter niet op, en in 1944 vielen ze Ploieşti opnieuw aan. Tussen april en augustus bombardeerden B-17’s en B-24’s de raffinaderijen 19 keer. Aan de grootste aanval namen 604 bommenwerpers deel. Anders dan in…

Gigantisch kanon bombardeert Parijs Naam: Parijs-Geschut Lengte van de loop: 34 m Kaliber: 240 mm Totaal gewicht: 142 ton Snelheid: 1603 m/s Bereik: 130 km 1 Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden er kanonnen ontwikkeld die zo groot waren dat ze over het spoor vervoerd moesten worden. Het grootste was het Parijs-Geschut, dat in 1918 de Franse hoofdstad 140 dagen lang met granaten bestookte. De Duitsers vernietigden het kanon aan het einde van de oorlog. Hitlers monsterkanon moest de oorlog winnen Naam: Vergeltungswaffe 3, V3 Lengte van de loop: 130 m Kaliber: 150 mm Totaal gewicht: Onbekend Snelheid: 1500 m/s Bereik: 165 km 2 In 1943 begonnen de nazi’s megakanonnen te bouwen in een ondergrondse fabriek in Noord-Frankrijk. Deze V3’s moesten Londen bombarderen van een afstand van 165 kilometer. De fabriek…

Het publiek kijkt gespannen toe als een kromme, oude man de ontvangstzaal van farao Cheops binnenloopt. Er wordt beweerd dat de oude man dode dieren weer tot leven kan wekken, en nu wil de heerser van Egypte zelf zien of de geruchten over tovenaar Dedi waar zijn. Hij laat een eend onthoofden – het hoofd en lichaam worden aan weerszijden van de grote zaal gelegd. Dedi spreekt een toverspreuk uit en het publiek ziet vol verbijstering hoe het lichaam van de eend opstaat en dwars door de zaal naar het afgehakte hoofd waggelt. Het hoofd groeit weer vast aan het lijf en de eend komt tot leven. Hij kwaakt er lustig op los – Cheops is diep onder de indruk. ‘Laat Dedi in het paleis wonen en geef hem duizend…

Rond 1260 nam de boer Robert Carpenter plaats aan de schrijftafel. Hij had op een herenboerderij op het Isle of Wight gewerkt en wist alles van landbouw. Nu tekende hij zijn ervaringen op. Maar tussen de droge hoofdstukken over gewassen en vee zitten een paar juweeltjes. In één alinea beschrijft Carpenter hoe een boer zijn heer kon oplichten. Soms was het makkelijk. Zo legde Carpenter uit hoe een boer genoeg melk kon stelen om een hele kaas voor zichzelf te kunnen maken door elke dag een achtste deel ervan achterover te drukken. Andere trucs waren gewiekster. Zo was er een manier om aan een pas geslacht schaap te komen: ‘Als het gevild is, leg het vel dan in warm water en droog het vervolgens meteen. Zo zal het lijken alsof…

Oprechte weldoener Roxelana werd gedreven door liefde voor haar man, haar familie en het Ottomaanse volk. ZIJ LIET DE STAD TOT BLOEI KOMEN Roxelana liet in heel Constantinopel gaarkeukens en herbergen bouwen. Haar belangrijkste project was de Haseki Sultan-moskee, gebouwd in de stadswijk voor vrouwelijke handelaars. In de moskee kwam een openbare basisschool voor jongens en meisjes. DE ZWAKKEN MOETEN GOED BEHANDELD WORDEN Volgens de keizerin was een gezonde geest net zo belangrijk als een gezond lichaam. En dus eiste ze dat leraren hun leerlingen behandelden alsof het hun eigen kinderen waren. En ziekenhuispersoneel moest patiënten verzorgen alsof het hun vrienden waren. IJskoude manipulator De keizerin schuwde geen enkel middel om samen met haar kinderen de absolute top van het Ottomaanse Rijk te bereiken. CONCURRENTEN WERDEN VERBANNEN In 1526 ontving…

Keizer Frans van Oostenrijk wrijft zich de slaap uit de ogen. Het is midden in de nacht in Wenen, 7 maart 1815 is net begonnen en de majesteit heeft het de vorige avond laat gemaakt. Nu wordt hij uit zijn bed gesleurd door zijn minister van Buitenlandse Zaken, Klemens von Metternich. Die leidt al maandenlang het tot dan toe grootste vredescongres uit de geschiedenis in de Oostenrijkse hoofdstad. Een jaar eerder is Napoleon verslagen en kwam er een einde aan ruim 20 jaar van bloedige strijd in Europa. Vorsten, ministers en topdiplomaten uit heel Europa zijn naar Wenen gekomen, en de Oostenrijkse minister van Buitenlandse Zaken werkt dag en nacht aan een historisch vredesverdrag. Talloze bals met dans en muziek, mooie vrouwen en heel veel champagne – Metter-nich heeft alles…

Heeft vrijwel niets met de werkelijkheid te maken. Doet volledig recht aan de historische details. Het is soms lastig om feit van fictie te onderscheiden als het over Spartacus gaat. De beroemde slaaf die de confrontatie zocht met het machtige Rome werd door de Romeinen gezien als een gevaar voor de gevestigde orde, maar werd later als een revolutionaire vrijheidsstrijder beschouwd. Karl Marx zag in Spartacus zelfs het prototype van de communist die het kwaadaardige kapitalisme bestreed. En de Franse filosoof Voltaire noemde de slavenopstand ‘de rechtvaardigste oorlog aller tijden’. In de serie Spartacus (2010-2013), nu in Nederland te zien op Canal Digitaal en Viaplay, wordt het verhaal van Spartacus uitgesmeerd over drie seizoenen: van krijger uit Thracië tot Romeinse gladiator, en uiteindelijk de meest gevreesde rebel uit de geschiedenis…

Het juiste antwoord levert 1 punt op. Bekijk de uitslag op de volgende pagina en tel alle punten op. Olie in de Tweede Wereldoorlog 1 Waar haalden de Britten in a: Iran ◻b: Birma (Myanmar) ◻c: De VS ◻ 2 Waar bevonden zich de grootste a: West-Siberië ◻b: Bakoe in Azerbeidzjan ◻c: Majkop in de Kaukasus ◻ 3 Welk bedrijf maakte synthetische a: Krupp ◻b: IG Farben ◻c: Daimler-Benz ◻ 4 Waar haalde Japan in 1940 a: De VS ◻b: China ◻c: Korea ◻ 5 Hoeveel olie produceerden a: 100 miljoen vaten ◻b: 1,5 miljard vaten ◻c: 6 miljard vaten ◻ Grieks-Perzische oorlogen 1 Wie wonnen de Zeeslag bij 1 Salamis in 480 v.Chr.? a: De Perzen ◻b: De Grieken ◻c: Er was geen winnaar ◻ 2 Hoeveel Spartanen hielden…

Vergismoord Ze wilde een inbreker neerschieten – en doodde haar man. Overmoed Twee tieners wilden de perfecte misdaad plegen en beraamden een moord. Loden pijp De edelman had zijn vermogen verkwist, en nu nam zijn ex de kinderen mee. De sjieke dame Op de bank lag de vader, gedood met een bijl. Wie had het gedaan? Kannibalen Een Rockefeller-telg verdween spoorloos in Nieuw-Guinea. Janneman haatte Winnie de Poeh A.A. Milne gebruikt zijn zoon en diens beer als inspiratie voor zijn boeken over Winnie de Poeh. Maar Christopher wil geen Janneman zijn. Romeinen rekten de dood Kruisiging was de zwaarste straf in Rome en was zo wreed dat Romeinse burgers ervan waren vrijgesteld. Duitse kamikaze In 1945 waren de nazi’s zo wanhopig dat ze zelfmoordacties planden met bemande V1-bommen. Lees ook……

ARCHEOLOGIE Een geschrokken man pakt zijn penis beet en kijkt naar de twee gulzige luipaarden die hem van twee kanten naderen. Links van hem staat een tweede man, die wordt aangevallen door een stier. Hij heeft een slang of een ratel in zijn hand. Dit tafereel staat op een 11.000 jaar oude stenen bank, die in 2021 is gevonden bij de Turkse plaats Sayburç, 65 kilometer van de Syrische grens. Nu blijkt uit onderzoek dat deze stenen bank het oudst bekende verhaal van de mensheid bevat. ‘De reliëfs zijn gemaakt met een techniek die we ook zien bij andere Midden-Oosterse vondsten uit de prekeramische jonge steentijd (10.000-6500 v.Chr.),’ zegt dr. Eylem Özdoğgan van de universiteit van Istanboel. Maar in tegenstelling tot andere vondsten gaat het hier om een verhaal –…

In augustus 1949 bracht het Amerikaanse Life Magazine een artikel over de schilder Jackson Pollock met de kop: ‘Is hij de grootste levende kunstenaar?’ Op de cover stond de kalende kunstschilder met een sigaret in zijn mond en zijn armen over elkaar voor een van zijn inmiddels iconische drippingschilderijen. Het was een wirwar van kleuren en patronen, schijnbaar willekeurig en chaotisch op een enorm doek aangebracht. Jackson Pollocks radicale nieu-we kunstvorm was een breuk met het bestaande en vormde een geheel nieuwe stij l: abstract expressionisme. Geïnspireerd door de theorieën over het onbewuste van de Zwitserse psychiater Carl Jung bracht Jackson Pollock zijn diepste gevoelens over op zijn werk als vormeloze en kleurrijke abstracties. En dat was niet altijd prettig om te zien. Jackson Pollock was namelijk niet alleen een…

In de computerterminologie refereert een ‘bug’ (insect) aan een fout in de code waardoor een programma een foutmelding geeft of gewoon niet werkt. De eerste ‘computerbug’ werd op 9 september 1947 gerapporteerd door de Amerikaanse wiskundige en datawetenschapper Grace Hopper. Zij werkte aan Harvard aan de computer Mark II, maar op een dag merkte haar team van onderzoekers dat de computer het niet goed deed. Toen de wetenschappers de machine openmaakten, ontdekten ze dat een mot tijdens zijn zoektocht naar een warme schuilplek vast was komen te zitten in een relais. Hopper noteerde in haar logboek dat de computer na het ‘debuggen’ weer werkte – dus nadat ze de mot hadden weggehaald. Hoewel het woord ‘bug’ pas in 1947 voorkwam in relatie tot een computer, wordt de term al sinds…

De eerste Olympische Winterspelen vonden plaats in 1924 in het Franse Chamonix. Dit was echter lang niet het eerste grootschalige, terugkerende wintersportevenement. De Winterspelen waren namelijk sterk geïnspireerd op de Noordse Spelen, die sinds 1901 om de vier jaar in Zweden gehouden werden. Een van de bedenkers van de Noordse Spelen was de Zweedse officier Viktor Balck. Hij was ook lid van het Internationaal Olympisch Comité (IOC) dat in 1896 de eerste Olympische Spelen had georganiseerd. Balcks hart lag bij wintersport, maar de andere leden deelden zijn enthousiasme voor sneeuw en kou niet. Balck zocht daarom contact met andere bobo’s uit de Zweedse sport-wereld en stelde in 1899 de richtlijnen op voor de eerste Noordse Spelen. Twee jaar later, in februari 1901, vond de eerste van zeven Noordse Spelen plaats.…

Luitenant John Kane gelooft zijn eigen ogen niet. Na uren vliegen aan het hoofd van een groep van 47 B-24-bommenwerpers nadert hij eindelijk zijn doelwit: de olieraf-finaderijen van Ploieşti in Roemenië. Volgens plan moet zijn groep een installatie vlak ten zuiden van de stad Ploieşti bombarde-ren, maar Kane ziet tot zijn verrassing dat het doelwit al in rook gehuld is – er is iets misgegaan. Kane en de anderen scheren over de boomtoppen wanneer ze zich plotseling in een inferno van granaten bevinden. ‘Het ging helemaal verkeerd. Ik zag hooibergen opengaan als madeliefjes, en verborgen luchtafweergeschut nam ons onder vuur,’ vertelde Kane later. Op de grond komt een trein vol afweergeschut in beweging, die de laagvliegende bommenwerpers bestookt met flakgranaten en mitrailleurkogels. Zoiets hebben de Amerikanen nog nooit meegemaakt Het…

1 Aanval op Ploieşti begint 11.45 uur: Groep 376 van kolonel Compton arriveert als eerste. De groep moet bij Florești naar het zuiden afbuigen, maar vergist zich en doet dat bij Târgovișste. Groep 93 van Baker gaat achter de anderen aan. 2 Groep 93 laat bommen los 11.50 uur: Groep 93 van Baker ontdekt de fout en verandert van koers. 5 minuten daarna bombardeert groep 39 de complexen Brazi en White 4. Ze liggen zwaar onder vuur van afweergeschut. 3 Vuur geopend op Kanes groep 12.05 uur: Groep 98 van Kane en groep 44 van Johnson maken als gepland een bocht bij Florești en vallen de complexen White 4 en Brazi aan. Een hele trein vol luchtafweergeschut opent het vuur om ze tegen te houden. 4 Laatste doelwit aangevallen 12.13…

Gerald Bull weet het nog niet, maar over een paar tellen zal hij dood zijn. Om 19.30 uur stapt hij uit de lift op de zesde verdieping van het luxueuze appartementencomplex aan de François Folielaan in Brussel. Het is 22 maart 1990 en buiten regent het pijpenstelen. De 62-jarige Bull woont in het gebouw, maar is bijna nooit thuis. De afgelopen jaren heeft hij constant gependeld tussen Europa en het Midden-Oosten om te werken aan het project van zijn leven: Een 156 meter lang superkanon dat zo krachtig is dat het projectielen de ruimte in kan schieten – of de halve wereld rond. En nu lijkt zijn droom eindelijk uit te komen. Onderdelen van de gigantische loop worden binnenkort verscheept vanuit Groot-Brittannië. Het onderstel van het kanon ligt klaar in…

Dildo’s vergiftigen de ziel Comstock beschreef ‘rubberen voorwerpen met onfatsoenlijke doeleinden’ als ‘zelfvergiftiging voor vrouwen’. De rechter gaf hem gelijk en verbood de verkoop van dildo’s. Comstock nam er 30.000 in beslag. Medische boeken onder de loep ‘De weg naar het bordeel loopt via het boek,’ zei Comstock. En hij bedoelde niet alleen vieze boekjes, maar ook studieboeken. Zelfs medische anatomieboeken mochten niet via de post worden verstuurd. Buikdansen was verderfelijk Op de wereldtentoonstelling in Chicago in 1893 zag Comstock ‘de meest schandelijke vertoning van moreel verval’ – een buikdanseres. Daarna werd besloten dat danseressen geen halfdoorzichtige topjes mochten dragen. Geen penissen op de kunstacademie In 1906 probeerde Comstock naaktstudies op de kunstacademie te verbieden. Hij vond het schandalig dat studenten naaktfoto’s natekenden – en dat jonge vrouwen penissen zagen.…

‘Stoor je vijand nooit als hij een fout aan het maken is.’ Dat zei Napoleon Bonaparte naar verluidt in 1805, maar het is al duizenden jaren een goede raad op het slagveld. Strategische genieën zoals de Franse legerleider zijn zeldzaam, en de geschiedenis kent talloze voorbeelden van slechte strategieën en chaotisch leiderschap die van een makkelijke overwinning een pijnlijke nederlaag maakten. HISTORIA zet zeven van de grootste militaire blunders aller tijden op een rijtje. Veldheer bond schepen aan elkaar De Chinese veldheer Cao Cao wilde in 208 het zuiden van China binnenvallen met een machtig leger van 230.000 man. Zijn vijanden, een bondgenootschap van lokale krijgsheren, hadden 50.000 man op de been gebracht. Cao Cao hoefde alleen maar de Jangtsekiang af te zakken met een vloot van honderden schepen. Maar…

Tijdens de Arabisch-Israëlische oorlog eind 1973 stelde de door Arabische landen gedomineerde OPEC, orde ganisatievanolie-exporterende landen, een embargo in om de westerse bondgenoten van Israël te treffen. En dat lukte, want Europa en de VS draaiden volledig op de goedkope energie. Ze moesten maatregelen nemen, bijvoorbeeld door fabrieken op een laag pitje te laten draaien of autoloze zondagen in te stellen. In maart 1974 hief de OPEC het embargo op nadat de VS Israël tot onderhandelingen had gedwongen. Maar westerse economieën hadden nog jarenlang last van hoge inflatie en werkloosheid. 1 Arabieren namen heft in handen In de jaren 1950 was de olieproductie in handen van zeven grote Brits-Amerikaanse concerns, bijgenaamd de ‘zeven zusters’. Deze maatschappijen hielden de prijzen laag om westerse over-heden gunstig te stemmen. In ruil betaalden ze…

1799 Generaal grijpt de macht In de chaos na de Franse Revolutie zetten de troepen van Napoleon het parlement af. In 1804 roept Napoleon zichzelf uit tot keizer. 1805 Grootmachten delven het onderspit Rusland en Oostenrijk verliezen de Slag bij Austerlitz, en hun coalitie tegen Napoleon valt uiteen. Oostenrijk moet o.a. Tirol afstaan aan Beieren en Venetië aan Italië. 1806 Pruisen krijgt klop De gelijktijdige slagen bij Jena en Auerstedt draaien uit op een totale Pruisische nederlaag, en het land wordt gehalveerd met de Vrede van Tilsit. 1809 Vrede getekend in Wenen Na een nederlaag tegen Napoleon bij Wagram moet de Oostenrijkse keizer een aantal provincies afstaan en wor-den hem herstelbetalingen opgelegd. 1812 Veldtocht tegen Rusland mislukt Napoleon verslikt zich in het rijk van de tsaar. De Russen gebruiken de tactiek van…

Boze tongen aan het Weense hof beweerden dat Metternich nauwelijks tijd had voor zijn politieke werk vanwege ‘versierderijen, roddelpraat met courtisanes en het vermaken van elke vrouw’. De charmante diplomaat werkte als een magneet op vrouwen. Zelf maakte hij bij zijn erotische uitspattingen onderscheid tussen ‘liefdes’ en ‘liaisons’. Laatstgenoemde waren vluchtige romances om aan inlichtingen te komen. Toen keizer Napoleon in 1810 zijn zuster Caroline verzocht de Oostenrijkse diplomaat aan het hof in Parijs te vermaken en hem in de gaten te houden, gebeurde het tegenovergestelde. Metternich verleidde haar en hoorde alle nieuwtjes over Napoleon. Metternichs ‘liefdes’ waren van een ander niveau: ‘Ik ben nooit ontrouw: de vrouw van wie ik houd, is voor mij de enige vrouw ter wereld,’ schreef hij in zijn memoires. Daarmee bedoelde hij dat hij…

‘Aapmensen’ Op 8 september 1906 dromden de bezoekers samen voor de apenkooi in de Bronx Zoo in New York. De reden was een Mbuti-pygmee uit Congo, Ota Benga geheten. De 23-jarige Afrikaan vermaakte het publiek met zijn boogschietkunsten, en worstelde regelmatig met de orang-oetan Dohong. Volgens de krant New York Times ‘protesteerden maar een paar mensen tegen de aanblik van een mens in een kooi tussen de apen’, en de journalist constateerde dat het publiek wanneer Benga met een aap speelde ‘een goede gelegenheid had om de gelijkenissen te bestuderen. Hun hoofden lijken op elkaar, en beiden glimlachen op dezelfde manier als ze iets leuk vinden.’ Sommigen vroegen zich af wat Benga nu precies was. ‘Is het een mens?’ vroeg een vrouwelijke toeschouwer. Maar veel zwarte Amerikaanse predikanten waren geschokt.…

1 Mof bedekt het moordwapen Een Duitse bontmof verlengt de mouwen van de bontjas van Henriette Caillaux. De mof is bedoeld om de handen te verwarmen, maar bedekt ook het pistool. 2 Een gloednieuw pistool Het moordwapen is een automatische Browning, een pistool dat makkelijk te hanteren is. Henriette Caillaux kocht het wapen een paar uur voor de moord op de Rive Gauche. Daar probeerde ze verschillende pistooltypen. 3 Slachtoffer probeert te vluchten Calmette probeert zich tegen de schoten te beschermen door achter het bureau te kruipen. Getuigen hoorden een pauze tussen de laatste twee schoten: Caillaux gaat haar slachtoffer achterna om het dodelijke schot af te vuren. Na het geluid van zes schoten lieten de journalisten en secretaresses van Le Figaro alles uit hun handen vallen. Geschokt renhetden ze…

DAGELIJKS LEVEN Het is al een hele tijd bekend dat de hond 20.000 tot 40.000 jaar geleden getemd werd in Siberië, maar wanneer onze op een na trouwste viervoeter, de kat, gedomesticeerd werd, was tot voor kort onduidelijk. Nu heeft een groot internationaal team genetici het antwoord gevonden. Het zal voor kattenbaasjes geen verrassing zijn dat het wat langer duurde om de kat te temmen dan de hond. Aan de hand van genetische markers in katten-DNA stelden de onderzoekers vast dat het dier pas rond 12.000 jaar geleden werd getemd in het Midden-Oosten. De onderzoekers ontdekten wanneer katten een aantal genetische mutaties ontwikkelden die alleen verklaard kunnen worden als ze geheel of gedeeltelijk getemd waren. Volgens de onderzoekers werden wilde katten aangetrokken door de landbouw van de jonge steentijd, toen…

ROMEINSE RIJK In de 5e eeuw n.Chr. werd het Romeinse Rijk meermaals aangevallen door de Hunnen, nomaden uit Centraal-Azië. De tanende grootmacht moest een tribuut in goud afdragen aan hun gevreesde leider Attila. De geleerden dachten dan ook lang dat de Hunnen naar het westen trokken om hun honger naar goud te stillen. Maar uit nieuw onderzoek blijkt dat ze eerder dorst hadden dan honger. Hoogleraar archeologie Susanne Hakenbeck en hoogleraar geografie Ulf Büntgen van Cambridge University onderzochten de jaarringen van 1600 jaar oud hout uit Centraal-Azië: ‘We ontdekten dat perioden van droogte samenvielen met een toename van militaire aanvallen,’ zegt Büntgen. Volgens de onderzoekers werden de Hunnen naar Europa gedreven door droogte in Centraal-Azië, die ook werd genoemd door de Romeinse diplomaat Priscus. Hij ontmoette Attila en hoorde van…

Vier peertjes laten branden. Daar was de eerste kernreactor, de Amerikaanse EBR I, net goed genoeg voor. Voor het eerst was het gelukt om elektriciteit te halen uit kernenergie. In het begin werd er relatief weinig stroom opgewekt, maar al snel konden de onderzoekers zo veel elektriciteit produceren dat ze de hele energiecentrale in een woestijn bij Idaho in de VS ermee konden voorzien. Het idee om stroom te halen uit een kernreactie kwam op in 1932, toen de natuurkundige Ernest Rutherford ontdekte dat er enorm veel energie vrijkomt je als je lithiumatomen splitst. Volgens de vooraanstaande natuurkundigen Albert Einstein en Niels Bohr was het nog maar de vraag of zulke hevige krachten gecontroleerd konden worden ingezet voor bijvoorbeeld stroomopwekking. Toch werkte een leger natuurkundigen in de jaren 1930 aan…

De twijfelachtige eer van eerste dronken bestuurder behoort toe aan de taxichauffeur George Smith. Die kreeg de eretitel op 10 september 1897 toen hij de controle over zijn voertuig verloor, tegen een Londens gebouw aan reed en een waterleiding vernielde. Toen de 25-jarige Smith uit de auto kroop, konden de omstanders meteen zien dat hij aangeschoten was. Daarop werd Smith aangehouden en naar het politiebureau gebracht. Een Britse wet uit 1872 verbood het bedienen van een ‘wagen of stoommachine’ in beschonken toestand. In die tijd was de alcoholmeter nog niet uitgevonden, dus de politie kon onmogelijk het promillage van Smith meten. Na korte tijd bekende de automobilist echter ‘twee of drie biertjes’ te hebben gedronken, waarop de politie hem heenzond met een boete van 25 shilling – zo’n 40 euro…

Toen de schrijver Salman Rushdie op 12 augustus 2022 werd neergestoken in New York, was dat het resultaat van 33 jaar dreiging van de fatwa die de Iraanse leider in 1989 tegen hem had uitgesproken. De fatwa draagt moslims op ‘de schrijver snel terecht te stellen’ voor het boek De Duivelsverzen, dat wordt gezien als een bespotting van ‘de heilige islamitische waarden’. Hoewel deze Iraanse fatwa een doodvonnis is, hoeft een fatwa niet dodelijk te zijn. Want in principe is een fatwa gewoon een uitspraak van een islamitische wetsgeleerde – een moefti – waarin een vraag wordt beantwoord of een mening wordt gegeven. Fatwa’s kunnen betrekking hebben op politieke of religieuze onderwerpen, maar ze kunnen ook over praktische zaken gaan – zoals of moslims naar rapmuziek mogen luisteren. De uitspraak…

Toen de oorlog uitbrak, was Roemenië een van de grootste olieproducenten. Het land aan de Zwarte Zee had een raffinagecapaciteit van 10,7 miljoen ton olie per jaar. Dat was circa een derde van de voorraad waarover de Sovjet-Unie in onder meer de Kaukasus beschikte. Ploieşti was het oliemekka van Roemenië. Maar liefst 85 procent van de olievoorraden in het land bevond zich hier, en zeven grote raffinaderijen draaiden dag en nacht om het zwarte goud te verwerken. Daarom was Ploieşti zeer belangrijk voor de Duitse oorlogsmachine. In de Duitse bodem zat nauwelijks olie, en de nazi’s produceerden synthetische brandstof op basis van bruinkool. Maar dat was volstrekt niet toereikend. Dat was de reden dat Hitler een bond-genootschap sloot met Roemenië, dat hij het aan de Sovjet-Unie verloren Bessarabië in het…

Naarmate de Tweede Wereldoorlog vorderde, begon de beroemde Flying Fortress boven Europa plaats te maken voor de B-24 Liberator. Deze bommenwerper kon meer bommen over een grotere afstand vervoeren, maar was wel instabiel. ‘Hij is log en reageert niet op de stuurknuppel. En voor iemand op de grond lijkt het alsof je hem kunt neerhalen met een steen,’ zei kolonel Jacob Smart, die er wel een voorstander van was om de bommenwerpers laag over Ploieşti te laten vliegen. De Liberator werd gekozen voor die aanval vanwege zijn bereik. Maar om hem weerbaarder te maken tijdens de gevaarlijke missie, werd er flink aan gesleuteld. Er werden extra pantserplaten toegevoegd, en in de neus kwam een .50-kaliber mitrailleur tegen luchtafweergeschut. De zware bommen aan boord werden voorzien van een tijdklok, zodat ze…

Veel oude culturen waren bekend met zelfkastijding. Zo hield de Griekse stadstaat Sparta elk jaar een heuse flagellatiedag, waarop mannen en jongens de strijd aangingen om te bepalen wie van hen de meeste zweepslagen kon verdragen. ‘Jongens worden voor het altaar van de godin Diana de hele dag en vaak tot de dood gegeseld, en ze ondergaan dit met blijdschap. Het is een wedstrijd. Wie de pijn het langst kan verdragen en de meeste slagen aankan, wint,’ schrijft de historicus Plutarchus (46-120 n.Chr.). De Romeinen hanteerden de zweep tijdens het vruchtbaarheidsfeest Lupercalia, waarbij jonge edelen naakt door de straten renden. Jonge vrouwen lieten zich vrijwillig op hun buik slaan met repen dierenhuid, omdat dit de vruchtbaarheid zou bevorderen. De vroegere mysteriecultussen kenden zelfkastijding als ritueel. Zo noemt de historicus Herodotus…

Het idee van een superkanon dat als een soort supersonische katapult satellieten de ruimte in kan slingeren, kreeg een zware klap na de dood van de uitvinder. Maar in 2009 probeerde de Amerikaanse ingenieur John Hunter het idee van Bull nieuw leven in te blazen. Onder de naam Quicklaunch werkte Hunter aan een groot, door gas aangedreven kanon dat bijvoorbeeld een lading brandstof voor een ruimtestation kon lanceren. Het idee was dat ruimteschepen dan onderweg konden bijtanken en hun bemande reis naar bijvoorbeeld Mars konden voortzetten. Het project liep echter stuk op onenigheid binnen de organisatie. In 2015 schreef Elon Musk geschiedenis door de Falcon 9 van zijn bedrijf SpaceX 10 minuten na de lancering weer veilig verticaal op aarde te laten landen. Deze raket is herbruikbaar en kan gebruikt…

Op het moment dat hij overleed, had Anthony Comstock al veel van zijn autoriteit verloren. Toch zou het nog zeker 50 jaar duren voordat zijn censuur werd afgeschaft. De Comstock-wetten bleven niet alleen decennialang vrijwel onveranderd – ze werden ook omarmd door FBI-directeur J. Edgar Hoover. Als jonge rechtenstudent raakte Hoover gefascineerd door de conservatieve postmedewerker, en toen hij hoofd van de FBI werd, besefte hij dat inzicht in de communicatie belangrijk was om het land onder controle te krijgen. Hoover breidde de methodes uit met onder meer afluistering. Maar de Comstock-wetten kwamen onder druk te staan. In de jaren 1950 lanceerde Hugh Hefner het tijdschrift Playboy. De eerste edities werden in beslag genomen, maar Hefner spande een rechtszaak aan – en won. Dat vonnis was de doodsteek voor de…

Op een vrijdag in 1216 stapt een ongewone bezoeker de moskee in het Turkse Harran binnen. Een aap loopt door het godshuis, gevolgd door een bediende. Het dier draagt zijn zondagse pak en er hangt een walm van parfum om zijn harige lichaam. Onderdanig vouwt de bediende een gebedskleed uit, waarna het dier gaat zitten en een gebedssnoer pakt. De gelovigen zetten grote ogen op als de aap de kralen door zijn vingers laat glijden, schijnbaar diep verzonken in gebed. De bediende geeft een toelichting: het is geen aap, maar een jonge prins, die betoverd is door een jaloerse echtgenote. De vloek kan alleen opgeheven worden als ze een bedrag in goud krijgt. De goedgelovige moskeebezoekers trekken meteen hun portemonnee. Als de bediende het geld heeft ingezameld, maken hij en…

Seksueel misbruik komt al duizenden jaren voor en dateert van lang voordat MeToo en de misdaden van o.a. Harvey Weinstein aan het licht kwamen. Al sinds de pedofiele Romeinse keizer Tiberius hebben machtige mannen hun lusten probleemloos kunnen botvieren op de zwakken en kwetsbaren. Deze misstanden konden bestaan omdat zedendelinquenten meestal tot de maatschappelijke elite behoorden. En als het rechtssysteem toch eens actie ondernam tegen een dader, dan was dat vaak niet om het slachtoffer te helpen. Producent Darryl F. Zanuck Filmmaker eiste seks op de bank Mooie actrices in het Hollywood van de jaren 1950 kwamen in de jacht op felbegeerde filmrollen vaak terecht op de bank van de machtige producent Darryl F. Zanuck. Regelmatig stapten schoonheden het kantoor van Zanuck bij 20th Century Fox binnen voor een auditie.…

Rond 1000 v.Chr. koloniseerden de Grieken de westkust van Klein-Azië en stichtten ze 12 stadstaten met een gezamenlijke taal en cultuur, van Smyrna (İzmir) in het noorden tot Milete in het zuiden. Een paar eeuwen later vormden de steden de Ionische Bond, die elk jaar werd bekrachtigd op het heiligdom Panionion ten noorden van Milete. Hier vereerden afgevaardigden de zeegod Poseidon en bespraken ze politiek. De bond vormde echter geen effectieve alliantie, want halverwege de 6e eeuw v.Chr. viel de steenrijke Lydische koning Croesus de stadstaten aan en dwong hij ze tribuut te betalen. In 546 v.Chr. versloeg grootmacht Perzië Croesus en werd het hele gebied ingelijfd bij het rijk van koning Cyrus de Grote (559-530 v.Chr.). In alle Ionische stadstaten moest een tiran de orde bewaren en zorgdragen voor…

Volgens de Bijbel leidde Mozes de Israëlieten uit Egypte, waar de farao het volk gevangenhield. Toen de schare via de woestijn bij Kanaän aankwam, het land dat God aan hen had beloofd, stuurde Mozes 12 verspieders – uit elke Israëlitische stam één – het land in om te zien hoe het daar was. Na 40 dagen keerden de verkenners terug van hun missie. Ze hadden een wijnrank bij zich die zo groot was dat hij door twee mannen over een stok moest worden gedragen. Kanaän had alles wat de Israëlieten zich konden wensen, zo vertelden ze. ‘We zijn in het land geweest waar u ons naartoe hebt gestuurd. Werkelijk, het vloeit over van melk en honing, en deze vruchten groeien er,’ zeiden ze volgens het Bijbelboek Numeri. ‘Maar,’ waarschuwden de…

Hittitische Rijk De Neo-Hittitische staten ontstonden nadat aan het einde van de bronstijd het enorme Hittitische rijk viel. De kleine staatjes behielden de Hittitische cultuur tot de 8e eeuw v.Chr., toen ze werden overgenomen door Assyrië. Fenicische stadstaten Fenicië bestond uit een aantal stadstaten aan de oostelijke kust. Anders dan veel andere grote steden in de regio overleefden de Feniciërs de onrust na de bronstijd en gaven ze hun taal, schrift en godenwereld door. Filistijnse stadstaten Volgens onderzoekers waren de Filistijnen af-komstig van de zogeheten Zeevolken, die na de bronstijd het Midden-Oosten binnenvielen en zich er mogelijk vestigden. Ze waren de baas in o.a. Gaza in het westen van Kanaän. De 12 stammen van Israël De Israëlieten vestigden zich volgens de Bijbel rond 1200 v.Chr. in Kanaän. Rond 1045 v.Chr.…