Inhoudsopgave van Editie 3 - 2023 - Historia

Abonneer je op onze nieuwsbrief via historianet.nl WAPENS IN DE TWEEDE WERELDOORLOG | De vliegshow in Dallas, Texas had een eerbetoon aan Amerikaanse piloten uit de Tweede Wereldoorlog moeten worden, maar het feest draaide uit op een tragedie. Een jachtvliegtuig moest een legendarische Flying Fortress begeleiden, maar raakte uit koers en botste in de lucht op het andere toestel. Het jachtvliegtuig, een Bell P-63 Kingcobra, raakte de bommenwerper zo hard dat die bij de cockpit doormidden brak. Beide vliegtuigen stortten vervolgens neer en explodeerden. Alle vijf inzittenden van de B-17 Flying Fortress kwamen om, net als de piloot van het jachtvliegtuig. Het publiek bleef ongedeerd, hoewel er veel mensen dichtbij stonden te filmen. Uit de beelden blijkt dat de vliegtuigen elkaar niet probeerden te ontwijken. Dat komt mogelijk doordat het jachtvliegtuig…

Officieel komt het poliovirus in Groot-Brittannië sinds 1984 niet meer voor. Maar begin augustus 2022 meldden de gezondheidsautoriteiten in Londen dat alle kleine kinderen in de stad een vaccin konden krijgen tegen polio – een dodelijke ziekte die vooral bij kinderen het zenuwstelsel aantast. Die verrassende melding volgde nadat er in Londen sporen van het poliovirus in het rioolwater waren aangetroffen. Als kinderen een vaccin kunnen krijgen tegen polio – of ‘kinderverlamming’ – hebben ze dat in de eerste plaats te danken aan de Amerikaanse arts Jonas Salk. Op 26 maart 1953 vertelde Jonas Salk op de radio dat hij het eerste effectieve poliovaccin had ontwikkeld. Het nieuws werd met enthousiasme ontvangen, want alleen al het jaar daarvoor had polio tienduizenden Amerikanen verlamd en 3000 mensen gedood. Aan het grote…

De Brits-Indische auteur Salman Rushdie was net het podium opgegaan voor een lezing in New York toen een jonge, in het zwart geklede man van zijn plaats opsprong en het podium op rende. De man stond binnen een paar seconden achter Rushdie en stak hem in zijn hals en buik. Volgens getuigen werd de schrijver 10 tot 15 keer gestoken voordat de dader werd overmeesterd door toeschouwers. Diezelfde middag vertelde de literair agent van Rushdie dat de schrijver gewond is aan zijn lever, een arm en een oog. Rushdie heeft de aanval overleefd, en heeft daarmee aan de fatwa weten te ontkomen die ruim 30 jaar eerder was uitgesproken. Toen Rushdie in 1947 werd geboren in India, wees nog niets erop dat hij een van de meest controversiële auteurs ter…

Rond 5000 jaar geleden hebben mensen op de Orkneyeilanden een aantal stenen van een paar ton bij elkaar weten te slepen, die ze bijhakten en overeind zetten. Maar waarom ze dat deden, is een raadsel. De Standing Stones of Stenness bestonden oorspronkelijk uit 10 tot 12 stenen, omgeven door een aarden wal. Uit opgravingen uit de jaren 1970 blijkt echter dat twee stenen mogelijk nooit op hun plek zijn gezet. Nu zijn er nog vier over. Ze zijn tot zes meter hoog en slechts 30 centimeter dik. De stenen kring is 32 meter in doorsnee en heeft een opening op het noorden. En anders dan bij cirkels als Stonehenge heeft de ligging niets met de beweging van de zon en maan rond midzomer en midwinter te maken. We weten niet…

Prostituees leefden aan de zelfkant van de maatschappij Een bespotting van goden en mensen. Zo beschreef de Grieks-Romeinse filosoof Dio Chrysostomus prostitutie in de 2e eeuw: ‘Bordeelhouders brengen mensen bij elkaar om het bed te delen zonder de charme van Aphrodite. Het is bevrediging van lust zonder de minste liefde, en puur voor het geld!’ Een compleet verbod was de enige juiste aanpak, meende de filosoof. Maar als hij dacht dat er gehoor zou worden gegeven aan zijn oproep, had hij het mis. Volgens Romeinse bronnen had Rome in de tijd dat de filosoof zijn kritiek schreef minstens 32.000 prostituees. En uit archeologisch onderzoek blijkt dat de kustplaats Pompeï, waar rijke Romeinen tot de vulkaanuitbarsting in 79 n.Chr. graag naartoe trokken in de zomer, 35 bordelen telde – hoewel de…

De Griekse prostituee Phryne werd beroemd doordat ze een van de mooiste vrouwen uit de oudheid was… én haar troeven goed uitspeelde. Ze verhuisde in de 4e eeuw v.Chr. op volwassen leeftijd naar Athene. Phryne werd de meest gevierde courtisane van de stad. Ze was mooi, geestig en intelligent en wist goed hoe ze zichzelf moest verkopen. Tijdens een feest voor de zeegod Poseidon zou ze de schilder Apelles hebben betoverd door met wapperend haar de zee in te lopen. Het inspireerde Apelles tot een schilderij van de godin Aphrodite die uit de zee oprijst. Phryne stond later model voor een beeld van Aphrodite en werd daarmee definitief de belichaming van de godin van de liefde. Haar roem bracht haar de rijkste klanten, en ze werd steenrijk. Haar succes wekte…

‘Ja Bhagwan, ja!’ roept een vrouw met een tamboerijn in haar hand. Ze is in extase. Te midden van honderden in het rood geklede mensen danst en springt ze in juni 1984 op het ritme van trommels, fluiten en klappende handen, terwijl een witte Rolls-Royce langzaam voorbijrijdt over een stoffige zandweg. Achterin zit een kleine Indiase man met hypnotiserende zwarte ogen: Bhagwan Shree Rajneesh, de geestelijk leider van de wereldwijde Bhagwanbeweging, die zich zojuist hier, in het kurkdroge landschap van Oregon in de VS, heeft gevestigd. Elke middag komen zijn volgelingen bijeen om een glimp op te vangen van hun leider, die zich heeft afgezonderd in zijn luxe woning om zijn visie te realiseren: een nieuwe samenleving met vrije seks en liefde voor iedereen – vooral voor Rajneesh. Zijn gewapende…

In januari 1985 startte de openbaar aanklager van Oregon een onderzoek naar de pro-formahuwelijken van de Bhagwansekte. Daardoor dreigden veel leden het land uit te worden gezet, en Sheela, plaatsvervanger van de goeroe en dagelijks leider, zag maar één oplossing: Charles Turner moest dood. Ze selecteerde acht volgelingen, die met valse ID-kaarten vuurwapens kochten in New Mexico. Ze achter-haalden Turners privéadres in Portland en verhuisden naar de stad, waar ze hem schaduwden om het juiste moment voor de aanslag te vinden. Het plan was zijn auto op weg naar zijn werk te laten stoppen door een verkeersongeluk in scène te zetten. De Bhagwanleden zouden Turner wenken om te helpen en dan van dichtbij neerschieten. Het liep echter allemaal anders toen Rajneesh achter Sheela’s salmonella-aanval op de inwoners van Wasco kwam.…

Sinds de tragedie op Columbine High zijn er in de VS meer dan 350 schoolshootings geweest, en bij vijf daarvan zijn meer dan 10 mensen omgekomen. De bloedigste aanval vond plaats op Virginia Tech in 2007, waarbij 32 mensen omkwamen. Veel schoolshootings zijn geïnspireerd door Columbine. In 2014 concludeerde de televisiezender ABC dat tot dat jaar ‘minstens 17 aanvallen’ waren geïnspireerd op het bloedbad op Columbine. Wetenschappers zijn het erover eens dat Harris en Klebold een griezelig domino-effect in gang hebben gezet: het bloedbad op Columbine inspireerde anderen tot vergelijkbare daden. Ze denken echter ook dat de VS de vele schooltragedies vooral te danken hebben aan de makkelijke toegang tot wapens. In de VS ligt het wapenbezit per hoofd van de bevolking verreweg het hoogst ter wereld, en een 18-jarige…

In het 16e-eeuwse Londen was er niks elitairs aan het theater. Iedereen met een I cent op zak stak de London Bridge over om het beroemde Globe Theatre van William Shakespeare op de zuidoever van de Theems te bezoeken. En het gewone volk wilde spanning, drama en grote emoties – het liefst met de dood erbij. Meer dan 250 bij naam genoemde personages sterven in Shakespeares werken. De toneelschrijver stond bekend om zijn creatieve doodsoorzaken, die soms griezelig realistisch zijn. DE GEEST: Toen ik na de middag sliep, zoals ik dat gewoon was, in mijn tuin, besloop je oom mijn veilig uur, met sap van het vervloekte bilzekruid gewapend, en liet dat etterbrouwsel druppelen in de ingang van mijn oor; dat giftig vocht. Hamlets vader kr ijgt gif in zijn…

1 Vlucht uit Tallinn Op 28 augustus verlieten 165 civiele vaartuigen Tallinn. 25 grote en kleine schepen van de Russische Baltische Vloot escorteerden ze op de riskante reis. 2 Mijnen maken slachtoffers Bij het schiereiland Juminda hadden de Duitsers en hun Finse bondgenoten 1500 zeemijnen gelegd. Terwijl Russische mijnenvegers een passage vrij probeerden te maken, werden ze vanuit de lucht aangevallen. 3 S/S Naissaar zinkt Op 29 augustus verdwijnt het vrachtschip S/S Naissaar ’s ochtends vroeg in de diepte met 1500 evacués aan boord. 4 Schip loopt aan de grond Bij het eiland Hogland wordt een Russisch vrachtschip met 3000 opvarenden geraakt door twee Duitse bommen. De kapitein laat zijn schip aan de grond lopen bij Hogland en de meeste evacués gaan aan land. Er vallen maar 70 doden. 5…

Secretaresses werden wrede kampbewaarders Aufseherin – dat was de titel van enkele van de wreedste beulen van de Tweede Wereldoorlog. Later werd bekend dat vrouwelijke kampbewakers tot de meest sadistische nazibeulen van de oorlog hadden behoord. In 1942 kwamen de eerste vrouwelijke bewakers vanwege een mannentekort naar Auschwitz. Aan het einde van de oorlog was een op de tien bewakers vrouw. De vrouwelijke beulen kwamen meestal uit de lagere middenklasse en hadden eerder gewerkt als naaister, kapster, lerares of secretaresse. Ze werden gerekruteerd via advertenties in de Duitse kranten, waarin vrouwen werd gevraagd om zich uit vaderlandsliefde aan te sluiten bij de SS. In de kampen konden ze hun sadistische neigingen botvieren en kregen ze vaak relaties met hun mannelijke collega’s – wat de leider van de SS, Heinrich Himmler, prima…

De zwarte koets met twee witte paarden ervoor houdt halt voor het parlementsgebouw in Athene. Het is 13 juni 1905, laat in de middag, en de zitting van de wet-gevende vergadering is al begonnen. Maar er staat een groepje burgers te wachten, en de passagier van de koets, de Griekse premier Theodoros Deligi-annis, laat een kans om handen te schudden nooit voorbijgaan. Al vijf keer is de inmiddels 79-jarige Deligiannis verkozen voor de hoogste functie van het land. Al s een man naar voren stapt en het portier van de koets opent, maakt de premier zich klaar voor een warme ont-vangst. Hij glimlacht naar de man. Maar de vreemdeling heeft kwade bedoelingen. Als Deligiannis groetend zijn hand opsteekt, krijgt hij een mes tussen zijn ribben. De premier grijpt met beide…

VIKINGEN | Gewoonlijk werden Vikingen te ruste gelegd met hun zwaard of bijl. Maar in de stad Köping ten zuidwesten van Stockholm hebben Zweedse archeologen een opzienbarende vondst gedaan: in twee graven was het zwaard verticaal in de aarde gestoken. De archeologen denken zelfs dat de twee 90 centimeter lange zwaarden half uit de grond kwamen toen de Vikingen begin 9e eeuw werden begraven. De twee Vikingen in de naast elkaar gelegen graven waren mogelijk broers, die samen stierven in de strijd. Maar waarom de zwaarden verticaal in de grond boven de graven werden gestoken, is een raadsel. Wellicht was het een eerbetoon aan Odin en de helden in Walhalla. Of misschien konden de nabestaanden beter in contact komen met de overledene door diens zwaard aan te raken. Wat verder…

EGYPTENAREN | Archeologen hebben vlakbij de Vallei der Koningen in Zuid-Egypte sporen gevonden van een tot nu toe onbekend gebruik uit de faraotijd: tatoeages op de onderrug om de goden te eren. De vondst werd gedaan in de stad Deir el-Medina, waar de archeologen en hun families woonden tijdens de opgravingsperiode. Amerikaanse archeologen stuitten op de lichamen van zes vrouwen die zo’n 3500 jaar geleden zijn getatoeëerd. ‘Bewijzen voor antieke tatoeages zijn zeldzaam, want huid blijft zelden goed bewaard,’ legt bioarcheoloog Anne Austin van de universiteit van Missouri uit. Austin concludeert in haar rapport dat de Egyptenaren met een ‘aarsgewei’ eer betoonden aan de god Bes, die vrouwen en kinderen rondom de geboorte beschermde. Tot nu toe zijn er geen oude Egyptische mannen met tatoeages gevonden, en decennialang dachten onderzoekers…

Kafka’s leven was kort. Hij werd in 1883 in Praag geboren in een welgestelde joodse familie en stierf in 1924 op zijn 40e aan tbc. Dit is een overzicht van zijn onopvallende leven, dat in schril contrast stond met de existentiële strijd in zijn hoofd en literatuur. ‘Hij over wie Kafka’s wiel gereden is, zal nooit meer vrede met de wereld hebben.’ Dat schreef de Duitse filosoof Theodor W. Adorno na het lezen van misschien wel de beroemdste roman van de schrijver Franz Kafka, Het proces (1925). En inderdaad, je bent onvermijdelijk teleurgesteld in de mensheid en de moderne maatschappij als je Het proces hebt gelezen. Het begint direct met de eerste zin, een van de beroemdste openingszinnen in de moderne wereldliteratuur: ‘Iemand moest Josef K. belasterd hebben, want zonder…

ACHTERGRONDVERHAAL Communisten executeren tsarenfamilie Op 17 juli 1918 wordt de Russische grootvorstin Anastasia kort na middernacht gewekt door de lijfarts van de Romanovs, Jevgeni Botkin. Hij vraagt haar zich aan te kleden. Even later wordt de 17-jarige Anastasia met de rest van het gezin en hun bedienden naar een kelderruimte gebracht. Een jaar eerder is haar vader, tsaar Nicolaas II, afgetreden. Daarop brak er een burgeroorlog uit tussen de bolsjewieken en tsaargetrouwen, maar helaas voor Anastasia is haar gezin door de communisten vastgezet. Nu naderen anti-bolsjewistische troepen Jekaterinenburg, en het gezin krijgt te horen dat het overgeplaatst wordt naar een veiliger plek. Maar de communisten zijn iets heel anders van plan. Plotseling stappen gewapende mannen de kelder binnen. Een van hen leest een bevel voor, dan vullen kruitdampen de kleine…

Velma Orlikow dacht dat ze be-handeld zou worden voor postnatale depressie. Maar in plaats daarvan werd de Canadese huisvrouw uit Winnipeg slachtoffer van een wreed experiment. De Amerikaanse inlichtingendienst, de CIA, stopte haar vol lsd, waardoor ze vreselijke hallucinaties kreeg. ‘Ik dacht dat mijn botten smolten. De hele kamer leek misvormd. Ik wilde alleen maar schreeuwen dat ik daar weg wilde. Ik zag eekhoorns buiten en dacht: Dat zijn geen eekhoorns, ik ben de eekhoorn – ik zit in deze kooi en kan niet weg.’ Maar Velma mag niet weg. Ze wordt doorverwezen naar de gerenommeerde Amerikaanse psychiater dr. Donald Cameron, hoofd van een psychiatrisch ziekenhuis in Canada. Wat ze niet weet, is dat Cameron een geheime deal heeft gesloten met de CIA om te onderzoeken of nietsvermoedende patiënten gehersenspoeld…

In 1975 begon een commissie onder leiding van senator Frank Church een onderzoek naar de praktijken van de CIA. De senator concludeerde dat MK-ULTRA experimenten had uitgevoerd op burgers die hiervoor nooit toestemming hadden gegeven. In een toespraak onthulde senator Ted Kennedy meer details: ‘Meer dan 30 universiteiten en instellingen namen deel aan de grootschalige experimenten, waarbij ook drugs werden gebruikt op nietsvermoedende burgers.’ Ondanks de kritiek werd niemand gestraft. CIA-directeur Allen Dulles en dr. Cameron waren eind jaren 1960 al dood, alleen dr. Gottlieb was nog in leven. Maar de CIA had al het bewijsmateriaal vernietigd en schikkingen getroffen met de nabestaanden van de slachtoffers van MK-ULTRA. Dit leidde ertoe dat er nooit een rechtszaak heeft plaatsgevonden.…

‘Ik heb veel asceten en monniken ontmoet en als we alleen zijn, willen ze altijd over seks praten.’ ‘Hoe langer iemand dood is, hoe groter de waardering. Als Boeddha nu zou leven, kon je hem vast niet uitstaan.’ ‘Het geweld van Adolf Hitler tegen de joden was heel vreedzaam. Hij gebruikte de modernste gaskamers, waar de dood heel snel intrad.’ ‘Ze (Sheela, red.) was gewoongefrustreerd, omdat ik nietmet haar naar bed ging.’ ‘Leer te lachen. Ernst is een zonde en een ziekte.’ ‘Als homoseksueel ben je niet eens een echt mens.’…

Dylan Klebold is op 20 april 1999 al vroeg uit de veren. Al om 5.30 uur roept de 17-jarige scholier ‘doei!’ naar zijn ouders in hun slaapkamer voordat hij de deur achter zich dicht trekt en naar zijn vriend Eric Harris rijdt. Beide jongens zitten op Columbine High School in Littleton, Colorado, maar de tieners hebben het niet zo op het schoolse leven. Klebold loopt al langere tijd rond met zelfmoordgedachten, en de 18-jarige Harris zit vol woede. Bij de datum 20 april heeft Harris in zijn agenda een man in militair uniform getekend en bij de ‘taken van de week’ staat een geweer. De jongens hebben uitgekeken naar de dag waarop ze wraak nemen op een wereld waar ze zich niet in thuis voelen. Iets voor 11.00 uur rijden…

Het was 18 mei 1944, vijf uur ’s morgens, toen het gezin Idrisli ruw werd gewekt door geroep en geschreeuw: ‘Naar buiten. Snel. Naar buiten!’ brulden de soldaten in het Russisch terwijl ze op de voordeur bonkten. Slaapdronken kwam de 15-jarige Arire overeind. Ze hoorde haar ouders vragen wat er aan de hand was. ‘Jullie zijn verraders. Dat heeft de Sovjetregering besloten. Naar buiten en snel een beetje,’ was het antwoord. De soldaten gaven het gezin een klein uur om hun spullen te pakken en afscheid te nemen van hun huis in het dorp Simeis aan de Zwarte Zee op het schiereiland Krim. Waar ze heen zouden gaan, wilde niemand zeggen. Voor Arire kwam de deportatie uit de lucht vallen. De vorige dag was het mooi lenteweer geweest, en het…

Na het verlies van Tallinn verplaatste de Russische Baltische Vloot zijn hoofdkwartier naar de marinebasis Kronstadt op het eiland Kotlin, 30 kilometer ten westen van Leningrad. Het eilandje is maar 19 km2 groot, maar in de oorlog zaten er ruim 125.000 troepen. Kronstadt werd verdedigd door 22 kustbatterijen en het geschut van 140 grote en kleine marineschepen. Verder waren er meer dan 600 vliegtuigen gestationeerd. Ondanks Duitse luchtaanvallen en een poging tot blokkade bleef het eiland in Russische handen. Tijdens het 900 dagen durende beleg van Leningrad stuurde Kronstadt 80.000 troepen naar de stad. Russische onderzeeërs uit Kronstadt maakten de Duitse bevoorrading moeilijk, en de vliegtuigen vielen de belegeraars in de rug aan. De Duitsers zetten vliegtuigen en geschut in. Kotlin werd door duizenden granaten geraakt, maar bleef belangrijk voor…

In de middeleeuwen was het over het algemeen moeilijk om carrière te maken. Als je als boer werd geboren, zou je waarschijnlijk ook als boer sterven. Als je vader schoenmaker was, ging jij meestal ook zolen repareren. En als je ouders bedienden waren, was de kans heel groot dat jij dat ook werd. Maar er was één manier om aan deze ongeschreven wet te ontkomen: als je goed kon acteren, een beetje wiskundig talent bezat, snelle handen en vingers had en – vooral – over een rijke fantasie beschikte, kon je dit patroon doorbreken en van een arme zwerver uitgroeien tot de beste vriend van de vorst. Want voor veel waarzeggers en - zegsters beloofde de toekomst gouden bergen. Formule voorspelde de toekomst Hoewel waarzeggerij vooral in de middeleeuwen populair…

Krantenjongens werden werkloos Veel kinderen werkten in fabrieken, maar als ze geluk hadden, konden ze geld verdienen als loopjongen of straatveger. ‘Loopjongens’ verkochten kranten, brachten spullen rond en zetten kegels rechtop bij een van de populairste sporten uit die tijd: bowling. Het werk op straat was het veiligst, maar ook onzeker. Kinderen werden vaak ontslagen als ze ouder werden, en dan was het moeilijk om ergens anders aan de bak te komen. Deuren moeten bewaakt worden De jongere kinderen in de mijnen werkten vaak als ‘portiers’ en moesten de zogenoemde trapdoors bedienen. Die zware, houten deuren moesten verschillende delen van de mijn afsluiten om de omvang van eventuele explosies te beperken. Bij elke deur zat een jongetje met een touw in de hand. Hij werkte 12 uur per dag in…

In de zomer van 1940 staan duizenden Britse soldaten opeengepakt op een lange pier en op het strand bij de Franse kustplaats Duinkerken. Als ze hun ogen tot spleetjes knijpen, kunnen ze de Engelse kust aan de overkant van het Kanaal bijna zien. De soldaten horen een zacht gebrom en kijken verschrikt omhoog naar de wolkeloze hemel. In een paar seconden tijd zwelt het gebrom aan tot een geluid dat ze inmiddels hebben leren vrezen: het oorverdovende gehuil van de Duitse Stuka-bommenwerper. De Stuka duikt en laat zijn bom vallen tussen de soldaten, die zo dicht op elkaar staan dat ze geen kant op kunnen. Een paar minuten later kleurt het witte strand rood van het bloed en drijven er dode soldaten in het water. De overlevenden wachten gespannen op…

De Atheners kwamen het dichtst bij wat we nu als een democratie beschouwen. Weliswaar waren alleen rijke mannen (10-20% van de bevolking) burgers met stemrecht, maar zij hadden allemaal evenveel invloed. Alle burgers konden naar de volksvergadering komen, waar ze spreekrecht hadden en wetten konden indienen. Hier werden ook de bestuurders voor één jaar gekozen, per stemming of door loting. In Rome had een burger minder in de melk te brokkelen. De republiek was zo ingericht dat één persoon niet te machtig kon worden en kende daarom veel bestuursorganen die elkaar in evenwicht hielden. Bovendien had de bovenklasse veel meer invloed dan de arme burgers, de zwijgende meerderheid.…

Bob Ballantynes gezicht voelt heet aan en zijn ogen prikken. Sinds er 45 minuten geleden een explosie plaatsvond op het olieplatform Piper Alpha, zoekt de 46-jarige Schotse elektricien wanhopig naar een uitweg uit de vuurzee. Het hele platform is in dikke rook gehuld, en de stalen constructie van het booreiland is door de hitte aan het smelten. Het is 6 juli 1988, en Ballantynes horloge geeft 22.50 uur aan als hij eindelijk een kans ziet om aan een wisse dood te ontsnappen. Hij staat op dat moment op het kelderdek, 6 meter boven de golven van de Noordzee, en boven hem loeit het vuur. Keer op keer vallen er grote brokstukken brandend in zee. Ballantyne staat bij de zuidoostelijke poot van het boorplatform, en bij de westelijke poot ligt een…

Vanwege gebrek aan bewijs werd de eigenaar van de Piper Alpha, de Amerikaanse oliemaatschappij Occidental Petroleum, nooit veroordeeld voor de gebrekkige veiligheid op het platform. De oliemaatschappij betaalde wel een schadevergoeding van 1,4 miljard dollar aan de nabestaanden. Na de tragedie met het booreiland werden de veiligheidsmaatregelen binnen de industrie aangescherpt. De Britse regering stelde een onderzoekscommissie in onder leiding van de Schotse rechter William Cullen. Deze deed 106 aanbevelingen voor de veiligheid, die door de hele industrie werden overgenomen. Zo werden er veiligheidsvertegenwoordigers aangewezen onder het personeel. De industrie verplichtte zich ertoe hen op te leiden en toe te staan dat ze zelf het initiatief namen om mogelijke problemen te onderzoeken.…

In de oudheid moesten respectabele vrouwen voorkomen dat ze opvielen. ‘Een getrouwde vrouw die vrij wil zijn van de lusten van de verleider, mag zich slechts in zoverre verfraaien dat ze er niet onverzorgd uitziet,’ schreef de Romeinse filosoof Seneca. Prostituees moesten juist zo veel mogelijk opvallen om klanten te trekken. Vaak kleedden ze zich dan ook uitdagend. Sommigen droegen een toga. Dat was eigenlijk mannenkleding, en die van een vrouw moest een kleur hebben om hem te onderscheiden van de witte mannelijke variant. Om klanten de weg te wijzen, gebruikten de bordelen bordjes. In Pompeï gaven fallussymbolen op de muren aan waar de bordelen waren. Een bijzonder inventieve reclame stamt uit het Romeinse Egypte: een lamp in de vorm van een sandaal. Op de zool staat in het Grieks:…

Tijdens de Tweede Wereldoorlog richtten de VS de zogeheten OSS op – een organisatie die de vijanden van Amerika bespioneerde. Na de oorlog werd de OSS opgeheven, maar het werd al snel duidelijk dat de supermacht een geheim agentschap nodig had dat in het buitenland opereerde. Dus werd in 1947 de Central Intelligence Agency (CIA) opgericht – vooral om hun ideologische aartsvijand in de gaten te houden: de Sovjet-Unie. Zo vloog de CIA met U-2’s over de geheime militaire bases van de Sovjet-Unie. De Amerikanen waren ook bang dat het communisme zou overslaan naar andere, democratische landen. Daarom moest de opmars van het communisme gestopt worden. In 1964 werd de linkse president van Brazilië, João Goulart, afgezet met hulp van de CIA en later vergiftigd. Toen de Sovjets in 1979…

In de zomer van 1943 waren de meeste ingewijden ervan overtuigd dat de geallieerden snel zouden landen op het Europese vasteland om op te rukken naar Berlijn. Het lag voor de hand dat de invasiemacht zou vertrekken vanuit Engeland. Alleen daar was ruimte voor de enorme hoeveelheden troepen en materieel die benodigd waren. Maar waar de geallieerden precies zouden landen, was het best bewaarde geheim van de oorlog. Die vraag was van groot belang voor de Duitsers, maar ook anderen met een neus voor strategie deden er een gooi naar. Een van hen was de gepensioneerde Amerikaanse kolonel Conrad Lanza, die bekendstond om zijn haarscherpe militaire analyses. In het vaktijdschrift The Field Artillery Journal zette hij in juni 1943 vier scena-rio’s voor de invasie op een rijtje en beschreef hij…

De ongeveer 7000 leden die tussen 1981 en 1985 in woonwagens, tenten en schuurtjes in Rajneeshpuram woonden, waren de gelukkigste mensen op aarde. Dat zeiden ze tegen elkaar en tegen de buitenwereld. Ze waren elke dag druk in de weer met huizen bouwen en groente oogsten. Dat heette echter niet werk, maar ‘aanbidding’. De volgelingen kregen drie keer per dag een vegetarische maaltijd. Kleren, tandpasta, sigaretten en condooms werden door de sekte verstrekt. Vrije seks werd aangemoedigd, maar zwangerschap niet, en de kliniek van de commune had zijn handen vol aan abortussen en sterilisaties. Kinderen mochten niet bij hun ouders wonen, maar werden bij vreemden geplaatst. Later kwamen er veel verhalen naar buiten over misbruik en verkrachting. Verkrachtingen werden echter in de doofpot gestopt door het gewapende Peace Force. Met…

Begin 20e eeuw kregen oorlogsschepen steeds grotere kanonnen. Ze hadden vaak een paar grote kanonnen en een aantal kleinere kanonnen die sneller konden schieten, maar minder vuurkracht en bereik hadden. Dat zorgde echter voor problemen. De granaten van de grote kanonnen sloegen mijlenver op zee in. Maar als tegelijkertijd de kleinere kanonnen werden afgevuurd, kwam er water en schuim omhoog, waardoor de artilleristen niet konden zien waar de granaten van de grote kanonnen terechtkwamen. Daarom was de HMS Dreadnought het eerste slagschip met tien grote kanonnen met een kaliber van 304,8 mm en een bereik van 22,86 kilometer. Het schip werd bovendien aangedreven door stoomturbines, waarmee het een snelheid van 21 knopen (39 km/h) kon halen – wat enorm snel was voor zo’n groot schip. Het ontwerp was zo revolutionair…

Eric Harris en Dylan Klebold zouden voor de zomer van 1999 klaar zijn met school. Beide jongens waren intelligente computernerds die in principe niet buiten de samenleving stonden. En toch hadden ze allebei een donkere kant. De 18-jarige Harris was gedurende zijn leven vaak verhuisd. Hij was onrustig, kreeg vaak woedeuitbarstingen en had een verontrustend slecht empathisch vermogen. Zijn vriend, de 17-jarige Klebold, had ook psychische klachten, maar minder explosief. Hij had weinig zelfvertrouwen en schreef in zijn dagboek over zelfmoord. Twee jaar voor het schooldrama schreef Harris al op zijn blog over zelfgemaakte pijpbommen en fantasieën over moord. Een jaar later kreeg hij ook Klebold mee in die gedachten, en in de maanden voor de schoolshooting namen ze video’s op met echte vuurwapens. De dag voor de aanval maakten…

In 1987 probeerde Sovjetleider Michail Gorbatsjov de wankelende staat te redden met perestrojka, herstructurering. Dankzij het nieuwe, minder strenge beleid mochten de Tataren terugkeren, en circa de helft van alle Krim-Tataren in de Sovjet-Unie maakte gebruik van deze mogelijkheid. Velen hadden lang uitgekeken naar deze dag, maar de meesten kwamen van een koude kermis thuis. Vrijwel alle persoonlijke en culturele sporen van de Tataren waren uitgewist: schoolboeken in het Turks waren vernietigd, islamitische begraafplaatsen omgeploegd en moskeeën omgebouwd tot voorraadschuren. De lange stenen gebouwen waar Tataarse families hadden gewoond, waren opgedeeld en overgenomen door Russen. De nieuwkomers hadden niets en belandden in tentenkampen.…

‘Ik heb patience gelegd, en de kaarten zeggen dat dit schip Leningrad niet zal bereiken,’ zegt kapitein Kalju van de S/S Naissaar. De machinist van het schip kijkt zijn kapitein verontrust aan, maar er is niets aan te doen. In augustus 1941 begint de Naissaar aan zijn gevaarlijkste reis. Hitlers troepen hebben Tallinn omsingeld, de hoofdstad van de Sovjetrepubliek Estland. 40.000 Russische soldaten en alle burgers die voor de partij werken en hun gezinnen moeten worden geëvacueerd. Alle schepen worden ervoor gevorderd. Terwijl de kapitein met de machinist overlegt, blijven de soldaten aan boord komen. Honderden uitgeputte mannen sjokken de landingsbrug op en zoeken een plekje in het laadruim. De Duitsers hebben al grote delen van Tallinn veroverd, en steeds meer Russische eenheden trekken zich terug en spoeden zich naar…

Op vijf plaatsen bevat de Deense bodem sporen van enorme bouwwerken die rond 980 verrezen zijn. Koning Harald Blauwtand liet, naar de maatstaven van die tijd, gigantische ringburchten neerzetten. De grootste, Aggersborg in het noorden van Jutland, had een diameter van 240 meter en getuigde in de 10e eeuw van de almacht van de vorst. Uit archeologisch onderzoek blijkt dat de ringburchten wiskundig vernuftig in elkaar zitten: de poorten liggen nauwkeurig op de vier windrichtingen, de wallen zijn volgens geavanceerde bouwkundige principes gecon-strueerd en de wegen waren kaarsrecht en bestraat met planken van eikenhout. Er is op dit moment nog maar weinig over van de oorspronkelijke burchten, die niet voorkomen in schriftelijke bronnen. Daarom valt het niet mee om erachter te komen wat precies het doel van de bouwwerken was,…

Knud Rasmussen weet donders goed dat kannibalisme een laatste uitweg kan zijn in het Noordpoolgebied. Als hij met zijn hondenslee een nederzetting nadert, vraagt hij zich af of de Inuit bij de Kazanrivier elkaar weleens noodgedwongen hebben opgegeten. In het vroege voorjaar van 1922 ziet Rasmussen volop bewijzen dat de winter ongewoon streng is geweest bij Barren Grounds, de wildernis ten westen van de Hudsonbaai. Mannen, vrouwen en kinderen liggen apathisch in hun hut, meer dood dan levend. In de lente leven de Inuit van Barren Grounds van rendieren, maar die hebben zich nog niet laten zien. Hun trek heeft vertraging opgelopen. Als Rasmussen de nederzetting bereikt, kan hij opgelucht ademhalen. In plaats van wanhoop en dood ziet de poolvorser een berg gevelde rendieren. Jagers vertellen opgewekt dat ze op…

Het juiste antwoord levert 1 punt op. Bekijk de uitslag op de volgende pagina en tel alle punten op. Koninginnen uit de oudheid 1 Hoe liet de Egyptische koningin Hatsjepsoet zich afbeelden? a: Met oorlogslittekens in haar gezicht b: Met een grote valse baard c: Met een gouden ring in haar neus 2 Hoe heet de meest legendarische koningin van Assyrië? a: Semiramis b: Assurnasirpal c: Esarhaddon 3 Met welke Romein trouwde de Egyptische koningin Cleopatra? a: Julius Caesar b: Marcus Antonius c: Gajus Octavius 4 Hoe heette de machtige vrouw van keizer Augustus? a: Augusta b: Livia c: Pompeia 5 Waar was keizerin Messalina berucht om? a: Ze liet een paleis van goud bouwen b: Ze liet een slaaf de keizer vermoorden c: Ze had een heel legertje minnaars…

Rokkenjager bracht Europa vrede In de 19e eeuw ontwrichtte Napoleon heel Europa. Maar de Oostenrijkse diplomaat Klemens von Metternich drukte koppig zijn vredesplan door. Er waren veel champagne en mooie vrouwen voor nodig. Gevaarlijke trucs Nu zijn het sterren, maar middeleeuwse goochelaars konden wegens ketterij op de brandstapel belanden. Afrikanen in ee n kooi In de 19e eeuw kon je in dierentuinen een ware sensatie zien: mensen uit Afrika en Azië. Lees ook… • Zweep moest christenenredden• Speerwerper was superwapen• De domste militaire blunders Sultan brak alle regels Toen Süleyman I in 1520 de slavin Roxelana zag, werd hij hoteldebotel.…