Inhoudsopgave van Editie 11 - 2022 - Historia

In de laatste maanden van de Tweede I Wereldoorlog werd de druk op de Duitsers in Polen opgevoerd. De Russen kwamen met de dag dichterbij, en de nazi’s wilden de rijkdommen die ze hadden geroofd veiligstellen voor de vijand het land had veroverd. Daarom laadden ze een trein vol goud, sieraden en kunstvoorwerpen, en deze ‘goudtrein’ zou naar Duitsland vertrekken. Maar ergens in het zuidwesten van Polen verdween hij spoorloos. Zo luidt een van de hardnekkigste verhalen over de haast mythische goudtrein van de Duitsers. Historici zijn er bepaald niet zeker van dat die ooit heeft bestaan, want tot nu toe is er geen enkel spoor van de trein zelf of de kostbaarheden aan boord gevonden. Toch zijn schatzoekers en het Poolse leger sinds 1945 naarstig op zoek naar de…

Geëxecuteerde burgers met hun handen vastgebonden op hun rug. Martelkamers. Misbruikte en verbrande lijken. De wereld keek vol afschuw naar de beelden uit de Oekraïense stad Boetsja nadat Russische troepen zich in maart 2022 terugtrokken uit de stad. De rest van de wereld was verbijsterd door het geweld waaraan de Oekraïners zijn blootgesteld. Het brute en bloeddorstige Russische leger is echter niet het barbaarste uit de geschiedenis – verre van zelfs. Als het gaat om het aantal dodelijke slachtoffers, staat het Mongoolse leger van Dzjengis Khan hoog op het lijstje van de barbaarste legers in de geschiedenis. Hoewel we niet exact weten hoeveel slachtoffers de Mongolen tijdens hun veroveringen hebben gemaakt, denken historici dat er in de 13e eeuw ongeveer 40 miljoen mensen zijn gedood door de Mongolen. Dat is…

Het ging niet goed in de Krimoorlog, en de correspondenten van de Londense krant The Times stuurden al maanden de vreselijkste ooggetuigenverslagen van het front. Britse soldaten stierven bij bosjes, en de artikelen schetsten een beeld van mislukte acties en onkundige officieren. Om de publieke opinie bij te stellen, besloot de regering er een fotograaf op af te sturen, die de bijdrage van de Britten in een gunstiger daglicht moest plaatsen. De keuze viel op Roger Fenton, bekend vanwege zijn landschapsfoto’s en unieke portretten van het Britse koningshuis. Met 36 kisten vol fotografieapparatuur kwam Fenton in maart 1855 in het havenstadje Balaklava aan, op de zuidelijke Krim. Meteen na aankomst begon hij foto’s te schieten, en daarmee was hij de eerste echte oorlogsfotograaf ooit. Geheel naar wens van de regering…

De nacht was niet voor de zwakken. Bendes van jonge jongens terroriseerden de adel als die zich na het donker buiten waagde. Rooftochten van jongeren en criminelen na zonsondergang kwamen in heel Europa voor. Zo schrokken de inwoners van de Engelse stad Norfolk in 1718 op toen ’s nachts plotseling de kerkklokken begonnen te luiden. Een stelletje lummels had in de plaatselijke kerk ingebroken en de miswijn opgedronken, waarna ze zich op de klokken stortten. Boeren feestten een aantal keren per jaar tot diep in de nacht. Midzomer werd bijvoorbeeld gevierd met grote vreugdevuren. In het licht van de vuren werd gezongen en gedronken tot het ochtendgloren. De nacht was ook van belang voor vervolgde christelijke bewegingen. Zo schreef in 1576 een anonieme ooggetuige over een bijeenkomst van 200 Franse…

Oorspronkelijk waren de Osage prairie-indianen, die langs het zuidelijke deel van de rivier de Missouri leefden. Maar Europese kolonisten verdreven hen van hun land, en in 1871 werd het hele volk verbannen naar het onherbergzame noordoosten van de staat Oklahoma. De rotsige grond in het nieuwe reservaat had echter een verrassing in petto. In 1896 werd er olie gevonden. Het land van de stam bleek zelfs een van de grootste voorraden van de hele VS te bevatten. Omdat de indianen zo slim waren geweest in hun verdrag met de regering op te nemen dat ‘olie, gas, steenkool of andere delfstoffen zijn voorbehouden aan de Osage’, konden de bodemschatten niet worden afgenomen. Begin jaren 1920 verdienden de Osage jaarlijks 30 miljoen dollar aan de oliewinning. De opbrengst werd gelijkelijk verdeeld onder…

Slechts 15 jaar voordat het Osagereservaat werd opgeschrikt door een reeks moorden, was het Bureau of Investigation, de voorloper van de FBI, opgericht. De machtige J. Edgar Hoover leidde de dienst vanaf 1924, en hij wilde de Osage-moorden gebruiken om te laten zien waar zijn dienst toe in staat was. Met zijn professionele benadering en onafhankelijkheid was de FBI dan ook goed toegerust om de moorden op te helderen. De lokale gezagsdragers, zoals de sheriff, zijn politiemannen en de notabelen van de stad, waren door en door corrupt en bovendien als de dood voor William Hale, de ‘koning van de Osage Hills’. Meerderen van hen hadden hun baan aan hem te danken. Van dit soort complicaties had de FBI geen last, en de mogelijkheid om undercoveragenten in te zetten gaf…

Na eeuwen van Mongools gezag, verdreef Ivan, grootvorst van Moskou, deze krijgers in 1480 en riep hij zichzelf uit tot heerser. Met de titel ‘Grootvorst aller Russen’ vormde hij één Rusland, met Moskou als politieke en kerkelijke hoofdstad. Ivans kleinzoon, Ivan de Verschrikkelijke, gaf zichzelf in 1547 de Russische keizerstitel tsaar, naar het Romeinse woord voor keizer – caesar. Onder zijn bewind groeide het land met zo’n 35.000 km² per jaar. Al snel werd Rusland de grootste staat ter wereld, waar devotie alles bepaalde en het woord van de tsaar wet was. In de 350 jaar daarna werd Rusland nog groter door talloze oorlogen met de vele buurlanden, en de tsaren werden de machtigste heersers van Europa. Ten slotte konden alleen de Russen zelf die heerschappij beëindigen. 1 Massamoordenaar zag…

Ongeveer 25 kilometer ten westen van Sint-Petersburg ligt het eiland Kotlin. Hier bouwde tsaar Peter de Grote in 1704 een fort en marinebasis, Kronstadt, om de toegang tot zijn nieuwe hoofdstad te beschermen. De Finse Golf vriest ’s winters dicht. De Russen maakten hiervan gebruik om de verdedigingswerken uit te breiden. Duizenden houten frames gevuld met stenen werden in uitgeboorde gaten in het ijs geduwd. Zo ontstond een reeks kleine eilanden waar forten op werden gebouwd. Hierdoor werd de zeeroute naar Sint-Petersburg afgesloten. De stad was slechts bereikbaar via twee smalle kanalen die werden bewaakt door forten. De jaren daarna werd de verdediging voortdurend uitgebreid met meer forten en geschutstorens. De verdedigingswerken van Kronstadt waren echter alleen op het westen gericht, terwijl de achterkant grotendeels onbeschermd was. Als een vijand…

ALCOHOL Wodka verdoofde het volk In de Sovjet-Unie besteedden arbeiders gemiddeld de helft van hun salaris aan wodka. Ze dronken vooral om hun ellendige omstandigheden te vergeten. De opbrengst van drankverkoop vormde een kwart van de staatsbegroting, maar de overheid liep veel geld mis doordat er massaal thuis gestookt werd. Er was zo veel suiker nodig voor de illegale wodkaproductie dat dat nauwelijks te krijgen was. BREZJNEVDOCTRINE Ingrijpen in ander land was gerechtvaardigd Sovjetleider Leonid Brezjnev zei in 1968: ‘Als krachten die het socialisme vijandig gezind zijn een land in de richting van het kapitalisme sturen, is dat niet alleen het probleem van het betreffende land, maar van alle socialistische naties.’ Deze doctrine diende om interventies in Oostbloklanden goed te praten, zoals die in Tsjecho-Slowakije in hetzelfde jaar. CENSUUR Kritiek…

Pijpenlegger greep de macht De 68-jarige Nikita Chroesjtsjov was een boerenzoon en werkte als pijpenlegger voordat hij de politiek in ging. Hij werd in 1953 leider van de Sovjet-Unie en nam afstand van het schrikbewind van Stalin. Revolutionair wilde nieuw Cuba In 1959 greep guerrillaleider Fidel Castro de macht in Cuba. Het eiland had veel last van corruptie en voer een pro-Amerikaanse koers. Castro beloofde sociale rechtvaardigheid – en maakte de VS nerveus. Rijkeluiszoon bereikte de top In januari 1962 betrok de miljonairszoon John F. Kennedy als eerste katholiek het Witte Huis. De Democraat breidde het leger uit en startte het Apollo-ruimteproject om de Russen af te troeven.…

De priester van het Sint-Jorishospitaal in het Noorse Bergen was wanhopig. Meer dan 150 melaatsen waren in het oude gebouw gepropt, dat hij ‘een begraafplaats voor de levenden’ noemde. Het was 1816. De priester – Johan Ernst Welhaven – had net een rapport over de hopeloze situatie aan de autoriteiten in Kristiania (het huidige Oslo) gestuurd. ‘Sommige melaatsen krijgen een bruinachtig, verschrompeld uiterlijk, waardoor zelfs een jong iemand op een lelijke, gerimpelde oude man gaat lijken. De gezwellen veroorzaken ondraaglijke jeuk en veranderen geleidelijk in pijnlijke zweren. De jongeren hebben ook vaak zweren op hun voeten,’ aldus Welhaven. De vreselijke ziekte verteerde de patiënten en ze hadden geen ander vooruitzicht dan de dood. Er was geen verzorging en nauwelijks geld voor eten. In de rest van Europa was lepra in…

Vanaf 1854 hadden artsen in Noorwegen het druk. De nieuwe ‘hoofdgeneesheer voor lepra’, Høegh, wilde alles over de melaatsen weten: Behalve de naam, het adres, het geslacht en de geboortedatum van elke patiënt, moesten artsen ook verslag uitbrengen over de toestand van de eventuele echtgenoot van de melaatse, en die van zijn kinderen en andere verwanten. De rapporten kwamen eens per jaar binnen en Høegh kon zo de ontwikkeling van de ziekte in Noorwegen in de gaten houden. Uit de cijfers bleek dat in gebieden waar patiënten goed werden geïsoleerd in nieuwe ziekenhuizen, lepra sterk terugliep. De cijfers leken ook aan te duiden dat de ziekte niet erfelijk was, waardoor men begon te vermoeden dat lepra door bacteriën werd overgebracht. Jaren later ontdekten onderzoekers dat de meeste mensen door hun…

Koningin Victoria erfde de Britse troon in 1837, toen economie en wetenschap floreerden. De industriële revolutie, die eind 18e eeuw losgebarsten was met stoomschepen, spoorwegen en fabrieken, ging door tot in de victoriaanse tijd met wonderen als elektriciteit, auto’s en machines die konden weven en naaien. Massaproductie en handel maakten velen steenrijk. En dankzij die welvaart hoefden sommige vrouwen geen vinger uit te steken. Hun rol was die van ‘de engel van het huis’, die door nietsdoen kon uitstralen hoe rijk het gezin was. Terwijl de rest van de maatschappij zich in sneltreinvaart ontwikkelde, kregen vrouwen uit de midden-en hogere klasse een strenge mode opgelegd om hun hoge moraal te weerspiegelen. Hoewel je je in de kleding nauwelijks kon verroeren, moest elke centimeter van de roklengte worden bevochten, want alleen…

Vanaf de stichting van Rome in 753 v.Chr. raceten sportieve Romeinen in strijdwagens tegen elkaar over een modderige baan aan de Tiber. Rond 600 v.Chr. legde de vijfde koning van Rome, Tarquinius Priscus, een officiële renbaan met houten tribunes aan in de vallei van Murcia, tussen de heuvels Palatijn en Aventijn. Rond 190 v.Chr. kreeg de renbaan drie verdiepingen met zitplaatsen, zo schreef de Griekse historicus Dionysius van Halicarnassus in 7 v.Chr. Hij noemt de plek ‘een van de mooiste en meest bewonderenswaar-dige bouwwerken van Rome’. Volgens Dionysius heet de renbaan Circus Maximus en is het het grootste stadion van Rome. Naast wagenrennen waren er in het Circus Maximus ook dieren-en gladiatorengevechten en atletiekwedstrijden. In bijgebouwen waren bars, restaurants en bordelen gehuisvest. Opeenvolgende keizers breidden het Circus Maximus uit om…

In de 16e eeuw wemelde het langs de Duitse landwegen van de struikrovers. Door koude en natte zomers mislukte de oogst vaak en leden de mensen honger. De armoede dreef velen tot misdaad. Een van de beruchtste rovers van deze tijd was Christman Genipperteinga – en met reden. Zijn daden bezorgden hem de reputatie van een van de meest meedogenloze moordenaars van de late middeleeuwen. Hoe Christman zijn criminele loopbaan begon, weten we niet. Maar zijn tijdgenoot de schrijver Caspar Herber meldt dat Christman zich rond 1569 in een grot bij de plaats Bernkastel aan de Moezel vestigde. De grot was ideaal gelegen, met uitzicht op de wegen naar de belangrijke steden Trier, Metz en Luxemburg. Zodra Christman een groep reizigers opmerkte, ging hij in een hinderlaag liggen en viel…

‘Ze hadden ons een aanleiding en een reden gegeven om ze uit te roeien.’Cortés over zijn besluit om Tenochtitlan te verwoesten ACHTERGRONDVERHAAL Indiaans rijk viel slechts twee jaar later Onder leiding van de Spaanse bevelhebber Hernán Cortés vertrekken op 10 februari 1519 11 schepen van Cuba. De Spanjaarden varen naar het schiereiland Yucatán in het huidige Mexico, waar ze goud hopen te vinden. Bij aankomst ontmoeten Cortés en zijn mannen – 500 soldaten en 100 zeelui – een Spaanse schipbreukeling die al jaren tussen de Maya’s leeft en hun taal spreekt. Ze treffen er ook een vrouw aan die de Azteekse taal beheerst, Malinche. Met hun hulp kunnen de Spanjaarden met de inheemse bevolking communiceren, en ze gaan op verkenning. Hoewel ze onderweg meermaals worden aangevallen door lokale stammen, zetten ze…

Als de avond viel, bracht iedereen alles van waarde naar binnen. Ramen en deuren werden gesloten. De Beierse schrijver Jean Paul schreef in de 18e eeuw: ‘Onze huiskamer werd verlicht en versterkt. De luiken werden gesloten en vergrendeld.’ Het licht weerde de duisternis en het kwaad, en luiken en waakhonden hielden inbrekers en rovers tegen. Sommige mensen sliepen met wapens binnen handbereik, maar ze wisten dat die niets konden uitrichten tegen boze geesten. Velen namen hun toevlucht tot gebeden. Kruizen en amuletten werden voor de ramen en in de deuropening gehangen in een poging de duivel te dwingen een ander huis uit te kiezen om te terroriseren. Een Iers volksgedicht uit de 18e eeuw luidt: ‘Het kruis van Sint-Brigida hangt boven de deur /het beschermt het huis tegen heksen, dieven…

De Osage gebruikten hun oliegeld onder meer om villa’s te bouwen, waar Mexicanen en Afro-Amerikanen als dienstpersoneel werkten. De oorspronkelijke Amerikanen reden over de geasfalteerde wegen van hun hoofdplaats Pawhuska in dure auto’s met chauffeur – naar een van de vele restaurants, operahuizen of polovelden. Volgens een schrijver liepen de vrouwen er rond met kostbare sieraden en Franse modekleding, ‘alsof mooie Parijse dames waren verdwaald in dit reservaatsstadje’. Hoewel de Osage-indianen het er dus goed van konden nemen dankzij de olieinkomsten, werden hun ook beperkingen opgelegd. De Amerikaanse regering had het Bureau of Indian Affairs namelijk verzocht om inwoners aan te wijzen die ‘ongeschikt’ waren om hun vermogen te beheren. De ongelukkigen werden onder curatele gesteld en moesten toestemming hebben van een blanke bewindvoerder om geld uit te geven. Dat…

Rijk groeit gestaag Eeuwenlang hebben de Russen last van oorlogszuchtige stammen. Maar als de Russische heersers zien dat hun buren even zwak zijn, slaan ze toe. De expansie gaat door onder het communisme. 1547: De eerste tsaar Ivan de Verschrikkelijke vindt het te min om koning te zijn en voert als eerste de titel tsaar. Hij verovert o.a. Kazan in West-Siberië. 1682: Peter de Grote Peter de Grote komt op de troon. In zijn 42 jaar als tsaar onderwerpt hij o.a. Estland en Letland. Dankzij de toegang tot de Oostzee kan hij een zeemacht opzetten en zijn hoofdstad vestigen in Sint-Petersburg. Die stad moet het centrum van de wereld worden. 1762: Beter dan de tsaar Peter III is een prutser, ziet zijn tsarina Catharina de Grote. Ze grijpt de macht…

Sint-Petersburg is niet naar tsaar Peter genoemd, maar naar de apostel Petrus. Na de dood van Peter de Grote werd Moskou weer de hoofdstad. Onder tsarina Anna kreeg de stad in 1732 zijn oude status terug, en vanaf 1914 heette hij Petrograd. Na de Russische Revolutie drie jaar later was de stad opnieuw hoofdstad-af. Toen Lenin in 1924 stierf, kreeg de stad als eerbetoon de naam Leningrad. Pas na een referendum in 1991 kreeg hij zijn oude naam terug. Maar de inwoners zelf hebben het al die tijd gewoon over ‘Piter’ gehad.…

Slapende reus Toen Catharina aan de macht was gekomen, kon niemand haar vertellen hoe groot Rusland eigenlijk was of hoeveel mensen er woonden. Maar al snel bracht ze de bureaucratie op orde en maakte ze een Europese supermacht van het achtergebleven rijk. Terwijl het penseel over het doek strijkt, probeert de 13-jarige prinses Sophia Augusta Frederika steeds op haar kin te letten. Volgens de gouvernante van Sophia is haar spitse kin een probleem. Als die te ver uitsteekt, zal het portret waar de schilder op dit moment de laatste hand aan legt, tegenvallen. Sophia weet dat het schilderij van cruciaal belang is om een goede man te vinden. Een mooi portret compenseert namelijk het feit dat zij een prinses is van Anhalt-Zerbst, een onbeduidend Duits vorstendom. Op deze herfstdag in…

Vele generaties lang heersten de Russische tsaren als dictators over hun rijk, tot de laatste, Nicolaas II, in 1917 moest aftreden na een revolutie. Om de economie nieuw leven in te blazentrokken de nieuwe machthebbers, de bolsjewieken, Rusland terug uit de Eerste Wereldoorlog. Maar in de unie van Sovjetrepublieken werd een schrikbewind gevoerd, en dissidenten moesten altijd over hun schouder kijken. In de jaren 1980 voerde secretaris-generaal Michail Gorbatsjov hervormingen door, maar het was te laat. In 1991 viel de Sovjet-Unie uit elkaar. 1 Collectivisatie leidt tot hongersnood Toen in 1905 ongewapende demonstranten werden neergeschoten bij het Winterpaleis van de tsaar, kwam de revolutionair Vladimir Iljitsj Oeljanov in actie. ‘Het proletariaat staat op tegen het tsarisme!’ verkondigde hij in het geschrift Voorwaarts!. Zelf leefde Oeljanov in ballingschap in meerdere Europese…

In de Cabinet Room van het Witte Huis is de spanning te snijden. Het is 16 oktober 1962, en op het bureau van president John F. Kennedy liggen drie korrelige foto’s. ‘Lanceerinrichtingen, transportwagens, tenten,’ zegt Arthur Lundahl, fotoanalist bij de CIA, terwijl hij met een stokje de verschillende objecten op de foto aanwijst. De foto’s werden een paar dagen eerder gemaakt met de krachtige telelens van een U2-verkenningsvliegtuig dat hoog boven Cuba vloog. Er staan verschillende lange raketbuizen op, die de inlichtingendienst kent van eerdere foto’s van Russische kernraketten in Moskou. Alles wijst erop dat de Sovjet-Unie massavernietigingswapens op Cuba aan het plaatsen is. Het eiland is een doorn in het oog van de VS sinds de leider Fidel Castro in 1959 aan de macht kwam. De minister van Defensie,…

De Wereldgezondheidsorganisatie WHO heeft zich ten doel gesteld lepra wereldwijd uit te roeien. Deze ambitie is realistisch, dankzij doeltreffende geneesmiddelen en betere vroegtijdige diagnose. De WHO verstrekt gratis medicijnen aan patiënten, en dit heeft al belangrijke resultaten opgeleverd. In 2002 werden er nog 763.000 nieuwe gevallen geregistreerd, terwijl dit er in 2020 nog maar 128.000 waren. Meer dan de helft van de nieuwe gevallen doet zich tegenwoordig voor in India, dat samen met Brazilië het zwaarst getroffen land ter wereld is. In de westerse wereld is lepra een zeldzaamheid – nieuwe gevallen zijn bijna altijd het gevolg van immigratie. In de VS wordt jaarlijks bij 150 à 250 mensen lepra vastgesteld.…

De zaak-Zong en de zaak-Somerset werden in het voordeel van de slaven beslist. Geschiedkundigen vragen zich af of de rechter sympathiseerde met zwarten en indirect streed voor de afschaffing van de slavenhandel en de slavernij. Volgens sommigen werd Lord Mansfield beïnvloed door zijn zwarte achternicht, die als een dochter voor hem was. Zo ook Stephen Usherwood, die meent dat de rechter een debat over de kijk op de mens op gang wilde brengen. Zo vroeg hij tijdens de zaak of zwarte mensen soms met paarden te vergelijken waren. Andere schrijvers die Mansfield uitvoerig behandeld hebben zien hem als een tamelijk conservatieve rechter die het niet aan de stok wilde krijgen met de machtige slavenhandelaars. FILM: BELLE Een film uit 2013 vertelt het verhaal van Dido Elizabeth Belle, die opgroeide bij…

‘Idealen zijn vreedzaam. De geschiedenis is gewelddadig,’ zegt Brad Pitt in zijn rol als tankcommandant Don ‘Wardaddy’ ‘Idealen Collier in de claustrofobische oorlogsfilm Fury van David Ayer uit 2014. Drie jaar strijdt hij al met zijn mannen tegen de nazi’s vanuit de buik van de Amerikaanse M4 Sherman-tank met de bijnaam ‘Fury’. Het getekende gezicht van de tankcommandant verraadt dat hij de hel heeft gezien – en daar zijn vredelievende idealen heeft begraven. Hij is naar Duitsland gestuurd om een einde te maken aan de wanhopige laatste stuiptrekkingen van de nazi’s. Het team heeft een nieuwe boordschutter, de pianospelende studiebol Norman, die het grootste deel van de oorlog achter een typemachine heeft doorgebracht. Het wordt de nieuweling al gauw duidelijk dat ook hij zijn morele scrupules zal moeten opgeven als…

JFK’s geheime leven 1 Wie zette John F. Kennedy ertoe politiek in te gaan? a: Zijn opa b: Zijn vader c: Zijn broer 2 Waarom werd JFK’s oudere zus verborgen gehouden? a: Ze had downsyndroom b: Ze had spastische verlamming c: Ze had een laag IQ 3 Wat probeerde JFK geheim te houden voor het publiek? a: Dat hij medicijnen gebruikte b: Dat hij rookte c: Dat hij gokverslaafd was 4 Met welke ster had JFK naar verluidt een affaire? a: Raquel Welch b: Doris Day c: Marilyn Monroe 5 Welke codenaam gebruikte de Secret Service voor JFK? a: Timberwolf b: Lancer c: Mogul JFK’s geheime leven 1. Zijn vader B: JFK was in 1945 journalist, maar toen zijn oudere broer omkwam, werd John door zijn vader onder druk gezet…

Op de wereldkaart stelt Qatar weinig voor. De transformatie van ontwikkelingsland tot een van ’s werelds rijkste naties begon met de ontdekking van aardolie in 1939. Maar hoewel Qatar slechts ruim een kwart van Nederland beslaat, is het een van de rijkste en invloedrijkste landen ter wereld. Qatar heeft heel veel aardgas en -olie, waardoor de staat in enkele decennia tijd van een arme vissersgemeenschap is uitgegroeid tot het op vier na welvarendste land ter wereld volgens het Internationaal Monetair Fonds (IMF) (cijfers uit 2021). Onder leiding van emir sjeik Tamim bin Hamad al-Thani heeft Qatar zich sinds de millenniumwisseling ontpopt tot een paradijs voor de rijkste mensen ter wereld. Maar daar hangt wel een flink prijskaartje aan. Hoewel Qatar een democratiseringsproces doormaakt, wordt het land nog steeds geregeerd volgens…

Het eerste socialemediaplatform naar huidige maatstaven werd opgericht door de Amerikaan Andrew Weinreich. Hij begon Six Degrees, waarvan de website in mei 1997 live ging. Gebruikers konden profielen aanmaken, vrienden worden met andere gebruikers, berichten sturen naar hun vrienden en bloggen over hun leven. De website was aanvankelijk een succes en had op het hoogtepunt zo’n 3,5 miljoen geregistreerde gebruikers. Maar hoewel Six Degrees vrij populair was, stelde de techniek grenzen aan het gebruik. Eind jaren 1990 was de toegang tot het internet nog beperkt – vooral doordat toegang tot internet veel geld kostte. De activiteit onder de gebruikers van Six Degrees was daardoor gering. Volgens Weinreich was een ander belangrijk nadeel dat digitale camera’s en mobiele telefoons nog niet waren doorgebroken en het delen van foto’s en video’s nog…

‘Ze rukten op in twee linies, steeds sneller naarmate ze de vijand naderden. Toen ze op 1200 yard afstand waren, kwam de tegenstander als één man naar voren en spuwde uit 30 ijzeren monden een zee van rook en vlammen uit.’ Zo luidt een van de meest dramatische passages van de Ierse journalist William Howard Russell over de Krimoorlog (1853-1856). Hoewel schrijvers in de oudheid al over oorlogen schreven, ontstond de huidige verslaggeving pas in de 19e eeuw, en Russell wordt vaak genoemd als de eerste echte oorlogscorrespondent. Russell werd vooral bekend door zijn ooggetuigenverslagen van de Krimoorlog, waarin hij het conflict onomwonden beschreef voor de Britse krant The Times. Ontzet lazen de Victorianen over de gruwelen van de oorlog, en van onbekwame Britse officieren liet Russell geen spaan heel.…

Het is april 1699. Om 23.00 uur staat de kleermaker van een dorp in Noord-Engeland op om met zijn gezin aan de maaltijd te beginnen. Uit het huis ernaast klinkt gekreun. Daar zijn ze ook net wakker uit hun eerste slaap van de nacht, maar door de dunne muren is duidelijk te horen dat het jonge stel eerst van elkaar geniet voor ze een hapje gaan eten. Verderop in de straat is de priester ook opgestaan om zijn preek voor te bereiden. Overal in het dorp worden de mensen wakker. Alles is zoals het hoort, want in het Europa van de 17e eeuw is het heel normaal om de nachtrust in tweeën te delen. Aan de andere kant van het dorp ontwaakt de 9-jarige Jane Rowth en ze ziet haar…

Nachtkaars Als de mensen ’s nachts wakker werden, verspreidde vaak alleen de smeulende haard een zwak licht. Daarom hadden veel mensen een kaars naast hun bed staan, die ze konden aansteken als ze opstonden. Kruis Om zich tegen bovennatuurlijke krachten en duivelskunsten te beschermen, hadden veel mensen een kruisje, medaillon of een ander religieus voorwerp bij hun bed. Po Veel mensen moesten plassen als ze ’s nachts wakker werden. Een Engelsman die rond 1700 Ierland bezocht had geen po, maar ‘hoorde mensen naar de haard lopen om in de as te plassen’. Kalmerend geneesmiddel De rijken gebruikten een kalmerend middel als ze bijvoorbeeld een nachtmerrie hadden. In Frankrijk was een drankje met de naam dormitoire populair. Het bevatte onder meer opium en alcohol. Vuurwapen De nacht was de gevaarlijkste tijd…

De gieren cirkelen onheilspellend door de lucht als Mollie Burkhart en haar zus Rita Smith bij de oever van de rivier komen. Er ligt een lijk in ontbinding met een schotwond in de nek. Hun oudere zus wordt al een week vermist, en de twee leden van de Osage-stam zijn opgeroepen door de sheriff om het pas ontdekte lichaam te identificeren. De stank is ondraaglijk als Mollie voorover leunt om naar de dode te kijken. Het gezicht is onherkenbaar, maar er ligt een indiaanse poncho over het lichaam. Die van haar zus. Met een tak opent Rita’s man Bill de mond. De gouden vullingen glinsteren in de zon. ‘Ja het is Anna,’ stelt Bill vast. De twee zussen zoeken steun bij hun echtgenoten, Bill Smith en Ernest Burkhart, als ze…

1723 Britten betaalden voor scalpen Het Britse Massachusetts zette een beloning op het hoofd van indianen: 100 pond voor de scalp van een man en 50 voor die van vrouwen en kinderen. 1830 Deportatie Het Congres nam de Indian Removal Act aan, waarmee in 20 jaar zo’n 100.000 indianen naar de prairie ten westen van de Mississippi werden gedeporteerd. 1848 Goudkoorts leidde tot hongersnood Toen Californië werd overspoeld door goudzoekers, werden de indianen beroofd van hun landbouw-en visgronden. 1863 Strafexpeditie eindigde in bloedbad De cavalerie wilde de Shoshone straffen voor veediefstal in Idaho. Bij Bear River werden meer dan 250 mannen, vrouwen en kinderen afgeslacht. 1868 Sioux werden bedonderd De regering beloofde dat de Black Hills in het huidige South Dakota voor altijd zouden toebehoren aan de Sioux, maar deed…

De Zweedse krijgsgevangenen denken dat ze nooit meer thuis zullen komen als ze de rivier de Neva op deze augustusdag in 1703 bereiken. En niet ten onrechte. Velen van hen zullen hier sterven. De zomerregen doorweekt hun haveloze uniformen. Voor zich zien ze de riviermonding met vele eilandjes, een enorm moerasgebied, vol lage struiken en boompjes. Er ligt een deken van mist over het water. Op een van de eilandjes liggen bergen aarde, die hoger en hoger worden. Op de aarde wordt een nieuwe vesting gebouwd. De muggen zwermen rond hun hoofd, terwijl de mannen op het eiland zich schouder aan schouder in het zweet werken. Bij de bouwplaats staat een aantal barakken, maar die zijn niet voor de gevangenen. Daar verblijven de officieren. De krijgsgevangenen die op het eiland…

In 1697 verbleef tsaar Peter de Grote een tijdje in Amsterdam. De burgemeester, Nicolaas Witsen, had een ‘baantje’ voor hem geregeld op de VOC-werf op Oostenburg. Hij leerde er allerlei ambachten, en zijn belangstelling ging niet alleen uit naar de scheepsbouw: hij woonde ook demonstraties bij op het gebied van de boekdrukkunst, de anatomie en de hovenierskunst. Peter was onder de indruk van de manier waarop de stad Amsterdam is gebouwd, en hij wilde zijn nieuwe hoofdstad dezelfde uitstraling geven. Zo heeft hij de kanalen van Sint-Petersburg afgekeken van de Amsterdamse grachten. De schepen van de nieuwe Russische marine hadden Hollandse trekjes, en veel Russische scheepstermen zijn aan het Nederlands ontleend, waaronder kamboez (kombuis), trjoem (’t ruim) en flot (vloot).…

Catharina de Grote geloofde in de verlichting en wilde haar rijk uit de duisternis trekken. Ze las werken van de Franse filosofen Denis Diderot en Voltaire – twee kopstukken van de verlichting, die pleitten voor de vrijheid van godsdienst en meningsuiting en de scheiding van kerk en staat. De twee filosofen waren graag bereid om de ideeën van de jonge tsarina over een moderne samenleving te lezen en te becommentariëren. 15 jaar correspondeerde ze met Voltaire, die haar hervormingen prees en haar de ‘ster van het noorden’ noemde. Catharina had echter een verborgen agenda met de vriendschap. Als vrouw op de troon moest ze haar positie legitimeren, en ze wist dat een nauwe band met belangrijke Europese denkers goud waard zou zijn. Gratis onderwijs Boeren en vrouwen gingen naar school…

Sergej Saltykov was de eerste van Catharina’s vele minnaars. Hij zou belangstelling voor haar hebben gekregen toen hij hoorde dat ze maagd was. Volgens haar memoires is Sergej de vader van de troonopvolger, Paul. Grigori Orlov was Catharina’s minnaar vóór de coup, en ze kregen zelfs een kind zonder dat de tsaar erachter kwam. Orlov hielp haar aan de macht, en ze overwoog met hem te trouwen, maar krachten aan het hof voorkwamen dat. Stanislaus Poniatowski werd Catharina’s favoriet nadat Saltykov zijn interesse had verloren. Hij gebruikte de affaire om zijn positie in de Poolse adel te versterken. Later werd Stanislaus verbannen, maar hij werd in 1764 koning van Polen. Grigori Potjomkin was een generaal die Catharina inpalmde met zijn kracht. Na de affaire bleven ze vrienden. Potjomkin stelde haar zelfs…

De matrozen op de marinebasis van Kronstadt weten dat de bolsjewieken gaan aanvallen. Het is 8 maart 1921, de bleke zon verlicht de bevroren baai bij Petrograd en het Rode Leger komt eraan. Enkele duizenden jonge cadetten, met witte mantels als camouflage, haasten zich over het ijs naar de basis. Gespannen kijken de 14.000 matrozen naar de aanvallers. Niemand in de vesting heeft zin om te schieten. Als het echter duidelijk wordt dat de cadetten niet stoppen, wordt het vuur vanuit de forten geopend. De cadetten kunnen nergens dekking vinden op het ijs en ze worden neergemaaid. Tijdens de ongelijke strijd barst een sneeuwstorm los en de overlevenden maken gebruik van deze muur van sneeuw om terug te keren naar de kust. Tevergeefs. Op het land liggen de meest fanatieke…

Zo’n 8000 mannen uit Kronstadt vluchtten naar Finland, waar het Rode Kruis hen van voedsel voorzag. Sommigen vonden na verloop van tijd werk, maar de meesten leefden een ellendig leven en pasten zich nooit aan. Toen Lenin hun amnestie aanbood, keerden velen terug naar huis. Daar belandden ze in gevangenkampen. Petritsjenko bleef, net als veel anderen, in Finland. In 1925 schreef hij in een artikel over de opstand: ‘Onze revolutie was een spontane poging om de onderdrukking van de bolsjewieken op te heffen.’ Toch zou hij van tijd tot tijd voor de Sovjets hebben gewerkt. Toen Finland in 1939 door het Rode Leger werd aangevallen, hielp Petritsjenko de Russen in Finland tot hij in 1940 gevangen werd genomen. Vier jaar later kwam hij weer vrij, maar in 1945 werd hij…

Wapens waren bekend uit Moskou De raketten waren verborgen in lange tenten. Met behulp van andere foto’s had de CIA berekend dat de tenten 20 meter lang waren. Dit kwam overeen met de lengte van R-12-kernraketten die de Amerikanen eerder gefotografeerd hadden tijdens militaire parades in Moskou. Tankwagens stonden klaar Rijen met tankwagens bewezen dat er krachtige raketten konden worden afgevuurd. De tanks konden raketbrandstof en vloeibare zuurstof bevatten, die de energie opwekken om ballistische raketten te lanceren. Kabels lopen naar platforms Voor militair analisten bewezen de talloze kabels die naar de vermoedelijke lanceerplatforms leidden dat het hier om raketinstallaties ging. Rupsvoertuigen reden rond Zware industriële voertuigen met rupsbanden lieten zien dat de Russen extreem zware voorwerpen aan het vervoeren waren. Platforms waren bedekt De platforms waarmee de middellangeafstandsraketten gelanceerd…

THEMA RUSLAND Volgende maand: Het rijk valt uit elkaar Tijdens de Cubacrisis deed het eerste telegram van Chroesjtsjov er op 26 oktober 1962 tien uur over om Washington te bereiken. Dit kwam vooral door oude telexen, kabels en ingewikkelde codes. Maar zo lang konden cruciale beslissingen niet wachten, en de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie realiseerden zich dat trage communicatie een bedreiging vormde voor de wereldvrede. Om dit op te lossen, werd een directe teleprinterverbinding aangelegd – de zogenoemde ‘hotline’ – tussen het Witte Huis en het Kremlin. In het begin bestond de hotline uit een telegraafkabel die liep via Londen, Kopenhagen, Stockholm en Helsinki die in augustus 1963 in gebruik werd genomen. Er was geen rode telefoon, zoals in veel films en boeken. De verbinding werd in de jaren…

De Duitse dermatoloog Eduard Arning had zulke hoge verwachtingen van het onderzoek naar lepra, dat hij zich in Hawaï vestigde. De keuze voor deze locatie was opzettelijk, want de patiënten hadden hier een kort ziekteverloop. Europese leprozen leefden vaak nog zo’n 30 jaar, maar de patiënten in Hawaï stierven na slechts drie tot vijf jaar. Eerst moest Arning het doen met dierproeven, maar in 1884 kreeg hij de beschikking over een mens: de 48-jarige Hawaïaan Keanu. Hij was veroordeeld voor moord en had de keuze gekregen tussen lepra of de galg. Dr. Arning sneed een diepe wond in Keanu’s arm en druppelde materiaal, genomen van een negenjarig meisje met lepra, in de wond. Na vier jaar was Keanu ernstig ziek en de Duitse arts had zijn bewijs dat lepra een…

Fonkelende gouden ringen, met juwelen bezette kronen en bergen glimmende munten. Anders dan de meeste andere materialen vergaat goud niet, en daarom is het voor wetenschappers een belangrijke bron van kennis over het verleden en de mensen van weleer. Archeologen hebben in de loop der jaren veel van dit glanzende, duurzame metaal verzameld. Maar niet alleen professionals leverden een bijdrage. Een groot aantal van de belangrijkste en spectaculairste goudvondsten uit de geschiedenis zijn gedaan door gewone mensen die er min of meer over struikelden – soms letterlijk. Zonder hun scherpe blik en eerlijkheid waren de schatten voorgoed verdwenen. 1 Gravende boer stuit op Vikingschat Sloten graven is zwaar werk. Maar de keuter-boer Halvor Torstensen, die in de zomer van 1834 akkers draineerde op de boerderij Nedre Hoen in Øvre Eiker in…

De Nisshinkan-school werd in 1803 gebouwd om de oudste zonen van samoeraifamilies uit de regio op te leiden voor een leven in de top van de maatschappij. De jongens begonnen op hun 10e met hun opleiding tot sterke krijgers en wijze leiders. De nadruk werd gelegd op de sterke band tussen de jongens in elke klas en het bijbrengen van de klassieke waarden van een samoerai. Het motto aan de samoeraischool was eenvoudig: ‘Doe het juiste.’ Sommige dingen waren juist, andere niet. Dit werd voorgeschreven door degenen die boven je stonden. En het was uiterst belangrijk om de wijsheid achter deze verdeling niet in twijfel te trekken, want scepsis schaadde de harmonie van de gemeenschap. De school brandde af tijdens de Slag om Aizuwakamatsu in 1868, maar hij werd herbouwd…

De Zilveren Schilden zijn de doorgewinterde veteranen in het leger van Alexander de Grote. Als de koning sterft, zet Alexanders secretaris Eumenes de eenheid in tegen de generaals die de macht willen overnemen. Sovjets in Afghanistan Na tien jaar oorlog tegen de Moedjahedien zit de Sovjet-Unie zonder geld, jonge mannen en zelfvertrouwen. Arbeiders stierven aan ‘steenlongen’ Toen artsen ontdekten dat asbest levensgevaarlijk is, probeerde de industrie dat verborgen te houden. Lees ook… • Kruitvat van de Oostzee – van Koningsbergen tot Kaliningrad • Boris Jeltsin • Rijke Russen profiteerden van democratie • De eerste influencer Vechtpartij in Senaat is eerste slag van de oorlog In 1856 krijgt slavernijtegenstander Charles Summer klappen van een andere politicus. Het is het begin van de burgeroorlog in de VS.…