Inhoudsopgave van Editie 4 - 2022 - Historia

GESCHIEDENIS VAN AMERIKA | Er zijn 478 nieuwe Mayagraven van de 12e tot 5e eeuw v.Chr. gevonden in Mexico – met dank aan de relatief nieuwe radartechnologie lidar. Archeologen besparen er een hoop tijd mee, want ze hoeven niet meer te voet te speuren. In plaats daarvan vliegen ze met een lidar (light detection and ranging) over de jungle. De techniek levert tot op een millimeter precieze metingen van gebouwen die door een dikke laag vegetatie bedekt zijn. Een nieuwe inspectie van de lidarmetingen van de afgelopen jaren laat, naast de vele graven uit de Mayatijd, zien dat de Maya’s meer met de oudste beschaving van Midden-Amerika, de Olmeken (circa 1500-600 v.Chr.) gemeen hadden dan we tot voor kort dachten. Takeshi Inomata, hoogleraar antropologie aan de universiteit van Arizona, bestudeerde de…

Abonneer je op onze nieuwsbrief via historianet.nl ROMEINSE RIJK | Een januarisneeuwstorm en een hongerige das schoten archelogen te hulp bij de vondst van Romeinse munten bij Berció in Noord-Spanje. In januari 2021 kreeg de Spaanse noordkust te maken met lage temperaturen en sneeuw, waardoor de dieren moeite hadden met eten vinden. Tijdens een extra diepe graafsessie stuitte een hongerige das op een verborgen schat. Drie maanden later troffen twee archeologen de vondst aan. ‘In het zand, dat waarschijnlijk door een das vlakbij zijn hol was opgegraven, vonden we een heleboel munten, en in het hol lagen er nog meer’, vertellen de archeologen in hun logboek over de vondst. Alles bij elkaar had de das 209 Romeinse munten uit de 2e tot 4e eeuw n.Chr. blootgelegd. De muntvondst is een van…

Volgens velen is het recht om wapens te bezitten en te dragen verankerd in de Amerikaanse grondwet. De grondwet van de Verenigde Staten werd in 1787 opgesteld, en vier jaar later werd er een aantal bepalingen aan toegevoegd, de zogeheten Bill of Rights. Eén van de paragrafen bestaat uit deze krukkige zin: ‘Een goed gereguleerde militie, nodig zijnde voor de veiligheid van een vrije staat, het recht van het volk om wapens te dragen mag niet worden beperkt.’ Veel Amerikanen lezen hierin dat de grondwet hun het recht geeft om wapens te dragen, op dezelfde manier als de vrijheid van meningsuiting en godsdienst gegarandeerd zijn. Anderen zijn echter van mening dat het woord ‘volk’ hier naar de genoemde militie verwijst, en dat er geen gewone burgers mee bedoeld worden. Al…

Helmut Schenck wist dat hij het niet zou overleven als hij niet snel iets deed. De Duitse Luftwaffepiloot vloog op een koude januaridag in 1942 over het oosten van Duitsland in zijn Heinkel He 280-straaljager toen hij in een hevige sneeuwstorm terechtkwam. De situatie dreigde Schenck noodlottig te worden toen hij merkte dat de stuurknuppel kapot was en hij niet meer kon sturen. Het was een kwestie van tijd voor hij 2400 meter naar beneden zou storten. Gelukkig voor Schenck was het Duitse leger het jaar ervoor gaan experimenteren met schietstoelen in straaljagers die tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikt werden. Piloten in nood konden vroeger een parachute gebruiken om het vege lijf te redden, maar de nieuwe toestellen vlogen zo snel dat piloten door het vliegtuig geraakt zouden worden als…

WAARSCHUWING: Schokkende foto’s Een ijskoude wind bijt Virgil Lary in het gezicht als zijn Amerikaanse jeep op 17 december 1944 door het glooiende landschap van Wallonië rijdt. Een dag eerder zijn Hitlers troepen aan het Ardennenoffensief begonnen, en luitenant Lary en zijn konvooi van jeeps en open vrachtwagens met soldaten van het 285th Field Artillery Observation Battalion zijn op weg van Malmedy naar Sankt Vith om de Amerikaanse verdediging te steunen in de Oostkantons van België. ‘Boches! Boches!’ roepen een paar Walen in de berm als het konvooi even na 13.00 uur een kruising nadert in het dorp Baugnez. De Amerikanen weten niet dat de bewoners hen waarschuwen met hun scheldwoord voor Duitsers. Als het konvooi deels de kruising over is, worden de vrachtwagens achter Lary plots onder vuur genomen…

Eind december 1607 staat de indiaanse nederzetting Werowocomoco op z’n kop. Een exotische krijgsgevangene wordt naar de hoofdplaats van de Powhatan-stam gebracht. Jong en oud komen op de gevangene af om hem nieuwsgierig te bekijken. Het gerucht klopt. De man die met dikke touwen is vastgebonden en door sterke krijgers over de grond wordt gesleept, heeft weinig weg van de mensen waarmee de Powhatan vertrouwd zijn: zijn huid is licht en zijn haar en woeste baard zijn bruin. De kleding van de man, die er ook heel anders uitziet dan de hertenvellen die de indianen dragen, zit onder het vuil en de modder. De gevangene is een Engelse soldaat genaamd John Smith. Tussen de nieuwsgierigen die zijn toegestroomd om de vreemdeling te aanschouwen, staat Pocahontas, de 11-jarige dochter van het…

ACHTERGRONDVERHAAL Blikseminslag bewees theorie Benjamin Franklin staat met zijn zoon William in de stromende regen. Het is juni 1752, en de 46-jarige succesvolle auteur, zakenman en postmeester in Philadelphia heeft één grote passie: onderzoek naar elektriciteit. Nu wil hij bewijzen dat bliksem uit stroom bestaat. Terwijl de onweerswolken zich samenpakken boven Philadelphia, laat Franklin een vlieger op. Aan het touw heeft hij een sleutel vastgemaakt, die is verbonden met een zogeheten Leidse fles, een primitieve batterij die elektriciteit kan opslaan. Als de bliksem de vlieger treft, loopt de stroom langs het touw, en via de sleutel komt de lading in de Leidse fles terecht. Franklin heeft zijn stelling bewezen. Zo luidt in ieder geval de bekende versie van het vliegerexperiment van Franklin, maar de vraag is: kon de amateur-wetenschapper een blikseminslag…

MIDDELEEUWEN | Middeleeuwse oorlogspaarden waren maar 1,47 meter hoog, blijkt uit grondig onderzoek van de universiteit van Exeter in Zuid-Engeland. Volgens de huidige normen zijn dat pony’s – verre van de grote paardenrassen dus die altijd werden geassocieerd met geharnaste ridders. De huidige gitzwarte Friese paarden hebben een schofthoogte van 1,60 à 1,73 meter, en bij een shire is dat maar liefst 1,78 meter. De onderzoekers bestudeerden niet minder dan 2000 paardenskeletten uit de middeleeuwen voor ze tot de conclusie kwamen dat ridders op veel kleinere paarden reden dan we opmaakten uit verslagen van de dodelijke duels van toen. ‘Het blijkt anders te liggen dan hoe het meestal wordt voorgesteld. In de populaire cultuur worden oorlogspaarden vaak afgebeeld met de grootte van een shire. Maar zo was het niet. De…

Internationale Vrouwendag wordt elk jaar op 8 maart gevierd om stil te staan bij de economische, politieke en sociale positie van vrouwen wereldwijd. Maar hoewel het op meerdere plaatsen ter wereld de goede kant op gaat met de vrouwenrechten, vooral in het Westen, is het nog te vroeg om de champagne te ontkurken. Elk jaar publiceert het Zwitserse World Economic Forum het Global Gender Gap Report over de wereldwijde emancipatie, vooral op economisch vlak. En als je het laatste rapport mag geloven, is er nog best reden om de protestborden tevoorschijn te halen op Internationale Vrouwendag. Als de ontwikkeling in het huidige tempo doorgaat, zullen vrouwen namelijk pas over 135,6 jaar volledig gelijkwaardig aan mannen worden behandeld. Niet geheel verrassend wordt de top vijf van het rapport gedomineerd door de…

Zwarte Zaterdag is de aanduiding voor hevige rellen in de Egyptische hoofdstad Caïro op zaterdag 26 januari 1952. Er werd geplunderd en zo’n 750 gebouwen brandden af, waaronder restaurants, banken, supermarkten, bioscopen en cafés. De aanleiding was een Britse aanval op een Egyptisch regeringsgebouw en een aantal barakken in de stad Ismaïlia een dag eerder, waarbij 50 Egyptische soldaten en politiemensen omkwamen. De lichtbewapende soldaten waren aangevallen met mitrailleurs en tanks, en de slachting leidde tot grote woede bij de Egyptenaren. Inwoners van Caïro gingen massaal de straat op om te protesteren tegen Groot-Brittannië, dat Egypte sinds 1882 in handen had. De politie en veiligheidstroepen lieten zich niet zien, en gaandeweg werden de spontane demonstraties overgenomen door georganiseerde groepen. De leiders daarvan dirigeerden de mensenmenigte naar gebouwen die Brits eigendom…

Alleen de sterren verlichten de donkere haven van Black Tom Island als de bewaker Jesse Burns zijn ronde doet. Om beter de weg te kunnen vinden, hebben zijn collega’s een paar flakkerende kaarsjes aangestoken. Boven de rivier de Hudson ziet Jesse Burns het silhouet van het Vrijheidsbeeld en daarachter de lichtjes van Manhattan. Burns is een van de zes bewakers die in de nacht van 29 op 30 juli 1916 het kunstmatige eiland in de Hudson moeten bewaken, waar tonnen munitie en explosieven liggen opgestapeld in pakhuizen, treinwagons en schepen. Black Tom is de laatste halte waarvandaan Amerikaans oorlogsmaterieel wordt verscheept naar de Europese slagvelden van de Eerste Wereldoorlog. Rond 0.50 uur maakt Burns een praatje met een kapitein die net is aangemeerd en richting Jersey City wandelt. Maar dan…

Moordenaars en struikrovers eindigden aan de galg, terwijl landverraders werden doodgemarteld. Tot in de 19e eeuw, toen er gevangenissen kwamen, was de doodstraf dé manier om van zware criminelen af te komen. Maar er waren ook mildere straffen nodig om tucht en orde te handhaven. Veel landen maakten gebruik van deportatie en lijfstraffen. Zweepslagen, brandmerken en dergelijke waren vooral bedoeld om de veroordeelde van nieuwe overtredingen te weerhouden, maar de straf werd meestal voltrokken op het marktplein of een andere openbare plek, waardoor ook de rest van de bevolking werd gewaarschuwd. De straf was niet alleen pijnlijk, maar meestal ook zwaar vernederend. 10 gruwelijke straffen 1 Hoofdstel legde vrouwen het zwijgen op Een masker met de naam scold’s bridle werd in het 17e-eeuwse Engeland en Schotland gebruikt. Een bridle is een hoofdstel…

Het oude Griekenland was een lappendeken van stad-staten die voortdurend met elkaar overhoop lagen. Rond 450 v.Chr. hadden de twee sterkste het in het hele land voor het zeggen: Athene en Sparta hadden elk een bondgenootschap met kleinere staten. Maar naast deze twee grootmachten wachtte een derde staat zijn kans af: Thebe. Die stad, die sinds de 6e eeuw v.Chr. oorlog voerde met Athene, was de facto de leider van de Boeotische Bond, een verbond van 11 stadstaten in de streek Boeotië niet ver van Athene. Maar buiten Boeotië vond Thebe maar weinig steun. Toen de Perzische koning Xerxes in 480 v.Chr. had geprobeerd heel Griekenland te veroveren, hadden de Thebanen hem gesteund. De overige Grieken hadden hun dit verraad nooit vergeven. Xerxes werd ten langen leste verslagen toen Athene…

Heeft vrijwel niets met de werkelijkheid te maken. Doet recht aan de historische details. Op 17 juni 1994 rijdt een witte Ford Bronco met zo’n 55 km/h over een snelweg in Los Angeles, achtervolgd door tien politiewagens. Op de achterbank zit voormalig American football-ster O.J. Simpson, die met de wanhoop in zijn ogen een pistool tegen zijn slaap drukt. Hij wordt verdacht van een dubbele moord op zijn ex-vrouw Nicole Brown Simpson en haar minnaar Ronald Goldman, vier dagen eerder. 95 miljoen Amerikanen volgen deze achtervolging live via nieuwshelikopters. De rit eindigt als O.J. Simpson het na ongeveer een uur opgeeft en de auto op zijn oprit geparkeerd wordt, waar een heel leger van politie en pers hem staat op te wachten. 22 jaar later kan een nieuwe generatie kijkers…

Zweedse koning ging er vijf jaar tussenuit Karel XII van Zweden kwam alleen zijn bed uit voor oorlog. Als legerleider won hij een reeks slagen – tot hij in 1709 bij Poltava op het Russische leger stuitte. De koning wilde geen rekenschap afleggen voor de nederlaag en liet de boel de boel om vakantie te vieren bij de Ottomaanse sultan. Hackers gaan tot het gaatje Hackers hadden geen computer nodig. In de 20e eeuw veranderden ze ponskaarten via de telefoonlijn. monster van Loch Ness Het Het Schotse troeteldier stak zijnkop boven water in 1933. Lees ook… • Agatha Christie verdwenen• Koude Oorlog: 400 kernonderzeeërs• Diogenes, de cynische filosoof Huisjesmelker te Rome Marcus Crassus werd de rijkste Romein door met vastgoed te speculeren. Zijn huizen waren bouwvallig en hij liet de…

MISDAAD | Een samenwerking tussen de Spaanse en Italiaanse politie heeft onlangs succes opgeleverd. In enkele dagen tijd werden er bij invallen meer dan 11.000 archeologische objecten in beslag genomen. In Spanje vond de politie circa 400 voorwerpen – waaronder een mes en een soort hellebaard uit de bronstijd, en een zwaard uit de oudheid, een falcata. Dit zwaard, dat in de pre-Romeinse tijd op het Iberisch schiereiland in gebruik was, werd vaak kromgebogen voor de begrafenis van de eigenaar, maar dit exemplaar was nog recht en is daarom uiterst zeldzaam. Op Sicilië deed de politie invallen bij twee woningen en nam zo’n 11.000 objecten in beslag, vooral afkomstig van illegale opgravingen. Soms waren de voorwerpen echter gestolen uit openbare of particuliere collecties. Agenten kwamen de gestolen goederen op het…

Het laatste schip met slaven uit Afrika bereikte in 1860 Amerikaans vaarwater – 52 jaar nadat het Amerikaanse Congres in 1808 slavenvervoer over de Atlantische Oceaan had verboden. De eigenaar van de 27 meter lange schoener Clotilda was Timothy Meaher, een rijke scheepswerfeigenaar die had gehoord dat West-Afrikaanse stammen in Benin krijgsgevangenen verkochten. De handel in Afrikaanse slaven was verboden, maar Meaher zag kans om een vermogen te verdienen aan illegale slaven in zuidelijk Amerika. Op 4 maart 1860 vertrok Clotilda uit Mobile, Alabama, en twee maanden later kocht Meaher 125 slaven van een Afrikaanse prins. In juli keerde het schip terug en werden de slaven op een rivierschip gezet. Zelf hield Meaher 30 Afrikanen; de rest verkocht hij aan rijke mannen in de Zuidelijke staten. Het slavenschip zelf werd…

De bezoekers van de populaire elektronicabeurs in Las Vegas kregen elk jaar de nieuwste snufjes op technologiegebied te zien. En in januari 1982 werden ze bepaald niet teleurgesteld: op de beurs van dat jaar presenteerde het techbedrijf Commodore zijn nieuwe paradepaardje, de computer Commodore 64 (C64). Begin jaren 1980 waren computers nog zo duur dat bijna niemand zich er een kon veroorloven, maar met de C64 werd de technologie voor veel mensen betaalbaar. Ruim een half jaar na de show in Las Vegas kon je een C64 kopen voor zo’n 1000 euro naar huidige maatstaven, en Commodore verkocht zijn computers als eerste via warenhuizen, terwijl die van de concurrentie alleen in speciaalzaken verkrijgbaar waren. Door de prijs laag te houden zette Commodore zijn concurrenten op achterstand en bracht het bedrijf…

In elke aflevering ga je mee terug naar de keerpunten in de wereldgeschiedenis: van hartverscheurende gevechten op het slagveld en gedurfde, spannende ontdekkingsreizen tot de grootste en meest vernuftige bouwwerken. Vervlogen tijden komen tot leven en het heden wordt in perspectief geplaatst. Details: • Auteur: Ton Roozeboom• Taal: Nederlands• Uitvoering: Hardcover• 280 pagina’s• Afmeting: 30,7 x 25,8 x 3,3 cm De Nazi Moordfabrieken Dit 280 bladzijden tellende boek met ruim 587 foto’s, waarvan de meeste nooit eerder zijn gepubliceerd, gaat over de nazivernietigingskampen die verscholen lagen in Polen. Het beschrijft de ongelofelijke methodiek waarmee de nazi’s het uitmoorden van volkeren industrialiseerden en perfectioneerden. In de kampen Chelmno, Belzec, Treblinka en Sobibor zijn naar schatting meer dan twee miljoen joden, zigeuners en andere voor nazi’s ‘minderwaardigen’ vermoord. Met behulp van ooggetuigenverklaringen,…

Poyais was onbewoonbaar Het fantasieland Poyais lag volgens een vervalste reisgids in het huidige Honduras. In werkelijkheid was Poyais een ondoordringbaar moeras, dat zelfs nu nog vrijwel onbewoond is. Alleen malariamuggen gedijen goed in dit levensgevaarlijke ‘tropische paradijs’. De kust is nog mooier dan de passagiers van vrachtschip Honduras Packet hadden verwacht. In de lagune voor hen spoelen prachtig blauwe golven aan op het witte zandstrand, met in de achtergrond een groen regenwoud. De Caraïbische zon schittert aan de hemel, waardoor het op deze novemberdag in 1822 wel zomer lijkt. Als iedereen die aan boord is in Groot-Brittannië was gebleven, hadden ze nu klappertandend thuis gezeten. De 70 passagiers kunnen niet wachten om aan land te gaan en de kust te ontdekken – hun nieuwe thuis. Niemand van hen is…

John Bowers’ lange, matgroene jas wappert in de wind, terwijl de Brit van middelbare leeftijd heen en weer loopt over Glastonbury Tor, een heuvel in het zuiden van Engeland. Met een getraind oog speurt de man het terrein af op kuilen en sporen van water die een aanwijzing kunnen geven dat er holtes onder het malse gras zijn. Honderden dagen bracht Bowers door op de 158 meter hoge heuvel. De voormalige buschauffeur is ervan overtuigd dat de heilige graal verborgen is in Glastonbury Tor, en al jaren zoekt hij dit gebied af, en duizenden andere graalzoekers met hem. De mythische heuvel, die beroemd is geworden door de oude verhalen over koning Arthur, is als een magneet voor de avonturiers, die dan ook maar één ding voor ogen hebben: het meest…

1 Kunz von Kauffungen leidt ontvoering De ridder leidt de actie, maar de moeder van de jongens, keurvorstin Margaretha, smeekt hem te stoppen. Haar ingrijpen is mogelijk verzonnen. 2 Helpers sleuren prinsen mee Von Kauffungens medeplichtigen grijpen de prinsen. En helpers waren makkelijk te vinden: veel mensen waren ontevreden over de gierige keurvorst. 3 Prinsen worden afgevoerd De geschrokken prinsen worden afgevoerd uit het kasteel. De jongens zijn waardevol omdat ze de enige nog levende zonen van de keurvorst zijn. DOOR ELSE CHRISTENSEN In de nacht van 7 op 8 juli 1455 is alles rustig op het kasteel Altenburg in Duitsland. De twee prinsen, de 14-jarige Ernst en Albrecht van 12 jaar, slapen vredig in hun kamer. Het kasteel, dat toebehoort aan de vader van de prinsen, keurvorst Frederik II van Saksen, staat…

Nachtclub had dating voor verlegen mensen Daten was in de jaren 1920 even lastig als nu. Veel mensen waren te verlegen om rechtstreeks met een potentiële partner te praten. Twee Berlijnse nachtclubs, Resi en Femina, bedachten daarom een soort Tinder avant la lettre. Resi had plaats voor 1000 gasten aan tafels en op de dansvloer. Elke tafel had een nummer en een telefoon en was aangesloten op een buizenpostsysteem. Op afstand kozen gasten een mogelijke partner uit en schreven ze een bericht. Dat deden ze in een kokertje, dat via het buizenstelsel naar de uitverkorene ging. Om te voorkomen dat er dingen werden verstuurd die niet door de beugel konden, gingen de briefjes eerst langs vrouwelijke censoren. Via de buizenpost konden gasten elkaar ook kleine cadeautjes sturen, en als er…