Inhoudsopgave van Editie 1 - 2022 - Historia

Met deze nummer 1 van 2022 beginnen we weer aan een nieuw jaar vol spannende historische verhalen – als het grootste geschiedenisblad van het Nederlandse taalgebied. In dit nummer komen zoals gewoonlijk tal van onderwerpen aan bod. Zo nemen we onder meer een kijkje op het werkelijke Downton Abbey, vliegen we mee met Britse piloten die een gewaagde missie uitvoeren boven de Deense hoofdstad Kopenhagen, gaan we de arena in om een bloederig hanengevecht bij te wonen en vertellen we het verhaal van een meisje van 17 dat moederziel alleen moest zien te overleven in het Peruaanse oerwoud. Veel leesplezier!…

In de rooms-katholieke kerk moeten priesters celibatair leven. Volgens de theologie treedt de priester op als plaatsvervanger van Christus en daarbij moet hij diens kuisheid overnemen. Het celibaat is een ‘speciaal geschenk van God’, waarmee priesters ‘met een onverdeeld hart bij Christus zijn’, zoals het in het katholieke wetboek Codex juris canonici staat. Alles wijst erop dat de christelijke kerk in het begin niet eiste dat priesters celibatair leefden. De eerste schriftelijke bron die het onderwerp aansnijdt, is een decreet van een kerkvergadering in Spanje in 305 n.Chr. ‘Besloten is dat het huwelijk verboden is voor bisschoppen, priesters en diakens,’ luidt het decreet. In 385 n.Chr. werd in een brief van paus Siricius eveneens verklaard dat de geestelijken van de kerk aan seksuele onthouding moesten doen. Het is onduidelijk wanneer…

Op 8 juli 2021 maakte de Amerikaanse president Joe Biden bekend dat hij de laatste soldaten zou terugtrekken uit Afghanistan om een eind te maken aan bijna 20 jaar aanwezigheid en ‘een oorlog die niet te winnen is’. Biden is niet de eerste die moet inzien dat Afghanistan niet te temmen valt. De afgelopen 2500 jaar werd het ‘kerkhof van de grote rijken’ veroverd door een aantal grootmachten, die allemaal weer vertrokken. Een van de oorzaken dat Afghanistan zo moeilijk te beheersen is, is de geografie. Enkele van de hoogste bergen ter wereld liggen in het land en verdelen het in kleinere, ontoegankelijke stukken. Zo liggen delen van het Hindoekoesj-en Pamirgebergte in Afghanistan. Bovendien is het er erg droog en is drinkwater schaars. Het onherbergzame gebied wordt bevolkt door een…

In de 14e eeuw voltrok zich een ware revolutie in Noord-Italië. In het kielzog van de pest groeide de interesse voor wetenschap en cultuur. Kennis, schoonheid en niet in de laatste plaats de mens zelf kregen de ruimte. De inspiratie kwam uit de oude Griekse en Romeinse boeken, die een wedergeboorte doormaakten: een renaissance. Kunstenaars gaven het menselijk lichaam realistischer weer dan ooit, astronomen verkenden de hemel en cartografen brachten onbekende delen van de wereld in kaart. Deze beweging verspreidde zich over Europa. In slechts 200 jaar veranderde de renaissance alles en werd de grondslag voor de huidige wereld gelegd. 1 Geleerden rukten zich los van de kerk In de middeleeuwen was de wetenschap ondergeschikt aan de kerkelijke dogma’s. Toen de kerk minder streng werd, kon de mens de wereld…

Zeven Britse gevechtsvliegtuigen doemen op 21 maart 1945 op boven de Deense hoofdstad Kopenhagen. De Mosquito’s scheren laag over de daken, en mensen op straat in de bezette stad schrikken van de brullende motoren. In opperste concentratie kijken de piloten uit naar hun volgende richtpunt: de kenmerkende koepel van het nieuwe theater. Boven een rangeerterrein van de spoorwegen ziet kapitein Mac Hetherington dat de bommenwerper van luitenant-kolonel Kleboe plotseling afzwaait naar het zuiden. ‘Toen verdween het vliegtuig achter ons, terwijl Henderson en ik instinctief een scherpe bocht naar stuurboord (rechts, red.) maakten. We hadden geen idee wat er was gebeurd, en er was ook geen tijd om na te denken. We zagen het nieuwe theater. Daar moesten we weer een bocht maken,’ zei Hetherington later. De overige zes bommenwerpers razen…

1 De eerste Britse aanvalsgroep bevindt zich boven de rails ten zuiden van het centraal station als een bommenwerper een 30 meter hoge controletoren van de spoorwegen raakt. De Mosquito van luitenant-kolonel Kleboe raakt uit koers. 2 De zes andere toestellen gaan door naar het Shellhuis. Doordat ze op geringe hoogte vliegen, kunnen de piloten op de vijf verdiepingen hoge muur van het Gestapogebouw mikken. Dat levert enkele voltreffers op. 3 Kleboes gehavende vliegtuig verliest zijn bommen boven een gebouw aan de spoorlijn. 11 mensen komen om en de piloot probeert zijn toestel recht te trekken. 4 Kleboe stort neer op een garage bij de ‘Franse school’ voor meisjes. De piloot en navigator komen om en het wrak vliegt in brand. 5 De tweede Britse groep is in aantocht. De…

Edward Herbert kijkt gespannen rond in de Royal Cock-pit, de fraaiste Engelse arena voor hanengevechten, in de jaren 1530 gebouwd door Hendrik VIII. Een kleine 300 jaar later, in 1822, zal Edward voor het eerst van zijn leven getuige zijn van de bloedige sport. ‘De arena is groot, rond en hoog. Er zijn veel stoelen op meerdere niveaus rondom, als in een amfitheater,’ schreef Edward in een brief aan een vriend. Om Edward heen staan mannen uit alle geledingen van de Engelse bevolking. ‘Ergens stond een groepje haveloze oude mannetjes, die vooral behoefte leken te hebben aan een goede maaltijd – maar toch hadden ze een shilling betaald om binnen te komen,’ aldus Edward. ‘Er was ook een rustig, formeel heerschap in pak. Ik hoorde dat hij predikant was en…

amses II beknibbelde niet op de versiering van zijn prachtige tempel in Karnak. Een schitterende zuilenhal vol bloedstollende taferelen liet de farao bouwen. In de dikke muren van de tempel werd een lang en overdadig eerbetoon gebeiteld. De prachtige tableaus waarin de farao heldhaftig naar voren kwam in gevaarlijke situaties, waren adembenemend. In volzinnen prees de kunstenaar Ramses voor zijn inzet in de zojuist gevoerde oorlog tegen de aartsvijand, het Anatolische krijgersvolk van de Hettieten, die de strategisch belangrijke stad Kadesh in Syrië hadden bezet. De toeschouwer begreep wel dat Ramses de Hettieten zo goed als in zijn eentje had overwonnen door zich vol vuur in de strijd tegen de vijand te werpen. Met alleen de hulp van de zonnegod Amon-Ra raasde hij in zijn strijdwagen op de Hettitische wagens…

Het is doodstil in de U-110. Commandant Fritz-Julius Lemp en zijn mannen luisteren in de commandoruimte naar de hydrofoon van de U-boot. Dan registreren de microfoons het karakteristieke gebrom van scheepsschroeven. Het geluid komt van zo’n 40 vaartuigen in een Brits konvooi van vrachtschepen waar de Duitse U-boot al 24 uur op wacht. De schepen zijn op slechts 5 kilometer afstand. Tot dusver heeft de U-110 na drie weken op de Noord-Atlantische Oceaan nog maar één vrachtschip getorpedeerd. Dat is weinig voor Lemp, die in 1940 van Karl Dönitz, de bevelhebber van de U-boten, een Ridderkruis ontving vanwege zijn goede trackrecord. Maar negen maanden later is de jacht op geallieerde vrachtschepen een stuk moeilijker geworden, doordat de Britten nu in konvooien varen die door oorlogsschepen worden beschermd. Lemp laat zich…

De jacht op grote dieren was eeuwenlang een privilege voor de adel. Maar beren, edelherten en andere fraaie jachttrofeeën waren schaars geworden in Europa. Daarom stonden koningen, hertogen en industriëlen in de rij toen Afrika toegankelijk werd voor blanke jagers. Eind 19e eeuw was een reis naar Afrika dankzij gemotoriseerde schepen en spoorlijnen te doen. Het Europese groot wild stak schril af bij wat er in Afrika te schieten viel, want zulke gevaarlijke dieren hadden wij niet meer. Ledereen joeg op de grootste dieren Mannetjesolifanten met zeer grote slagtanden mochten niet door iedereen geschoten worden. Daar moest je blauw bloed voor hebben. Toen Eduard VIII van Engeland in 1936 aftrad om met Wallis Simpson te trouwen, kwam hij in geldnood en verkocht hij de jachtrechten op een Keniaanse olifant met…

De Britse kranten kunnen nog zo bol staan van de schandalen rond de royals, het Britse volk blijft vierkant achter de monarchie staan. Marktonderzoeksbedrijf Ipsos MORI stelde de Britten tussen 1993 en 2016 regelmatig de vraag: ‘Wilt u dat Groot-Brittannië een republiek wordt of een monarchie blijft?’ Ondanks alle schandalen rond het koninklijk huis schommelt de steun voor de monarchie altijd rond de 75 procent. De steun is vooral op het conto van koningin Elizabeth te schrijven, die een vrijwel schoon blazoen heeft. Ondanks alle familieperikelen is zij al bijna 70 jaar hét schoolvoorbeeld van een waardige regent. Uit opiniepeilingen blijkt ook telkens opnieuw dat zij verreweg het populairste lid van het koningshuis is. Zo zei in 2021 76 procent van de Britten een positief beeld van Elizabeth te hebben.…

De boeren riepen om hulp: De koning regeerde Frankrijk met de hulp van de adel en de geestelijkheid. Toen de grote groep arme boeren en burgers inspraak eiste, weigerde de hogere klasse haar geërfde privileges, waaronder belastingvrijstelling, op te geven. Economische ineenstorting: De oorlogen en de weelderige levensstijl van de Zonnekoning, Lodewijk XIV, hadden Frankrijk van zijn hulpbronnen beroofd. In de 18e eeuw groeide de bevolking snel en probeerde de koning een staatsbankroet te voorkomen door dure leningen en belastingverhoging. Onpopulaire royals: Door het verlichte idee van gelijkheid bekeken de Fransen hun koningspaar met toenemende minachting. Vooral koningin Marie Antoinette, die fortuinen verkwistte terwijl er mensen verhongerden, werd gehaat. Mislukte oogst: Het slechte weer, veroorzaakt door de IJslandse vulkaan, maakte de boeren het leven zuur. In 1788 mislukte de oogst…

Toen in juni 1967 de Zesdaagse Oorlog uitbrak tussen Israël en een aantal Arabische landen, waren er 15 vrachtschepen op weg door het Suezkanaal. Dat had grote gevolgen. Egypte blokkeerde het Suezkanaal namelijk direct aan weerszijden met zeemijnen en afgezonken schepen. Na zes dagen was de oorlog voorbij, maar het kanaal bleef acht jaar dicht. De 15 schepen uit Europa en de VS zaten vast. Vanwege het woestijnzand dat de rompen kleurde, werden ze de ‘Gele Vloot’ genoemd. De bemanningen maakten er het beste van. Op een Brits schip werd een voetbalveld aangelegd, op een Bulgaars schip een bioscoop en op een Zweeds schip een zwembad. Een Pools schip richtte een postkantoor in met postzegels van de vloot zelf, die wereldwijd werden geaccepteerd. Pas in 1975 ging het kanaal weer…

KUNST In 1788 liet de Franse aristocraat Antoine Laurent de Lavoisier een portret schilderen van zichzelf en zijn vrouw. Net vóór de Franse Revolutie toonde hij graag hoe sober hij leefde als wetenschapper. De muren zijn grijs en op de tafel liggen onderzoeksinstrumenten. De eigenaar van het schilderij – het Metropolitan Museum of Art in New York – onderzocht het werk met infrarood-fotografietechnieken en röntgenstralen. Nu blijkt dat een ander schilderij oorspronkelijk het doek sierde. Op het eerste schilderij pronkt De Lavoisier juist met zijn rijkdom. Hij was aristocraat en belastinginner. In de 18e eeuw werd het innen van belastingen uitbesteed aan particulieren, die er flink aan verdienden. Terwijl in 1788 de woede tegen koning en adel toenam, wiste De Lavoisier alle sporen van zijn luxeleven uit. Het kunstwerk werd…

ARCHELOGIE Sinds de ruïnes van Machu Picchu in 1911 door de Amerikaan Hiram Bingham werden ontdekt, vragen wetenschappers zich af waarom de Inca’s de stad zo hoog in de bergen – en ver van alles – bouwden. Een Braziliaanse geoloog denkt dat hij het antwoord heeft gevonden. Rualdo Menegat heeft nauwkeurig satellietbeelden bestudeerd en het gebied rond Machu Picchu in kaart gebracht. Hij ontdekte dat de Inca’s hun stad niet hoog in de bergen bouwden ondanks de geografie, maar juist dankzij die geografie. Uit het onderzoek van Menegat blijkt dat de rotsen onder Machu Picchu worden doorsneden door talloze geologische breuken. In de loop van duizenden jaren hebben deze breuken het gesteente in kleinere stukken gespleten. Dit maakte de keien gemakkelijker te vervoeren en te snijden, zodat ze als bouwstenen…

In 2005 werd een deel van de islamitische wereld opgeschud toen de Deense krant Jyllands-Posten 12 tekeningen van de profeet Mohammed publiceerde. Volgens sommigen waren die godslasterlijk – deels omdat ze Mohammed neerbuigend afbeeldden, maar vooral omdat de islam het afbeelden van mensen verbiedt. De Koran zegt niet direct iets over een afbeeldingsverbod; het religieuze bevel is vooral gebaseerd op de zogeheten Hadith – de teksten waarin godsdienstgeleerden Mohammeds leven vastlegden. Volgens sommige Hadith zijn afbeeldingen een poging om de scheppende kracht van god te imiteren, wat op de dag des oordeels zwaar wordt bestraft. Het oorspronkelijke doel van het verbod was om godslastering te voorkomen. Ondanks de woorden uit de Hadith is het maar de vraag of afbeeldingen in alle richtingen van de islam hetzelfde worden gezien. Tekeningen van…

‘Voor het volk, door het volk!’ Dat waren de woorden van de sociaaldemocraat Philipp Scheidemann toen hij op 9 november 1918 de eerste Duitse democratie uitriep. Kort daarvoor hadden de Duitsers een bittere nederlaag geleden in de Eerste Wereldoorlog, die het machtige keizerrijk te gronde richtte. Volksopstanden in heel Duitsland dwongen keizer Wilhelm II tot aftreden, en nu de grootheidsdroom aan diggelen was, ontstond het idee van een natie geleid door het volk. Twee maanden na de verklaring van Scheidemann vonden de eerste vrije verkiezingen plaats. Maar niet iedereen was enthousiast over de nieuwe democratie. Gevoed door de economische neergang van de jaren twintig groeide de Duitse nazipartij (NSDAP) – geleid door Adolf Hitler – zo snel dat president Paul von Hindenburg zich in 1933 genoodzaakt zag Hitler tot rijkskanselier…

Vanaf zijn rechterstoel kijkt Pontius Pilatus bezorgd naar de menigte die zich voor zijn paleis in Jeruza lem verzameld heeft. Jood se schriftgeleerden, priesters en gewone burgers slingeren beledigingen naar de beklagenswaardige figuur die voor de prefect staat. ‘Kruisig hem!’ roepen ze woedend. Pilatus’ ongemak groeit. ‘Wat heeft hij dan misdaan?’ vraagt hij. De man, die Jezus heet, mag zich dan koning noemen, maar verder lijkt er weinig mis met hem. De eis om hem te laten kruisigen komt zelfs Pilatus drastisch voor. Bovendien zal een executie ongetwijfeld Jezus’ aanhangers, die hem overal volgen, provoceren. Pilatus weet dat hij een besluit moet nemen. Maar zeven lange jaren tussen de veeleisende joden hebben hem geleerd elke verantwoordelijkheid uit de weg te gaan. ‘Kruisig hem!’ roept de menigte nog harder. Pilatus geeft…

In 36 was er weer religieuze onrust in Judea. Pilatus kreeg bericht dat een grote menigte de berg Gerizim in het noorden van de provincie beklom. De lokale joden hadden het in hun hoofd gehaald dat hier de Ark van het Verbond stond, waarin de tafelen met de Tien Geboden lagen. Die wilden ze vinden. Hoewel het doel puur religieus was, vreesde Pilatus een opstand. Hij ging met zijn soldaten op weg om de joden te verdrijven. In het daaropvolgende handgemeen werden de leiders van de menigte gedood. De joden klaagden meteen bij de gouverneur van Syria, die Pilatus’ meerdere was. De gouverneur wist van Pilatus’ eerdere onhandige optreden tegen de joden en stuurde hem naar Rome om de keizer onder ogen te komen. Maar voordat Pilatus er aankwam, stierf…

De gewonde soldaten keken wel even op toen ze in september 1914 aankwamen op de plek waar ze de komende maanden zouden verblijven. Ze reden over de kronkelige grindweg naar het indrukwekkende Highclere Castle in Hampshire – het echte Downton Abbey. Met zijn torens in renaissancestijl stond het kasteel als een vierkante kolos in het heuvelachtige landschap, en in dit prachtige decor mochten de soldaten herstellen. Slechts een paar weken eerder hadden ze zich nog in het doolhof van loopgraven aan het Westfront bevonden, maar zoals zo veel dappere soldaten waren ze uiteindelijk op een brancard weggedragen met gebroken ledematen of schotwonden. Ze keerden terug naar de Britse Eilanden, waar veel grote landhuizen het ministerie van Oorlog hadden aangeboden hun deuren te openen voor gewonden die hulp nodig hadden. Begin…

1 LANSA Vlucht 508 steeg op in Lima en zou een tussenlanding maken in Pucallpa. Daarna zou het toestel doorvliegen naar Iquitos, zo’n 1000 km noordoostelijker. De viermotorige Lockheed L-188 Electra, een propellervliegtuig, had 86 passagiers en zes bemanningsleden aan boord. 2 De maatschappij LANSA zette haar werknemers onder druk om het kerstschema aan te houden. Daarom voelden de twee piloten aan boord zich verplicht om door een zwaar onweer heen te vliegen. 3 km boven het oerwoud scheurde een blikseminslag het vliegtuig aan flarden. Later zijn verspreid over een lengte van 16 km de wrakstukken teruggevonden. 3 Koepcke was de enige overlevende. Zonder bril ploeterde ze 11 dagen door het regenwoud van Peru. Door een stroompje te volgen bereikte ze de rivier de Río Shebonya, waar ze krokodillen zag.…

In 2015 begon regisseur Peter Jackson van The Lord of the Rings aan een bijzonder project: het inkleuren van filmfragmenten uit de Eerste Wereldoorlog. De documentaire They Shall Not Grow Old ging in 2018 in première en was een enorm succes, dat ruim 20 miljoen dollar opbracht. Jacksons team bekeek ruim 100 uur aan filmfragmenten, die daarna werden gemonteerd en ingekleurd. Het team gebruikte geen kunstmatige intelligentie; elk frame werd afzonderlijk overgetekend en ingekleurd. Deze techniek, rotoscoping, werd ontwikkeld om filmbeelden handmatig kleur te geven. Nu wordt het inkleuren gedaan door computers en wordt de techniek veel toegepast. Onder andere door het Franse Composite Films. Dit bedrijf voegde kleur toe aan zwart-witopnamen voor de documentaireserie America in Color. De oprichter van Composite Films, Samuel François-Steininger, vertelt aan HISTORIA dat het…

Joe Baker-Cresswell had een grote slag geslagen door een intacte Enigma-machine buit te maken en een codeboek voor de dubbelgecodeerde berichten aan Duitse officieren.‘Hier hebben we de hele oorlog op gewacht,’ zei een inlichtingenofficier. Het materiaal kwam in handen van Britse codekrakers in Bletchley Park, die met het nieuwe inzicht in de Enigma-codering van de Duitse marine binnen 24 uur de meest gebruikte code van de vijand kraakten. In juni 1941 werd de doorbraak al gebruikt om alle Duitse bevoorradingsschepen te vinden en uit te schakelen. Deze hielpen de oorlogsschepen om lange tijd op zee te opereren. Ook de dreiging van onderzeeboten kon nu sneller worden opgespoord, doordat de Bri tten de observatiegebieden ervan in kaa rt hadden gebracht. Joe Baker-Cresswell en David Balme ont vingen van George VI beiden…

Prins Philips nazifamilie 1930: Aan de gelukkige jeugd van prins Philip in Parijs komt een eind als hij acht is. Zijn moeder is gedwongen opgenomen in een inrichting, en zijn vader verhuist met zijn minnares naar Monaco. Philip heeft alleen nog zijn vier zussen, die warme gevoelens voor Duitsland koesteren. In december 1930 luiden de kerkklokken voor de jongste van Philips oudere zussen. De 16-jarige prinses Sophie trouwt met Christoph, prins van Hessen. In de anderhalf jaar daarna huwen ook de drie andere zussen van Philip met telgen van oude Duitse vorstengeslachten. Al in 1931 meldt Christoph van Hessen zich aan bij de nazipartij. Hij schopt het tot Oberführer van de paramilitaire SS en leider van de geheime inlichtingendienst van Hermann Göring. Christoph gaat ook privé om met Göring, en…

Wie zei …? ‘Je zult mij niet zien in een raceauto die ik zelf heb gebouwd.’ Het citaat is afkomstig van een Engelse autoproducent, die in 1952 Lotus Cars oprichtte. Juist antwoord: 2 punten Drie hints … Welke persoon? Juistantwoord: 3 punten Op zijn geboorteakte staan de voornamen Robert en Craig. In 1999 werd hij opgenomen in de Motorcycle Hall of Fame. Volgens het Guinness Recordboek had hij de meeste botbreuken. Test je kennis Het juiste antwoord levert 1 punt op. Tel alle punten op en bekijk de uitslag onder aan de pagina. WIEZEI…? ColinChapman(1928-1982). WELKEP ERSOON? EvelKnievel(1938-2007). TEST JEKENNIS?: 1b, 2a, 3c, 4c, 5b, 6c, 7b, 8c, 9a, 10a, 11b, 12c, 13b, 14a. UITSLAG: 0-5 punten: Autoraces en snelheidsduivels zijn niet je sterkste kant. 6-10 punten: Het kan beter.…

1 Rover bracht reizigers in de war De struikrover stond bekend om zijn extravagante kleding en fraaie Franse rijlaarzen. Daarmee zaaide hij verwarring bij zijn slachtoffers. 2 Assistenten letten op de mannen Duvals handlangers hielden de mannen van het reisgezelschap in bedwang. Veel rovers waren werkloze veteranen van de burgeroorlog. 3 Rovers namen buit mee Highwaymen stalen in de 17e eeuw vooral gouden munten, sieraden en dure horloges – de nieuwste modegril. Op de verlaten landweg over de hei bij het dorpje Bagshot in Zuid-Engeland is het in de jaren 1660 niet pluis. Het oudere echtpaar dat op een dag per koets onderweg is, wordt er dan ook omsingeld door ge-maskerde ruiters. In hun rijtuig ligt 400 pond aan gouden munten, en dat geld zijn ze nu geheid kwijt. Maar…

De Fransen waren in shock toen vlammen en zwarte rook de Notre-Dame in Parijs op 15 april 2019 omhulden. De oorzaak van de brand is nog onbekend, maar hij ontstond onder het dak waar werklieden bezig waren met renovatiewerkzaamheden. De vlammen sloegen al snel uit de 91 meter hoge torenspits van de middeleeuwse kathedraal, die instortte. Na ruim drie uur hadden de meer dan 400 brandweerlieden de ramp onder controle. Een door de Franse regering opgerichte werkgroep meldt dat de wederopbouw van het gotische meesterwerk nu eindelijk kan beginnen. Ruim twee jaar werkten specialisten aan het verwijderen van de verkoolde dakresten. Daarna verstevigden ze de muren en dekten ze de kathedraal af om verdere schade aan het gebouw te voorkomen. Een grote milieu-inspanning was ook nodig, aangezien zo’n 450 ton…

ARCHELOGIE Als kersverse amateurarcheoloog met een metaaldetector heb je al geluk als je een oude munt of een hoefijzer vindt. Maar de Deen Ole Ginnerup Schytz deed een grotere vondst toen hij op een akker op zoek ging. Hij deed een van de grootste goudvondsten uit de Deense geschiedenis, die vervolgens werd opgegraven door archeologen van de Vejlemusea. Het ene na het andere fantastische gouden voorwerp werd uit de grond gehaald: Romeinse munten waarvan mooie sieraden werden gemaakt en rijkversierde gouden medaillons met runeninscripties en motieven die mogelijk uit de noordse mythologie afkomstig zijn. De enorme schat, die destijds van onvoorstelbare waarde was, werd in de 6e eeuw n.Chr. in een langhuis begraven, waarschijnlijk door een rijke man. ‘Alleen iemand van de absolute elite kon zo’n schat bij elkaar krijgen,’…

Vladimir Poetin kwam in 1999 in de top van de Russische politiek terecht en is sindsdien achtereenvolgens premier en president geweest. Voordat hij op het pluche zat, had Poetin vele jaren werkervaring opgedaan bij de geheime staatspolitie van de Sovjet-Unie, de KGB. Naar eigen zeggen was Poetin al vroeg geïnteresseerd in spionage. Daarom meldde hij zich in 1975 na zijn studie Rechten aan bij een KGB-school. Na een intensieve opleiding startte Poetin met contraspionage, waarna hij werd overgeplaatst naar de KGB-tak die gespecialiseerd is in internationale spionage. Daar moest hij de belangen van de Sovjet-Unie behartigen en politieke, technische en wetenschappelijke informatie verzamelen. Van 1985 tot 1990 werkte Poetin in Dresden in Oost-Duitsland, waar hij undercover was als tolk. Het is niet zeker wat Poetin in Oost-Duitsland deed. Volgens sommige…

De Chinezen waren de eersten die hun achterste met toiletpapier afveegden. Wanneer dat op de Chinese toiletten opdook is niet duidelijk, maar de eerste schriftelijke bron die toiletpapier noemt, dateert uit 589. Een ambtenaar schreef dat hij papier met citaten uit religieuze werken niet ‘voor toiletdoeleinden’ durfde te gebruiken. Toiletpapier lijkt een uitkomst te zijn geweest voor de Chinezen, want volgens 14e-eeuwse documenten werden alleen al in de provincie Zhejiang jaarlijks 10 miljoen pakken gemaakt. Op andere plaatsen moesten de mensen het echter doen met wat er voor het grijpen lag – meestal bladeren, gras, hooi, mos, stenen, zand of stukjes hout. Rijken hadden liever iets zachters als wol, stof of bont. In het Westen deed het toiletpapier pas zijn intrede in 1857, toen zakenman Joseph Gayetty ‘medicinaal papier’ verkocht…

De joden van Judea genoten een grote mate van zelfbestuur. Elke stad had een sanhedrin, een raad bestaande uit een hogepriester, 22 gerespecteerde mannen – zoals priesters en hoofden van vooraanstaande families – en schrift-en rechtsgeleerden. De raad beoordeelde religieuze en niet-religieuze zaken. Zoook de 71-koppige raad van Jeruzalem, die tevens als een soort hooggerechtshof fungeerde. De raad kon dieven en rovers straffen, maar misdrijven waarop de doodstraf stond, vereisten Romeinse tussenkomst. Pilatus zat vaak klem, omdat de belangen van de joden niet altijd gelijk waren aan die van Rome. Daarbij viel de provincie onder de keizer, en niet zoals veel andere provincies onder de Senaat. En Pilatus moest verantwoording afleggen aan de Romeinse gouverneur van de naburige provincie Syria. Daardoor moest hij steeds balanceren tussen de gevoelens van de…

In het hart van het fraaie Zuid-Engelse landschap staat een van de meest herkenbare gebouwen ter wereld. Miljoenen fans kennen het als Downton Abbey, maar eigenlijk heet het Highclere Castle. Met zijn bijna 300 overdadige vertrekken – met onder meer een collectie schat-ten uit het oude Egypte – is het een monument voor de decadentie van vervlogen tijden. Titels werden duur betaald In Downton Abbey is de graaf van Grant-ham, Robert Crawley, getrouwd met de rijke Amerikaanse Cora – een huwelijk omwille van het voortbestaan van het land-goed. Eind 19e eeuw trouwden veel lords van mooie Engelse landhuizen om het geld. Op het echte Downton Abbey, Highclere Castle, trouwde de 5e graaf van Carnar-von in 1895 met de 19-jarige Almina Wombwell om het landgoed te red-den. Almina kreeg van haar…

1 Lichtgewicht van het luchtruim Dankzij zijn houten romp was het toestel lichter dan andere bommenwerpers. Een 13,5 meter lange Mosquito woog 8,7 ton zonder bommen – slechts een dikke ton meer dan de Duitse Messerschmitt Bf 109’s, de jager die vaak achter de Mosquito aanging. 2 Sneller dan de vijand Zijn snelheid was de beste bescherming van de Mosquito, want de bommenwerperversie had geen mitrailleurs. In de ijle lucht haalde hij 600 km/h, maar de meeste missies werden vlak boven de zeespiegel uitgevoerd. Hier had ‘The Wooden Wonder’ een topsnelheid van 570 km/h, waarmee hij de Messerschmitt Bf 109 G-6 met zijn 520 km/h ruim voorbleef. 3 Zware bommen Ondanks zijn twee motoren werd de Mosquito wiebelig bij snelle koerswijzigingen, dus de piloot moest ervaren zijn. Die had dan…

FRANKRIJK 1895 De familie Lumière maakt een ritje Op een van de eerste filmfragmen-ten zie je de familie Lumière een koets volladen. De beelden zijn ingekleurd met de software DeOldify en voorzien van geluid. SAN FRANCISCO 1906 Stadsleven vóór aardbeving Vier dagen vóór een aardbeving die 80% van San Francisco verwoestte, namen de gebroeders Miles, filmpioniers, een film op. Je ziet de drukke Market Street, die 92 uur later een ruïne was. WESTFRONT 1914-1918 Vergeten gezichten van de oorlog Peter Jacksons documentaire They Shall Not Grow Old bestaat uit meer dan 100 uren aan opnamen. Op YouTube staat een voorproefje. NEW YORK 1911 Drukte in haven van New York In 1911 gingen Zweedse fotografen van filmstudio Svenska Biografteatern naar New York. Ze filmden de drukke haven van de metropool, de…

SALPETERZUUR Voorloper van het buskruit In zijn boek Vuur om vijanden te verbranden schrijft de Byzantijn Marcus Graecus in de 12e eeuw dat Grieks vuur bestond uit zwavel, zout, olie, Perzische gom, pek, hars en kaliumnitraat. Deze mix was kleverig en zo explosief als buskruit. Kaliumnitraat was in de 7e eeuw echter nog onbekend in Europa. CALCIUMOXIDE Water en kalk maakt vuur De militair historicus Henry William Hime beweerde in 1904 dat hij het geheime ingrediënt had gevonden: calciumoxide (ongebluste kalk). In contact met water komt hierbij fosfine vrij, wat spontane ontbranding veroorzaakt. Het lukte hem echter niet op die manier de Byzantijnse vuurspuwers na te bootsen. NAFTA Aardolie kleefde aan de huid De Byzantijnen wonnen aardolie, nafta, uit olievelden in de Kaukasus. Volgens sommige wetenschappers was dit het ingrediënt…

Een jaar lang draaiden Britse fabrieken op volle toeren om de telegraafkabel te maken die Europa met Amerika zou verbinden. De eerste kabels over de Atlantische Oceaan waren niet veel dikker dan een bezemsteel, maar waren zeer geavanceerd: de stroomgeleidende koperdraden werden beschermd door een laag natuurlijk rubber en in teer gedrenkte hennepdraden. Het geheel was omwikkeld met ijzerdraad. In totaal maakten de fabrieken zo’n 600.000 kilometer aan afzonderlijke draden voor de eerste kabel: genoeg om de aarde met de maan te verbinden. Toen Cyrus Field in 1865 zijn vierde poging deed om het Amerikaanse continent te bereiken, was de kabel de helft dikker en kon hij acht woorden per minuut overbrengen: 50 keer zoveel als de oude kabel uit 1857. Het versturen van een bericht via de trans-Atlantische kabel…

Op 1 januari 1994 kreeg de zapatistische beweging internationale bekendheid toen 3000 leden van de rebellengroep enkele steden in de Mexicaanse provincie Chiapas innamen. De verrassingsaanval was het begin van een jarenlang conflict tussen de zapatisten en de Mexicaanse regering. De groep is genoemd naar de Mexicaanse rebellenleider Emiliano Zapata, die begin 20e eeuw in Mexico voor landhervormingen streed. Veruit de meeste leden van de beweging waren Maya’s, met voorouders die al in 1868 in opstand kwamen tegen de blanke elite van Chiapas. De opstand in 1994 werd echter al na twee jaar neergeslagen. Een Mexicaans offensief dreef de groepering terug. In 2001 hielden de zapatisten een grote mars van Chiapas naar Mexico-Stad. De beweging kondigde ook een verschuiving aan van de militaire naar de politieke strijd voor de rechten…

De strijd barst direct los in de historische Netflix-serie The Last Kingdom. Het is 866, en de Vikingen trekken plunderend van het noorden naar het zuiden van Engeland. Twee van de vier koninkrijken zijn dan al in handen van de barbaarse Denen. In de beginscène klieft een karakteristiek Vikingenschip door het water nabij het kasteel van Bebbanburg, in het noordoostelijke koninkrijk Northumbria. ‘Denen, dat duivelsgebroed,’ roept de graaf van Bebbanburg uit als hij de vijand in de verte ziet. Hij stuurt zijn oudste zoon op onderzoek uit. Enkele uren later wordt diens afgehakte hoofd door de Viking Rag-nar afgeleverd aan de poort. Verzet tegen de Vikingen blijkt onbegonnen werk. De heer van Bebbanburg eindigt zijn dagen gespietst aan een paal. Zijn jongste zoon, Uhtred, wordt meegenomen door de Vikingen en…

Koning Midas zette alles om in goud De legende over de gouden touch van de koning is al sinds de oudheid bekend. Nu blijkt uit vondsten dat er mogelijk een kern van waarheid in zit. De slims te keizer va n Rome Marcus Aurelius was de best opgeleide va n alle heersers van het rijk. Toch nam juist hij het slechtste besluit in de geschiedenis van Rome. Vogelpoep was goud waard Boeren kregen mest uit Peru. Indianen zijn Japan de baas In de Tweede Wereldoorlog gebruikte het Amerikaanse leger de ingewikkelde taal van de Navajo-indianen als codetaal. De Japanners snapten er geen snars van. Lees ook … • Oorlog met valse munten • Afghanistan vecht tegen chaos • Vijf redenen dat de Fransen en Engelsen vijanden zijn…