Inhoudsopgave van Editie 9 - 2021 - Historia

Generaal Stanisław Maczek In zijn jeugd droomde hij van een wetenschappelijke carrière als filosoof. In 1918 werd hij op het slagveld persoonlijk bevorderd door commandant Józef Piłsudski. In 1939 schermde de 10e Cavalerie Brigade onder zijn bevel met succes het “Krakau” leger af van de Duitsers. In de steden en dorpen die onder zijn bevel in Frankrijk en België werden bevrijd, met name in het Nederlandse Breda, leeft de herinnering aan hem tot op de dag van vandaag voort. Tijdens de Tweede Wereldoorlog stond hij bekend als een modern strateeg, die zich richtte op de snelheid en kracht van gepantserde troepen. De burgers herinneren zich hem met dankbaarheid voor het feit dat hij tijdens de bevrijding van de opeenvolgende steden, zelfs ten koste van de verlenging van het offensief, heeft…

DAGELIJKS LEVEN Sinds de jaren 1980 gaan duikers naar het wrak van het vrachtschip Wallachia, dat in 1895 zonk in de buurt van de Schotse haven van Glasgow. Een van hen is Steve Hickman, die geïnteresseerd is in een bepaald deel van de lading: bier. Bij het uitvaren had het schip duizenden flessen bier aan boord, waarvan vele meer dan 125 jaar op de zeebodem hebben overleefd. Hickman heeft een 125 jaar oud biertje geprobeerd, maar dat was een slecht idee. ‘Het bier stonk verschrikkelijk. Een walgelijke geur van zout en bederf, ik kan niet anders zeggen,’ legt de amateurduiker uit. En de smaak was niet veel beter. Bovendien braken veel flessen toen ze aan de oppervlakte kwamen als gevolg van het grote drukverschil tussen de zeebodem en het zeeoppervlak.…

ARCHEOLOGIE Nu het ijs in de Canadese regio Yukon smelt, komen er steeds meer oude vondsten uit de gletsjers te voorschijn. In 2018 vonden archeologen een pijl die 6000 jaar geleden werd gebruikt door voorouders van de indianen. Deskundigen van het Canadian Conservation Institute in Ottawa die de pijl onderzochten, vonden op verschillende plaatsen een kleverige roodgele substantie, die ze aanvankelijk niet konden identificeren. Aanvankelijk dachten de deskundigen dat de jagers rode oker op de pijl hadden gesmeerd om hem te versieren. Maar nader onderzoek wees uit dat de kleverige massa castoreum was, een goedje dat bevers afscheiden uit twee kleine anale klieren. Castoreum, of bevergeil, is door de geschiedenis heen beschouwd als een wondermiddel. Het zou van alles kunnen genezen, van buikpijn tot reuma, en als iemand wat hulp…

1937 Koningin van de lucht De wereldberoemde pilote Amelia Earhart vloog in 1928 als eerste vrouw de Atlantische Oceaan over. In 1937 verdween ze bij een poging om rond de wereld te vliegen. 1956 Vliegtuig met kernwapens verdwenen Op 10 maart 1956 vlogen vier militaire vliegtuigen van de VS naar Marokko toen een ervan boven de Middellandse Zee verdween. Het Amerikaanse ministerie van Defensie meldde dat het vliegtuig twee atoombommen aan boord had. 1962 96 soldaten verdwenen spoorloos Op 16 maart 1962 verdween het Amerikaanse vrachtvliegtuig vlucht 739. Het was vanaf Guam opgestegen met 96 soldaten aan boord. Volgens de autoriteiten is het toestel mogelijk neergestort door een explosie.…

Het zionisme als politieke ideologie is 125 jaar geleden ontstaan. In 1896 publiceerde de joods-Oostenrijkse journalist Theodor Herzl het boek Der Judenstaat, waarin hij betoogt dat de joden alleen in een eigen staat aan vervolging kunnen ontkomen. Volgens Herzl moest de joodse staat niet gebaseerd zijn op religie, maar op de Europese verlichtingsidealen. In 1902 gaf Herzl nog een boek uit waarin hij pleitte voor een socialistische staat in het Heilige Land. Herzls idee was vooral populair onder Oost-Europese joden, die in de 19e eeuw verschillende golven van gewelddadige vervolging hadden meegemaakt. In 1897 vormden de volgelingen van Herzl de Zionistische Wereldorganisatie, die streefde naar de oprichting van een joodse staat in Israël. Veel inspanningen waren gericht op machtige politieke leiders met wie de zionisten een bondgenootschap wilden aangaan. De…

Het eerste gesprek met een draagbare telefoon vond plaats op 17 juni 1946, toen de Amerikaanse telefoonmaatschappij Bell System haar nieuwste snufje voor de druk bezette zakenman demonstreerde. De uitvinding bestond uit een telefoon van circa 35 kilo die in de kofferbak van een auto kon worden geïnstalleerd. Om te bellen nam de gebruiker de hoorn van de haak en belde hij een centrale, die het gesprek doorschakelde naar de juiste ontvanger. De dienst was alleen beschikbaar in de steden van de VS en had in 1948 circa 5000 klanten. Het systeem bleef in de VS in gebruik tot in de jaren 1980. Het eerste gesprek met een modernere mobiele telefoon vond pas drie decennia later plaats – op 3 april 1973 – toen Martin Cooper, ingenieur bij het bedrijf…

De huidige Gay Pride Parades gaan terug tot de zomer van 1969, toen rellen uitbraken in de Stonewall Inn – een van de fameuze hangplekken voor homo’s en transseksuelen in New York. In een tijd waarin homoseksuelen werden gediscrimineerd en als ziek werden afgeschilderd, was de bar een toevluchtsoord voor seksuele minderheden. Maar de politie deed er geregeld invallen waarbij klanten werden gearresteerd voor onder meer het dragen van vrouwenkleding. Op 28 juni 1969 liep een van deze invallen uit de hand. De circa 200 cafégangers voelden zich zo geïntimideerd en vernederd dat ze weigerden de bevelen van de politie op te volgen. Al snel stonden er honderden mensen voor de bar en braken er rellen uit. De rellen hielden een paar dagen aan en trokken in de hele VS…

De eerste komiek die het publiek het deed uitgieren van de pret door over een bananenschil uit te glijden, was de Amerikaanse vaudevillester ‘Sliding’ Bill Watson. Begin 20e eeuw toerde hij door de VS met een show waarin hij over de glibberige omhulsels van bananen liep en lollige loopjes maakte, net zo lang tot hij uitgleed en op zijn smoel viel. Watson zou zijn inspiratie hebben opgedaan toen hij op straat iemand zag uitglijden over een bananenschil. De bananenschil maakte zijn debuut op het witte doek in de film The Flirt van Harold Lloyd uit 1917. Lloyds personage gooit een bananenschil een restaurant binnen, waarna een ober met zijn handen vol borden erover uitglijdt en valt. Vier jaar later gaf komiek Buster Keaton de bananenschil een nieuwe dimensie toen zijn…

Terwijl de zon ondergaat boven de vesting op de heuvel Tlachtga in het oosten van Ierland, lopen mensen uit heel het koninkrijk Meath aandachtig naar de heilige plaats. Op de heuvel benutten oude, bebaarde mannen in lange mantels en met lauwerkransen op het hoofd de laatste zonnestralen om graanschoven en geslachte dieren op grote brandstapels te leggen. De Ierse priesters, druïden, hebben het druk, want ze hebben maar één nacht en de goden zijn hongerig. Samhain – letterlijk ‘de dood van de zomer’ – vindt plaats in de nacht van 31 oktober op 1 november, en alleen dan vervaagt de grens tussen de werelden van de goden en de mensen. Bij schemerdonker steken de druïden fakkels aan. Al snel laaien de Samhainvuren op en stijgen er zwarte rookpluimen op naar…

1745 Fransman verspreidt boodschap De Franse geleerde Charles-Marie de la Condamine beschrijft als eerste hoe Zuid-Amerikaanse indianen rubber gebruiken in schoeisel en waterflessen. Al snel wordt rubber geïntroduceerd in Europa, waar het vooral als gum wordt gebruikt. 1823 Schot vindt regenjas uit De Europeanen smeren een mengsel van latex en terpentijn op stoffen om ze waterdicht te maken. Maar pas als de Schotse scheikundige Charles Macintosh nafta (petroleumether) aan het mengsel toevoegt, wordt de stof echt waterdicht. 1839 Elasticiteit wordt verbeterd Bij vorst wordt rubber keihard en in de zomer smelt het. Dat verandert als Charles Goodyear vulkanisatie uitvindt: een proces waarbij natuurrubber onder hitte en druk wordt behandeld, wat de elasticiteit en de sterkte verbetert. 1941 VS maken synthetische variant In de Tweede Wereldoorlog valt Japan Zuidoost-Azië binnen en…

De Britten gebruikten wel steenkool voordat de industriële revolutie begon, maar in totaal maar heel weinig, dus mijnwerkers hoefden niet zo diep te graven om in de behoefte aan deze brandstof te voorzien. Rond 1700 was een mijn gemiddeld zo’n 45 meter diep. De stoommachine veranderde alles. De vraag nam toe en pompen op stoom hielden de mijnen droog, waardoor steenkool van grotere diepten omhoog kon worden gehaald. In 1820 was de gemiddelde mijnschacht 137 meter diep, en in 1860 was dat al 167 meter. De steenkoolproductie steeg navenant. In 1800 gebruikten de Britten ongeveer 10 miljoen ton, maar in 1913 was dat naar een duizelingwekkende 292 miljoen ton gestegen. De VS hadden de Britten toen al ingehaald met 517 miljoen ton. Frankrijk produceerde slechts 40 miljoen ton, terwijl Duitsland…

Radio was dodelijk De sluwe Japanners verstopten explosieven in achtergelaten radio’s. Als een soldaat de radio aanzette, ontstak de batterij de springstof in de radio. Struikeldraad kostte een been Overal op het eiland was struikeldraad gespannen dat was verbonden met een handgranaat. Als je op het draad stapte, werd de pin eruit getrokken. Verlaten kanonnen waren val De achtergelaten artillerie mocht niet in vijandelijke handen vallen. Daarom legden de Japanners mijnen, zodat de kanonnen niet verplaatsbaar waren. Het laatste concert Ook in platenspelers waren bommen verstopt. Als de naald werd verplaatst om een elpee op de speler te leggen, ontplofte er een springlading. Tijdbomblikjes Lege blikjes werden gevuld met zuur, dat na een paar dagen een bom liet ontploffen. De tijdbommen moesten de Amerikanen in de war brengen. Bamboestokken werden…

VROOMHEID Gebeden en missen hoorden bij het dagelijks leven van de tempeliers. Vanwege de strenge interpretatie van het christendom stonden spel en toneel op de zwarte lijst. Ook de valkenjacht, erg in de mode in die tijd, was verboden. STILTE Na het vallen van de avond moesten de ridders zwijgen tot de volgende ochtend. Ook in de loop van de dag was het verboden om ‘onnodig te spreken of in lachen uit te barsten’. Te veel praten zou slecht zijn voor het geloof. MOED In de oorlog was vechten tot de dood een kwestie van eer voor de ridders. Terugtrekken van het slagveld mocht alleen wanneer de tegenstanders met minstens drie tegen één in de meerderheid waren. En zelfs dan was sterven beter. CELIBAAT Elke omgang met vrouwen was uit…

• HISTORIA biedt je via de brieven van bekende en onbekende personen een blik op hun gedachtewereld. KONINGIN VICTORIA Leefde: 1819-1901. Nationaliteit: Britse. Was: Koningin van Groot-Brittannië en Ierland, keizerin van India. Burgerlijke staat: Getrouwd met Albert, moeder van vijf meisjes en vier jongens. Wapenfeiten: De koningin staat vooral bekend om haar lange regeerperiode: 64 jaar zat ze op de troon. Dit victoriaanse tijdperk was de bloeitijd van het Britse Rijk. Het dagelijks leven stond in het teken van een strenge klassenscheiding en conservatieve normen en waarden. Windsor Castle, 20-4-1859 Ik heb je brief ontvangen, die je de 18e stuurde, en dank je hartelijk. Ik ben blij dat je het eens bent met wat ik schreef aangaande onze correspondentie.2 Onze briefwisseling is een groot plezier en een troost voor me,…

Sam en Moos lopen door de Kalverstraat. Sam ziet een spiegel op straat liggen. Hij pakt de spiegel op, kijkt erin en zegt: ‘Hé, die gozer ken ik!’ Waarop Moos de spiegel afpakt en er ook in kijkt, en zegt: ‘Ja logisch, dat ben ik!’ Als je ‘moppenboek’ zegt, dan denk ik aan Max Tailleur en Sam en Moos, maar grappen zijn van alle tijden, en moppenboeken ook. Vanaf pagina 32 nemen we je mee door de geschiedenis van de humor.…

ARCHEOLOGIE Niet alleen nu worden haaien gevreesd door zeezwemmers wereldwijd. Zo’n 3000 jaar geleden werd een Japanse visser aangevallen door een grote haai en liet hij het leven. Onderzoekers van het Max Planck-instituut in de Duitse stad Jena hebben dit vastgesteld. Ze onderzochten het skelet van de man, dat opdook in een aardlaag vol schelpen. Op het skelet zijn 790 sporen van haaientanden te zien: kleine v-vormige inkepingen in de botten waar de haai zich vastbeet. Het rechterbeen en de linkerhand ontbreken. Uit onderzoek blijkt dat de visser stierf tussen 1370 en 1010 v.Chr., waarmee de Japanner het oudste bevestigde slachtoffer van een haaienaanval in de menselijke geschiedenis is. ‘Op het bekken staan bijtsporen waar hij zijn rechterbeen verloor,’ leggen de onderzoekers uit in hun verslag over de visser. ‘De…

BESCHAVINGEN Tot nu toe dachten we dat Machu Picchu, de beroemste stad van de Inca’s, tussen 1438 en 1450 werd gesticht onder een keizer met de naam Pachacuti. Maar nu blijkt uit koolstof 14-analyses van 26 skeletten uit Machu Picchu dat de bebouwing rond 1420 al bestond. Dat betekent dat waarschijnlijk niet Pachacuti, maar zijn voorganger Viracocha Inca opdracht heeft gegeven tot de bouw van Machu Picchu hoog in de Andes. Tot op heden werd de chronologie van de Incakoningen zoals de Spaanse veroveraars die in de 16e eeuw hebben opgetekend, min of meer geaccepteerd. Maar de nieuwe ontdekking zet daar vraagtekens bij. Als Pachacuti toch de stichter blijkt te zijn, moet hij decennia langer dan gedacht over het machtige Incarijk hebben geregeerd. ‘Tot dusver waren schattingen van de ouderdom…

Sinds de oudheid probeerden geleerden al de temperatuur te meten. Zo wist de Grieks-Egyptische Heron van Alexandrië rond 50 n.Chr. al dat lucht onder invloed van de temperatuur uitzet en krimpt. Met die kennis ontwikkelde hij een voorloper van de thermometer, die bestond uit een afgesloten buis waarvan het ene uiteinde in water stak. Als het warmer of kouder werd, veranderde het waterniveau in de buis. 16e-eeuwse Europese geleerden gebruikten een vergelijkbare methode voor de ontwikkeling van thermoscopen, waarmee je temperaturen kon vergelijken. De vader van de huidige thermometer was de Deense astronoom Ole Rømer (1644-1710). Hij gaf de thermoscoop in 1701 een schaal met het vries- en kookpunt van water als richtpunten. Op basis hiervan ontwikkelde de Duitse fysicus Gabriel Daniel Fahrenheit in 1714 de eerste betrouwbare thermometer. Pas…

JAGERS De bliksemsnelle vijand Duitse jachtvliegtuigen vlogen zeker een derde zo snel als een bommenwerper. Ze vielen vaak van achteren of onderen aan om de bommenwerpers te verrassen. Door die hoek was de staartschutter zeer kwetsbaar. Eén schot kon zijn plexiglas verbrijzelen en hem doden. FLAK De overweldigende vijand In de oorlog voerden de Duitsers hun luchtverdediging sterk op. Ruim een miljoen soldaten bemanden de batterijen met 9000 zware en 30.000 lichtere kanonnen. Zoals op de foto te zien is, vulde het Duitse spervuur vaak het hele luchtruim. COLLEGA’S De verrassende vijand Bommenwerpers vlogen vaak in dichte formaties, en dat leverde onverwachte problemen op. Hier is het staartroer van een B-17 net geraakt door een bom van een collega erboven. De bom is met een rode cirkel aangegeven.…

Winden laten is altijd hilarisch geweest, maar de Fransman Joseph Pujol moet een van de weinigen zijn die het tot een kunst verhief en er zijn brood mee verdiende. Als jongen ontdekte Pujol zijn bijzondere talent toen hij bij het zwemmen water in zijn darmen zoog. In zijn diensttijd vertelde hij zijn maten over het voorval, en zij moedigden hem natuurlijk aan om zijn kunstje te vertonen. Pujol ging overstag en zoog een sloot water op, waarna hij met behulp van zijn buikspieren begon te spuiten als een fontein. Al snel leerde hij ook lucht opzuigen met zijn anus en die als een machinegeweersalvo er weer uit te persen – en zijn dienstkameraden lachten zich dood. Toen Pujol was teruggekeerd in het burgerleven, trad hij in 1887 voor het eerst…

Samhain, 1 november Van licht naar donker Het feest markeerde het einde van de vruchtbare tijd en het begin van de winter. De koning nodigde het hele volk uit en de druïden brachten offers en namen nieuwe wetten aan. Imbolc, 1 februari Welkom aan de lente De Kelten vierden de lente en de vruchtbaarheid. In Ierland was het feest verbonden met de vruchtbaarheidsgodin Brigit, die later werd verchristelijkt tot Sint-Brigida. Beltane, 1 mei Vee mag naar buiten In mei werd de komst van de zomer gevierd. Er werden vuren aangestoken en de koeien mochten naar buiten. Huizen en dieren werden versierd met gele bloemen. Lughnasadh, 1 augustus Klaar voor de oogst Dit feest, genoemd naar de god Lugh, leidde het oogstseizoen in. De Kelten vierden het met sporten en een…

Tijdens een pompeuze bruiloft in de Londense St Paul’s Cathedral trouwde lady Diana Spencer in 1981 met prins Charles, 13 jaar ouder dan zij. 750 miljoen tv-kijkers zagen hoe de onbekende edelvrouw het jawoord gaf aan de Britse kroonprins. Het publiek was onder de indruk van de prachtige bruid en haar champagnekleurige jurk met een sleep van bijna 8 meter lang. De blozende en verlegen Diana werd ‘de prinses van het volk,’ omdat haar directheid, betrokkenheid en oog voor de zwakkeren de rigide normen van het hof doorbraken. Diana kreeg twee zonen, William en Henry (Harry), en hoewel ze zichzelf vooral als moeder zag, gebruikte ze haar populariteit om aandacht te vragen voor ruim 100 zaken, zoals het probleem van landmijnen en de stigmatisering van hiv-patiënten. Haar huwelijk met Charles…

INDUSTRIËLE MACHINES Textielfabriek verslond dagelijks 6 ton steenkool Textielfabrieken verbruikten veel steenkool. De Queen Street Mill in Burnley had in zijn hoogtijdagen 900 weefgetouwen die werden aangedreven door twee ketels, waarvan de oven 6 ton steenkool per dag verbruikte. TRANSPORT OVER LAND Treinrit kostte 2 ton steenkool Een normale trein met 10 wagons verbruikte op volle kracht ca. 250 kilo steenkool per uur. Voor een rit van Londen naar Edinburgh, die eind 19e eeuw zo’n acht uur duurde, was dus bijna 2 ton steenkool nodig. In Groot-Brittannië lag ruim 21.700 kilometer spoor, waarop 15.195 met steenkool gestookte locomotieven reden. TRANSPORT OVER WATER Passagiersschepen stookten 1000 ton steenkool per dag Voor oceaanstomers waren enorme hoeveelheden steenkool nodig. Het schip de Mauretania uit 1906 verbruikte 850-1000 ton steenkool per dag. Het kon…

1498 Vasco da Gama bereikt India Op 8 juli vertrekt Vasco da Gama uit Lissabon om een zeeroute naar India te zoeken. Dat lukt, en op 20 mei 1498 komt hij aan in Calicut. 1501 Handelspost opgezet De zeevaarder João da Nova zet een van de eerste Portugese handelsposten op in Kannur. Onderweg ontdekt hij de eilanden Ascension en Sint-Helena. 1505 Zeevaarder ontdekt Sri Lanka De Portugees Lourenço de Almeida bereikt als eerste Europeaan Sri Lanka. De volgende decennia nemen de Portugezen de handel op het eiland over. 1510 Goa veroverd op de moslims Admiraal Afonso de Albuquerque verovert Goa op de Arabieren, dat een van de belangrijkste handelsposten in Azië wordt. De stad blijft zelfs Portugees tot 1961. 1512 Portugal verovert Specerijeneilanden Francisco Serrão verovert de Molukken. De nu…

De meeste commanderijen in West-Europa werden slechts bewoond door drie à vijf ridders, die keihard werkten als boer, ambachtsman of bankier. De woningen waren ingericht als een soort collectieven, waar de broeders tussen de taken door in de slaapvertrekken, de eetkamer en de kapel vertoefden. In tegenstelling tot de kloosters waren commanderijen geen gesloten geheel, maar een deel van de gemeenschap. Boeren en burgers kwamen langs om graan te malen, goederen te kopen en geldzaken te regelen – en om te bidden in de prachtige kapellen van de orde.…

KEUZE 1 Verras iemand met 6 nummers Historia voor € 25 42% KORTING € 4,17 PER NUMMER KEUZE 2 Of nog leuker 6 nummers Historia + 6 nummers Wetenschap in Beeld voor € 40 50% KORTING € 3,33 PER NUMMER Je kunt natuurlijk ook zelf profiteren van dit unieke aanbod. Stuur de antwoordkaart terug Kijk op: historia.mijntijdschrift.net/cadeau Deze aanbiedingen zijn tot wederopzegging en zijn na de looptijd maandelijks opzegbaar. Cadeau-abonnementen stoppen automatisch. Dit aanbod is geldig tot en met 29-12-2021.…

Abonneer je op onze nieuwsbrief via historianet.nl TWEEDE WERELDOORLOG Naarmate de jaren verstrijken, zijn steeds minder daders van de Holocaust nog in leven. En de weinigen die er nog zijn, zijn vaak te zwak om voor hun gruwelijke misdaden te worden berecht. Het is dan ook bijzonder dat Duitsland nu een 100-jarige oud-bewaker van concentratiekamp Sachsenhausen voor het gerecht daagt. De bejaarde bewaker is mogelijk de laatste nazi die zich moet verantwoorden voor zijn vermeende misdaden. De rechtbank heeft geoordeeld dat de anonieme 100-jarige in staat is om terecht te staan, maar dat er gezien zijn leeftijd en gezondheid waarschijnlijk verkorte zittingsdagen zullen worden gehouden. De verdachte diende van 1942 tot 1945 als lid van de NSDAP in concentratiekamp Sachsenhausen. Van de oprichting van het kamp in 1936 tot 1945…

De eerste die een volledig geïmplanteerde pacemaker kreeg, was de Zweed Arne Larsson. In 1958 werd in het Karolinskaziekenhuis bij Stockholm een klein apparaatje bij hem ingebracht om zijn hart aan de praat te houden. De pacemaker was zeer welkom, aangezien de 43-jarige Larsson al jaren aan hartritmestoornissen leed en tot 30 keer per dag door zijn vrouw moest worden gereanimeerd. Met de pacemaker waren die problemen voorbij. Het idee dat stroomstootjes het hart konden helpen was echter niet nieuw. Al in de 18e eeuw ontdekten artsen dat ze daarmee dieren konden reanimeren. In de eeuwen daarna experimenteerden geleerden gretig met elektriciteit, totdat in de jaren 1920 de eerste pacemakers werden ontwikkeld. Ze werden aangedreven door een hendel en er moest een grote naald in het hart gestoken worden. De…

In de Tweede Wereldoorlog hadden de Russen zij aan zij gevochten met de Britten en Amerikanen, maar al snel bekoelden de betrekkingen tussen de drie landen ernstig. Een Russische aanval op West-Europa leek aanstaande, en in 1947 ondertekenden Groot-Brittannië en Frankrijk een verdrag waarin ze elkaar hulp toezegden als de Sovjets kwamen. Een jaar later werd het bondgenootschap uitgebreid met Nederland, België en Luxemburg, en in april 1949 werd de grondslag voor de NAVO gelegd toen ook de VS, Canada, Italië, Portugal, Denemarken, Noorwegen en IJsland zich aansloten bij de defensiesamenwerking. De Sovjet-Unie was echter niet van plan in zijn eentje tegen het bondgenootschap te vechten. De Russen kwamen in mei 1955 met het Warschaupact, waarin de communistische landen van Europa verenigd waren onder leiding van Moskou. Daarmee lagen de…

Het is moeilijk vast te stellen wie de eerste hacker was, doordat de precieze definitie van een hacker onduidelijk is. Maar een van de eerste hackers die we kennen was de Amerikaanse computerprogrammeur John Draper – bijgenaamd Captain Crunch. Hij hackte als eerste een van de grootste computernetwerken die begin jaren 1970 publiek toegankelijk waren: het telefoonnet. Nu gebruiken hackers digitale hulpmiddelen, maar Draper had alleen een plastic fluitje nodig dat in een pak cornflakes had gezeten. De elektronische schakelborden uit die tijd gebruikten hoogfrequente geluiden om gesprekken door te schakelen, en Draper ontdekte dat het fluitje een toon kon produceren die langeafstandsgesprekken mogelijk maakte. Computerhacks kregen in de jaren 1980 voet aan de grond, toen steeds meer mensen een computer hadden. Een van de beroemdste hackers was Kevin Mitnick,…

3000 vliegtuigen per dag boven Duitsland De geallieerden bouwden veel meer vliegtuigen dan de nazi’s. In december 1944 hadden ze er 42.500 beschikbaar in Europa. In de laatste helft van 1944 vlogen er per dag gemiddeld 3000 geallieerde vliegtuigen boven Duitsland. Amerikanen vuurden 76,9 miljoen kogels af De bommenwerpers maakten het de Duitse jagers moeilijk. Een B-17 had 1,3 ton munitie voor de geweren (kaliber .50) aan boord. In totaal vuurden in Engeland gestationeerde Amerikaanse bommenwerpers en escortevliegtuigen 76,9 ton projectielen af. 6098 Duitse jagers neergehaald Alleen al in Engeland gestationeerde Amerikaanse squadrons schoten 6098 Duitse jachtvliegtuigen neer. De Luftwaffe leed zulke zware verliezen dat er eind 1944 nog maar zo’n 400 jagers waren om het luchtruim te verdedigen. 21.914 geallieerde bommenwerpers neergehaald Duitse jagers en luchtafweer schoten in de…

Eeuwenlang werden moppen alleen mondeling overgedragen op nieuwe generaties. Dat veranderde rond 300, toen twee Grieken 265 Romeinse grappen opschreven en uitgaven onder de titel Philogelos, Lachvriend. Of de verzameling goed verkocht is niet bekend, maar het werkte blijkbaar zo goed dat er veel meer werken in dit genre verschenen. Begin 15e eeuw werd het verzamelwerk Liber Facetiarum gepubliceerd, dat 273 moppen bevatte die de Toscaan Poggio Bracciolini had verzameld tijdens zijn reizen door Europa. Bracciolini was secretaris van de paus, maar hoewel het boek veel schuine moppen bevatte, kreeg hij geen kritiek van zijn werkgever. Dat komt mogelijk omdat de grappen in het Latijn geschreven waren, dat alleen geleerden konden lezen. Het boek kon dus de elite vermaken zonder dat het gewone volk erdoor verdorven raakte. Liber Facetiarum wordt…

In de vroegchristelijke kerk was het al gebruikelijk om vóór een groot kerkelijk feest een nachtmis te houden en te bidden voor de zielen van de doden. Met Allerheiligen op 1 november staken de mensen in het middeleeuwse Europa thuis kaarsen aan om de zielen terug te leiden naar de aarde. Armen gingen van deur tot deur en boden aan om voor een overledene te bidden in ruil voor een ‘zielenkoekje’. Dit wordt gezien als de oorsprong van de Halloweentraditie trick or treat, waarbij kinderen de deuren langsgaan om snoep. Evenzo kunnen de uitgesneden pompoenen worden herleid tot de uit knolrapen gesneden lampionnen die de armen meedroegen. Maar ondanks de vele christelijke aspecten zijn er sterke aanwijzingen dat Halloween zijn oorsprong eerder vindt in Samhain. Want toen paus Bonifatius IV…

De meeste mensen zouden hebben opgegeven en zijn teruggekeerd. Niet voor niets wordt de uitgestrekte wildernis van het Amazoneregenwoud ‘de groene hel’ genoemd. Het is er smoorheet, met ondoordringbare vegetatie en talrijke wilde dieren. Maar Carlos Fitzcarrald gaf niet op – ook niet toen hij in 1895 een onbekende landengte bereikte tussen de rivieren Urubamba en Madre de Dios. De Peruaanse rubberfabrikant was altijd op zoek naar het witte sap uit de rubberbomen diep in de jungle. Maar het vervoer door de Amazone was een uitdaging. Het was onmogelijk om wegen vrij te maken, en grote delen van de rivieren waren nog niet in kaart gebracht. Fitzcarrald moest met vallen en opstaan de beste route zoeken. Op dit moment stond hij aan de rand van een landengte van 11 kilometer…

De geschiedenis komt tot leven in Historia! In elke aflevering ga je mee terug naar de keerpunten in de wereldgeschiedenis: van hartverscheurende gevechten op het slagveld en gedurfde, spannende ontdekkingsreizen tot de grootste en meest vernuftige bouwwerken. Vervlogen tijden komen tot leven en het heden wordt in perspectief geplaatst. Details: • Auteur: Christian Grataloup • Uitvoering: Hardcover • 640 pagina’s • Afmeting: 24,6 x 18,1 x 4,3 cm Over de auteur: Christian Grataloup is geograaf en emeritushoogleraar Geografie aan de universiteit Diderot van Parijs. in Frankrijk wordt hij ook wel beschouwd als meest historisch onderlegde geograaf. Atlas van de Wereldgeschiedenis De Atlas van de Wereldgeschiedenis brengt de geschiedenis van de mensheid chronologisch en op ongeëvenaarde wijze in beeld. Van de Mesopotamiërs en de Oude Egyptenaren tot de Koude Oorlog en…

3 1858-1864 Livingstone is een held in Groot-Brittannië, maar de avonturier wil terug naar Afrika. Tijdens zijn volgende expeditie volgt de zendeling de langste oostwaarts stromende rivier van het continent, de Zambezi, maar hij ziet in dat hij niet de hele rivier kan afzakken vanwege de vele watervallen. 2 1854-1856 Livingstones eerste grote expeditie voert hem door het huidige Angola, Zambia en Mozambique, en daarmee is hij de eerste die Afrika van kust tot kust doorkruist. Onderweg ontdekt de zendeling o.a. de Victoriawatervallen, die hij naar de Britse koningin noemt. 4 1866-1873 Livingstone maakt in 1866 zijn laatste expeditie om de bron van de Nijl te zoeken. Hij vertrekt als enige blanke, en als de Europeanen jarenlang niets van de arts vernemen, vrezen ze dat dr. Livingstone voorgoed verdwenen is.…

Longziekten waren een groot probleem Longen en luchtwegen raakten beschadigd door industriële vervuiling en verwarming, en doordat thuis op steenkool werd gekookt. Eind 19e eeuw waren bronchitis en longontsteking de belangrijkste doodsoorzaken onder kinderen jonger dan vijf jaar. Britten kleiner door slechte voeding In de industriesteden waren de leefomstandigheden zo slecht dat mensen niet goed meer groeiden. In 1883 bracht het Britse leger de minimumlengte van rekruten terug van 1,67 m tot 1,60 m, en rond 1900 werd het zelfs 1,50 m. Gebrek aan zon leidde tot misvormde botten Mensen hebben zonlicht nodig om vitamine D aan te maken, maar er drongen maar weinig stralen door de dikke rook heen. Hierdoor kregen veel mensen de ziekte rachitis, die leidde tot misvormde botten. Vervuild water kostte levens De steden groeiden snel,…

Op 7 december 1941 bombardeerden de Japanners de marinebasis Pearl Harbor, waardoor de VS bij de Tweede Wereldoorlog betrokken raakten. Op één aspect bleken de Amerikanen hopeloos achter te lopen: de Japanse A6M Zero-jager was de geallieerde vliegtuigen in elk opzicht de baas. Bij de aanval op Dutch Harbor in Alaska op 4 juni 1942 werd de Zero van piloot Tadayoshi Koga geraakt door een kogel die een olieleiding openreet. Koga vloog naar het eilandje Akutan, dat Japan had aangewezen als oppiklocatie voor piloten in nood. Maar Akutan was bedekt met zacht mos, dat leek op gras. Het landingsgestel van de piloot bleef erin steken, waardoor de Zero over de kop sloeg en op de cockpit landde. Koga was op slag dood, maar zijn vliegtuig was grotendeels intact. Een maand…

Als de Duitse rijksgraaf Christian Ludwig von Bothmer op 21 mei 1822 bij het dorp Klütz in Mecklenburg een ooievaar doodschiet, ontdekt hij tot zijn verbazing dat een andere jager de langbenige vogel ook al te pakken heeft gehad. De nek van het dier is doorboord met een 80 centimeter lange pijl met een ijzeren punt. De pijl gaat er bij de schouder in en komt er net onder de kop weer uit. Von Bothmer brengt de dode vogel naar een taxidermist om het dier te laten opzetten. Hij weet dan nog niet dat hij op deze voorjaarsdag bij toeval een van de grote vragen van de wetenschap heeft helpen beantwoorden. Die vraag is: waar overwinteren ooievaars en andere vogels als ze in de herfst van het noordelijk halfrond verdwijnen?…

Wat is dit? Dit dier, dat rond 1910 werd geboren en meer dan 100 jaar oud werd, was vermoedelijk de laatste van zijn soort. Juist antwoord: 2 punten Welk jaartal? Juist antwoord: 3 punten Verbind de vraag met het juiste jaartal op de tijdbalk onderaan. ➤ Melbourne Zoo opent als eerste dierentuin van Australië zijn deuren. ➤ Carl Hagenbeck opent een tuin bij Hamburg waar dieren vrij rondlopen. ➤ London Zoo, waar dieren ook bestudeerd worden, wordt opgericht in Londen. Test je kennis WAT IS DIT: Lonesome George, een galapagosreuzenschildpad. In 2021 stierf hij vermoedelijk als laatste exemplaar van zijn soort. WELK JAARTAL: De London Zoo dateert uit 1828. Melbourne Zoo: 1862. Carl Hagenbecks dierentuin: 1907. TEST JE KENNIS: 1a, 2c, 3b, 4a, 5b, 6c, 7a, 8b, 9b, 10a, 11c.…