Inhoudsopgave van Editie 5 - 2021 - Historia

Op de foto op je paspoort of rijbewijs mag je niet meer glimlachen, en dat kan er best nors uitzien. Maar dat komt alleen maar omdat we strenge blikken op foto’s niet meer gewend zijn. Als we een paar eeuwen terug in de tijd gaan, was een glimlach op een portret juist not done. En als er tanden te zien waren, was het helemaal een grof schandaal. Vanaf pagina 26 lees je hoe het Élisabeth Vigée Le Brun verging toen ze het waagde zichzelf met een flauwe glimlach af te beelden. Nederland en Belgie…

TURKIJE | Terracotta Archeologen keken vreemd op toen ze in de oude stad Myra in het zuidwesten van Turkije een oud Grieks theater opgroeven. Het lag onder een Romeins theater en was van de 4e eeuw v.Chr. tot 30 n.Chr. in gebruik. En het gebouw stond vol met kleine terracottabeeldjes. De beeldjes zijn tot 2200 jaar oud en stellen goden uit het oude Griekenland en gewone mensen voor. ‘Het is alsof de inwoners van Myra weer tot leven zijn gewekt en door de tijd heen naar het heden zijn gereisd,’ filosofeert opgravingsleider Nevzat Çevik op de wetenschapssite Live Science. Waarom de terracottabeelden door het oude theater verspreid lagen, is de onderzoekers niet bekend. Nevzat Çevik vermoedt dat ze afkomstig zijn van een rituele plek,, wat het grote aantal godenbeelden kan…

ISRAËL | Textiel In Israël zijn zeer oude wollen vezels en resten van een geweven stof gevonden, beide in de kleur purper. Uit koolstof 14-datering blijkt dat de stoffen zo’n 3000 jaar oud zijn. De ontdekking werd gedaan door archeologen die aan het graven waren bij Slaves’ Hill (slavenheuvel) in de Timnavallei in het zuiden van Israël. Hier was in de oudheid een groot kopermijnencomplex. In die tijd werd purper gewonnen uit slakken in de Middellandse Zee. De kleur was extreem duur, alleen de allerrijksten konden zich hem veroorloven. De onderzoekers waren dan ook verrast dat ze purperkleurige stof aantroffen in de Timnavallei, bijna 200 kilometer van de Middellandse Zee. ‘Het is voor het eerst dat we stoffen hebben gevonden met het prestigieuze purper uit de tijd van koning David…

POLEN | Tweede Wereldoorlog In het voormalige concentratiekamp in Sobibór in het oosten van het huidige Polen hebben archeologen vier naamplaatjes gevonden. Die waren van joodse kinderen die door de nazi’s in de gaskamers zijn omgebracht. De naamplaatjes zijn mogelijk door de ouders aan de kinderen gegeven in de hoop dat ze daarmee ooit weer thuis zouden kunnen komen. Op de plaatjes staan de naam, geboortedatum en geboorteplaats. Alle vier de kinderen kwamen uit Amsterdam. Archeologen onderzochten het lot van de kinderen nader. Het blijkt dat ze deel uitmaakten van een deportatie van circa 1300 kinderen van vier tot acht, die van hun ouders werden gescheiden en naar Sobibór werden gestuurd. Kort na aankomst zijn ze vergast. Een van de archeologen, Yoram Haimi, werkt al jaren aan het opsporen van…

De eerste cliffhangers stammen uit de middeleeuwen, toen schrijvers hun verhalen gingen opsplitsen om de spanning erin te houden. Een van de bekendste voorbeelden zijn de sprookjes van Duizend-en-een-nacht. De vrouwelijke hoofdpersoon vertelt elke nacht een verhaal met een cliffhanger, opdat de kalief haar niet executeert. De verteltechniek werd echter pas echt populair in de 19e eeuw, dankzij schrijvers als Charles Dickens. Dickens gebruikte onder andere cliffhangers in The Old Curiosity Shop, dat in 1840 en 1841 per hoofdstuk in een Brits weekblad verscheen. Dickens was er zo goed in dat de lezers elke week in de haven van New York te wachten stonden als het volgende hoofdstuk per schip aankwam in de Verenigde Staten. De term ‘cliffhanger’ ontstond pas eind 19e eeuw naar aanleiding van de roman A Pair…

Martin Bormann was een belangrijke nazi en leidde het hoofdkantoor van de nazipartij. Hij was echter vooral bekend als Hitlers privésecretaris. In die hoedanigheid stond hij als een van de weinige nazikopstukken direct in contact met de Führer en had hij invloed op de informatie die Hitler verstrekte en kreeg – waar hij maximaal gebruik van maakte. Bormann werd in 1927 lid van de NSDAP. Hij had diverse administratieve functies en schopte het in 1933 tot stafchef van Hitlers plaatsvervanger Rudolf Hess. In deze rol creëerde Bormann, die een talent voor papierwerk had, een uitgebreide bureaucratie, waardoor hij bij alle belangrijke besluiten in de partij betrokken raakte. Zo kreeg hij toegang Hitlers inner circle en werd hij uiteindelijk diens privésecretaris, met de taak de nazileider op de hoogte te houden…

Stokken met magische eigenschappen waren al in het oude Griekenland bekend. Zo heeft de schrijver Homerus het in zijn werken Ilias en Odyssee over een soort toverstaf, waarmee de godin Athene de held Odysseus in een oude man verandert. Het gebruik van magische stokken keert geregeld terug, maar in de middeleeuwen werden er meer eisen aan gesteld. In het 13e-eeuwse werk Liber iuratus Honorii vertelt de onbekende schrijver dat een toverstaf moet zijn gemaakt van een verse tak van een notenboom. De tak moet op een woensdag bij zonsopgang met één slag worden afgehakt. Halverwege de 19e eeuw werd de toverstaf iets van occultisten, die onder meer aan astrologie, tarot en magie deden. Zij gebruikten de staf bij geheime rituelen. Rond diezelfde tijd verscheen de Franse goochelaar Jean-Eugène Robert-Houdin met een zwart-witte…

De tomaat komt uit Zuid-Amerika. Toen de Europeanen in de 16e eeuw naar de Nieuwe Wereld gingen, ontdekten ze dat de bevolking daar allerlei 'grote tomaten, kleine tomaten, bladtomaten, zoete tomaten, grote slangtomaten en tepelvormige tomaten' kweekte, aldus de Spaanse monnik Bernardino de Sahagun. Toen de plant naar Europa werd gebracht, waarschijnlijk door Hernan Cortes, die in 1521 de Azteekse hoofdstad Tenochtitlan veroverde, werd hij echter niet met open armen ontvangen. Veel Europeanen vertrouwden de vreemde plant niet, die volgens geruchten heel giftig was. De verklaring kan zijn dat rijke Europeanen loodhoudende borden en bestek gebruikten. Als die in contact kwamen met de zure tomaat, ontstond een giftige reactie. De plant werd daarom vooral door armen gegeten. Pas in de 19e eeuw werd de tomaat voor het eerst commercieel gekweekt,…

Toen de Hunnen in 441 Viminacium veroverden, maakten ze duizenden inwoners tot slaaf. Acht jaar later bezocht de Byzantijnse diplomaat Priscus het hof van Attila, en daar stond hem een verrassing te wachten. Hij ontmoette er namelijk een man die gekleed was als Hun, maar Priscus’ taal sprak. Tot zijn verbazing ontdekte Priscus dat deze man koopman was geweest in Viminacium, maar als slaaf terecht was gekomen bij de Hunnen. Nadat hij samen met de Hunnen tegen de Romeinen had gevochten, hadden ze hem weer vrijgelaten, maar hij had ervoor gekozen om bij hen te blijven. Toen Priscus hem vroeg waarom, antwoordde de man: ‘Na een oorlog ontspannen de Hunnen en ze genieten van wat ze hebben. En ze worden bijna nooit door iemand lastiggevallen. De Romeinen, daarentegen, lopen altijd…

De komedieglimlach In de klassieke oudheid was de glimlach een overdreven gelaatsuitdrukking die in het theater thuishoorde. Maskers met een dommige of kwaadaardige glimlach waren te zien in Griekse blijspelen. Volgens Aristoteles was een glimlach ‘een pijnloze misvorming’. Op marmeren beelden, vaasdecoraties of reliëfs werd dan ook niet geglimlacht. De krankzinnige glimlach Elegante mensen konden soms een ironisch, hautain of spottend glimlachje laten zien. Personen die met open mond werden afgebeeld, waren volgens een tekenhandboek uit 1668 per definitie proleten of krankzinnigen. Met een glimlach gaven kunstenaars aan dat iemand een drinkebroer, prostituee of idioot zonder remmingen was. De leedvermaakglimlach Bij middeleeuwse banketten, waarbij de hofnar voor de vrolijke noot zorgde, stond de glimlach voor hoon en spot. Als doldwaze figuur kon hij lachen en uitgelachen worden, maar de hooggeplaatsten…

Na het falen van Operatie Nordwind sprak Hans von Luck de resten van zijn 21e Tankdivisie toe, die naar een ander slagveld moest. ‘In de komende dagen worden we overgeplaatst naar het Oostfront. Bij de Oder moeten we voorkomen dat Berlijn in Russische handen valt. Dat zal ons laatste gevecht worden.’ Na een korte pauze vervolgde de hoog onderscheiden officier: ‘Vergeet alle leuzen over het Duizendjarige Rijk. Vanaf nu strijden we uitsluitend voor onze overleving – die van ons vaderland, onze vrouwen, moeders en kinderen. We moeten hen behoeden voor een lot dat niemand zich kan voorstellen. Deze zaak is het waard om de komende weken en maanden voor te vechten. Moge God u behoeden en beschermen.’ Hans von Luck overleefde de oorlog en keerde na vier jaar gevangenschap in…

1998, Eschede, Duitsland, 101 doden Wielen faalden: Met 200 km/h ontspoorde een ICE-trein in Eschede in Noord-Duitsland. Er vielen 101 doden en 88 gewonden toen de 16 treinstellen op een brug klapten. De oorzaak was een defecte wielring op een as van het voorste treinstel. 2011, Wenzhou, China, 40 doden Bliksem zette trein stil: Vanwege een stroomstoring na een blikseminslag stond een hogesnelheidstrein stil op een viaduct en knalde een tweede trein erop. Vier treinstellen vielen van het viaduct. 40 mensen vonden de dood. 2013, Santiago de Compostella, Spanje, 78 doden Machinist negeerde waarschuwingen: Een te hoge snelheid in een bocht werd 78 passagiers fataal. De machinist negeerde de waarschuwingen van het beveiligingssysteem en reed 190 km/h in een bocht waar hij 80 mocht. De trein ontspoorde. 2015, Eckwersheim, Frankrijk,…

Verbod op gezamenlijke kleedkamers Bodemschatten maakten van Oklahoma een paradijs voor oliewinning en mijnbouw. Zwart en wit werkten hier samen, maar vanaf 1903 luidde de wet: ‘De zwarte baden kleedkamers moeten worden gescheiden van de witte.’ Docenten beboet voor gezamenlijke lessen Vanaf 1904 waren leraren die op scholen met zowel zwarte als witte leerlingen lesgaven, ‘schuldig aan een overtreding’ en kregen ze een boete van 10 tot 50 dollar. In North Carolina stond ook in de wet dat zwarte en witte leerlingen elkaar geen hand mochten geven. Zwarte mensen raken stemrecht kwijt Een nieuwe wet uit 1907 bepaalde dat een burger alleen mocht stemmen als hij ‘elk artikel in de grondwet kon lezen en schrijven’. Veel zwarte mensen hadden echter nooit geleerd te lezen en schrijven en daarom ontzegde deze…

De rassenrellen in Tulsa sloegen in als een bom in de VS en werden scherp veroordeeld door president Warren G. Harding. Toch wisten de autoriteiten van Oklahoma het bloedbad in de doofpot te stoppen, en binnen een paar jaar was het vrijwel vergeten. Op scholen werd niet gepraat over het geweld. Het werd niet genoemd in de geschiedenisboeken, en het incident was zelfs niet terug te vinden in de archieven van de brandweer van Tulsa. In 1971 wilde het stadsbestuur van Tulsa een herdenking organiseren, maar toen de politici de verhalen van de zwarte inwoners lazen en de foto’s zagen, bedachten ze zich. De kranten van de stad wilden er evenmin hun vingers aan branden. Maar historici begonnen belangstelling te krijgen voor het bloedbad, en in 1996 stelde de staat…

In 2014 werd 13 december, de dag waarop het Bloedbad van Nanking begon, uitgeroepen tot nationale herdenkingsdag in China. Op hun beurt hebben de Japanners al decennialang moeite de misdaden van hun land te erkennen. Sinds 1955 komt Nanking voor in Japanse schoolboeken, maar de omvang van het bloedbad wordt door de Japanse regering weggemoffeld. En pas sinds 1994 krijgen leerlingen te horen dat het Japanse leger in de Tweede Wereldoorlog 20 miljoen slachtoffers maakte, vooral in China. De weinige Japanse soldaten die over hun aandeel in de slachtpartij verteld hebben, kregen veel kritiek en werden zelfs bedreigd. Een prominent lid van de liberaaldemocratische partij, Ishihara Shintaro, zei in 1990: ‘De mensen zeggen dat de Japanners een holocaust gepleegd hebben in Nanking, maar dat klopt niet. De Chinezen hebben dat…

Toen het nieuws over de kaping van het TWA-vliegtuig op 31 oktober 1969 naar buiten kwam, dacht iedereen dat het toestel naar Cuba zou vliegen. In de jaren zestig werden er in de VS diverse kapingen uitgevoerd door Cubanen die terug wilden keren naar het land van Fidel Castro – een reis die door de VS onmogelijk was gemaakt in 1961, toen alle diplomatieke banden met Cuba werden verbroken. Minichiello had echter andere plannen en dwong de piloot om koers te zetten naar Italië. Het vliegtuig moest enkele keren worden bijgetankt in de VS en later in Shannon in Ierland. Dit was de eerste trans-Atlantische kaping en daarmee de langste kaping als we kijken naar het aantal afgelegde kilometers – het record staat overigens nog steeds.…

1 Hier ging Hans Egede aan wal Alle ontdekkingsreizen van Hans Egede begonnen vanaf het Eiland van de Hoop, waar hij in 1721 een huis bouwde. Later moesten hij en de expeditie de nederzetting echter verlaten, en de Inuit noemden de plek voortaan Illuerunnerit: ‘de plaats waar de huizen zijn verwijderd’. 2 Vikingen bouwden kathedralen De zendeling was op zoek naar luchtkastelen: Vikingkathedralen. Egede wist niet hoe ze eruitzagen, maar aangezien Groenland zijn eigen bisschop had gehad, moesten ze wel groot zijn. Hij nam ook ten onrechte aan dat ze aan de oostkust lagen. Het volgschip Egte Sophie zocht daarom de kust af, maar ijs en de uitgestrektheid van Groenland maakten deze taak onmogelijk. 3 Fouten brachten expeditie uit koers Op Hans Egedes kaart doorsnijdt een breed kanaal het zuiden van Groenland:…

Aanvankelijk waren de Inuit niet van zins om de bezweringen van hun sjamanen te verruilen voor het woord van de Bijbel. Maar Hans Egede kreeg hulp uit onverwachte hoek. In de jaren 1730 lag een Groenlandse man op apegapen toen hij een slok alcohol kreeg van een Deen. Tot dan toe moesten de Inuit niets van brandewijn hebben, omdat ze hadden gezien hoe wankel Europese zeelieden erdoor op hun benen kwamen te staan. Maar de zieke, die herstelde, verkondigde dat het klaar moest zijn met geestenbezweerders. Hij zag meer heil in de Deense brandewijn. Het gerucht over de genezing verspreidde zich, en al snel begonnen Groenlanders pelzen en vlees te ruilen voor alcohol. Drank genas niet alleen ziekten, maar kon ook vloeken opheffen en vrouwen door bevallingen heen helpen, merkten…

Het geweer van Gatling was revolutionair. In die tijd konden soldaten hun geweer maar één keer afvuren, waarna ze het opnieuw moesten laden. Gatlings uitvinding bestond uit meerdere geweerlopen. Als de handslinger werd rondgedraaid, begonnen de geweerlopen rond te draaien en zorgde een mechanisme ervoor dat er een nieuwe kogel in elke loop belandde. Daarna werd de slagpin gespannen. Het mechanisme activeerde ook de slagpin. Na het schot werd de lege patroon door een kleine grijparm verwijderd, om ruimte te maken voor weer een nieuwe kogel. Zolang de handslinger werd rondgedraaid en het wapen nieuwe kogels kreeg, kon het Gatling-kanon zichzelf bijladen en dus ononderbroken blijven schieten.…

Daklozen betaalden voor nachtje op het touw het victoriaanse Engeland zag hetn Izwart van de zwervers. Tussen 1801 en 1901 verzesvoudigde het inwonertal van Londen, maar het aantal woningen niet. Duizenden mensen konden nergens slapen. Daarom waren er pensions die een overnachting aanboden. Voor één penny konden daklozen een zitplaats huren voor de nacht. Het recht om te slapen was echter niet inbegrepen in de prijs, en ze konden dan ook nergens tegenaan leunen. Maar voor één penny extra kregen de armelui een touw waar ze overheen konden hangen. De Twopenny Hangover was populair, want het was een praktische en goedkope oplossing. Het was echter een tikje ruw wakker worden: om 5 of 6 uur ’s morgens werd het touw gewoon losgemaakt en moest iedereen de straat weer op. Rare…

ISRAËL | Symboliek Bij een opgraving in Ramla in het midden van Israël heeft een groep archeologen een hoogst opzienbarende vondst gedaan: een botfragment waarin 120.000 jaar geleden zes lijnen zijn gekerfd. De strepen zijn een van de oudste voorbeelden van het gebruik van symbolen door de mens. Het bot was waarschijnlijk afkomstig van een oeros en bevat aan één kant zes evenwijdige inkepingen. ‘Het klopt dat we een van de oudste symbolische gravures hebben ontdekt die ooit zijn gevonden, en zeker de oudste vondst in de Levant,’ zegt archeoloog Yossi Zeidner van de Hebreeuwse universiteit in Jeruzalem volgens Smithsonian Magazine in een rapport. De onderzoekers concluderen dat de strepen tegelijkertijd zijn aangebracht. Ze kunnen dus niet zijn gebruikt om seizoenen aan te geven. Waarschijnlijk hadden de strepen een symbolische…

MEXICO | Godsdienst In Mexico-Stad is een goed bewaard 600 jaar oud reliëf van een steenarend ontdekt. Het komt uit de Azteekse hoofdstad Tenochtitlan, die lag op de plek waar nu de hoofdstad van Mexico ligt. Oorspronkelijk hoorde de arend bij de stenen vloer van een gebouw aan de voet van de Templo Mayor, de belangrijkste piramide van Tenochtitlan. Maar de Azteken legden er later een nieuwe vloer overheen. ‘Dankzij die vloer is de arend in zo’n goede staat. De Spanjaarden hebben hem nooit gezien,’ zegt archeoloog Rodolfo Aguilar Tapia van het Mexicaanse nationale instituut voor antropologie en geschiedenis tegen Live Science. Het zal geen toeval zijn geweest dat de arend zich onder aan de Templo Mayor bevond. Volgens de Azteekse mythologie wierp de god Huitzilopochtli zijn zus van een…

Middeleeuwse ridders waren zeer goed beschermd in gevechten. In de 11e eeuw droegen ze al een dik, gewatteerd vest – een wambuis – en een maliënkolder, die bestond uit met elkaar verbonden ijzeren ringen. De vele sterke ringen beschermden de strijder tegen de meeste steken en schoten. Uit hedendaagse reconstructies en analyses blijkt dat een maliënkolder de drager vooral goed beschermde tegen zwaarden, lansen en pijlen. Wie een ridder wilde doden, richtte zich daarom bij voorkeur op de onbeschermde plekken van het lichaam. Zoals de benen, die doorgaans niet werden beschermd door de maliënkolder. Ook zeer krachtige slagen met bijvoorbeeld een strijdhamer of lans konden grote schade aanrichten. Met de komst van het plaatharnas in de 15e eeuw werden ridders vrijwel onkwetsbaar. Dikke ijzeren platen bedekten bijna het gehele lichaam…

De term ‘prehistorie’ heeft betrekking op de periode in onze geschiedenis die circa 1,9 miljoen jaar geleden begon, toen Homo habilis als eerste mensensoort stenen ging gebruiken om vlees van prooidieren mee te snijden. Daarmee zette de mens de eerste voorzichtige stap naar een geavanceerdere cultuur. De lange prehistorische periode eindigde zo’n 5500 jaar geleden in het oude Mesopotamië, toen de Soemeriërs het eerste schrift ontwikkelden. Daarmee konden we gebeurtenissen opschrijven en documenteren, wat leidde tot de eerste schriftelijke historische bronnen. Omdat het schrift niet overal ter wereld tegelijk ontstond, is die definitie echter enigszins problematisch. Het einde is ook te definiëren op basis van sociaal-economische criteria (wanneer gingen we zelf eten verbouwen?) of als het moment dat we niet meer alleen archeologische bronnen hadden.…

De Fenicièrs woonden van circa 1500 tot 300 v.Chr. in een aantal stadstaten nabij Libanon. Het bergachtige gebied was niet geschikt voor landbouw, maar had een lange kust en cederbossen. De Fenicièrs dreven veel handel en verdienden een vermogen aan de verkoop van onder andere cederhout, wijn en slaven. De handel vond plaats op zee, en op den duurwerden de Fenicièrs bekwame zeelui, die bekendstonden om hun snelle schepen en hun ongeévenaarde navigatievaardigheden. De Fenicische kooplui reisden heel de Middellandse Zee rond en vormden een groot netwerk van handelskolonién. Een daarvan was Carthago, dat zich later zelf ontwikkelde tot een politieke en militaire grootmacht. In 332 v.Chr. kwam er een einde aan de bloeitijd van de varende handelaren, toen Alexander de Grote het Fenicische rijk veroverde. Duizenden Fenicièrs werden gedood…

Het bloedbad van Jonestown vond plaats op 18 november 1978, toen 909 leden van de sekte Peoples Temple in de jungle van Guyana omkwamen door zelfmoord. De sekteleden waren de dood in geleid door dominee Jim Jones, die in de jaren 1950 een sekte oprichtte met elementen van het christendom en het comunisme Dee sekte had meerdere afdelingen in Californië en duizenden aanhangers. Vanwege de linkse activiteiten hielden de media Peoples Temple scherp in de gaten, en in 1977 besloot Jones zijn sekte te verhuizen naar Guyana in Zuid-Amerika, waar hij de utopische minisamenleving Jonestown stichtte. Het verhaal ging dat de sekteleden gevangen werden gehouden, en in 1978 kkwwaamm eeeenn statsdelegatie dit gerucht onderzoeken. Vijf delegatieleden werden door Jones’ volgelingen gedood. Uit geluidsopnamen uit Jonestown blijkt dat de sekteleider kort…

Goten, Vandalen, Sarmaten en Gepiden – dit zijn slechts enkele van de stammen die in de tweede helft van de 3e eeuw de Donau overstaken. Ondanks hun vestingwerken, honderden torens en een enorme oorlogsvloot kon het Romeinse leger deze barbaren niet tegenhouden. Wanhopig door de chaos riepen troepen, vooral die langs de Donau, hun commandant steeds vaker uit tot keizer – de zogeheten soldatenkeizers. De meesten waren moedig en effectief op het slagveld. In iets minder dan 50 jaar werden er 30 soldatenkeizers benoemd, van wie het merendeel sneuvelde in de strijd – tegen elkaar.…

Grimmige gezichten starten het publiek in het louvre aan vantuit hun gouden lijsten. De kunstbiennale Salon Paris anno 1787 van het museum is net geopend, en alle zichzelf respecterende kunstkenners uit Parijs en de rest van Europa geven met gepoederde pruik acte de présence. Geen kunstsalon ter wereld staat zo hoog aangeschreven als deze, en handelaars, verzamelaars, mecenassen en snobs verdringen elkaar in de zaal. Van vloer tot plafond hangen de uitverkoren werken van dit jaar: grootse historische taferelen afgewisseld met plechtstatige afbeeldingen van vrijwel uitdrukkingsloze mannen en vrouwen – zo dienen portretten er anno 1787 uit te zien, dat weet iedereen. Maar dan stijgt er een geroezemoes op in de zaal: de poederpruiken scharen zich om één schilderij. Hun mond valt open van verbazing: de maker is een vrouw,…

Élisabeth Vigée Le Brun werd door de Franse Revolutie van huis en haard verdreven, maar veel andere kunstenaars waren er blij mee. De leuze ‘vrijheid, gelijkheid, broederschap’ werd door velen omarmd, en er werden heroïsche schilderijen gemaakt met zelfopoffering en patriottisme als thema’s. Vooral de werken van Jacques-Louis David van grote groepen mensen verbeeldden de idealen van de revolutie over mensenrechten en morele rechtvaardigheid. Hij werd door de leiders van de revolutie benoemd tot ‘kunstdictator’: hij mocht bepalen welke kunst mocht blijven en welke vernietigd moest worden. Veel kunstenaars die van bestellingen van het hof hadden geleefd, zoals Vigée Le Brun, moesten het land ontvluchten. Componisten werden aangespoord om revolutionaire liederen en muziekstukken te schrijven. Zo componeerde Claude-Joseph Rouget de Lisle in 1792 het huidige Franse volkslied, de Marseillaise, over…

Half december 1944 begint nazi-Duitsland aan een grootschalig offensief door de Belgische Ardennen. Met dit ambitieuze plan wil Hitler de geallieerden uiteendrijven, de helft wegvagen en de andere helft dwingen vrede te sluiten. De Duitse aanval overrompelt de geallieerden, die in allerijl troepen van het hele Westfront naar de Ardennen sturen. Eind december zijn de Amerikaanse en Franse eenheden in de Elzas dan ook sterk uitgedund.…

Afschaffing van de slavernij Na meer dan 200 jaar wordt in de nasleep van de zege van de Noordelijke Staten in de burgeroorlog de slavernij in de Verenigde Staten formeel afgeschaft. In een aanvullende wet staat dat zwarte mensen ook stemrecht krijgen. 1865 Zwart en wit bij wet gescheiden Homer Plessy spant een zaak aan omdat een vervoersbedrijf hem toegang tot een witte coupé weigert. Het Hooggerechtshof oordeelt dat dit niet in strijd is met de wet. Daarna voeren meer staten de Jim Crow-wetten in. 1896 Rosa Parks gaat voorop Als de activist Rosa Parks weigert op te staan voor een witte passagier die niet terechtkan in het voor witte mensen bestemde deel van de bus, wordt ze gearresteerd. Dit ontketent de eerste grote burgerrechtenprotesten. 1955 Onderscheid op basis van…

Je kunt je niet voorstellen hoe zat ik vis ben, en hoezeer ik naar vlees Jvlees verlang, want ik heb de hele vastentijd niets anders dan gezou - ten vis gegeten,’ schreef een jongen halverwege de 15e eeuw in zijn schoolboek. Net als zijn familieleden miste deze jongen de smaak van de heerlijke vleesgerechten die zijn moeder altijd bereidde. En hij was niet de enige – iedereen had te lijden onder het eenzijdige dieet dat het gevolg was van het kerkelijke vleesverbod. Edelen, boeren en geestelijken kwam al die gezouten vis de keel uit tijdens de 40 dagen vasten. Het leek wel een eeuwigheid. Vooral bisschoppen waren gewend aan vorstelijke maaltijden. Ze hadden grote landgoederen en leefden in weelde – en daarom bedachten ze creatieve manieren om het vleesverbod te…

John Rabe, de directeur van Siemens in Nanking, had China eigenlijk willen verlaten na de verovering van Nanking, maar zoals hij zei: ‘Je laat je arbeiders niet in de steek in hun uur van nood.’ De nazi Rabe werd voorzitter van de internationale veiligheidszone, die ruim 3,9 km2 besloeg en bedoeld was om de Chinese burgerbevolking te beschermen. Zijn huis werd het hoofdkwartier van het comité dat de leiding had, en in zijn tuin waren drie schuilkelders. Dankzij de veiligheidszone en Rabes banden met Duitsland, een bondgenoot van Japan, kon hij tegen de 200.000 mensen het leven redden. Vanwege zijn lidmaatschap van de nazipartij raakte Rabe na de oorlog al zijn geld kwijt. Maar toen de inwoners van Nanking van zijn financiële nood hoorden, zamelden ze 21.000 dollar in om…

Tot begin jaren zeventig ging vliegen net zo makkelijk als een reisje met de trein. Er vonden bijna geen controles plaats op vliegvelden in de VS. Passagiers kwamen vijf tot tien minuten voor vertrek aan, gingen naar de gate en stapten in het vliegtuig. Er stonden ook nergens metaaldetectors of scanners. Sommige vliegvelden hadden wel wat beveiliging, maar dit was niet verplicht. En als de bagage al werd gecontroleerd, dan werd er meestal alleen even aan de buitenzijde gevoeld. In 1968 werd er wel gesproken over metaaldetectors en röntgenscanners op vliegvelden, maar de Federal Aviation Administration (FAA), die over de burgerluchtvaart in de VS gaat, schoot het idee al snel af. ‘Het schrikt mensen af. Bovendien krijgen we dan klachten over inbreuk op de privacy,’ aldus Irving Ripp van de…

Hans Egede was pas 21 toen hij in 1708 dominee werd op de Lofoten. Ondanks zijn jonge leeftijd stortte hij zich in de machtsstrijd van de kerk. Midden in het kerkschip kreeg hij ruzie met zijn baas, dominee Parelius. Egedes strijdlust kostte hem een vermaning en een boete van 24 daalders – de prijs van een vat boter. Mettertijd liep het conflict met Parelius uit de hand. Egede zei hem zonder omhaal dat hij het alleenrecht wilde om in de kerk te preken, een eis die door de gemeente werd gesteund. Toch werd zijn verzoek afgewezen, en in het voorjaar van 1714 verscheen Parelius in de kerk en stevende regelrecht op de kansel af. Egede was echter voorbereid. Op zijn verzoek had de gemeente een nieuwe kerk gebouwd met een…

Het is 4 juli 1879. De grond trilt onder de voeten van bijna 15.000 Zoeloes. De Afrikaanse krijgers rennen zo hard als ze maar kunnen in een poging om de Britse invasiemacht te overmeesteren. Als de Zoeloes dichterbij komen, schreeuwt de Britse brigadegeneraal Henry Wood naar zijn soldaten: ‘Rustig mannen… blijf kalm. Schiet laag en niet te snel!’ De Gatling-artilleristen draaien aan de handslinger en de 10 geweerlopen beginnen te draaien. Het lawaai is oorverdovend en de Zoeloekrijgers worden met tientallen tegelijk neergemaaid. De oorlog tussen Groot-Brittannië en het Zoeloerijk werd uitgelokt door de Britse gouverneur sir Henry Bartle Frere. Die wilde de Britse kolonie Natal uitbreiden naar het huidige Zuid-Afrika. De Zoeloes staan de plannen van Frere in de weg. En nadat ze een paar keer onbedoeld de grens…

1835: Een van Gatlings eerste uitvindingen was een scheepsschroef die de schoepenraderen op stoomschepen kon vervangen. De schroef was efficiënter en zorgde ervoor dat schepen sneller konden varen. 1844: De eerste westerse zaaimachine werd in 1701 uitgevonden, maar de machines werden pas in de 19e eeuw populair. De zaaimachine die Gatling uitvond, was een voorloper van het Gatling-kanon. 1857: In 1812 werd een stoommachine uitgevonden die maïs kon dorsen. Daarna volgden er nog veel meer uitvindingen op stoom. Gatling bouwde een door stoom en kabels aangedreven landbouwploeg. 1892: Later bouwde Gatling een machine die wol kon reinigen. Om schapenwol voor kleding te gebruiken, moet de lanoline worden verwijderd. In de kledingindustrie was veel vraag naar deze machines. 1899: Gatling vond een beter mechanisme voor toiletten met hoge stortbak uit. Hij…

Welke gebeurtenis? Juist antwoord: 3 punten Drie hints… ▸De gebeurtenis vond plaats in 218 v. Chr. in Midden-Europa. ▸Het idee was van Hannibal, een Carthaagse veldheer. ▸37 grote dieren speelden een hoofdrol bij de gebeurtenis. Test je kennis Het juiste antwoord levert 1 punt op. Tel alle punten op en bekijk de uitslag onder aan de pagina. WELKE GEBEURTENIS: Hannibal die de Alpen overstak met krijgsolifanten om Rome te belegeren. TEST JE KENNIS: 1a, 2b, 3b, 4c, 5a, 6a, 7c, 8b, 9c, 10b, 11c, 12c, 13b. UITSLAG: 0-4 punten: Oorlogsdieren zijn niet je sterkste punt. 5-8 punten: Het kan beter. 9-12 punten: Goed gedaan. 13-16 punten: Je bent een expert.…

Begin 14e eeuw streden twee politieke groeperingen in de stadstaat Florence om de macht. Het waren de ‘zwarte Welfen’, die achter de paus en zijn invloed op de Italiaanse samenleving stonden, en de ‘witte Welfen’, die de macht van de paus wilden beperken. De schrijver Dante Alighieri, die lid was van de hoogste politieke raad van de stad, hoorde bij de witte Welfen. Toen die de strijd verloren, werd hij in 1302 veroordeeld wegens corruptie. Hij moest een boete betalen en mocht nooit meer een openbaar ambt bekleden in de stad. Dante weigerde zijn straf aan te horen, wat leidde tot een aangescherpt vonnis: de doodstraf. De schrijver leefde de rest van zijn leven in ballingschap. Hij stierf in 1321 aan malaria en werd begraven in Ravenna in Noord-Italië. Op…

CHINA | Huidverzorging Chinese archeologen van de Chinese nationale wetenschapsacademie keken vreemd op toen ze het graf van een edelman in Liujiawa in het noorden van het land openden. In het graf stond namelijk een waarschijnlijk wel 2700 jaar oude, versierde bronzen pot, met daarin een al even oude gezichtscrème. De crème bevat koeienvet en maanmelk, een crèmige witte substantie die onder andere voorkomt in kalksteengrotten. Het sensationele aan dit nieuws is niet dat de crème in het graf van een man werd gevonden – dat was al wel vaker gebeurd. Maar tot op heden was de oudste gezichtscrème in het graf van een man gedateerd op 220-280 n.Chr. Het graf waar het in dit geval om gaat, stamt uit 771-476 v.Chr. Daaruit blijkt dat China een veel langere traditie…

‘We hoorden vreemde, bonkende geluiden, en langzaam kwamen er drie enorme mechanische monsters op ons af. Het was ongekend.’ Zo beschreef de Britse soldaat Bert Chaney zijn kennismaking met de tank in september 1916, toen het pantservoertuig zijn intrede deed op het slagveld. Sinds de zomer ervoor had Groot-Brittannië gewerkt aan een tank, die door de vijandelijke linies kon breken om een einde te maken aan de loopgravenoorlog. Het werd de Mark I. Deze wist de loop van de oorlog niet te veranderen, maar luidde wel een tijdperk in waarin de tank het slagveld domineerde. In de Eerste Wereldoorlog lieten de Britten 2397 tanks bouwen, en hun Franse bondgenoten produceerden er zelfs 4494. Dat kwam doordat de Franse productie, anders dan de Britse, niet centraal aangestuurd werd, wat de auto-industrie…

Al duizenden jaren gaan er verhalen over de mythische Fontein van de Eeuwige Jeugd, die iedereen die eruit drinkt of erin baadt weer jong maakt. Zo noemt de Griekse geschiedschrijver Herodotus de fontein in de 5e eeuw v.Chr. Volgens hem bevond de fontein zich in Oost-Afrika en werden de mensen die er woonden 120 jaar. ‘Wie zich erin waste, kreeg een stralende, gladde huid, alsof hij in olie had gebaad, en uit de fontein steeg een heerlijke geur op als van viooltjes,’ schreef de Griek. Ook in de middeleeuwen waren verhalen over het ‘levenswater’ populair. Ze hadden gemeen dat de fontein zich steevast op een plek bevond die vrijwel onbereikbaar was. Daarom vond het veel weerklank in Europa toen de Spaanse veroveraars begin 16e eeuw vertelden dat de fontein in…

In 1904 werd in Duitsland al het eerste octrooi op een kleurentelevisie verleend, maar pas rond 1950 was de technologie praktisch toepasbaar. De Amerikaanse elektronicafabrikant RCA bouwde een kleuren-tv, waarmee Amerikaanse tv-kijkers wat meer kleur in hun woonkamer konden krijgen. Het apparaat, de RCA C T-100, was echter heel duur: het kostte bijna net zoveel als een goedkope auto. Om de verkoop te stimuleren startte RCA een enorme reclamecampagne. De nieuwe uitvinding werd met veel toeters en bellen in bioscopen en televisiewinkels vertoond. En in krantenadvertenties stond: 'Woorden schieten tekort, je moet het zien!' Desondanks ging de verkoop zo slecht dat RCA veel CT-100's weggaf voor onder meer research, om ruimte te ma ken voor nieuwe modellen. Pas in de jaren 1970, toen de prijs ver genoeg was gezakt, haalde…

Tandeloze monden waren eeuwenlang een alledaags gezicht in Europa, want suiker uit de koloniën was overal te krijgen en de gebitszorg was minimaal. Mondziekten en kiespijn lagen altijd op de loer. Pas halverwege de 18e eeuw bracht de Franse wetenschap ’s werelds eerste echte tandartsen voort. Die konden niet alleen rotte kiezen uitboren en gaatjes vullen, maar gaven ook adviezen over gebitshygiëne. Daarmee konden mensen pijnloos de tanden in hun mond houden. Europese vorsten en de eerste Amerikaanse president George Washington lieten Franse tandartsen aanrukken, terwijl anderen, zoals de Italiaanse edelman Casanova, naar Parijs kwamen om hun charme een impuls te geven met een mooi gebit. In 1787 ontwikkelde de tandarts Nicolas Dubois de Chémant een kunstgebit van porselein. Dat was een uitkomst voor tandeloze Fransen, die hun eten weer…

Toen Japan op 2 september de capitulatie tekende aan boord van het Amerikaanse slagschip USS Missouri, lag het land in puin. Het was bezet door Amerikaanse troepen, maar vanwege de Koude Oorlog wilden de Amerikanen van Japan een bondgenoot maken. Daarom hielpen de VS met de wederopbouw van de industrie, onder meer door fabrieken te bouwen. Om de schande van de oorlog te vergeten, werkten de Japanners keihard. Ze legden snelwegen aan en bouwden auto’s op de lopende band. In verwoeste wijken van Tokio, Hiroshima en Nagasaki verrezen wolkenkrabbers. De wederopbouw was een succes, en in 1980 had Japan het op twee na hoogste bruto nationaal product ter wereld.…

Toen in 1933 de nazi’s aan de macht kwamen, keek Hitler enthousiast naar de wetten in de VS. In het Zuiden werden inwoners ingedeeld op huidskleur en afkomst, wat Hitler als inspiratie gebruikte voor zijn Neurenberger wetten van 1935. Daarin stond dat alleen burgers met Duits bloed rijksburgers waren en politieke rechten hadden. Ook waren relaties tussen joden en ‘echte’ rijksburgers verboden.…

Ruim 25 miljoen Amerikanen kochten in 1915 een kaartje voor de vertoning van D.W. Griffiths enorme kaskraker The Birth of a Nation. Amerikanen smulden van de scènes waarin de Ku Klux Klan onschuldige witte mensen bevrijdde van zwarte belagers. ‘Ik heb zin om de eerste neger die ik zie te vermoorden,’ schijnt een bioscoopbezoeker te hebben gezegd. De Ku Klux Klan werd in het Zuiden heel populair. In 1869 werd de vereniging vanwege geweldpleging verboden, maar in 1915 werd ze opnieuw opgericht in Georgia, waar een groep mannen gehuld in witte kappen een kruis in brand stak – geïnspireerd door The Birth of a Nation. Daarna groeide het ledenaantal van de clan snel.…

De geschiedschrijver Gerald van Wales beschreef in 1187 hoe bevers hun hachje probeerden te redden als ze bejaagd werden. ‘Als ze de jagers horen aankomen, die hun holen proberen te doorboren met scherpe stokken, slaan ze op de vlucht,’ legde Gerald uit in zijn werk Reis door Wales. Volgens de historicus zocht de bever eerst zijn toevlucht in zijn dam en stopte hij alle ingangen dicht met modder, zodat de honden van de jagers er niet in konden. Maar dat was niet genoeg om een volhardende jager af te schrikken. ‘Als de bever inziet dat hij zichzelf niet kan redden van de jachthonden, offert hij een deel van zijn lichaam op, waarvan hij instinctief weet dat ze daarop uit zijn. In het zicht van de jager castreert de bever zichzelf,…

‘Van een uit zijn voegen gebarsten dorp, verscholen achter zijn enorme stadsmuur, heeft Nanking zich ontwikkeld tot een van de meest progressieve metropolen van China,’ zo schreef journalist Julius Eigner van National Geographic na een bezoek aan de Chinese hoofdstad in 1937. Eigner had Nanking 10 jaar eerder voor het eerst aangedaan. Toen lagen grote delen ervan in puin vanwege de burgeroorlog, en de 300.000 inwoners hadden nauwelijks elektriciteit en riolering. Maar toen de nationalistische Kwomintang onder Chiang Kai-shek de stad in 1927 veroverde en uitriep tot hoofdstad, trokken er drommen mensen naar Nanking, dat uiteindelijk meer dan een miljoen inwoners kreeg. Nieuwe gebouwen schoten als paddenstoelen uit de grond, vele van beroemde architecten in westerse art deco-stijl.…

Baby’s gespietst en gekookt: Zelfs baby’s bleven niet gespaard. Ooggetuigen vertelden later hoe Japanse soldaten zuigelingen aan hun bajonet spietsten en ze in kokend water gooiden. Er zijn ook gevallen gemeld van zwangere vrouwen wier buik werd opengesneden. Nieuwe sport: onthoofden: Twee Japanse officieren waren verwikkeld in een beestachtige wedstrijd wie het snelst 100 gevangenen kon onthoofden. De Japanse pers kreeg er lucht van en schreef er enthousiast over, met koppen als ‘ongelooflijk record’. Soldaten aten slachtoffers op: Een Amerikaanse zendeling vertelde dat Japanse soldaten hem dwongen toe te kijken terwijl ze de hersenen en lever van een Chinese soldaat roosterden en opaten. De geslachtsorganen werden naar Japan gestuurd omdat het consumeren ervan de potentie zou verhogen. Meisjes verkracht tot de dood: Naar schatting 80.000 vrouwen werden verkracht tijdens de…

Het bekendste werk van Snorri Sturluson is de Proza-Edda, vooral een handleiding voor de dichtkunst. De betekenis van het woord edda is onduidelijk. Volgens één theorie komt het van het Oud-Noordse óðr, dat ‘ziel’ betekent. In de Edda vertelt Snorri over de wereldgeschiedenis vanaf de schepping en geeft hij een christelijke uitleg van het oude noordse geloof. Volgens de Edda kwamen de goden, de Asen, oorspronkelijk uit Azië. In de Gylfaginning krijgt de Zweedse koning Gylfi van de Asen antwoord op zijn mythologische en existentiële vragen.…

Raffaele Minichiello kwam als 12-jarig jongetje met zijn familie vanuit Italië naar de VS. In 1967 meldde de toen 17-jarige Raffaele zich aan bij de mariniers om te vechten in Vietnam. Het werd een hel voor de jonge immigrant. Tijdens zijn verblijf in Vietnam zette Minichiello 800 dollar op een bankrekening van het leger. Hij wilde het geld gebruiken om zijn zieke vader, die weer in Italië woonde, op te zoeken. Toen Minichiello terugkeerde naar de VS, stond er nog maar 600 dollar op de rekening. Uit woede brak hij in op de basis en hij stal voor 200 dollar aan spullen. Maar hij werd gepakt en hij moest voor de krijgsraad komen. Een dag voor de rechtszaak ontsnapte hij echter – vastbesloten om zijn vader te bezoeken.…

Toen Minichiello op 1 mei 1971 weer op vrije voeten kwam, vroeg een journalist hem of hij spijt had van zijn actie. Met een lach antwoordde de voormalige kaper: ’Ik zou niet weten waarom.’In de ogen van de Italianen was hij een held die voor de VS in een vreselijke oorlog had gevochten en daarna naar zijn vaderland wilde terugkeren – tegen iedere prijs. De vrouwen lagen aan zijn voeten en hij kreeg zelfs een rol in een film aangeboden. De werktitel van de film was Landgenoten, waarom pakken jullie mij op? – wat hij zei toen hij werd aangehouden. De film kwam er nooit en Minichiello ging als barman aan de slag. Hij trouwde later met de dochter van de eigenaar en op een gegeven moment had hij een…

In januari 1879 vielen de Britse troepen het Zoeloerijk binnen en leden een enorme nederlaag. Maar een half jaar later sloegen ze terug met een leger van 16.000 man – en dit keer hadden ze Gatling-kanonnen meegenomen. Om verrassingsaanvallen af te slaan, legden de Britten versterkte kampementen aan langs hun route op weg naar de Zoeloehoofdstad Ulundi. Tijdens de Slag bij Ulundi op 4 juli kozen de Britten voor een defensieve, vierkante formatie. Op die manier konden ze de superieure vuurkracht van hun Gatlingkanonnen inzetten en voorkomen dat de Zoeloes hen in de flanken aanvielen. De Britten wonnen overtuigend. Het leger trok op richting Ulundi en stak de hoofdstad in brand. Een maand later gaf de Zoeloekoning zich over.…

ARSENI FORMAKOV Leefde: 1900-1983. Nationaliteit: Lets-Russisch. Was: Leraar, schoolinspecteur, dichter, redacteur, econoom en dissident. Burgerlijke staat: Getrouwd en vader van twee kinderen. Wapenfeiten: Arseni Formakov schreef diverse gedichten, romans en artikelen, maar is vooral bekend om de brieven die hij in de goelag aan zijn gezin schreef. Na zijn dood zijn ze in boekvorm uitgegeven. Samen met de boeken en brieven van andere gevangenen vormen ze een mooi tijdsbeeld van de omstandigheden in de Sovjetstaat. Kansk, Sovjet-Unie, 20 september 1944 Mijn lieve, geduldige Nioesjenka! Mijn lieve kinderen Dimotsjka en Zjenitsjka! Het is bijna twee maanden geleden dat ons moedige Rode Leger onze geboortestad Dvinsk 1 bevrijdde van de vervloekte invasietroepen. Ik had verwacht toen de eerste brief van jullie te zullen ontvangen. Die zou mij ofwel onbeschrijfelijk blij maken met…