Inhoudsopgave van Editie 4 - 2021 - Historia

Een paar jaar geleden was ik met een collega op werkbezoek in de voormalige zwaarwaterfabriek bij Rjukan in Noorwegen, vandaag de dag het Noorse industriearbeidersmuseum. We konden gewoon over de brug lopen, maar voor de Noorse commando’s die de installatie in 1943 kwamen opblazen, was dat veel te riskant. Zij klauterden midden in de winter door de kloof. Vanaf pagina 18 lees je het verhaal van de gewaagde actie die een Duitse atoombom moest voorkomen.…

Lang dacht men dat de verovering en vernietiging van de stadstaten in Centraal-Azië begin 13e eeuw door de Mongoolse heerser Dzjengis Khan de directe oorzaak was van het verval van de regio. Maar nieuw onderzoek ontkracht die theorie. Een onderzoeksteam onder leiding van experts van de Britse universiteit van Lincoln bestudeerde de resten van irrigatiekanalen nabij de Otrar-oase in het zuiden van Kazachstan. Deze oase was in de middeleeuwen een knooppunt van de handel via de Zijderoute. De onderzoekers keken wanneer de kanalen in verval raakten en hoe het klimaat in de regio toen was. ‘Ons onderzoek laat zien dat de rivierbeschavingen in Centraal-Azië instortten door klimaatverandering en niet door toedoen van Dzjengis Khan,’ zegt Mark Macklin, hoogleraar rivierstelsels, op de website ScienceDaily. ‘We zagen dat de beschavingen in Centraal-Azië…

Een standbeeld van de Zuidelijke generaal Robert E. Lee is verwijderd uit de National Statuary Hall Collection in het Capitool in Washington D.C., waar het Congres zetelt. Het stond zij aan zij met beelden van andere prominente Amerikanen, onder wie de eerste president, George Washington. Het beeld van Lee werd op maandag 21 december afgevoerd. Het besluit werd genomen op advies van een commissie die was ingesteld door de Democratische gouverneur van Virginia, Ralph Northam. Tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog hoorde Virginia bij het verliezende Zuidelijke kamp (de Confederatie). ‘De Confederatie is een symbool van de racistische, verdeelde geschiedenis van Virginia. Het is tijd dat we onze geschiedenis vertellen via beelden van volhardendheid, diversiteit en inclusie,’ aldus Northam. Lee wordt vervangen door een beeld van burgerrechtenactiviste Barbara Rose Johns Powell, die…

Van juni 1948 tot mei 1949 blokkeerde de Sovjet-Unie de toegang naar West-Sov Berlijn. Daarop stelden de VS en Engeland een luchtbrug in om de stad elke dag per vliegtuig van essentiële goederen te voorzien. Tijdens de 323 dagen durende blokkade brachten de vliegtuigen meer dan twee miljoen goederen naar Berlijn. De planning was 3475 ton per dag, maar de luchtbrug bleek zo effectief dat het uiteindelijk meer dan 6800 ton werd, waaronder: Kolen en benzine 3475 ton Meel en tarwe 646 ton Groenten en aardappelen 324 ton Suiker 180 ton Vlees en vis 109 ton…

Toen Rome nog een van de vele Italiaanse staatjes was, vochten de strijders van de stad volgens de klassieke principes in het Middellandse Zeegebied: met lange lansen in dichte formaties. Eind 3e eeuw v.Chr. werd dit wapen pas vervangen, na bloedige veldslagen tegen de Keltiberiërs, een Keltisch volk dat zich op het Iberisch Schiereiland had gevestigd en zich allieerde met Carthago – de aartsvijand van Rome. De korte, spitse zwaarden van de Keltiberiërs waren zeer effectief en daarom verruilden de Romeinen de lans voor hun eigen versie van dit zwaard. Het wapen kreeg de naam ‘gladius’, een Latijnse weergave van het Keltische woord voor zwaard. Het had een kling van 45-70 centimeter en werd in een compacte opstelling gebruikt, waarbij er geen ruimte was om met lange wapens te zwaaien.…

De eerste archeologische bewijzen van een slot zijn 4000 jaar oud en stammen uit Assyrië, Egypte en Perzië. Het waren mechanische sloten met houten sleutels. Stiften van diverse lengten vielen in geboorde gaten, en alleen een sleutel met de juiste nokken kon ze weer omhoog duwen. De sloten waren houten blokken, 30 tot 60 centimeter lang. In 1861 nam de Amerikaan Linus Yale octrooi op een cilinderslot met een platte sleutel van metaal, zoals we die nu nog kennen. Het slot was kleiner en praktischer dan de oude houten sloten, maar bouwde voort op hetzelfde principe als de systemen uit de oudheid. De voorloper van het mechanische slot bestond uit touwen, die zo moeilijk waren vastgeknoopt dat alleen vingervlugge dieven ze konden losmaken. In de sage van Alexander de Grote…

Antisemieten gebruiken de figuur van Judas al eeuwenlang om hun haat tegen joden te verklaren en te rechtvaardigen. Volgens de Bijbel kreeg de verrader 30 zilverstukken om Jezus aan te wijzen – een gegeven dat het beeld van joden als een inhalig, gewetenloos volk heeft gevoed. De kerkvader Hiëronymus, die rond 400 de Bijbel in het Latijn vertaalde, schreef dat Judas was ‘vervloekt, zodat de joden via hem zouden zijn vervloekt’. ‘Wie zijn de zonen van Judas? De joden. De naam Iskariot staat voor geld en losgeld,’ meende hij. In middeleeuwse kunst werd Judas vaak afgebeeld in gele kleding – de kleur die de kerk de joden had toebedeeld. Ook kenmerkend is zijn rode haar, dat sinds de oudheid een slechte naam had. Tot in de nazitijd werden aan de…

LAAG VLIEGEN: De oudste en simpelste methode om je te verbergen is laag vliegen. Heuvels, bomen en hoge gebouwen blokkeren radar, maar de hindernissen vormen ook een dodelijke dreiging voor de piloot zelf. MISLEIDEN: Is verbergen niet mogelijk, dan kun je de vijand op een dwaalspoor brengen. In de Tweede Wereldoorlog brachten Britse vliegtuigen Duitse radarinstallaties in de war door repen aluminium uit te werpen, die op de radar op een doel ter grootte van een bommenwerper leken. HOOG VLIEGEN: Radar heeft een beperkt bereik. In de jaren 1950 kon Russische radar vliegtuigen boven de 20 km niet waarnemen. Het Amerikaanse Lockheed ontwikkelde het spionagevliegtuig U-2, dat vanaf 21 km hoogte foto’s nam van Russische bases. SNELLER VLIEGEN: Radar heeft geen waarde als het wapen niet kan raken wat het…

Twee maatschappijen bouwden de transcontinentale spoorlijn: Central Pacific Railroad begon in Californië, en Union Pacific Railroad trok vanaf de Mississippi naar het westen. Beide bedrijven wilden zo veel mogelijk rails leggen voordat de twee lijnen elkaar zouden ontmoeten in het binnenland van de VS: de regering betaalde per mijl. Het project was in 1869 voltooid toen de twee spoorlijnen in Utah met elkaar verbonden werden. Union Pacific had het makkelijkste traject over de prairie voor zijn rekening genomen en was dus de winnaar. De regering betaalde echter meer per mijl in de bergen en het rotsige terrein waar Central Pacific voornamelijk bouwde. Een mijl (1,6 kilometer) rails bracht 16.000 dollar in het laatje op de prairie, 32.000 dollar in de heuvels en 48.000 dollar in de bergen.…

Voorhoede kon in hinderlaag lopen Ingenieurs en houthakkers gingen vooruit om de route aan te geven. Het risico om een pijl of tomahawk in de rug te krijgen was groot, want de indianen wilden de indringers verdrijven. Explosies leidden tot steenlawines Tunnels werden met explosieven gecreëerd, maar bij elke ontploffing konden de arbeiders geraakt worden door stenen of bedolven worden. Later gebruikten ze nitroglycerine en dynamiet. Kruiwagen maakte rug kapot Met houwelen, schoppen en kruiwagens maakten de arbeiders de ondergrond vlak om er bielzen en rails op te kunnen leggen. Dat was funest voor hun rug. Rails braken botten Elk stuk rail woog 230 tot 320 kilo. Vijf man tilden het van een paardenkar en legden het op zijn plaats. Als er eentje struikelde, konden de voeten van de hele…

l000 In de vroege middeleeuwen dachten geleerden dat Jezus 1000 jaar na zijn geboorte zou terugkeren om het einde der tijden in te luiden: in het jaar 1000. 999 was dan ook een angstig jaar. Christenen trokken massaal naar Jeruzalem, waar Jezus zou verschijnen, en overal in Europa werd geplunderd, want veel misdadigers gingen ervan uit dat ze toch niet in de hemel zouden komen. Toen de zon op de eerste dag van 1000 gewoon was opgekomen, zei paus Sylvester II dat hij de mensheid met zijn gebeden had gered. l033 De monnik Rodulfus Glaber uit Bourgondië geloofde ook dat de aarde na 1000 jaar zou vergaan, maar dan gerekend vanaf de dood van Jezus. Glaber vond bewijs in de Openbaring van Johannes, waar staat dat Satan na 1000 jaar…

Na jaren van Bijbelstudie zag de Amerikaanse boer William Miller dingen in de Heilige Schrift die nog niemand waren opgevallen. Op basis van ingewikkelde berekeningen en de tekst van Daniël uit het Oude Testament wist hij te vertellen dat de aarde op 22 oktober 1844 ten onder zou gaan. Dan zou Jezus terugkeren en iedereen naar de hemel of de hel sturen. ‘Jezus zal weerkomen en allen met de juiste leer met zich meenemen. Hij zal iedereen belonen voor zijn werk,’ verkondigde Miller. Wie niet het juiste geloof had, wachtte een erger lot: ‘De aarde wordt met vuur gezuiverd, de werken van de mens worden vernietigd en de kwaden worden verbrand tot as.’ Millers profetie werd op borden afgedrukt en in kerken in de hele VS getoond. Ook via kranten…

De Jehova’s getuigen ontstonden in de jaren 1870 rond het geloof dat Jezus snel zou terugkeren en Gods rijk op aarde zou vestigen, waar alleen de juiste christenen mochten wonen. Volgens oprichter Charles Russell was de dag des oordeels heel dichtbij, en hij noemde 1874. Toen dat jaar voorbij was, zei Russell dat Jezus er al was en dat het een kwestie van tijd was voor hij zich bekend zou maken. De jaren 1878, 1881 en 1910 waren de volgende voorspellingen. Toen de Eerste Wereldoorlog in 1914 uitbrak, stond het als een paal boven water dat het einde nabij was. Maar er kwam een eind aan de oorlog, niet aan de wereld. Een nieuwe interpretatie van de Bijbel gaf aan dat 1925 het juiste jaar was. Patriarchen als Mozes en…

Wij associëren Wolfgang Amadeus Mozart met serieuze muziek en klassieke aria’s, maar destijds had hij radicale en gewaagde ideeën, vertelt de Noorse bas-bariton Håvard Stensvold. De zanger is opgeleid aan de Deense koninklijke opera-academie in Kopenhagen en zong de rol van Papageno in De toverfluit, die van Figaro en Don Giovanni, en Guglielmo in de opera Così fan tutte. ‘Mozart was innovatief en zijn tijd ver vooruit, vooral als het ging om de keuze van operathema’s,’ vertelt Stensvold. ‘In het verleden gingen opera’s over Griekse goden en mythische figuren, net als Mozarts vroege werken. Maar vooral nadat hij librettist Lorenzo da Ponte had ontmoet, bedacht Mozart dat hij zelf wel kon bepalen waar ze over zouden gaan. Hij ging opera’s schrijven over echte mensen, zoals Figaro en Don Giovanni.’ ‘Mozart…

Feliks Dzerzjinski had een rotsvast geloof in Lenin en zijn revolutie. Hij was geboren in Polen, maar had vanwege zijn revolutionaire ideeën 11 jaar in de gevangenissen van de tsaar doorgebracht. Toen hij in 1917 vrijkwam, sloot hij zich direct bij Lenin aan. Na zijn tijd in de gevangenis kende Dzerzjinski het repressieapparaat van de afgezette tsaar beter dan wie dan ook. Daarom liet Lenin hem een veiligheidsdienst opzetten. In zijn eerste jaar als leider van de Tsjeka at en sliep Dzerzjinski op kantoor, of hij reisde heel Rusland door om de plaatselijke Tsjeka-troepen te rekruteren en op te leiden – ook als het om ondervragingen en martelingen ging. Daar had Dzerzjinski na alle jaren in de gevangenis van de tsaar genoeg ervaring mee opgedaan. ‘Wij willen helemaal geen rechtvaardigheid.…

In de jaren 1950 was de volksgezondheid in de VS vooral een zaak van commerciële bedrijven en liefdadige instellingen. Dat gold ook voor de ontwikkeling van het poliovaccin. Dat werd bekostigd door het nationale fonds voor onderzoek naar kinderverlamming, dat donaties kreeg van particulieren en andere fondsen. Toen Jonas Salk in 1955 stralend van blijdschap aankondigde dat zijn vaccin werkte, werd alom aangenomen dat de autoriteiten er een flinke voorraad van in huis hadden. De regering bleek echter van mening dat ook de productie en distributie van het vaccin een particuliere aangelegenheid waren. Het nationale onderzoeksfonds had een voorraad van negen miljoen doses, die werd aangesproken. Het was niet genoeg voor groepsimmuniteit, maar wel om de jongste en kwetsbaarste kinderen te beschermen.…

Olifant Tuffi wilde geen ritjes meer maken In juli 1950 had een circusdirecteur in het Duitse Wuppertal een idee voor een publiciteitsstunt dat anders uitpakte dan gedacht. Hij reed met de olifant Tuffi door de stad om reclame te maken voor zijn circus. Omdat de reis heen en terug vrij lang was, besloot de directeur de zweeftrein van Wuppertal te nemen. De eerste keer ging het goed. Tuffi at de bloemen van een passagier op en plaste op de vloer van de trein, maar onderging het ritje verder gelaten. Toen het tweetal de tocht nog eens ondernam, had de vierjarige olifant echter genoeg van al die mensen in de gondel. Trompetterend rende het dier door de cabine, om dwars door de wand te breken. De passagiers keken met open mond…

De oude Egyptenaren waren dol op bavianen. Ze hielden ze als huisdier, en mummificeerden de dieren als ze stierven. Tot nu toe wisten onderzoekers niet waar de bavianen vandaan kwamen, want ze kwamen niet voor in Egypte. Volgens schriftelijke bronnen werden de apen geïmporteerd uit het land Poent, dat in het zuidoosten lag en een belangrijke handelspartner van Egypte was. Het probleem is alleen dat niemand wist waar Poent precies lag – tot nu. Nathaniel Dominy, primatoloog en hoogleraar antropologie aan Dartmouth College in New Hampshire in de VS, besefte dat hij Poent kon opsporen door de herkomst van de gemummificeerde bavianen te achterhalen. Hij deed strontiumanalyses op huidige bavianen uit 77 gebieden ten zuidoosten van Egypte. De resultaten vergeleek hij met analyses van zeven Egyptische gemummificeerde bavianen. Elk gebied…

Als opperbevelhebber van het Duitse leger had Adolf Hitler aan één centraal hoofdkwartier niet genoeg om de cruciale besluiten te nemen die voor de oorlogvoering vereist waren. Daarom bouwden de Duitsers voorafgaand aan elke grote veldtocht een zogeheten Führerhauptquartier (FHQ). Een FHQ moest dicht bij het front en bij een autoweg, spoorlijn of vliegveld liggen, zodat Hitler er snel kon komen. Ook moest de plek goed te camoufleren zijn. Daarom bevonden de meeste FHQ’s zich in het bos. Teams van duizenden mannen bouwden bombestendige bunkers, vergaderruimten, privévertrekken voor de staf en barakken voor de vele troepen die de Führer tijdens zijn verblijf aan het front beschermden. Voordat Hitler een FHQ betrok, werden er prikkeldraad en mijnen aangebracht. Voor de communicatieruimte legden genietroepen talrijke telefoonkabels. In totaal zijn er in de…

Het symbool voor mannen is een cirkel met een schuine pijl, dat voor vrouwen een cirkel met een kruis eronder. Deze tekens komen uit de astrologie, waar ze de planeten Mars en Venus aanduiden. De symbolen hebben hun oorsprong in de Romeinse tijd en zijn verbonden met de goden Mars en Venus. Het teken voor Mars verbeeldt de god van de oorlog: de cirkel staat voor zijn schild en de pijl voor zijn speer. Het teken voor de liefdesgodin Venus is een handspiegel, die ze in de Romeinse mythologie vaak vastheeft. In de 18e eeuw gebruikte de Zweedse botanicus Carl Linnaeus de symbolen in zijn boeken om het geslacht van planten aan te duiden. Later werden het algemene symbolen voor man en vrouw. ASTRONOMISCHE TEKENS: Zon. In het oude Egypte…

Het is niet precies bekend waarom het Arabisch en andere Semitische talen van rechts naar links worden gelezen. Mogelijk ligt de oorzaak in de schrijfwijze. De oudste Semitische teksten zijn 4000 jaar oude inscripties, en met hamer en beitel is het voor rechtshandigen het makkelijkst om vanaf rechts te ‘schrijven’. De Latijnse letters die we in het Westen gebruiken, zijn gebaseerd op het Griekse alfabet. De oude Grieken schreven tot circa 500 v.Chr. van rechts naar links, of beurtelings een regel van rechts en van links. Dat de Grieken later van links naar rechts gingen schrijven, kan komen doordat de pen of griffel in gebruik kwam. Wie rechts is en daarmee van rechts naar links schrijft, loopt kans de tekst met de rug van de hand uit te vegen. Als…

Historici schatten dat de Tweede Wereldoorlog de strijdende partijen in totaal 1000 tot 2000 miljard dollar heeft gekost. Dat komt overeen met 29,4 biljoen dollar nu ofwel 24 biljoen euro. Daarmee had de metrolijn in Amsterdam 8000 keer kunnen worden aangelegd. Ongeveer een kwart van die enorme rekening werd betaald door de VS. Dit land vormde zijn economie om voor de oorlogsproductie en bouwde onder meer 2.470.000 legervoertuigen en maar liefst 17.400.000 kanonnen en geweren. Toen de kosten op hun hoogst waren, in 1944, besteedde de Amerikaanse staat wel 79 procent van het BNP aan de oorlog. Door de behoefte aan arbeidskrachten voor de oorlogsproductie daalde de werkloosheid bovendien van 14,6 procent in 1940 tot 1,9 procent in 1945. De Tweede Wereldoorlog is daarmee het duurste militaire conflict ooit en…

Tussen 1419 en 1434 wonnen Tsjechische rebellen in het koninkrijk Bohemen diverse slagen tegen de Rooms-Duitse keizer Sigismund. De rebellen heetten hussieten, naar hun geestelijk leider, de theoloog Johannes Hus. Deze wilde dat preken in het Tsjechisch gehouden werden en dat de Duitse elite van Bohemen geen hoge ambten meer kon kopen. Sigismund stuurde ridders van de Duitse Orde naar Praag om de opstandelingen een lesje te leren, maar dankzij hun vindingrijke generaal Jan Žižka wonnen de hussieten de ene slag na de andere. Hun baanbrekende tactiek was gebaseerd op wagenburchten, mobiele forten. De wagens werden in een defensieve cirkel dicht bij het slagveld opgesteld, met de hussieten en hun artillerie veilig in het midden. De artillerie nam de vijanden onder vuur en dwong ze tot een aanval, maar zodra…

1 Noren verlaten hun hut 27 februari, 20.00 uur: De commando’s laten hun hut achter zich en trekken naar Vemork. Skiën is onmogelijk door een gierende sneeuwstorm, en na een half uur doen de mannen hun ski’s af en lopen ze verder door de sneeuw. ‘Het kwam tot ons middel,’ vertelde Rønneberg. 2 IJsbrug over de rivier 27 februari, 22.00 uur: De Noren komen bij de diepe kloof. Als ze er via het noorden in zijn afgedaald, moeten ze de rivier de Måna over, die op een paar plaatsen een ijslaagje heeft. Heel behoedzaam schuifelen ze een voor een over het ijs in de hoop dat het hun gewicht kan dragen. 3 Omhoog langs de rotswand 27 februari, 22.10 uur: De zuidelijke wand van de kloof is steil, en door…

Het Evangelie van Judas is wel een antibijbel genoemd. Is het dat ook? Jesper Hyldahl: ‘Gnostici verdedigen de Bijbel. Het is daarom niet juist om het Judas-evangelie een “antibijbel” te noemen. Oké, puur vanuit een niet-gnostisch oogpunt bekeken lijken veel gnostische teksten het Oude en Nieuwe Testament tegen te spreken. Maar gnostici zelf gebruiken hun teksten om een betekenishorizon te creëren, die juist helpt om de Bijbelse teksten betekenis te geven.’ Zijn er punten waarop christenen het eens kunnen worden met gnostici? Hyldahl: ‘Ze zijn het op diverse punten eens, maar we letten vooral op de verschillen. Beide partijen geloven dat de wereld zijn oorsprong vindt in God en dat Christus door God gezonden is en op aarde heeft geleefd om de verloren mens te verlossen. Maar als je op…

Terwijl 3 miljoen Amerikanen op het slagveld stonden, begon de aanleg van de transcontinentale spoorlijn. Door de oorlog was er een tekort aan arbeiders, maar gelukkig voor de spoorwegmaatschappijen was het crisis in Ierland en China. Daardoor konden er goedkope arbeiders naar het Wilde Westen gelokt worden. De instroom van Ieren was ruim 10 jaar eerder begonnen, toen hun land van 1845 tot 1849 was getroffen door de aardappelziekte. Voordat de spoorlijn voltooid was, hadden 2,4 miljoen Ierse boeren zich in de VS gevestigd. Duizenden van hen gingen aan de slag voor Union Pacific, dat van oost naar west aan de spoorlijn werkte. In Californië huurde Central Pacific talloze Chinezen in die een beter bestaan wilden. De Chinese bevolking was zo hard gegroeid dat er te veel monden te voeden…

Het vroege christendom kende talloze apocalyptische sekten. De leden wachtten tot Jezus zou terugkeren om een paradijs op aarde te vestigen, waar alleen zij in zouden komen. Een populaire profeet was Montanus, die beweerde met de Heilige Geest te kunnen spreken. Halverwege de 2e eeuw liet de Heilige Geest via hem weten dat de laatste dag zou vallen in het 172e jaar na de geboorte van de Verlosser. Jezus zou terugkeren en van de Turkse stad Pepuza een nieuw, heilig Jeruzalem maken. Montanus en zijn volgelingen vestigden zich in de stad. Ze baden de hele dag door, vastten dagenlang en zagen af van seks. Zo waren ze puur genoeg voor Jezus. Gods zoon vertoonde zich niet, maar de leden bleven overtuigd. Montanus had zich alleen in het jaar vergist. ‘Ik…

In 1419 voorspelde de Tsjechische priester Václav Koranda dat de dag des oordeels in februari 1420 zou vallen. Hij was leider van de taborieten, en droeg de leden van deze sekte op die maand thuis te blijven terwijl alle zondaars zouden worden omgebracht: ‘Op die dag zullen we opstaan en alle anderen dood aantreffen met hun neus omhoog.’ Toen 1420 voorbij was, verkondigde de priester dat de sekte Jezus een handje moest helpen door de wereld met geweld te ontdoen van zondaars: ‘De taborieten zijn een leger dat in opdracht van God al het kwaad zal uitbannen.’ De sekteleden staken duizenden mensen neer en brandden huizen en kloosters plat. Toen Jezus zich nog steeds niet liet zien, ging de sekte ten onder aan geruzie. 10 jaar later werden de laatste…

Begin jaren 1950 kreeg de Amerikaanse huisvrouw Dorothy Martin verontrustende boodschappen door over een vloedgolf. De ramp zou op 21 december 1954 heel Noord-en Zuid-Amerika treffen. Volgens Martin kwamen de berichten van de onbekende planeet Clarion. Ruimtewezens konden met haar communiceren als ze in een trance was, en ze schreef hun boodschappen op. Gelukkig zeiden de wezens ook dat een ufo haar zou komen redden. De huisvrouw overtuigde meerdere mensen dat de aarde verloren was en begon zo de sekte The Seekers. Op 21 december stond de groep om middernacht in de achtertuin van Martin, maar de ufo kwam niet opdagen en de vloedgolf bleef ook uit. Een paar weken later viel de sekte uiteen. Martin werkte tot haar dood in 1992 als helderziende.…

Het klinkt als een klassieker. In 1883 wordt Gabrielle Bonheur Chanel geboren in het stadje Saumur in Midden-Frankrijk. Haar moeder sterft als ze 12 jaar oud is. Haar vader, een dronkelap, laat vijf kinderen achter in een weeshuis en een armenhuis. Ze zien hem nooit meer terug. Gabrielle groeit op, leert naaien, gaat naar Parijs en zet een mode-imperium op. Met haar kleding, haar extravagante levensstijl en haar beroemde minnaars wordt Gabrielle – als Coco Chanel – een van de beroemdste Franse vrouwen ooit. Gabrielle werkt haar hele leven hard en vecht zich een weg uit de armoede die haar lot leek te zijn. Ze groeit uit tot een levende legende in de modewereld, maar persoonlijk leed overschaduwt de vreugde in het leven van Coco Chanel. Zang en dans lopen…

Vanaf de middeleeuwen waren de samoerai een bepalende factor in de Japanse geschiedenis. Toen de keizer rond het jaar 1000 zijn macht verloor, vormden krijgsheren lijfwachten en milities met de samoerai om een machtsstrijd uit te vechten. In het begin hadden deze elitekrijgers niet het aanzien dat ze later zouden krijgen. Het woord ‘samoerai’ betekent dan ook ‘dienaar’. Later vormden de samoerai een krijgersklasse met veel status, en ze leefden volgens een strenge code, de bushido. De titel werd van vader op zoon overgedragen. De bushido bepaalde het dagelijkse leven en de keuzes van de samoerai. Het belangrijkste was hun loyaliteit aan hun meester en andere samoerai, maar ook geestelijke balans en een koele doodsverachting. Alleen samoerai mochten wapens dragen. Hun zwaard, katana, zou zelfs de ziel van de samoerai…

Volgens de meeste onderzoekers was voor een vaccin een levend, maar verzwakt virus nodig. Salk was het daar niet mee eens. Zijn poliovaccin werkte met een ‘gedeactiveerd’ virus. Dat kon zich niet vermenigvuldigen, maar was nog wel in staat het immuunsysteem aan te zetten tot de aanmaak van antistoffen. Het virus werd gedeactiveerd met formaline. Salk testte de methode echter alleen in het klein en ging ervan uit dat hij de schaal kon vergroten zonder dat dat gevolgen had. Maar de bestrijding van grote hoeveelheden poliovirus kostte meer tijd dan Salk dacht. Hierdoor kon het vaccin levende virussen bevatten. Zeven factoren leidden tot een catastrofe: Vaccin werd met gevaarlijk virus gemaakt Er zijn drie soorten polio, die allemaal uit een aantal stammen bestaan. Salk verwerkte alle drie in zijn vaccin.…

Na drie jaar zwoegen vonden Chinese archeologen het definitieve bewijs dat een graf in de stad Luoyang in de provincie Henan in Oost-China het stoffelijk overschot van een keizer bevat. In het graf troffen ze een stenen vat aan met een diameter van 60 centimeter. Er staat een datum op die overeenkomt met 180 n.Chr. ‘Door de combinatie van de bestaande documenten over de locatie van het keizersgraf en deze ontdekking zijn we vrijwel zeker dat dit het graf is van keizer Liu Zhi,’ zegt opgravingsleider Wang Xianqiu tegen staatspersbureau Xinhua. Volgens hem is het vat door Liu Zhi’s opvolger Liu Hong in het graf geplaatst. Liu Hong bouwde namelijk een mausoleum voor zijn voorganger. Keizer Liu Zhi – ook bekend als keizer Huan van de Han-dynastie – regeerde van…

Het Rode Kruis heeft als logo een ‘omgekeerde’ Zwitserse vlag – die heeft een wit kruis op een rode achtergrond. Het is waarschijnlijk ontworpen ter ere van de Zwitser Jean-Henri Dunant, die in 1863 het initiatief nam voor de stichting van de humanitaire organisatie. Vier jaar eerder was Dunant getuige van de Slag bij Solferino tussen Frans-Italiaanse en Oostenrijkse troepen, waarbij circa 6000 soldaten sneuvelden en er 25.000 gewond raakten. Tot zijn ontzetting zag Dunant dat niemand iets deed om de gewonden te helpen, ze werden gewoon achtergelaten. Hij riep omwonenden op om de gewonden te helpen, ongeacht aan welke kant deze vochten, en betaalde de medicijnen, het verband en de tenten uit eigen zak. Na de veldslag schreef de Zwitser een boek over zijn ervaringen en sprak hij militairen…

Verbiests speelgoed Om de Chinese keizer te imponeren, bouwde de Belg Ferdinand Verbiest een auto die via stoom op een scheprad een aandrijfas op gang bracht. VERBIEST 1679 Cugnots legervrachtwagen De Fransman Nicolas-Joseph Cugnot wilde een vrachtauto maken voor zware artillerie. Zijn auto was de eerste met een zuigermotor op stoom. CUGNOT 1769 Dobles snelheidsduivel Tot aan 1931 bleven de gebroeders Doble in de VS stoomauto’s doorontwikkelen en verfijnen. Hun Steamer Coupe haalde 140 km/h. DOBLE 1925 Ja, de auto-industrie heeft lang stoom gebruikt. Zo liepen 485 van de 909 auto’s die de VS in 1902 registreerden op stoom. In de 17e eeuw waren er al experimenten met kleine stoomvoertuigen, maar pas in de jaren 1880 verschenen er in serie geproduceerde stoomauto’s op de Europese en Amerikaanse wegen. Stoomauto’s profiteerden…

In de jaren 1970 vonden Egyptische boeren het Evangelie van Judas in een grot, maar pas zo’n 30 jaar later kregen conservators toestemming om de beschadigde papyri te redden. De boeren verkochten het evangelie aan een antiquair in Caïro, Abdallah Arian, die het jaren probeerde door te verkopen voor 3 miljoen dollar. Dat lukte niet in Egypte of Europa. Hij vloog naar de VS op zoek naar klanten, maar zonder succes. Gefrustreerd huurde hij een kluis bij de Citibank op Long Island bij New York. 16 jaar lang lag de codex in de kluis te vergaan. Toen kreeg Arian een aanbod van de Zwitserse antiquair Frieda Nussberger-Tchacos, die 200.000 dollar wilde neertellen. Hoewel de papyri in slechte staat waren, verkocht ze ze in 2000 door aan papyrushandelaar Bruce Ferrini in…

Tijdens de Jom Kippoeroorlog in 1973 lijdt Israël zware verliezen. In drie dagen tijd halen Egypte en Syrië wel 49 Israëlische vliegtuigen neer. In luchtduels zijn de Israëliërs superieur, maar de verliezen zijn het gevolg van een nieuw wapen waar de Arabieren over beschikken: luchtdoelraketten. Die zijn op voertuigen gemonteerd en worden telkens verplaatst naar een nieuwe positie, waar de effectieve radarsystemen Israëlische jachtvliegtuigen op weg naar het front volgen. Een raket vliegt op de jagers af en schiet ze neer. De VS zijn niet blij met de berichten uit het oorlogsgebied. De Jom Kippoeroorlog is namelijk niet alleen een conflict tussen Israël en zijn buurlanden, maar ook een krachtmeting tussen Russisch en Amerikaans oorlogsmaterieel, en het ziet er niet goed uit voor de VS. Als de Koude Oorlog warm…

De Amerikaanse regering strooide met geld om de transcontinentale spoorlijn te bekostigen. Voor inhalige zakenlui was dat een verleiding die ze niet konden weerstaan. Central Pacific loog in de rapporten die meldden hoeveel mijl spoor er was gelegd, maar dat waren kwajongensstreken vergeleken bij wat Thomas Durant van Union Pacific uithaalde. De regering had bepaald dat niemand voor meer dan 200.000 dollar aan aandelen in Union Pacific mocht bezitten, maar Durant kreeg veel meer in handen via stromannen, waardoor hij de macht kon grijpen. Vervolgens huurde hij een ander bedrijf in, Crédit Mobilier, om het spoor te leggen. Bijna niemand wist dat dat bedrijf van Durant en een paar andere gehaaide zakenlui was. Union Pacific betaalde een veel te hoge prijs van 94 miljoen dollar (ruim een miljard euro nu)…

Corruptie, grote groepen schrijvers en ongehoorzame kinderen waren voor de Soemeriërs tekenen dat hun dagen geteld waren. De vroegste onheilsprofetie die historici kennen, werd rond 2800 v.Chr. in een Soemerische steentablet gekerfd. ‘Onze aarde is in haar laatste dagen en is in verval. Omkoping en corruptie tieren welig, kinderen luisteren niet meer naar hun ouders en alle mannen willen alleen nog schrijven. Het staat vast dat we op het einde van de wereld afkoersen,’ staat er te lezen. De Soemeriërs overleefden echter nog 1000 jaar. Hun beschaving ontstond al rond 4500 v.Chr. en is daarmee de vroegst bekende in Mesopotamië in het huidige Irak. Nadat de Soemerische stadstaten waren ingelijfd door het sterke Akkadische Rijk, en dit op zijn beurt ten onder ging, werd het van kwaad tot erger. De…

In 1499 becijferde de Duitse astronoom Johannes Stöffler dat meerdere planeten op 20 februari 1524 op één lijn zouden staan met het sterrenbeeld Vissen. Volgens hem zou dat tot stortregens leiden, die een vloedgolf van Bijbelse proporties zouden veroorzaken. Stöffler verspreidde duizenden pamfletten over zijn profetie in Europa, en al snel raakten de mensen in paniek. Scheepsbouwers beleefden gouden tijden; zo liet de Duitse graaf Von Iggelheim op de Rijn een ark van drie verdiepingen bouwen. De dag vóór de vloedgolf regende het een beetje en braken er vechtpartijen uit om een plekje op de ark. 100 mensen werden vertrapt, en de graaf zelf werd gestenigd toen hij de panische menigte probeerde tegen te houden. In Londen, waar de vloedgolf zou beginnen, trokken 20.000 mensen de heuvels rond de stad…

Voor de zogenoemde oudgelovigen was tsaar Alexis I de antichrist zelf. Hij eiste namelijk dat zijn onderdanen een kruisje sloegen met drie vingers in plaats van twee, zoals de traditie voorschreef in Rusland. Zo’n heidens gebruik zou tot de ondergang van de wereld leiden. De oudgelovigen weigerden en sloten zichzelf thuis of in de kerk op. Als de soldaten van de tsaar hen kwamen arresteren, staken ze het gebouw in brand en gingen ze in vlammen op om hun ziel zuiver te houden. 20.000 mannen, vrouwen en kinderen verbrandden. De tsaar hield voet bij stuk, en nu zijn er bijna geen oudgelovigen meer.…

Mozarts concurrent Antonio Salieri (1750-1825) was dirigent aan het keizerlijk hof in Wenen en een van de meest gevierde componisten van die tijd. De verdenking viel als eerste op hem vanwege aantijgingen van Mozarts weduwe. Zou hij zich bedreigd hebben gevoeld door Mozarts talent? Assistent en rivaal Franz Süssmayr (1766-1803) was Mozarts assistent. Mogelijk had hij een affaire met Constanze Mozart en raakte zij zwanger van Süssmayr. In de zomer van 1791 gingen ze samen naar het kuuroord Baden. Heeft de assistent Mozart vermoord om Constanze voor zich alleen te hebben? Een jaloerse echtgenoot Franz Hofdemel (?-1791), ambtenaar in Wenen, was getrouwd met de 23-jarige Magdalena, die pianoles van Mozart had. Volgens geruchten hadden die twee een affaire. Heeft de jaloerse echtgenoot de componist vergiftigd? Feit is dat hij de…

Antonio Salieri: De verdenking viel al gauw op Salieri. Als 73-jarige zei hij hierover: ‘Ik verzeker u op mijn erewoord dat er geen waarheid schuilt in de absurde geruchten. U weet wel wat ik bedoel – dat ik Mozart zou hebben vergiftigd.’ Salieri hoefde niet jaloers te zijn, want tijdens zijn leven had hij meer succes dan Mozart. Franz Hofdemel: Of hij Mozart er echt van verdacht een affaire te hebben met zijn jonge vrouw is onbekend, maar Beethoven zou later hebben geweigerd te spelen voor Magdalena Hofdemel ‘omdat ze de minnares van Mozart is geweest’. Hofdemel zat aan de grond en was depressief, wat zijn zelfmoord zou kunnen verklaren. Franz Süssmayr: Een affaire met de zwangere Constanze in het kuuroord in 1791 is onwaarschijnlijk. Ze hield ook geen contact…

Coco Chanel behaalde haar grootste succes met parfum Nº 5, dat in 1921 werd geïntroduceerd. Het was een revolutie in de parfumproductie. Nº 5 bestond uit een combinatie van natuurlijke geuren en synthetische aldehyden en vond al snel gretig aftrek. ‘Ik wilde vrouwen een kunstmatig parfum geven,’ legde Coco Chanel uit. Parfummaker Ernest Beaux maakte een reeks geurmonsters voor Chanel, waaruit ze de vijfde koos, ‘nummer 5’. De fles, die Coco Chanel zelf ontwierp, was verfrissend eenvoudig, want parfums werden vaak verkocht in flesjes met veel tierelantijnen. Na Nº 5 werd het standaard om een geur te introduceren bij een nieuwe collectie.…

Als ervaren viroloog is Bernice E. Eddy wel gewend dat tests niet altijd verlopen zoals verwacht. Toch staat ze even te kijken als ze op 30 augustus 1954 een monster bestudeert onder de microscoop. Eddy is ingehuurd door de Amerikaanse zorgautoriteiten om de kwaliteit te onderzoeken van een nieuw poliovaccin, dat onlangs in productie is genomen door het Cutter-laboratorium in Berkeley in Californië. Een paar dagen eerder heeft ze het vaccin toegediend aan een aantal apen, en de uitkomst van die proef is verrassend. Meerdere proefapen kregen korte tijd na de injectie met het vaccin last van verlammingsverschijnselen. Om te achterhalen hoe dat komt, heeft ze een monster van de ruggengraat van een van de gevaccineerde apen onder de elektronenmicroscoop gelegd. Eddy verstijft als ze opeenhopingen van bolvormige deeltjes bespeurt…

DTP-VACCIN: In 1982 beweert een Amerikaanse tv-documentaire getiteld Vaccine Roulette dat het DTP-vaccin tegen difterie, tetanus en polio zeer schadelijk is voor kinderen. BMR-VACCIN: In 1998 schrijven 12 wetenschappers in het tijdschrift The Lancet dat het vaccin tegen bof, mazelen en rodehond tot autisme kan leiden. 10 van hen kwamen later tot inkeer. HPV-VACCIN: In 2012 beweren antivaxers dat het vaccin tegen baarmoeder halskanker chronische pijn en vermoeidheid kan veroorzaken. Grote onderzoeken ontkrachten dit. POLIOVACCIN: Vanwege geruchten uit Pakistan dat het poliovaccin kinderen ziek maakt, zien sommige ouders er sinds 2019 van af. Dit leidde tot nieuwe gevallen van de ooit uitgeroeide ziekte.…

JERMAIN WESLEY LOGUEN Leefde: 1813-1872. Nationaliteit: Amerikaanse. Was: Schrijver, activist en bisschop van een methodistenkerk. Wapenfeiten: Hij opende scholen voor zwarte kinderen in de staat New York en ssttrreeeedd vvoooorr aaffsscchhaaffffiinngg vvaann ddee ssllaavveerrnniijj.. SARAH LOGUE Leefde: 1783-1866. Nationaliteit: Amerikaanse. Was: Echtgenote van de plantageeigenaar Manasseth Logue. Wapenfeiten: Sarah Logue is alleen bekend vanwege de brief aan haar vroegere slaaf Jermain Wesley Loguen. Maury, Tennessee, VS, 20 februari 1860 Aan Jarm Ik pak nu mijn pen om u een paar regels te schrijven en u te laten weten hoe het met ons gaat. Ik ben kreupel, maar kan nog steeds enigszins uit de voeten. De rest van de familie maakt het goed. Met Cherry2 gaat het zoals gewoonlijk. Ik schrijf om u op de hoogte te stellen van de situatie…

Vipmedia heeft sinds kort een eigen digitaal-lezenapp: VIPKIOSK. In deze kiosk vind je naast je favoriete magazine Historia ook andere magazines op het gebied van voeding, tuinieren, wetenschap, wonen, huisdieren en duiken. Abonnees lezen met hun abonneenummer Wetenschap in Beeld helemaal gratis, maar je kunt ook een ALL YOU CAN READ-abonnement nemen. Je betaalt dan € 3,99 per maand met een speciaal introductie-aanbod van slechts € 0,99 voor de eerste maand. OF GA NAAR VIPMEDIA.NL/DIGITAAL Het abonnement is tot wederopzegging. Opzeggen van het abonnement is eenvoudig en kan per maand. NU: EERSTE MAAND € 0,99 GRATIS VOOR ABONNEES…