Inhoudsopgave van Editie 3 - 2021 - Historia

Het is iets waar we ons op de redactie steeds weer over verkneukelen: het verzinnen van de jaarlijkse aprilgrap. Ik ben nog steeds trots op ‘Foppe Grollema’, die ik ooit opvoerde als brenger van het nepnieuws over Arabieren in Friesland in de 10e eeuw. Want er moet wel een kleine vingerwijzing in zitten. Maar de aprilgrap is natuurlijk veel ouder dan Historia. Vanaf pagina 26 kun je lezen hoe de mensen elkaar in vroeger tijden voor het lapje hielden. Nederland en Belgie…

PERU | Offers Volgens Canadese onderzoekers begroeven Inca’s in Peru 500 jaar geleden vijf lama’s levend. De dieren werden gevonden bij opgravingen in Tambo Viejo, 800 kilometer ten zuiden van Lima. De lama’s waren versierd met kleurrijke koorden en zijn kennelijk niet gedood voordat ze in het graf belandden. ‘Ik kan niet bewijzen dat ze levend zijn begraven, maar het ziet er wel sterk naar uit,’ zei een van de deelnemers aan de opgraving, archeoloog Lidio Valdez van de universiteit van Calgary in Canada. Voor de Inca’s waren lama’s niet alleen essentieel als vervoermiddel en voedsel, ze werden ook als heilig beschouwd. De Spanjaarden maakten gewag van religieuze feesten waarbij de Inca’s honderden lama’s aan hun goden offerden. De keel van de dieren werd doorgesneden en ze werden geslacht en…

EUROPA | Strijd om het bestaan Geleerden vragen zich al tientallen jaren af of de Neanderthaler en de moderne mens vreedzaam zij aan zij leefden of elkaar bevochten. De Britse evolutionair bioloog Nicholas Longrich neigt naar het laatste. In een nieuw artikel stelt hij dat een langdurige oorlog de Neanderthalers de das omdeed. Volgens Longrich is een oorlog de beste verklaring voor het feit dat Homo sapiens, de moderne mens, er 100.000 jaar over deed om Europa te bereiken. De mens trok 200.000 jaar geleden weg uit Afrika, maar toen zaten de Neanderthalers al honderdduizenden jaren in het Midden-Oosten. Ze kenden het als hun broekzak, konden goed jagen en met hun gespierde lichaam waren ze geboren krijgers. Tussen 125.000 en 30.000 v.Chr. woedde er een oorlog om de beste jacht-velden,…

In september 1793 brak in Frankrijk een donkere tijd aan, die later bekend is geworden als de Terreur. Een paar jaar eerder, in 1789, waren de Fransen in opstand gekomen tegen de koning en de aristocratie en was er een revolutie uitgebroken die tot een nieuwe republiek had moeten leiden, waarin iedereen gelijk en vrij was. Maar al na korte tijd raakten de revolutionairen onderling slaags. In de zomer van 1793 sloeg de vlam in de pan en braken er felle gevechten uit in verschillende steden. Op 17 september nam de Nationale Conventie een decreet aan dat tot een bloedbad leidde. De nieuwe leider, Maximilien de Robespierre, kreeg de vrije hand om een klopjacht te openen op iedereen die tegen de revolutie zou zijn. Het gevolg was dat zo’n 500.000…

De laatste kruistocht met de zegen van de paus vond in 1487 plaats. Het doelwit waren de waldenzen: een christelijke sekte die in het grensgebied van Frankrijk en Italië leefde. De beweging ontstond in de 12e eeuw, en de leden zagen armoede als een nastrevenswaardig christelijk ideaal en leidden een ascetisch leven. Kort na het ontstaan werd deze afsplitsing van het christendom in de ban gedaan door de katholieke kerk en veroordeeld als ketters, onder meer omdat de leiders de Bijbel zelf hadden vertaald en predikten zonder toestemming van de kerk. Daarmee begon een eeuwenlange vervolging. Eind 15e eeuw wilde de paus van de kleine sekte af en riep hij op tot een kruistocht. De waldenzen trokken de Alpen in en bevochten de pauselijke troepen vanaf de rotsen. Ondanks de…

1 Met de speedboot De aanval zou geopend worden door elitetroepen uit Sturmboote (speedboten). Die zouden met hoge snelheid aankomen en kleine bruggenhoofden vestigen. Vaartuigen met rookmachines moesten een rookgordijn leggen langs de kust om de invasiemacht te verbergen. 2 Rivierboten op zee De invasiemacht zou met 2000 rivierboten worden vervoerd. Slechts 800 daarvan waren gemotoriseerd; de rest moest worden gesleept. Het escorte bestond o.a. uit speciaal ontwikkelde catamarans, Siebelfähren, die met hun geschut het leger moesten beschermen tegen kustartillerie en vliegtuigen. 3 Landingen met parachutes Terwijl soldaten ten zuiden van Dover aan land gingen, moesten troepen van de 7e Luchtlandingsdivisie ten noorden ervan landen en de stad helpen veroveren. 4 Zege binnen een maand Als alles volgens plan verliep, zou er na 10 tot 14 dagen een bruggenhoofd zijn…

Zo’n 50 Chinese immigranten liggen in de benauwde slaap zaal van Hotel Globe, een soort herberg waar armen voor 10 cent per nacht een kamer kunnen huren. Op 6 maart 1900 ligt een jonge Chinees al een tijdlang te woelen van de pijn, maar even na middernacht beweegt hij ineens niet meer. Zijn buurman maakt zich na een poosje zo veel zorgen dat hij poolshoogte gaat nemen. Tot zijn grote schrik ziet hij bloederig schuim rond de lippen van zijn landgenoot, wiens huid bleek en koud is. Er is geen twijfel mogelijk: de man is dood. De nachtwaker wordt erbij geroepen, en die ziet op zijnlijst dat het lichaam van de 44-jarige Chinees Chick Gin is. Korte tijd later halen de gezondheidsautoriteiten het lichaam op voor onderzoek. Al vroeg de…

Edmund Campion ligt languit op een draagbaar van wilgenhout. De vele toeschouwers die zijn toegestroomd, maken de katholieke priester uit voor rotte vis terwijl hij door de smerige straten van Londen wordt gedragen op weg naar zijn terechtstelling. Het is 1 december 1581, en Campion is veroordeeld voor hoogverraad van de Engelse koningin Elizabeth I. Zijn laatste uur heeft geslagen. Campion krijgt de strop om zijn nek en wordt opgeknoopt aan de beruchte galg Tyburn Tree, die al vele slachtoffers heeft gemaakt in de regeringstijd van Elizabeth. Maar zijn lijden is nog niet ten einde. Terwijl Campion nog ademt, wordt hij neergehaald en aan de voet van de galg neergelegd. De beul snijdt zijn buik open, haalt zijn ingewanden eruit en snijdt zijn genitalien af. Campion leeft lang genoeg om…

Ook buiten Stockholm moest de Zweedse adel boeten voor de steun aan de opstand tegen Christiaan II. Het geweld sloeg zelfs over naar het Zweedse Finland, waar een oom van Christina Gyllenstierna en een leenheer werden gedood. In het Zuid-Zweedse Vadstena werden de twee boerenleiders en Sture-aanhangers Sven Hök en Peder Smed gevierendeeld, een zeer vernederende executiemethode. En in Jönköping werden de adellijke gebroeders Ribbing en hun personeel terechtgesteld. Ook hun kinderen betaalden de hoogste prijs voor het verzet van hun vaders. Volgens een twijfelachtige Zweedse bron vroeg het zoontje van vijf van een van de broers de beul goed op te letten dat hij geen bloed op zijn hemd kreeg, want dan zou hij slaag krijgen van zijn moeder. De beul was zo ontroerd dat hij de bijl weglegde,…

De bloedige gebeurtenissen op het marktplein van Stockholm 500 jaar geleden zijn nog steeds voelbaar in de Zweedse hoofdstad. De gevel van het zogeheten Schantzska-huis aan het marktplein zou rond 1650 voorzien zijn van 82 witte stenen, die naar verluidt voor de 82 slachtoffers staan. De Stockholmers geloven dat de zielen van de doden rust hebben zolang de stenen op hun plaats blijven. Maar als ze worden verwijderd, dan zullen ze komen spoken in Stockholm. Er zijn echter geen bronnen die erop wijzen dat het aantal witte stenen – in werkelijkheid 86 – verwijst naar het bloedbad of de slachtoffers. Volgens een ander bijgeloof komt er bloed tevoorschijn op de straatstenen van Stockholm als het op 9 november’s avonds regent – net als op de onheilsnacht 500 jaar geleden.…

1 Staaldraad knippen Met een sterke schaar knipt de arbeider een stuk staaldraad voor twee naalden van een rol. De draad is krom door het opwikkelen, en de arbeider maakt hem recht door hem in een oven te verhitten en vervolgens te bewerken met een platte ijzeren staaf. 2 De punt scherp slijpen Een slijper spitst beide uiteinden van de staaldraad met behulp van een snel draaiende slijpsteen. Een ervaren slijper kan tot 100 draden tegelijkertijd slijpen. Daarna worden de stukken draad gespoeld en boven het vuur gedroogd. 3 Een gaatje maken voor het oog Een arbeider plaatst de draden tussen twee zuigers in een pers. De zuigers kloppen het midden plat en vormen de kop van de naald. Op een andere drukpers brengt de arbeider de gaatjes aan voor…

Ruim 20 jaar voordat de Man van Tollund opdook in Bjældskovdal, vonden turfstekers op zo’n 120 meter afstand een ander veenlijk. Dat verkeerde echter in zeer slechte staat en werd nooit uit de grond gehaald. 11 jaar later, in 1938, dook er nog een veenlijk op. Het bleek om een jonge vrouw te gaan, die nu bekend is als de Vrouw van Elling. Het is niet ondenkbaar dat er nog meer lichamen in het veengebied lagen voordat er vanaf de jaren 1870 volop turf werd gestoken. Op het hoogtepunt produceerde een van de grootste ‘turfbaronnen’ van de streek zo’n 25 miljoen briketten per jaar. Niet alle veenlijken blijven goed bewaard, en ze zijn soms moeilijk te identificeren. Er kunnen er dan ook best een paar in turfbriketten zijn verwerkt en…

Zijn hele leven had Nobel last van melancholie en eenzaamheid. Daarom probeerde hij zijn hersenen bezig te houden met het zoeken van oplossingen voor technische problemen. ‘Als ik 300 ideeën per jaar krijg en er eentje bruikbaar is, ben ik blij,’ schreef Nobel aan een vriend. Van de 87 patenten die hij in Zweden en Engeland kreeg, waren er 58 voor wapens en explosieven. Nobel had overal een oplossing voor Gasmeter Halverwege de 19e eeuw verschenen er gasfornuizen en lampen op aardgas. In 1875 nam Nobel patent op een gasmeter waarop eenvoudig af te lezen was hoeveel aardgas een huishouden had verbruikt. Kunstmatig rubber In 1893 nam Nobel patent op de productie van kunstrubber, dat goedkoper was dan het natuurproduct uit Azië. Nobels uitvinding kon bovendien tegen chemische schoonmaakmiddelen. Dynamiet…

GOED Langdurige bouwprojecten bekort Dynamiet werd populair in de bouw en werd bijvoorbeeld toegepast tijdens de aanleg van de eerste metro ter wereld in Londen in de jaren 1860. Het explosief kwam ook van pas bij het Suezkanaal. De aanleg daarvan was in 1859 begonnen, maar het laatste jaar kwam de vaart erin dankzij dynamiet. Het kanaal was in 1869 voltooid. Goedkoop Nobels springstof was goedkoper dan buskruit. Omdat dynamiet effectiever was, bijvoorbeeld bij de aanleg van een tunnel, was er minder van nodig dan wanneer er buskruit gebruikt zou zijn. Ook mijnwerkers die goud en diamanten zochten, gaven de voorkeur aan dynamietstaven. Mensenlevens gered In tegenstelling tot buskruit ontploft dynamiet niet als er een vonk op valt of als de staaf op de grond valt. Daardoor was de uitvinding…

Hendrik VIII hield van lansduels te paard, en hij stond bekend als een geduchte ridder. Maar tijdens een duel in januari 1536 bij Greenwich Palace in Londen ging het mis. De koning kreeg zijn zwaar bepantserde hengst op zich en raakte buiten bewustzijn. Hendrik VIII herstelde nooit van de verwondingen die hij opliep, en de pijn veranderde hem van een milde heerser in een wrede tiran. Nu hebben onderzoekers de plaats gevonden waar de geschiedenis van Engeland in de 16e eeuw een nieuwe wending kreeg. Greenwich Palace werd afgebroken na Hendriks dood, en op die plek kwam een groot ziekenhuis. Om het ridderveld te lokaliseren, gebruikten de onderzoekers een grondradar, die elektromagnetische golven de grond in stuurt en de weerkaatste golven opvangt. Op de foto’s was de omtrek van een…

TURKIJE | Romeinse kunst Een oude stad in het huidige Turkije is een nieuw bedevaartsoort voor archeologen met belangstelling voor mozaïeken. 130 kilometer van de Syrische grens ligt de plaats Kadirli, die 2000 jaar geleden Flaviopolis heette en Romeins was. Sinds 2015 zijn archeologen bezig met het blootleggen van het badhuis van de stad, dat fraaie mozaïeken van luipaarden, stieren en leeuwen bevat. Nu is een grote villa aan de beurt, die ook rijk versierd was met mozaïeken van hoge kwaliteit. De onderzoekers gaan ervan uit dat het grote, goed bewaard gebleven centrale mozaïek de eigenaar van de villa voorstelt: een welvarende vrouw. ‘We noemen dit mozaïek “de Mona Lisa van Kadirli”. Het is het enige dat we hebben gevonden dat een persoon afbeeldt,’ zegt archeoloog Ümit Kayis¸oglu van het…

Voordat het elektrische licht in de 19e eeuw zijn intrede deed, gingen de meeste mensen naar bed als het donker werd en stonden ze op bij dageraad. In de oudheid werd dit patroon soms doorbroken met waterklokken. Die deden denken aan zandlopers en bestonden uit een bakje met water met een gaatje erin. In het water lagen kogeltjes die tegen een metalen plaat sloegen als het water op was. De Griekse filosoof Plato (427-347 v.Chr.) zou een waterklok gehad hebben om zijn ochtendles niet te missen. Aan de andere kant van de wereld gebruikten de Chinezen kaarsklokken: kaarsen met een zware spijker erin. Die viel in een metalen bak als de kaars opgebrand was, en van het lawaai moest de eigenaar wakker worden. In de 14e eeuw verschenen er mechanische…

SS-officier Adolf Eichmann was een van de breinen achter de uitroeiing van de joden in de Tweede Wereldoorlog en organiseerde onder meer de transporten naar de vernietigingskampen. Na de oorlog nam hij een valse identiteit aan als korporaal en werd hij naar een slecht bewaakt Amerikaans kamp gestuurd. Eichmann ontvluchtte dat kamp in februari 1946 en dook onder meerdere valse namen onder in Duitsland, tot hij in 1950 naar Italië reisde. Het nazikopstuk legde er contact met een netwerk dat oorlogsmisdadigers naar Zuid-Amerika hielp en wist met valse documenten een visum te krijgen voor Argentinië. Daar arriveerde hij in juli 1950, en een paar jaar later kwam ook zijn gezin over. Ze leefden onder de radar in Buenos Aires. In de loop van de jaren 1950 gingen er echter geruchten…

Buikspreken gaat nu meestal gepaard met handpoppen, maar het verschijnsel heeft een kleurrijk verleden. Bronnen uit het oude Griekenland maken gewag van een cultus van engastrimanteis: ‘buikprofeten’ die een lijntje hadden met het dodenrijk. Ze woonden in tempels en voerden religieuze rituelen uit met behulp van geluiden uit hun buik. Die werden uitgelegd als boodschappen van de doden. Deze profeten stonden hoog in aanzien, maar niet iedereen was onder de indruk. Zo waarschuwde de filosoof Plutarchus de Grieken voor profeten en orakels die beweerden met de goden te kunnen spreken ‘op dezelfde manier als buiksprekers’. Ook in de christelijke tijd werd er in het geniep via buikspreken met de geestenwereld gecommuniceerd. In de 16e eeuw onthulde de Engelse arts Reginald Scott echter dat het een kunstje was dat aangeleerd kon…

Het woord ‘steentijd’ wweerrdd iinn ddee jjaarreenn 11882200 vvoooorr hheett eeeerrsstt ggeebbrruuiikktt ddoooorr ddee DDeeeennssee aarrcchheeoolloooogg CChhrriissttiiaann JJüürrggeennsseenn TThhoommsseenn.. HHiijj oonnttddeekkttee ddaatt vvoooorrwweerrppeenn ddiiee bbiijj ooppggrraavviinnggeenn wweerrddeenn bblloooottggeelleeggdd,, vvaaaakk iinn eeeenn bbeeppaaaallddee vvoollggoorrddee llaaggeenn:: oonnddeerroopp llaaggeenn sstteenneenn wweerrkkttuuiiggeenn,, ddee mmiiddddeellssttee llaaaagg bbeevvaattttee bbrroonnzzeenn oobbjjeecctteenn eenn iijjzzeerreenn ggeerreeeeddsscchhaappppeenn llaaggeenn hheett ddiicchhttsstt oonnddeerr ddee ooppppeerrvvllaakkttee.. VVoollggeennss Thomsen hield dit in dat de mens eerst stenen werktuigen had ontwikkeld en later metaal had leren bewerken. Zo kwam Thomsen op het idee om de prehistorie in te delen naar de technieken waarmee werktuigen werden gemaakt. Het resultaat was een onderverdeling van de prehistorie in steen-, brons-en ijzertijd. Dit systeem is nog steeds in gebruik, hoewel het volgens sommigen te veel op techniek en te weinig op maatschappij en religie gericht is. Bovendien is het…

Melaatsheid VERSPREIDING: Lepra of melaatsheid kwam al in de oudheid voor. Het wordt veroorzaakt door de bacterie Mycobacterium leprae, die wordt overgedragen via huidcontact en slijmvliezen. EFFECT QUARANTAINE: De vroegste voorbeelden van quarantaine waren vaak tegen melaatsheid gericht. Deze methode gaat besmetting effectief tegen door contact te voorkomen, maar omdat iemand zijn hele leven ziek blijft, werden melaatsen vaak verstoten uit de maatschappij. Cholera VERSPREIDING: Mensen die besmet raken met de bacterie Vibrio cholerae krijgen vaak cholera, wat tot een hevige, aanhoudende diarree leidt. De ziekte kan zich razendsnel verspreiden als de diarree in contact komt met bijvoorbeeld drinkwater. Cholera-epidemieën kwamen in een groot deel van de wereld voor. In de 19e eeuw was er een bijzonder grote golf doordat immigranten naar de VS de ziekte vaak meenamen. Arme landen…

Toen Elizabeth I in 1558 koningin van Engeland werd na de dood van haar katholieke halfzuster Maria, trof ze een diep verdeeld land aan. Elizabeths vader Hendrik VIII had met de paus in Rome gebroken en de anglicaanse kerk gesticht. Maar zijn dochter Maria I, bijgenaamd Bloody Mary, draaide de hervorming terug en gooide protestanten op de brandstapel toen ze in 1553 aantrad. Maria’s halfzuster Elizabeth was echter protestants opgevoed, en een van haar eerste daden als koningin was het nieuw leven inblazen van de Engelse protestantse kerk. De overwegend katholieke bevolking wilde liever Elizabeths katholieke nicht Maria Stuart, de koningin van Schotland, op de troon. Een paar jaar lang probeerden katholieke rebellen Elizabeth vergeefs van de troon te stoten en te vervangen door Maria Stuart.…

Christiaan II In 1497 koos de Zweedse rijksraad de jonge prins Christiaan tot koning. In 1501 verloor Denemarken de zeggenschap over Zweden, maar Christiaan bleef aanspraak maken op de Zweedse troon en was vastberaden die te heroveren. Gustaaf Trolle De aartsbisschop steunde Christiaan en vocht tegen opstandsleider Sten Sture. Hij verloor en zijn burcht werd verwoest, maar hij nam wraak door paus Leo X ertoe te bewegen Zweden in de ban te doen. Sten Sture Regent Sten Sture de Jongere leidde met steun van boeren een opstand tegen Christiaan en Trolle. In januari 1520 werd zijn been verbrijzeld door een kanonskogel, en hij stierf korte tijd later. Christina Gyllenstierna Sten Stures vrouw leidde het verzet na de dood van haar man. Gyllenstierna gaf zich over toen Christiaan haar en haar…

In de 17e eeuw prikte een onooglijk Igm easacrh isecdheenrpis iinns.t rDuumizeenntjd eoe nznoi cojhagr ledijnke Ig eschiedenis in. Duizenden jaren lang was er al vraag naar de naald – eerst gemaakt van been en later van ijzer – voor de kledingproductie, maar goede naalden waren schaars. De ijzeren naald werd tot in de 17e eeuw in de vorm gehamerd, maar roestte en boog makkelijk, en zelfs de beste smid kon niet de harde, dunne en gladde naalden maken waar de markt om vroeg. Daar kwam verandering in toen een naaldenmaker zich in de 17e eeuw in het dorp Redditch in Midden-Engeland vestigde. Hij zette een industrie op die er met een simpele, effectieve methode in slaagde de Engelsen – en de rest van de wereld – te geven wat…

RomE/81 v.ChR. Tijdens een burgeroorlog (83-82 v.Chr.) weet generaal Lucius Cornelius Sulla Rome in te nemen. Hij wordt dictator voor het leven en begint een klopjacht op zijn persoonlijke en politieke vijanden. Zoals zo vaak wandelt Sextus Roscius de Oudere door de donkere straten van Rome. De rijke grondbezitter uit het dorp Ameria in Umbrië komt vaker naar de stad voor een feestje, en ook vanavond heeft hij de bloemetjes flink buitengezet. Hij heeft zich de wijn goed laten smaken en het is laat geworden. Nu is hij, met een stoet van slaven achter zich aan, op weg naar zijn logeeradres voor de nacht. Maar Roscius zal zijn bed nooit bereiken. In een steegje wordt hij voor de ogen van zijn slaven neergestoken. De dader stopt het mes weg en…

De Britse textielfabrieken waren in de jaren 1860 afhankelijk van goedkoop, door slaven geproduceerd katoen uit de Zuidelijke Staten van de VS. De blokkade door de Unie van de Zuidelijke havens was dan ook een ramp, en in 1862 kelderde de katoenexport. De industrie ging koortsachtig op zoek naar nieuwe katoenmarkten. ‘Haal zo veel mogelijk uit India,’ zei Charles Wood, de minister voor die kolonie. De import uit India loste het aanvoerprobleem in Engeland op, maar had plaatselijk rampzalige gevolgen. ‘De uitbreiding van het teeltgebied van katoen gebeurde vooral door geen gierst, peulvruchten, linzen enzovoort te oogsten,’ schreef een belastingbeambte in 1864. In combinatie met een hevige droogte leidde de omschakeling op katoen tot een gebrek aan basisvoedsel in India, en in 1864 en 1865 stegen de prijzen met 325…

Toen de Man van Tollund zo’n 2400 jaar geleden werd opgehangen, was hij rond de 40 jaar oud. De lengte van zijn botten geeft aan dat hij 1,61 tot 1,65 meter lang was. Bovendien was hij slank en gezond. Onderzoek van het veenlijk heeft geen aanwijzingen opgeleverd dat de ophanging van de Man van Tollund gewelddadig is verlopen. Alleen zijn pink was ooit gebroken en is later weer geheeld.…

Veiligheid was goed geregeld in dynamietfabriek Buskruit was voor feestjes Vanaf circa de 10e eeuw gebruikten de Chinezen buskruit om vuurpijlen af te schieten tijdens religieuze feesten. Buskruit bestaat uit 75% salpeter, 10% zwavel en 15% houtskool. Deze ingrediënten worden los verpulverd en dan gemengd. Een Chinese alchemist zou het hebben ontwikkeld tijdens zijn zoektocht naar een levenselixer. In de 12e eeuw werd het in bommen verwerkt, en verkoop aan buitenlanders was streng verboden. Het is niet bekend hoe buskruit naar het Westen kwam, maar een van de eerste beschrijvingen staat in het werk Opus Majus van de Engelse monnik en geleerde Roger Bacon uit 1267. Nitroglycerine was 50 keer zo krachtig In 1847 ontwikkelde de Italiaan Ascanio Sobrero de springstof nitroglycerine. Deze vloeistof bestond uit gekoeld, geconcentreerd zwavelzuur en…

In 1876 ontmoette Nobel de liefde van zijn leven in Baden bij Wenen. De 26-jarige bloemverkoopster Sofija Hess was een verademing vergeleken met de chique dames die de miljonair tegenkwam op feestjes in Parijs. Omdat ongetrouwde stellen niet samen konden wonen, huurde Nobel een appartement in Parijs voor haar. Met haar trouwen was blijkbaar geen optie – daarvoor was de uitvinder te druk met zijn werk. Maar dat hij van haar hield, blijkt uit zijn 218 brieven aan haar. ‘Mijn gedachten moeten de reis alleen maken, en ze zullen altijd bij jou zijn, nu en in de toekomst,’ stond in een schrijven aan Sofija uit 1878. Aan de verhouding kwam abrupt een eind toen Sofija in 1891 zwanger werd van een ander. Toch liet Nobel haar een jaarlijkse lijfrente van…

Historia overstijgt alles … Abonneer je vandaag nog of geef’m cadeau! Bij elk nummer overtreft Historia de werkelijkheid. Voor de oude Egyptenaren was het leven op aarde veel minder belangrijk dan het leven na de dood. Mummies moesten er levensecht uitzien, zodat de ziel het lichaam, het ‘vehikel van de geest’, zou herkennen. Met een abonnement wordt Historia jouw vehikel om weg te dromen en je kennis te verrijken. Lees alles over indrukwekkende oorlogen, techniek, beschavingen, wetenschap en legendarische personen. Kies het abonnement dat bij je past! Een abonnement nemen is voordeliger dan de magazines los in de winkel te kopen. Het magazine wordt bovendien automatisch thuisbezorgd. Kies uit de abonnementsvormen hieronder en ga naar: historia.mijntijdschrift.net stuur de antwoordkaart gratis retour 18 nummers € 74,50 € 4,14 per nummer 9…

BULGARIJE | Aardewerk In een dorp aan de Donau in het noordoosten van Bulgarije is een oven uit 4800 v.Chr. gevonden. Het is de tweede oven die binnen een paar maanden opdook, en de onderzoekers denken dan ook dat het dorp Bazovets, waar opgravingen plaatsvinden, een regionaal centrum voor pottenbakkers was. De nieuwe oven heeft twee delen: de onderste helft was voor brandstof, en in de bovenste werden kruiken voor wijn en olie gebakken. De dikke scheiding meet 90 bij 120 centimeter en is van klei. De oven lijkt geen deksel te hebben gehad: er werden drie grote stenen voor het brandstofdeel geschoven als de oven brandde. Een van de bewoners moet getroffen zijn door de ergste nachtmerrie van pottenbakkers: brand. De archeologen legden een gebouw van leem en hout…

IERLAND | Donatie Een van de oudste werken van Ierland, The Book of Lismore uit 1480, keert nu terug naar huis. Sinds 1914 werd het bewaard in het kasteel van de hertog van Devonshire, Chatsworth House in Engeland. Een van de voorouders van de huidige hertog kreeg het in de 18e eeuw in bezit toen hij door een huwelijk lid werd van een geslacht met veel grond in Ierland. Het boek is belangrijk voor de Ierse geschiedenis en bevat, zoals toen gebruikelijk, een bijzondere mix van verhalen: • De eerste hoofdstukken gaan over de vroegste Ierse heiligen. • In een hoofdstuk wordt verteld hoe Karel de Grote Europa in de 8e eeuw veroverde. • Verhalen over Ierse koningen en en helden beslaan een deel van de 198 bewaard gebleven pagina’s.…

IERLAND | Expositie onder de vloer De nieuwe Lidl in de Ierse hoofdstad Dublin heeft niet alleen ketchup en pasta in gang 4. Door dik plexiglas kunnen de klanten de resten van een Vikinghuis bekijken. Tijdens de bouw van de winkel in 2020 riep de Duitse discountketen er Ierse archeologen bij toen er oude stenen opdoken. De stenen bleken resten van een huis uit de 9e eeuw te zijn, toen de Vikingen de Ierse oostkust beheersten. Met de archeologen bedacht Lidl een plan om het huis te bewaren en het niet aan het zicht te onttrekken. De oplossing werd plexiglas, waardoor de klanten een kijkje kunnen nemen in de Vikingtijd. Op meerdere plaatsen in de winkel bestaat de vloer uit plexiglas en kunnen mensen tijdens het winkelen hun fantasie de…

Er wordt al eeuwen vergeefs naar het graf van Alexander de Grote gezocht. In de loop der jaren zijn veel plekken aangewezen als zijn laatste rustplaats, waaronder het Griekse Vergina, waar Alexanders vader begraven is, en het Egyptische Alexandrië, dat naar de veroveraar is genoemd. Een graf is er echter nooit gevonden, en geen enkele theorie is dus bevestigd. Alexander stierf in 323 v.Chr. op 32-jarige leeftijd door een onbekende oorzaak. Zijn lichaam werd in een gouden kist naar Macedonië gebracht. Onderweg werd de kist onderschept door generaal Ptolemaeus, een vertrouweling van Alexander, en naar Alexandrië gebracht. Daar werd het graf bezocht door onder anderen Julius Caesar en keizer Augustus, tot afgoderij in 392 werd verboden in het christelijke Romeinse Rijk. Wat er daarna met het stoffelijk overschot gebeurde, is…

Mensenrechten zoals we ze nu kennen omvatten onder meer vrijheid van godsdienst en meningsuiting. De basis hiervoor werd al in de oudheid gelegd, toen wijsgeren stelden dat de mens een aantal natuurlijke rechten bezit. Deze ideeën bleven echter beperkt tot het domein van de filosofie, en pas in 1215 werd een belangrijke stap op weg naar moderne mensenrechten gezet met de Magna Carta. Dit document, ondertekend door de Engelse koning, benadrukt onder meer het recht op een eerlijk proces. De rechten golden echter alleen voor de adel, en het zou tot de 18e eeuw duren voor iedereen grondrechten kreeg. Zo stelt de onafhankelijkheidsverklaring van de VS uit 1776 vast dat ‘alle mensen gelijk geschapen zijn’ en ‘bepaalde onvervreemdbare rechten hebben’. Na de Tweede Wereldoorlog namen 48 VN-lidstaten de Verklaring van…

VVoollggeennss ddee mmeeeessttee hhiissttoorriiccii wweerrdd hheett bbiiddeett eeiinndd 1177ee eeeeuuww oonnttwwiikkkkeelldd ddoooorr FFrraannssee mmeeuubbeellmmaakkeerrss.. DDee uuiittvviinnddeerr wwaass mmooggeelliijjkk CChhrriissttoopphhee ddeess RRoossiieerrss,, ddiiee mmeeuubbeellss mmaaaakkttee vvoooorr ddee FFrraannssee kkoonniinnkklliijjkkee ffaammiilliiee.. WWee wweetteenn iinn iieeddeerr ggeevvaall ddaatt hhiijj iinn 11771100 eeeenn bbiiddeett ppllaaaattssttee vvoooorr LLooddeewwiijjkk XXIIVV eenn ddiieennss ttwweeeeddee eecchhttggeennoottee,, MMaaddaammee ddee MMaaiinntteennoonn.. HHeett iiddeeee wwaass oomm eeeenn kklleeiinn mmeeuubbeell ttee mmaakkeenn wwaaaarrmmeeee mmaannnneenn eenn vvrroouuwweenn zziicchh vvaann oonnddeerreenn kkoonnddeenn wwaasssseenn.. HHeett bbiiddeett wwaass vveeeell ggeesscchhiikktteerr vvoooorr ddaatt ddooeell ddaann ddee bbaaddkkuuiipp,, eenn hheett ssllooeegg ddaann ooookk aaaann bbiijj ddee FFrraannssee bboovveennkkllaassssee,, ddiiee ffrraaaaii ggeeddeeccoorreeeerrddee bbiiddeettss lliieett ppllaaaattsseenn.. NNaa ddee FFrraannssee RReevvoolluuttiiee eeiinndd 1188ee eeeeuuww vveerrhhuuiissddee hheett bbiiddeett vvaann ddee ssllaaaappkkaammeerr vvaann ddee rriijjkkeenn nnaaaarr hheett bboorrddeeeell.. HHeett mmeeuubbeell bboooodd pprroossttiittuueeeess eeeenn hhaannddiiggee mmaanniieerr oomm zziicchh ssnneell ttee wwaasssseenn ttuusssseenn twee klanten.…

Oorlog is zo oud als de mensheid, en de noodzaak om van gesneuvelde strijders ‘af te komen’ bestaat dan ook al duizenden jaren. Voor de oude Grieken was het een erekwestie om dode soldaten naar huis te brengen. Ze namen de moeite om de doden te identificeren, zodat ze volgens het gebruik van hun eigen cultuur begraven konden worden. Doden die niet naar hun familie konden worden gebracht, kwamen in een massagraf, en in hun plaats van herkomst verrees een leeg graf. Romeinse soldaten betaalden maandelijks een bedrag voor hun begrafenis. De Romeinen begroeven of cremeerden elke gesneuvelde legionair. Ook zij legden een symbolisch graf aan in diens thuisstreek als er geen lijk was. Middeleeuwse legers gingen minder zorgvuldig te werk. Tenzij het om een edelman ging, werden gesneuvelden van…

Toen de Duitsers in de zomer van 1940 Operatie Seelöwe planden, hadden ze vrijwel geen ervaring met landingen. Duitslands bondgenoot in Azië, Japan, was echter juist zeer deskundig op dat gebied. Al in 1928 hadden de Japanners een speciale landingseenheid binnen de marine opgezet. Die kreeg training in amfibische aanvallen en had gloednieuw materieel tot haar beschikking. Begin jaren 1930 ontwikkelden de Japanners bovendien het eerste amfibische aanvalsschip. Dat kon in korte tijd 50 landingsboten en vier kanonneerboten te water laten via een laaggelegen dek, dat onder water gezet kon worden. Tijdens de slagen om Shanghai (1937) en Wuhan (1938) waren landingsoperaties met het nieuwe materieel doorslaggevend voor het Japanse succes. In de oorlog in de Stille Oceaan (1941-1945) voerden de Japanners onder meer nachtelijke verrassingslandingen uit, die tegelijk op…

Walsingham had oren in de kroeg Prostituees, zakkenrollers en dronkenlappen werden door Walsingham als spion aangesteld, dus zelfs als de drank rijkelijk vloeide, moesten samenzweerders op hun hoede zijn. Wie zich in een onbewaakt ogenblik in de kroeg of het bordeel kritisch uitliet over de koningin, moest over zijn schouder kijken. Universiteiten waren geïnfiltreerd Wie in het buitenland studeerde, kon zich niet veilig wanen door de grote afstand tot Engeland. Als de studenten discussieerden, luisterden de spionnen van Walsingham mee, en wie zich een kritische opmerking liet ontglippen, kon rekenen op een snel proces en een pijnlijke dood na thuiskomst. Spionnen luisterden adel af Ook in de hoogste regionen van de maatschappij waren spionnen actief: de geheime dienst van Walsingham had edelen en diplomaten op de loonlijst staan. Spionnen infiltreerden in de Europese hoven en briefden het…

De jarenlange strijd tussen Zweden en Denemarken wortelde in de Unie van Kalmar. Die ontstond toen de Deense koningin Margaretha I in 1389 met hulp van een aantal Zweedse edelen koning Albrecht III van Zweden afzette. Als dank werd ze regentes van Zweden en mocht ze haar opvolger aanwijzen. Margaretha had de edelen beloofd dat Zweden zelfbestuur zou krijgen en dat de unie bescherming zou bieden tegen gevaren van buiten. Ze hield woord, maar toen Erik van Pommeren in 1412 op de troon kwam, ging het mis. Deze koning benoemde alleen Denen tot raadsheer en hief hoge belastingen in Zweden om zijn oorlogen in Sleeswijk te financieren. In 1434 waren de Zweden het zat. Ze plunderden het oosten van Denemarken, tegenwoordig het zuiden van Zweden. In de 90 jaar daarna…

TRADITIONEEL CHRISTIAAN WAS EEN TIRAN • Het Stockholmse Bloedbad illustreert dat Christiaan II machtsbelust en kwaadaardig was. Dat is de gangbare opvatting in Zweden, de wereld in geholpen door de nieuwe koning Gustaaf Wasa, die de Denen zelf had verdreven uit zijn land. • Meteen na het bloedbad zetten Zweedse geschiedschrijvers Christiaan neer als krankzinnig van woede en haat. Zo zou de koning zich op het opgegraven lijk van Sten Sture hebben gestort en zijn tanden erin hebben gezet. Na het bloedbad noemden Zweedse monniken de koning ‘een misdadige tiran’. Die bijnaam bleef hangen, en tot op de dag van vandaag is hij in Zweden bekend als ‘Christiaan Tiran’. • In de 20e eeuw ontstond het gerucht dat Christiaan II in Denemarken de bijnaam ‘de Goede’ droeg. Dat kwam in…

De naaldenmakerij kreeg een keerzijde toen de productie begin 19e eeuw op industriële schaal ging plaatsvinden. Zeer kwetsbaar waren de pointers, die de naald scherp moesten vijlen. Werknemers met deze functie slepen dagelijks tot 10.000 naalden bij en zaten daardoor in een wolk van metaal en slijpstof. Metalen splintertjes die in hun ogen kwamen, veroorzaakten oogletsel of blindheid. Nog ergere gevolgen had het fijne slijpstof, dat zijn weg naar de longen vond. Het veroorzaakte pointer’s rot, een ziekte die de longen aantast en tot de dood kan leiden. Bovendien werden de geslepen naalden door asbestpoeder gerold om roestvorming tegen te gaan. Door het gevaarlijke werk werd een naaldenslijper gemiddeld maar 35 jaar. De naaldenslijpers werden echter het best betaald. Daarom protesteerden ze wat ze konden toen er eind 19e eeuw…

Astronoom duikt onder In de 17e eeuw werd geëxperimenteerd met de duikerklok, waarin je onder water kon verblijven. De astronoom Edmund Halley bouwde een grote ton van hout en lood, waarin hij tijdens een test een uur doorbracht op de zeebodem. Duiker stond tot zijn nek in water De broers John en Charles Deane maakten in 1829 een duikerhelm waarmee je op 40 meter diepte kon werken. Het pak was – anders dan bij latere varianten – niet gesloten. De helm was van onderen open, zodat er water binnenkwam. Net als bij een duikerklok voorkwam lucht dat het water tot boven de nek steeg. Als de duiker naar voren leunde, stonden zijn mond en neus onder water. Vier uitvindingen gaven lucht Geitenvellen, houten tonnen en rubberen slangen – mensen hebben…

DE RECHTER De voorzitter van de rechtbank wordt voor een jaar gekozen door de volksvergadering. Hij moet onder meer: • beslissen of een zaak ontvankelijk is.• een voorlopige lijst van waardige juryleden opstellen.• de stemmen van de jury tellen en de beklaagde schuldig of onschuldig bevinden. DE JURY De 50 à 75 juryleden worden door loting gekozen uit een lijst met honderden mannen. De aanklager en beklaagde hebben het recht om een aantal leden te laten vervangen door middel van een nieuwe loting. • De jury woont de hele rechtszaak bij en beslist bij stemming of de beklaagde schuldig of onschuldig is. DE AANKLAGER De aanklager voert de zaak uit naam van het slachtoffer. Het werkt het beste als hij de beklaagde zwartmaakt met persoonlijke aanvallen en moddergooien. • De…

De groei van Liverpool begon toen een schip uit Amerika in 1648 voor het eerst de haven aandeed. Aanvankelijk werden er stoffen, kolen en zout uit Engeland geruild voor suiker en tabak uit de koloniën. De ontwikkeling kwam in een stroomversnelling toen schepen uit Liverpool in 1699 slaven over de Atlantische Oceaan begonnen te vervoeren. 150 jaar lang groeide de haven als kool. De rivier de Mersey, die Liverpool met de open zee verbindt, werd in de 18e eeuw uitgebreid met een aantal kanalen, onder meer naar Manchester in het binnenland. Daar ontstonden in die tijd de eerste grote textielfabrieken. Het katoen voor de stoffen kwam vooral van de Amerikaanse slavenplantages en de kooplieden van de stad liepen binnen met de import van katoen en de export van stoffen. Ook…

Koppige Libanees bouwde zelf een burcht Moussa Al Maamari was pas 14 toen hij zijn klasgenoten een tekening van zijn droom liet zien: een middeleeuwse burcht die hij zelf zou bouwen. De leraar vond het onzin en verscheurde de schets. Moussa zou dit voorval in 1945 nooit vergeten. Later verdiende hij goed met het restaureren van cultureel erfgoed. In 1962 kocht hij een stuk grond, waar hij de eerste steen legde van zijn burcht. 28 jaar lang werkte Moussa aan zijn project, en hij hakte zelf elke steen uit. In 2000 was de 325 m2 grote burcht klaar: hij had 30 kamers, torens met kantelen en een slotgracht. Op de poort schreef hij: ‘Ik ging als jongen naar binnen en kwam als oude man naar buiten.’ In die poort maakte…

New York, VS, 5 augustus1926 Dr. W.J. McConnell:1 Ik wil mijn ervaringen en gevoelens zo snel mogelijk dicteren, nu ze nog vers in mijn geheugen liggen. Het is nu 17.10 uur.2 Ik heb een half uur geslapen en ik voel me redelijk goed. Ik heb twee geheime tests gedaan vóór het experiment, en de kist van de Boyertown Casket Company heeft u al gezien. In de kist van gegalvaniseerd ijzer die in de Shelton Baths was ondergedompeld, zat 0,6 kubieke meter lucht. Tijdens de eerste test zat ik in de kist, die niet onder water lag. Ik bleef er een uur en 10 minuten in en had het goed. De tweede test werd gedaan met een speciaal gemaakte kist, die luchtdicht was. Hier verbleef ik een uur en 13 minuten,…