Inhoudsopgave van Editie 2 - 2021 - Historia

Een groep duikers heeft het wrak van het Duitse stoomschip Karlsruhe gelokaliseerd. Dit schip werd op 13 april 1945 in het zuiden van de Oostzee door de Russen tot zinken gebracht. De Karlsruhe was het laatste Duitse schip dat uit Koningsbergen vertrok voor deze stad in handen viel van het Rode Leger. Historici vragen zich al jaren af of het schip de wereldberoemde ‘barnsteenkamer’ aan boord had. Dit was een prachtige zaal met panelen van barnsteen en goud, die tsaar Peter de Grote in 1716 cadeau kreeg van de Pruisische koning Frederik Willem I. De panelen werden aangebracht in het Catharinapaleis nabij Sint-Petersburg, en er is ruim 6 ton barnsteen in verwerkt. Toen het Duitse leger het paleis in 1941 veroverde, werd de barnsteenkamer uit elkaar gehaald en naar Koningsbergen…

Niet ver van de indrukwekkende Nazcalijnen in Zuid-Peru heeft een groep archeologen een geoglief gevonden, een motief of patroon dat direct in de aarde is getekend. De Nazcalijnen zijn enorme geogliefen die op de droge kustvlakte bij de Stille Oceaan zijn aangebracht. Bij werkzaamheden ontdekten de archeologen een vage tekening van een nog onbekende geoglief. Die was zozeer verweerd dat de onderzoekers nauwelijks konden zien dat het om een kat ging. Maar na een week van restauratiewerkzaamheden is het dier weer duidelijk zichtbaar. De kat is van opzij afgebeeld, met het gezicht naar de kijker gericht. In totaal meet de geoglief 37 meter, en de lijnen zijn 30 à 40 centimeter breed. De kat is gedateerd op 200-100 v.Chr. Dat houdt in dat hij is gemaakt door de Paracascultuur (ca.…

’s Werelds oudste bewaarde stukken papier werden gevonden in een keizerlijk graf uit de Chinese Han-dynastie uit 100 v.Chr. Het papier bestaat uit samengeperste hennepvezel, maar is te dik en te zacht om op te schrijven. De Chinezen gebruikten het om dingen in te pakken en zelfs om tapijten en kleren van te maken. De uitvinding van schrijfpapier wordt toegeschreven aan de ambtenaar Cai Lun. Hij verklaarde in 105 n.Chr. een nieuwe papiervorm te hebben ontdekt. Al snel werd het populair en verdrong het zijden en bamboevellen, waar de Chinezen tot dan toe op hadden geschreven. Vondsten duiden erop dat er zeker 30 jaar voordat Cai Lun de uitvinding claimde al schrijfpapier werd gebruikt in China, maar volgens historici heeft hij het proces wel gestandaardiseerd. Zo maakten ze in China…

De grondwet van de VS van 21 juni 1788 is in het Engels opgesteld. De 4400 woorden tellende tekst zegt niets over een officiële taal van de natie: de wetschrijvers meenden dat die de vrijheid van de mens zou beperken. In de Onafhankelijkheidsoorlog (1775-1783) tegen de Britten werden er in de Amerikaanse koloniën al ruim 20 talen gesproken. De VS verklaarden zich in 1776 onafhankelijk, en in 1780 werd het voorstel om het Engels als officiële taal aan te nemen weggestemd. Een meerderheid vond namelijk dat dat ondemocratisch was voor immigranten die geen Engels spraken. Vergelijkbare wetsvoorstellen haalden het nooit. Nu worden er in de VS 322 talen gesproken; wetten en ‘alle belangrijke documenten’ zijn in principe in elke taal op te vragen. Er zijn vooral veel vertalers Spaans, Chinees,…

James Thomas Brudenell, de zevende graaf van Cardigan, was aanvoerder van de Lichte Brigade tijdens de Krimoorlog (1853-1856). Om warm te blijven droegen de officieren gebreide vesten onder hun uniform. Het kledingstuk werd beroemd door een gedicht over de graaf die met zijn cavaleriebrigade een zelfmoordaanval uitvoert op de Russische artillerie tijdens de Slag bij Balaklava in 1854. Cardigan moest samen met 673 cavaleristen het Russische geschut uitschakelen, maar door slechte communicatie over de positie van de vijand werd de charge een ramp. Cardigan zond zijn ruiters linea recta een hel in, die 118 soldaten het leven kostte en 127 soldaten gewond achterliet. Ondanks dat deze charge een absoluut fiasco was geworden, werd de moedige Britse cavalerie geëerd en kreeg Cardigan een heldenonthaal. Hij ontmoette koningin Victoria en werd op…

In 1932 waren er Duitse verkiezingen, en Hitler moest zich snel kunnen verplaatsen. Hij huurde een vliegtuig van Lufthansa, en toen hij kanselier werd, schafte hij er zelf een aan. Hitlers nieuwe vliegtuig was een Junkers Ju 52, met de veteraan en nazi Hans Baur als vaste piloot. De Führer zelf zat steevast voor in de cabine, zodat hij op het dashboard de snelheid en hoogte van het toestel in de gaten kon houden. Al snel had Hitler acht toestellen, het Führersquadron. Na zes jaar werden de Junkers te klein, en op aanbeveling van Baur verving Hitler ze in 1939 door de grotere Focke-Wulf 200 Condor. Maar een normaal vliegtuig was niet meer genoeg, dus liet Hitler zijn privé-Fw 200 ombouwen tot een speciaal prototype waarin luxe en veiligheid samenkwamen.…

In de Tweede Wereldoorlog dienden er 125.000 zwarte soldaten in het Amerikaanse leger. Ze vochten in afzonderlijke eenheden en hadden niet het recht op dezelfde ziekenzorg als witte soldaten. Toen ze na de oorlog terugkeerden, ging het racisme door. Truman zette zich in voor gelijkheid. Allereerst hief hij de rassensegregatie in het leger op. Dat gebeurde op 26 juli 1948 met presidentieel decreet 9981. Twee jaar eerder had hij al een commissie ingesteld met het oog op de bevordering van de burgerrechten van zwarte Amerikanen. De presidenten Kennedy en Johnson bouwden bijna 20 jaar later voort op deze inspanningen van hun voorganger Truman.…

1 Ondanks de ‘S’ had Harry S. Truman geen tweede naam. De initiaal was een eerbetoon aan zijn twee opa’s, Anderson Shipp Truman en Solomon Young. Het verhaal gaat dat Truman niet wilde dat er een punt achter de S werd geschreven. 2 Truman hield van poker en whisky. Hij pokerde met zijn lijfwachten en met Winston Churchill, die een flink bedrag van hem verloor. 3 In 1950 kende het Witte Huis een corruptieschandaal: leden van Trumans staf hadden hun positie misbruikt. 160 mensen werden ontslagen of stapten zelf op. Hoewel Truman zelf niet bij het schandaal was betrokken, droeg het er in hoge mate toe bij dat de Republikeinen in 1952 de presidentsverkiezingen wonnen. 4 Truman verliet zijn post op 20 januari 1953 als minst populaire Amerikaanse president ooit.…

De Atheners waren dol op vis. Vis was niet alleen lekker, maar liet ook zien dat ze stedelingen waren en geen boeren, die varkens aten. Maar de ene vis was de andere niet. In plaats van te kijken wat voor kleren iemand droeg, vormden de Atheners zich een oordeel aan de hand van de vis die hij at. ARMEN aten kleine visjes als sprot en ansjovis. Socrates at deze vissen omdat het hem niets kon schelen. DE MIDDENKLASSE had vaak inktvis op tafel. Die was goedkoop en paste bij veel gelegenheden. RIJKEN kochten grote vissen als tonijn. Die waren moeilijk te vangen en daarom vrij duur. ECHTE FIJNPROEVERS kozen voor paling, die als een grote delicatesse gold in Athene.…

In Athene was elk excuus om een vat wijn op te dienen gerechtvaardigd. De elite van de stad nodigde elkaar om de haverklap uit voor een symposion: een drinkgelag. Volgens de bronnen was het doel niet om dronken te worden, maar juist om zo veel mogelijk te drinken zonder de zelfbeheersing te verliezen. Tijdens een symposion werd er druk gediscussieerd over filosofie en werden er gedichten gedeclameerd. Volgens de dichter Eubulus ging een verstandig man naar huis na het drinken van drie kraters (vazen) wijn, anders ging het mis. ‘De vierde krater is voor slecht gedrag. De vijfde voor geschreeuw en getier. De zesde voor onbetamelijkheid en beledigingen. De zevende voor vechtpartijen. De achtste voor gesmijt met meubels. De negende voor depressie, en de tiende voor krankzinnigheid en bewusteloosheid.’ Iedereen…

Hitler en Stalin trokken samen op in het begin van de oorlog. Op 1 september 1939 vielen Duitse troepen Polen binnen, en 16 dagen later viel het Rode Leger het land in de rug aan. Na een maand gaven de Polen zich over, en Duitsland bezette de westelijke helft van het land. Al snel gingen er geruchten dat alle joden in getto’s zouden worden opgesloten. Daarom besloten de ouders van Solomon Perel hem en zijn broer naar het oosten te sturen. Hun zus zou later komen. ‘We moesten een paar honderd kilometer naar het oosten zien te komen. Het idee was om de Boeg over te steken, de nieuwe grens van de Sovjet-Unie, en ons bij de Russen aan te sluiten. We dachten dat we daar veilig zouden zijn,’ schreef…

Elk jaar van mei tot november spoelde de moesson de aarden wegen van Birma weg. Slim had dus een strak tijdschema toen hij eind 1944 de invasie van Birma inzette. De Britten moesten vóór de regen kwam in de hoofdstad Rangoon zijn. Met zes infanteriedivisies gesteund door tanks rukte Slim op over primitieve wegen. De Amerikanen hadden op eilanden als Guadalcanal en Peleliu grote moeite gehad met de Japanners, maar de Britten vorderden verrassend snel. Hun succes was te danken aan meerdere factoren. Slim negeerde de vijand De Japanners wilden in de jungle vechten tot de laatste man, maar daar gaf Slim ze de kans niet voor. Zijn troepen verdreven de vijand alleen van de grote wegen en trokken toen zuidwaarts naar Rangoon. Zonder voorraden bezweken de Japanners snel door…

Oorlog dwong hugenoten Frankrijk te verlaten Frankrijk leed onder de strijd tussen katholieken en protestanten – de zogeheten hugenoten. Richelieu trad hard op tegen de hugenoten. Dat leidde tot minder onrust, maar er vielen duizenden doden, en veel hugenoten ontvluchtten het land. Koninklijke macht versterkt De Franse hoge adel was lang invloedrijk geweest. De machtigste aristocraten heersten als feodale vorsten met eigen legers. Richelieu bestreed ze met diplomatie en geweld, wat de koninklijke macht versterkte. De rivaal werd verzwakt Het geslacht Habsburg regeerde in twee van Frankrijks machtigste buurlanden: Spanje en het Heilige Roomse Rijk. Richelieu bestreed de Habsburgers daarom actief tijdens de Dertigjarige Oorlog, met groot succes.…

Een van de mensen die de ramp in Bangladesh erg aangreep, was de voormalige Beatles-gitarist George Harrison. Na een gesprek met zijn Indiase vriend Ravi Shankar besloot hij geld in te zamelen voor de slachtoffers. Dat leidde tot het eerste grote benefietconcert. The Concert for Bangladesh wist Madison Square Garden twee keer te vullen op dezelfde dag: 1 augustus 1971. Behalve George Harrison zelf en Ravi Shankar deden sterren als Bob Dylan en Eric Clapton mee aan het concert. George Harrison richtte een fonds op voor de slachtoffers in Bangladesh, dat werd beheerd door de VN-organisatie Unicef. Het benefietconcert leverde 243.000 dollar op voor de noodhulp. Daarnaast brachten de verkoop van het album en de filmregistratie van het concert nog eens enkele miljoenen op. Het liefdadigheidsoptreden is nog altijd verkrijgbaar…

Bij de wereldtentoonstelling in Parijs in mei 1889 was de Eiffeltoren de grote trekpleister. Bijna twee miljoen gasten kochten een kaartje, onder wie de edelman Eugène-Melchior de Vogüé, die het uitzicht ‘weergaloos’ noemde. Niet alleen de architectuur en het uitzicht waren spectaculair. ’s Avonds verlichtten 10.000 gaslampen de toren, zodat je hem op 125 kilometer afstand kon zien. Het opvallendst waren echter de twee projectoren die elke avond vanaf het bovenste platform lichtbundels over Parijs lieten gaan. Ze stonden op rails en lichtten zelfs huizen en monumenten op wel 8 kilometer afstand aan ‘Ze richtten zich beurtelings op eenvoudige huizen, paleizen en verre landgoederen. Ik werd het nooit moe om hun zoeken te volgen, dat me doelbewust en vlijtig voorkwam,’ schreef De Vogüé later.…

Eind 865 schreven monniken in de Angelsaksische kroniek: ‘Dit jaar kwam het grote heidense leger naar Engeland en maakte het zijn winterkwartier in East Anglia.’ De Vikingen stonden bekend om hun plundertochten, maar deze keer kwamen ze niet voor goud en slaven. Met een bliksemaanval nam een leger van 5000 man in 866 het eerste van de vier Angelsaksische rijken in, Northumbria. In 869 onderging East Anglia hetzelfde lot, terwijl de koning van Mercia zijn vrijheid afkocht. Maar toen in 873 zijn geld op was, werd hij alsnog door de Vikingen verdreven. Het voortbestaan van Angelsaksisch Engeland hing nu af van Wessex.…

De politie stond met lege handen na de overval op de Société Générale. Maar in oktober 1976 kwam er een tip van de vriendin van een dader. Die brak tijdens een verhoor en lapte de rest erbij. Korte tijd later zaten alle 16 rovers in de cel. ALAIN BOURNAT Leeftijd: 35 jaar Verleden: Ervaren dief, die Albert Spaggiari in contact bracht met de onderwereld van Marseille. Taak: Uitkijk FRANCIS PELLEGRIN Leeftijd: 37 jaar Verleden: Hij was een kruimeldief met losse handjes, maar ook een goede vriend van Bournat. Taak: Uitkijk ALFRED AIMAR Leeftijd: 62 jaar Verleden: Keiharde gangster die was ontsnapt na een doodvonnis. Taak: Hielp o.a. met het graven van de tunnel. HOMÈRE FILIPPI Leeftijd: 44 Verleden: Maffioso uit Marseille, betrokken bij drugshandel en moord. Taak: Hielp o.a. met…

JAMES BALDWIN Leefde: 1924-1987. Nationaliteit: Amerikaanse. Was: Schrijver, toneelschrijver, dichter en politiek activist. Huwelijkse staat: Ongetrouwd. Wapenfeiten: BBaallddwwiinn bbrraakk iinn 11995533 ddoooorr met de roman Go Tell It on the Mountain over de rol van de kerk bij de onderdrukking van zwarten. In Giovanni’s Room beschreef hij zijn leven als homoseksueel. De schrijver was actief in de burgerrechtenbeweging en was bevriend met Martin Luther King en Malcolm X. VS, 1962 Beste James, Ik ben vijf keer aan deze brief begonnen en heb hem vijf keer verscheurd. Ik zie steeds je gezicht voor me, ook het gezicht van jouw vader, die mijn broer was. Net als hij ben jij gehard, donker, kwetsbaar en humeurig – met een uitgesproken neiging om strijdlustig over te komen omdat je niet wilt dat iemand denkt…

Na de vondst van drie ballen in een graf bij het Chinese Turpan denken onderzoekers dat de mens in Azië en Europa eerder balspelen ontwikkelde dan aangenomen. De leren ballen hebben een diameter van 7,4 tot 9,2 cm en lijken op kleine zakjes. Een internationaal team van experts uit China, Duitsland en Zwitserland heeft aan de hand van een koolstof 14-datering vastgesteld dat de ballen 2900 à 3200 jaar oud zijn. Daarmee zijn het de oudste die ooit zijn gevonden in Eurazië. Twee van de ballen lagen in het graf van een ruiter, en één graf bevatte ook een pijl-en-boog. Volgens de onderzoekers ligt het daarom voor de hand dat de ballen bij een spel werden gebruikt. Hoe dat gespeeld werd, is niet bekend, want een soort ‘hockeysticks’ die even…

De politie van het Zuid-Poolse Krakau nam onlangs een grote collectie illegale historische objecten in beslag bij een man in het nabijgelegen dorp Andrychów. Hij was al langer in beeld bij de politie omdat hij ervan werd verdacht voorwerpen van grote culturele en historische waarde voor Polen te bezitten. Na een anonieme tip sloeg de politie toe. Tijdens een huiszoeking bij de 40-jarige verdachte werd een enorme hoeveelheid illegale voorwerpen gevonden. ‘Er lagen meer dan 400 artefacten in kisten her en der in het huis, vooral op zolder,’ zei politiewoordvoerster Agnieszka Petek in Wadowice Online. Onder de objecten waren onder meer hamers, messen en pijlpunten uit de middeleeuwen. De man had ze naar eigen zeggen op plaatselijke markten en veilingsites aangeschaft. Diefstal van archeologische opgravingen is een groot probleem in…

Het symbool voor Italiaanse fascisten, een roedenbundel met een bijl in het midden, stamt uit het oude Rome. Daar werd het symbool fasces genoemd, wat ‘bundels’ betekent, en de beweging werd daar later naar vernoemd. In het Romeinse Rijk stond de roedenbundel voor eenheid. Eén tak is makkelijk te breken, maar bij een bundel is dat niet mogelijk. De bijl symboliseert het recht van de staat om burgers te straffen. In het oude Rome werden de fasces als symbool in optochten en als wapen van de lijfwachten van de republiek, lictoren, gebruikt. Zij beschermden de hoogste volksvertegenwoordigers. In de tijd van de republiek (509-27 v.Chr.) waren er 30 lictoren. 24 pasten op de twee consuls en zes bewaakten de praetor, de hoogste rechter. In de 19e en in het begin…

Christoffel Columbus reisde tussen 1492 en 1502 vier keer naar Amerika. Hij zocht eigenlijk een westelijke route naar de lucratieve zijde en specerijenmarkten in Azië, maar vond een tot dan toe onbekend continent. Op zijn eerste reis nam hij dingen mee die de handel met Azië ten goede konden komen, zoals een brief van de Spaanse koning Ferdinand II en koningin Isabella. De brief bleek niet nodig te zijn, want Columbus ontmoette de bevolking van wat nu de Bahama’s zijn. Hij kwam er snel achter dat ze nog geen glas of ijzer kenden. Daarom ruilde hij zijn glazen kralen, belletjes en schoengespen voor goud en specerijen, die in Europa veel meer waard waren. Columbus schreef naar aanleiding hiervan in zijn dagboek: ‘We hebben ze vele dingen van weinig waarde gegeven,…

De woorden ‘er is een ijzeren gordijn neergelaten over het Europese vasteland’ werden in 1946 door Winston Churchill uitgesproken, maar Truman reikte hem de megafoon aan. Truman had Churchill uitgenodigd in de VS om de (toen) voormalige Britse premier te laten spreken over de nieuwe wereldorde. In zijn lezing op de universiteit van Fulton, Missouri gebruikte Winston Churchill de term ‘ijzeren gordijn’, die de grens tussen de twee maatschappijvormen heel concreet maakte. Het IJzeren Gordijn was echter meer dan een symbolische scheidslijn. Het was een 7000 kilometer lange, concrete grens, die Duitsland opsplitste en doorliep door Europa. Aan de oostkant ervan kwamen prikkeldraad, wachttorens en soldaten die schoten op iedereen die probeerde te ontsnappen. Churchill was blij met de ontmoeting met Truman. ‘Mijn beste Harry. Ik heb grote bewondering voor…

In de Tweede Wereldoorlog coördineerde generaal George Marshall de Amerikaanse operaties en toen het vrede was, maakte Truman hem minister van Buitenlandse Zaken. Op zijn reizen naar Europa schrok Marshall van de verwoestingen, de honger en het ontbreken van toekomstperspectief. De industriële productie was sterk gedaald en de landbouw kon niet genoeg voedsel produceren. Daarom stelde Marshall een hulpprogramma voor dat Europa op de been moest helpen en de Amerikaanse industrie civiele opdrachten verstrekte nu de oorlog voorbij was. Truman ging akkoord, al kostte het plan tussen 1948 en 1953 zo’n 10 procent van de staatsbegroting: in totaal 13 miljard dollar, waarvan Nederland er 1128 miljoen ontving – dat is meer dan 12 miljard dollar nu. De Europese landen gebruikten dit geld voor hun wederopbouw en economische ontwikkeling. Het Marshallplan…

Toen het communistische Noord-Korea in 1950 Zuid-Korea probeerde te onderwerpen, was dat de vuurdoop voor de recent opgerichte Verenigde Naties (VN). Truman kreeg van de lidstaten een mandaat voor militair ingrijpen tegen Noord-Korea. De Sovjet-Unie en China schaarden zich achter de Noord-Koreanen, waarop drie jaren van oorlog volgden. In 1953 kwam het tot een wapenstilstand en werd de grens getrokken bij de 38e breedtegraad – waar hij vóór de oorlog ook ongeveer lag.…

Nog vóór de Chinese Burgeroorlog tussen de nationalisten onder Chiang Kai-shek en de communisten onder Mao Zedong was beslist, erkenden de VS de nationalisten in de jaren 1940 als de wettige regering. Na de Tweede Wereldoorlog werd Chiang Kai-shek echter verdreven naar het eiland Taiwan terwijl de communisten het vasteland onderwierpen. Met de ervaring van Korea verklaarde Truman in juni 1950 dat het in Amerikaans belang was dat de zeestraat tussen Taiwan en het vasteland neutraal bleef. De Amerikaanse 7e Vloot voer naar de Straat van Taiwan opdat China Taiwan niet zou aanvallen. Truman waarborgde de onafhankelijkheid van het eiland, terwijl China het nu nog ziet als een provincie.…

Het gymnasium was een van de belangrijkste instituten van het oude Athene. Mannen sportten er om in vorm te zijn als ze het slagveld op moesten voor hun stad. Maar ook mannen die daar de leeftijd niet voor hadden, schepten er eer in om dagelijks te trainen. Volgens de filosoof Socrates kon je geen grootse ideeën bedenken als je lichaam niet in vorm was. ‘Zelfs als je denkt, een handeling die niet op enigerlei wijze het lichaam lijkt te betreffen, weet iedereen dat fouten vaak te wijten zijn aan een slechte conditie,’ zei de wijsgeer in een rede. Het gymnasium was niet alleen voor sport. Na de training kregen jongens onderwijs in onder meer wiskunde en poëzie, en ’s middags kwamen de grote denkers van de stad naar het complex…

In de greppels bij Herxheim zijn bijna 80.000 menselijke botfragmenten gevonden. Sporen op de botten verraden dat eerst al het organische materiaal werd verwijderd van de lichamen, waarna de botten systematisch werden verbrijzeld. De onderzoekers weten niet precies waarom de doden deze behandeling ten deel viel. Er zijn echter aanwijzingen dat het voor de daders van belang was dat de slachtoffers niet meer herkenbaar zouden zijn als individuen of zelfs mensen. 1 VLEES, SPIEREN EN PEZEN werden methodisch van de beenderen geschraapt. Uit de snijsporen op de botfragmenten blijkt dat de daders gebruikmaakten van een silex, een primitief, maar zeer scherp mes van vuursteen. 2 DE SCHOONGEMAAKTE BOTTEN werden in stukjes geslagen met een zware stenen hamer. De archeologen troffen op veel botten sporen aan waaruit bleek dat ze op een…

In 1824 presenteerde Beethoven een werk dat de wereld schokte. Collega’s waren onder de indruk van de Negende Symfonie, en een Russische anarchist kende het stuk eeuwigheidswaarde toe. De meester van de Duitse opera noemde de Negende de grootste symfonie ooit, die latere symfonieën overbodig maakte. Nog altijd vormt het stuk de aftrap van de Bayreuther Festspiele. Overweldigd was ook de Deense componist Niels W. Gade. Hij stopte met symfonieën componeren na acht stuks. ‘De Negende schreef Beethoven al,’ zei hij. De grote Franse auteur Victor Hugo schreef: ‘In Beethovens muziek herkent de dromer zijn dromen, de zeeman zijn stormen en de wolf zijn wouden.’ De Russische anarchist Bakoenin had kritiek op de staat. ‘Alles zal verdwijnen en de aarde zal vergaan, maar de Negende blijft,’ zo voorspelde hij. De…

Toen het Britse leger bruggen bouwde in Azië, werden olifanten als kraan gebruikt om boomstammen op hun plek te tillen. Ook versleepten olifanten bomen bij de aanleg van wegen door de jungle en in de regentijd gaven ze soldaten op patrouille een lift door drassig gebied. Verder brachten de dieren munitie en eten naar soldaten die niet vanuit de lucht konden worden bevoorraad. Volgens Slim speelden de honderden olifanten en hun begeleiders een beslissende rol bij de gevechten in Birma en India. ‘Ze legden honderden bruggen voor ons aan en hielpen bij de bouw en tewaterlating van meer schepen dan de mooie Helena de Grieken verschafte. Zonder de olifanten zou onze terugtrekking uit Birma een stuk zwaarder zijn geweest en de erop volgende bevrijding van het land veel moeilijker.’…

Achter het Karmelietenklooster in Parijs maken de twee heethoofden Athos en D’Artagnan zich op voor een duel met Porthos en Aramis als getuigen. Dan duiken vijf soldaten van kardinaal Richelieu op. De vier musketiers van de koninklijke lijfwacht gaan direct met hun aartsvijanden in gevecht. Al snel blinken de degens in de middagzon. Na een kort maar krachtig gevecht waarin ieder, volgens de erecode, tegen één tegenstander tegelijk vecht, zijn twee strijders van de kardinaal dood. De andere drie geven op. De musketiers gaan zelfverzekerd op huis aan, met de degens als trofee. Deze scène komt uit de beroemde verhalen van Alexandre Dumas over de drie musketiers. Nu worden de boeken als luchtige lectuur gezien, maar ze geven een waarheidsgetrouw beeld van het Frankrijk van de 17e eeuw. Literaire schurk…

GOLF VAN BENGALEN, 1737 ⏹ Volgens bronnen uit die tijd eiste een natuurramp in 1737 in Birma ongeveer 300.000 levens. Jaren werd gedacht dat het ging om een zware aardbeving en een daaropvolgende tsunami, maar nu denken experts dat een tropische cycloon de schuldige was. IERLAND, 1839 ⏹ Een orkaan van twee dagen verwoestte honderden huizen in het Ierse Athlone, Limerick en Galway. Er ontstonden branden, die zich door de harde wind verspreidden. De ramp, nog altijd de ergste in zijn soort op de Britse Eilanden, maakte honderdduizenden slachtoffers. De orkaan werd beroemd omdat de wereld volgens Iers bijgeloof 13 dagen na kerst zou vergaan. Dat is op 6 januari, de dag dat de ‘Night of the Big Wind’ plaatsvond. NEDERLAND, 1953 ⏹ In de nacht van 31 januari op…

De 55-jarige Gustave Eiffel was al een beroemde ingenieur en architect toen hij in 1887 de prijsvraag won voor het ontwerp van een toren voor de wereldtentoonstelling. Hij was er een meester in om smeedijzer in te zetten als bouwmateriaal. Eiffel bouwde onder meer de spoorbrug over de rivier de Truyère in Zuid-Frankrijk. Het 448 meter lange brugdek werd gesteund door één grote boog – een oplossing die toen als zeer gedurfd werd gezien. gelegenheid van het eeuwfeest van de Amerikaanse onafhankelijkheid. Gedurende zijn 30 jaar lange carrière bouwde Eiffel verder talrijke bruggen, vier kerken, drie vuurtorens, drie treinstations, een hotel, een school en de koepel van een sterrenwacht.…

Draadloze telegraaf:In 1898 mocht de uitvinder Eugène Ducretet de toren gebruiken. Hij experimenteerde met het versturen van berichten middels elektromagnetische golven – een nieuwe en in Frankrijk nog onbekende technologie. Vanaf de toren verzond Ducretet het eerste draadloze telegram van Frankrijk, dat 4 km verder in het Panthéon werd ontvangen. Windtunnel: Gustave Eiffel liet op het onderste platform een windtunnel bouwen om te testen waaraan vliegmachines in de lucht bloot werden gesteld. Met de windtunnel konden onderzoekers, onder wie Eiffel zelf, aerodynamica bestuderen en experimenteren met vliegen. Parachute: In de begintijd van het vliegen testten meerdere uitvinders vroege parachutes door poppen van de Eiffeltoren te gooien. De kleermaker Franz Reichelt ging een stap verder door in 1912 zelf te springen met een zelfbedachte parachutejas. Hij viel als een baksteen naar…

Saddams zoon pleegde grootste bankroof Centrale bank van Irak, Bagdad, Irak (2003) In maart 2003 werd de Iraakse centrale bank 920 miljoen dollar of circa een miljard huidige euro lichter gemaakt. De dader was Koesai Hoessein, die een briefje bij zich had van zijn vader, dictator Saddam Hoessein. Die droeg de bank op het geld af te staan aan zijn zoon, wiens handlangers vijf uur nodig hadden om het in hun busje te laden. Het geld is nooit opgedoken. 1 miljard euro Rovers bliezen gat in de muur British Bank of the Middle East, Beiroet, Libanon (1976) In het door oorlog verscheurde Libanon drongen overvallers de Britse bank binnen door een muur op te blazen. Buitenlandse slotenmakers hielpen hen de kluizen te kraken, die vol goud, contanten en sieraden zaten.…

1. De slavernij werd afgeschaft toen president Lincoln op 22 september 1862 het omstreden wetsvoorstel indiende. 2. Baldwin verwijst naar zijn stiefvader David Baldwin, een baptistische voorganger, die zijn stiefzoon hard en liefdeloos behandelde. 3. Met ‘onschuldig’ bedoelt Baldwin dat blanken zich niet bewust zijn van hun eigen rol in de onderdrukking van de zwarte bevolking. 4. Vanwege de beperkingen en vooroordelen waar Baldwin als zwarte mee te maken kreeg, verhuisde hij in 1948 naar Frankrijk. 5. Huwelijken tussen blank en zwart waren in sommige staten verboden. In 1967 verklaarde het Hooggerechtshof dat nietig. 6. De wijk Harlem had een grote zwarte bevolking. Het stadsdeel was arm en krioelde van de ratten. Veel huizen waren niet verwarmd. 7. Iedereen is vrij en gelijk volgens de grondwet van de VS. Baldwin…

Sue Washington liep in 2018 met haar metaaldetector over een veld in Berkshire in Zuid-Engeland. Op de top van een heuvel met uitzicht op de Thames Valley begon het apparaat te piepen. Washington ging graven en ontdekte twee bronzen schalen, waar ze melding van maakte. Archeologen van de universiteit van Reading kwamen poolshoogte nemen en vonden ook ijzeren pijlpunten. Volgens hen had Washington een Angelsaksisch graf gevonden. De opgravingen begonnen in augustus 2020, en de archeologen deden de vondst van hun leven. In het graf lagen de resten van een Angelsaksische krijgsheer uit de 6e eeuw. De man was 1,80 meter lang: 10 centimeter boven het gemiddelde in die tijd. Hij werd begraven met speren, brons, glaswerk en een ijzeren zwaard in een gedecoreerde schede. De krijger is The Marlow…

Welk staatshoofd regeerde het langst? Fidel Castro is met zijn 49 jaar en 8 dagen het langstzittende nietkoninklijke staatshoofd geweest. Na de Cubaanse Revolutie greep Castro de macht en werd hij in 1959 de minister-president. De eerste jaren regeerde hij officieel samen met de net benoemde president Osvaldo Dorticós Torrado, maar Dorticós had beperkte macht. In 1976 werd Castro ook de president van Cuba. Cuba, 49 jaar (1959-2008) Fidel Castro Noord-Korea, 45 jaar (1948-1984) Kim Il-sung Gabon, 41 jaar (1967-2009) Omar Bongo Libië, 41 jaar (1969-2011) M. Gaddafi Equatoriaal-Guinea, 42 jaar (1979-) Obiang Nguema…

Genetisch en taalkundig onderzoek laat zien dat Roma oorspronkelijk uit Noord-India komen. Ze noemen India ook nog steeds Baro Than – het grote vaderland. Grote groepen Roma emigreerden waarschijnlijk al rond de 6e eeuw, en onderzoek wijst uit dat ze India vooral verlieten na een islamitische invasie rond het jaar 1000. Velen vestigden zich in het Byzantijnse Rijk, met name op de Balkan. Toen de Turken een groot deel van Byzantium veroverden, verspreidden de Roma zich over Europa. Praktisch overal werden ze vervolgd. De vroegste Europese vermelding van de Roma kwam van de Ierse lekenmonnik Symon Semeonis, die in 1322 op Kreta een groep Roma ontmoette en ze beschreef als nakomelingen van de Bijbelse Kaïn. Vanaf circa 1360 tot 1815 hadden ze zelfbestuur in de regio Feudum Acinganorum op het…

Volgens een Engelse mythe werd de bierfles toevallig uitgevonden door de priester Alexander Nowell. Medio 16e eeuw zou hij bier in een fles hebben bewaard tijdens het vissen, maar hij vergat het flesje in het gras en vond het pas na een paar dagen. Volgens de Britse historicus Thomas Fuller was ‘wat hij vond geen fles, maar een geweer, zo luid klonk het toen hij het opende’. Het bier was extra gaan gisten en er had zich op die manier veel CO2 opgehoopt in het flesje. Fuller schreef dit echter pas in 1662, 100 jaar nadat Nowel leefde, en tegenwoordig wordt het verhaal gezien als een mythe. De vroegste vermelding van bierflessen stamt uit Engeland. In 1615 adviseerde de dichter Gervase Markham huisvrouwen hun ale in ‘ronde flessen met een…

Tijdens de Tweede Wereldoorlog deden de VS en Groot-Brittannië proeven met apparaten die data van vliegtuigen en piloten opsloegen. De echte zwarte doos was echter van de chemicus David Warren, die onderzoeker was voor de Australische luchtmacht. Hij had gemerkt dat passagiersvliegtuigen met straalaandrijving zo hoog en snel konden vliegen dat ze soms van de radar verdwenen. Onderzoekers konden dan slechts gissen wat er was misgegaan. Hij stelde een compacte bandrecorder voor die een crash kon overleven. Deze sloeg niet alleen de gesprekken van piloten op – om zo te kunnen nagaan wat er mis was gegaan – maar hij las ook de instrumenten af. Warren werkte echter met brandstof, en niet met elektronica, dus niemand nam hem serieus. Uiteindelijk ging hij in 1958 met een instrumentenfabrikant samenwerken om zijn…

VORSTENHUIS LANCASTER Hendrik VI Hendrik erft als kind de troon, maar blijkt een passieve, onzekere koning die de psychische druk niet aankan. In 1453 krijgt hij een zenuwinzinking, waarna zijn vrouw Margaretha de macht feitelijk overneemt. Margaretha van Anjou De Engelse koningin beschikt over politiek vernuft en wordt de leider van het huis Lancaster. Ze is intelligent en onverschrokken, en helpt zelfs bij de uitwerking van de aanvalsplannen van het Lancaster-leger. Hendrik Beaufort Als Hendrik in 1455 ziet hoe York-soldaten zijn vader doden, zweert hij wraak. Hij wordt opperbevelhebber van de Lancasters als hij 24 is en ligt goed bij de edelvrouwen. Andrew Trollope Trollope is een zeer ervaren huursoldaat. Hij vecht eerst aan de kant van York, maar loopt over naar de Lancasters, waar hij zijn waarde bewijst als…

Het idee van een internationaal forum dat conflicten in de hele wereld kon oplossen, ontstond al in de Eerste Wereldoorlog. De Volkenbond werd echter geen succes, omdat de VS niet wilden meedoen en de bond geen mogelijkheid had sancties op te leggen aan landen die de vrede schonden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was president Franklin D. Roosevelt een van de vaandeldragers van een nieuwe, internationale organisatie. Er waren al flink wat voorbereidingen gedaan toen Roosevelt onverwacht overleed. Daardoor rondde Truman de onderhandelingen over het Handvest van de Verenigde Naties namens de VS af. ‘Als we proberen dit egoïstisch in te zetten, ten gunste van één land of een klein groepje landen, maken we ons in feite schuldig aan verraad,’ zei hij in een toespraak tot de oprichters van de VN.…

De Atheense democratie sliep nooit. De stad moest te allen tijde een functioneel bestuur hebben, opdat late boodschappers nooit voor een dichte deur stonden. Dat betekende dat 17 leden van de zogeheten Raad van 500 in het raadhuis bleven als de rest ’s middags naar huis ging. Na acht uur werden ze afgelost door 17 anderen, die de laatste acht uur van de nacht de wacht hielden. De voorzitter, die voor één dag werd gekozen, moest 24 uur lang op zijn post blijven. Democratische organen DE VOLKSVERGADERING, Ecclesia, bestond uit alle mannelijke burgers boven de 20 jaar. Zeker 6000 van hen kwamen 40 keer per jaar bijeen om te stemmen over wetten. DE RAAD VAN 500 – Boulè – werd voor één jaar gekozen bij loting. De raad bereidde de…

DETAILS: • Auteurs: Martin Berendse en Paul Brood • Uitvoering: Hardcover • 176 pagina’s • Afmeting: 31,8 x 25,3 x 2,3 cm OVER DE AUTEURS: Martin Berendse is directeur van de OBA (Openbare Bibliotheek Amsterdam) en was eerder onder meer algemeen rijksarchivaris/directeur van het Nationaal Archief. Paul Brood werkt bij het Nationaal Archief en was eerder onder meer rijksarchivaris in Drenthe en Groningen en docent ‘archival studies’ aan de Universiteit Leiden. Historische Atlas NL Hoe ontstond Nederland? Door de strijd tegen de Spanjaarden, het water of nog veel meer? Zijn er nu 17, 7, 10, 11 of 12 Nederlandse provincies? Sinds wanneer komt de Rijn bij Lobith ons land binnen? Waarom wordt de Hedwigepolder in Zeeuws-Vlaanderen weer onder water gezet? En waarom heet de staande leeuw die Nederland op oude…

De zee was de thuisbasis van de Vikingen, en elk jaar kwamen er veel langschepen naar de Engelse kust om zich rijkdommen of grond toe te eigenen. De weinige schepen waarover Alfred beschikte, konden niet op tegen hun vloten. Maar soms stuitten ze op langschepen die alleen of in kleine groepjes voeren. In 882 meldt de Angelsaksische Kroniek: ‘Dat jaar ging Alfred de zee op en vocht hij tegen vier Deense scheepsbemanningen. Hij veroverde twee schepen en doodde de opvarenden. De andere twee bemanningen gaven zich aan hem over.’ Het succes bracht Alfred op het idee om een echte vloot op te bouwen en de Vikingen op zee te bestrijden. In 897 ging de nieuwe vloot van Wessex te water met schepen die langer en hoger waren en grotere bemanningen…