Inhoudsopgave van Editie 1 - 2021 - Historia

De amish doen geen vlieg kwaad. Ze zijn wars van moderne technologie en rijden met paard-en-wagen over de wegen van P ennsy lvania. De leden van deze gemeenschap vormen een tak van de mennonieten, genoemd naar de Nederlandse prediker Menno Simons. En die kennen een roeriger verleden dan hun huidige nazaten doen vermoeden. Zo namen ze in de 16 e eeuw het Duitse Mü nster over, en dat ging er niet zachtzinnig aan toe. L ees het verhaal vanaf pagina 6 0.…

Onlangs presenteerden archeologen een intacte stenen doos uit het Titicacameer in Zuid-Amerika. Mogelijk lieten de Inca’s de doos als offergave in het meer zakken, een praktijk die bekend is van Spaanse bronnen uit de 16e eeuw, waarin wordt beschreven hoe de Inca’s de gunst van de goden probeerden te winnen. In de doos, die was afgesloten met een stenen stop, zaten twee kleine voorwerpen: een lamabeeldje van een schelp van 2,8 cm hoog en een gouden armbandje van 2,5 cm, doet denken aan armbanden va elite van de Inca’s. Van andere plekken in het Inc zijn vergelijkbare offers bekend archeologen denken dat de geschenken in goede tijden als da aan de goden werden gegeven. Ze wijzen erop dat de doos ui het Titicacameer oorspronkelijk ook een meer macabere inhoud kan…

en zilver uit de __e eeuw zijn opgedoken in een Tsjechisch bos. Een jong stelletje stuitte tijdens een wandeling op een paar gouden munten en één zilveren munt. Die waren waarschijnlijk door een wild zwijn opgewoeld. De twee gingen op onderzoek uit en vonden al snel een begraven schat met nog veel meer munten. Opgeroepen archeologen van het West-Boheems Museum in het nabijgelegen Plzen? groeven  ­ gouden en €.€ zilveren munten op. Volgens deskundigen werd het geld in de jaren _€.. verstopt, maar waarom is nog de vraag.…

Winston Churchill had veel vijanden, en er zijn zeker tien aanslagpogingen op hem geweest. Volgens Walter Thompson, Churchills vaste lijfwacht van 1921 tot 1945, werd in 1922 voor het eerst geprobeerd hem te vermoorden. Drie leden van de Ierse afscheidingsbeweging IRA werden bij Churchills Rolls-Royce gezien met geweren, maar ze werden op tijd in de kraag gevat. Churchill was zeer gehaat in Ierland omdat hij als minister van Oorlog veteranen van de Eerste Wereldoorlog (bekend als Black and Tans) had ingezet om de Ierse vrijheidsstrijd neer te slaan. De meeste aanslagpogingen vonden in de Tweede Wereldoorlog plaats. Tijdens de Duitse inval in Frankrijk viel gravin Hélène de Portes Churchill aan met een mes tijdens onderhandelingen over de oorlogsdeelname van de Fransen. Portes was de minnares van premier Paul Reynaud en…

Toen het socialisme halverwege de 19 e eeuw opgeld deed, gingen de aanhangers op zoek naar een aanduiding voor gelijkgestemden. Bij de keuze voor ‘ kameraad’ lieten ze zich inspireren door de F ranse Revolutie, toen revolutionairen elkaar citoyen (burger) noemden om zich af te zetten tegen de fraaie titels van de adel. De eerste Russische socialisten kozen voor tovarisjtsj. Dit woord, dat reisgenoot of kameraad betekent, gebruikten ze om elkaar onderling aan te duiden en sloeg aan. Na de Russische Revolutie van 1917 werd het de aanspreekvorm voor alle inwoners. Na de val van het communisme bleef de aanduiding hangen in de gewapende strijdkrachten van Rusland, waar officieren worden aangesproken als ‘ kameraad sergeant’. Ook de Chinese communisten voerden één aanspreekvorm in en kozen voor tóng zhì, dat ‘burger…

Rond 500 v.C hr. werd het lot van Atheense misdadigers bepaald door 12 burgers. Zij moesten het vonnis vellen en een straf opleggen. In de islamitische wereld werd in de 9 e eeuw de lafif ingevoerd. 12 mannen die getuige van een vermeende misdaad waren geweest of er iets van wisten, werden opgeroepen om te getuigen en te bepalen of de verdachte schuldig was. In 1166 voerde de Engelse koning H endrik I I de jury rechtspraak bij wet in. I n de decennia daarvoor was Engeland geplaagd door een burgeroorlog en een machtsstrijd tussen kerk en koning. Om een eind te maken aan de chaos en de vele conflicten over grond waar de burgeroorlog en de kruistochten toe hadden geleid, introduceerde de koning de jury . Die bestond uit…

De Kozakkengemeenschappen ontstonden in de late middeleeuwen en renaissance op de uitgestrekte steppen van het huidige Oekraïne en zuiden van Rusland. Ver van alle machtscentra verrezen er nederzettingen van boeren en krijgers onder leiding van gekozen hoofdmannen. De Kozakken leefden van het overvallen van hun buurvolkeren, vooral de Turken rond de Zwarte Zee. In 1654 werden de Kozakse naties als zelfstandige republieken opgenomen in het snel groeiende Rusland. Ze mochten hun cultuur behouden in ruil voor het leveren van soldaten. Elk volk vormde zijn eigen regimenten en leverde zelf paarden. De mobiele Kozakken reden voorop op hun sterke paarden toen Rusland het enorme Siberië onderwierp. De ruiters waren gewend aan de open vlakte en het leven in het zadel. Anders dan andere soldaten mochten de K ozakken zelf hun eten…

P-51D Mustang in getallen Bemanning: 1 Lengte: 9,83 m Spanwijdte: 11,28 m Gewicht, volledig beladen: 5488 kg Motor: Packard (Rolls-Royce) V-1650-7 Merlin, 12-cilinder Topsnelheid: 708 km/h Klimsnelheid: 16,3 m per seconde Bereik met extra tanks: 2656 km Motor krijgt extra zuurstof Hoog in de lucht hadden motoren een compressor nodig om de dunne lucht samen te persen, zodat er geen storing zou optreden in de verbranding. De meeste compressoren hadden één centrifuge, maar de geweldige Rolls- Royce Merlin-motor had er twee. De snelheid van de centrifuges werd aangepast aan de vlieghoogte.…

H istorici weten niet precies wanneer de C hinezen begonnen met het maken van porseleinen voorwerpen. Ze weten wel dat keramiek, en dan de soort die wij tegenwoordig porselein noemen, met kaolien erin voor de dichtheid en stevigheid, al 2000 jaar geleden volledig ontwikkeld was. Toen de Arabische koopman Suleiman in 851 de Tang-dy nastie bezocht, schreef hij: ‘I n C hina hebben ze een fijne klei, waarmee ze vazen maken die dun zijn als glas. J e kunt erdoorheen kijken.’ I n die tijd maakten de C hinezen alle mogelijke voorwerpen van porselein – van simpele kopjes en schalen tot elegante vazen en standbeelden. P orselein was veel gewilder dan glas. Dat materiaal kenden ze in C hina ook wel, maar werd weinig gebruikt omdat het van inferieure kwaliteit…

Trillend van de zenuwen presenteerde de eunuch Cai Lun in 105 n.Chr. zijn uitvinding aan de Chinese keizer: een totaal nieuwe manier om papier te maken. Hij legde de schors van een moerbeiboom in een pulp van hennep, textiel en visnetten in de week. Toen het mengsel was ingedroogd, ontstond er een dun, mooi en sterk stuk papier. Voor deze belangrijke ontdekking kreeg Cai Lun een fikse beloning en kwam zijn naam in alle Chinese geschiedenisboeken. Het verhaal over Cai Lun is misschien wat overdreven. Archeologen hebben namelijk aangetoond dat de Chinezen al in de 1e eeuw v.Chr. papier van redelijk goede kwaliteit kenden. We weten dat de Chinezen vanaf het begin van onze jaartelling op grote schaal papier gingen gebruiken: om op te schrijven, om cadeaus in te pakken…

De sultan kreeg slavinnen cadeau of liet ze kopen op slavenmarkten. Bij aankomst in de harem begon een slavin als dienstmeisje, dat andere haremvrouwen bediende. Alleen wie heel mooi, slim en getalenteerd was, klom op in de hiërarchie. De slavinnen kregen les in schrijven, gedichten reciteren en dansen. Enkele speciaal geselecteerde vrouwen kregen de taak de heerser te baden, aan te kleden en te bedienen. Als de sultan onder de indruk was van een slavin, nam hij haar als minnares. Dat gaf status en privileges. Gözde – eerste stap in de harem Als een slavin geluk had, nam de sultan haar als minnares (gözde). Hij overlaadde haar met geschenken en ze kreeg de beschikking over slavinnen. De uitverkorene kon ieder moment weer uit de gratie raken, of worden uitgehuwelijkt buiten…

Frank Hornby was een enthousiaste vader die wat uitdaging miste voor zijn twee zoons. Hij maakte van stukjes blik een bouwpakket met plaatjes die in elkaar konden worden gezet met schroefjes. Een perfecte uitdaging voor kinderen die in de industriële samenleving later zelf kranen en spoorbanen zouden gaan bouwen. Hornby kreeg snel in de gaten dat hij misschien wel een geniale uitvinding had gedaan en vroeg patent aan. Hij wist echter dat het concept nog lang niet was uitontwikkeld, en zelf had hij daar geen tijd voor omdat hij als boekhouder voor een vleesimporteur werkte. Gelukkig zag zijn baas de potentie van het speelgoed, dus hij gaf Hornby vrij en leende hem zelfs een werkplaats. In ruil daarvoor werd zijn baas een partner in zijn prille onderneming. De bouwset heette…

Al in het oude G riekenland speelden kinderen met jojo’s. Dat wijst een vaas uit 4 4 0 v.C hr. uit. H oe het speelgoed toen heette is onbekend, maar het was identiek aan de hedendaagse jojo, bestaande uit twee aan elkaar vastgemaakte ronde schijfjes met een touw van é é n meter ertussen. et speelgoed is eeuwenlang vergeten geweest en vaak opnieuw uitgevonden, maar het kreeg pas in de jaren 19 20 de naam jojo, bedacht door de Amerikaanse ondernemer Donald F ranklin. H ij vroeg patent aan, maar in 19 6 5 bepaalde een rechter dat het woord zo algemeen bekend was geworden dat niemand patent mocht hebben. Duncan kon zich troosten met het feit dat zijn verjaardag, 6 juni, ‘ internationale jojo-dag’ was geworden.…

Een Slinky is een losse springveer die de trap af kan ‘ lopen’ – helemaal zelfstandig. De veer werd door scheepsingenieur Richard T. J ames uitgevonden in 19 4 3 , maar pas in november 19 4 5 had het warenhuis G imbels in P hiladelphia interesse. H et was meteen een succes: in slechts 9 0 minuten verkocht de speelgoedafdeling de hele voorraad van 4 00 stuks. Een Slinky kostte maar é é n dollar, dus veel mensen konden zich het veroorloven. De zwaartekracht zou de rest doen! I n totaal werden er circa 3 00 miljoen exemplaren verkocht.…

Will Kellogg gaf in zijn hele leven 100 miljoen dollar, ongeveer 1,5 miljard euro nu, uit aan reclame voor cornflakes. Zijn belangrijkste doelgroep waren Amerikaanse huisvrouwen, die elke ochtend het ontbijt moesten klaarmaken voor hun gezin. Een van zijn eerste successen was een campagne in het blad Ladies Home Journal, waar hij advertenties plaatste met een tegoedbon. Als de lezeressen hun naam en adres op de bon invulden, kregen ze gratis een doos cornflakes. Met alle ingevulde tegoedbonnen wist Will een gigantisch klantenbestand op te bouwen. Toen Will in 1907 zijn product in New York wilde lanceren, bedacht hij een ondeugende campagne: als een vrouwelijke klant de medewerker van een supermarkt een knipoog gaf, kreeg ze een gratis doos cornflakes. Het idee dat vrouwen knipoogden naar mannen die ze niet…

Wisselende allianties zorgden er honderden jaren lang voor dat geen enkele Chinese koning de hele regio kon overheersen. Maar de jonge Qin Shi Huangdi nam een imperium over dat door veroveringen versterkt was. Terwijl andere koninkrijken elkaar met invallen hadden uitgeput, had het Qinrijk zich richting het zuiden en westen uitgebreid door stukken land te veroveren die daarvoor niet in handen van de Chinezen waren geweest. Vooral de oostelijke delen van de dichtbevolkte landbouwregio Sichuan maakten het Qin-rijk welvarend, en het koninkrijk was in staat om een beroepsleger van honderden soldaten te betalen. Toen Qin Shi Huangdi in 230 v.Chr. de laatste fase van de strijd inluidde, kon niemand hem meer tegenhouden. Gedurende negen jaar veroverde hij heel China, en hij riep zichzelf uit tot keizer.…

Bisschop met kinderschare moest Münster bevrijden Frans van Waldeck (1491-1553) De katholieke bisschop van Münster, Frans van Waldeck, ging soepel om met het celibaat: hij had acht kinderen met zijn minnares. Hij sympathiseerde met Maarten Luther en deed niets om te voorkomen dat de protestanten in 1533 een meerderheid in het stadsbestuur kregen. Hij verliet de stad zelfs. Pas toen de Nederlandse wederdopers de macht grepen, kwam Van Waldeck in actie. Hij huurde een leger van landsknechten in en belegerde de stad. De bisschop moest de soldaten soms uit eigen zak betalen en stierf berooid. Maar sinds de doperse nederlaag in 1535 is Münster weer een katholieke stad.…

Linkervleugel KKE – de communistische partij In het kielzog van de Oktoberrevolutie in Rusland ontstond de Griekse communistische partij, KKE, in 1918. De partij deed het goed bij de arbeidersklasse, die zwaar te lijden had gehad onder de Eerste Wereldoorlog. Na 1936 kreeg Griekenland een dictatuur onder de fascist Metaxas, die het communisme verbood. De KKE wende dus snel aan een ondergronds bestaan, en tijdens de bezetting was de partij machtig. Ze richtte het zelfstandige nationale bevrijdingsfront, EAM, op, met een eigen leger, ELAS geheten. ELAS – communistisch partizanenleger In februari 1942 kreeg het nationale bevrijdingsfront EAM zijn eigen leger: ELAS, een verbond van de verspreide partizanengroeperingen die in de Griekse bergen al vochten tegen Italiaanse en Duitse troepen. Het leger bestond uit circa 50.000 man en 30.000 reservetroepen. De…

Toen de bloeddorstige gravin in 1614 stierf, mocht haar naam 100 jaar niet worden genoemd. Haar neef, graaf Thurzó, verstopte de rechtbankverslagen om de eer van de familie te beschermen. Pas halverwege de 18e eeuw werden ze gevonden door de monnik László Turóczi, die het eerste boek schreef over de macabere gebeurtenissen. Sindsdien is Elisabeth Báthory een bron van inspiratie geweest voor psychologen, criminologen en niet in de laatste plaats schrijvers. Het personage komt voor in griezelfilms met titels als Necropolis en Blood Castle, en in romans als The Blood Countess van de Roemeense schrijver Andrei Codrescu Veel literatuurwetenschappers denken bovendien dat het gerucht dat Elisabeth bloed dronk en erin baadde de inspiratie vormde voor Dracula van Bram Stoker.…

Wie zei …? ‘Als je iets gezegd wilt hebben, vraag een man. Als je iets gedaan wilt krijgen, vraag een vrouw.’ Dit citaat is van een vooraanstaande Britse politica toen ze nog gewoon lid van het parlement was. WIE ZEI …: Margaret Thatcher (19 25-2013). WELKE PERSOON: Indira G andhi. TEST JE KENNIS: 1b, 2c, 3c, 4b, 5a, 6a, 7b, 8a, 9c, 10a, 11c, 12c, 13b, 14b. UITSLAG: 0-5 punten: V rouwelijke leiders zijn niet je sterkste k kant. 6-10 punten: H et kan beter. 11-15 punten: G oed gedaan. 16-19 punten: J e bent een expert.…

U it nieuw onderzoek van de Australian National U niversity blijkt dat de oorspronkelijke bevolking van Australië niet uitsluitend uit jager-verzamelaars bestond, zoals tot nu toe aangenomen. Bij opgravingen op het Noord- Australische e eiland Mabuiag bleek dat de bewoners 2000 jaar geleden al bananen kweekten. Er waren sporen van kunstmatige terrassen op de hellingen van het eiland te zien, en de onderzoekers vroegen zich af waar die voor hadden gediend. Grondmonsters vertonen duidelijke tekenen van ‘ een intensieve teelt van bananen in de vorm van afzettingen van zetmeelgranulaat, microfossielen van bananenplanten en houtskool’, aldus de onderzoekers. Een koolstof 14-datering van de houtskool laat zien dat de bananenteelt tussen de 2145 en 1930 jaar geleden heeft plaatsgevonden. Dat staat gespannen voet met de aanname dat de oorspronkelijke bevolking van Australië…

H et vroegst bekende voorbeeld van geschreven muziek dateert uit de 6 e eeuw, toen de Romeinse filosoof Boë thius de noten van de twee octaven die toen in gebruik waren met letters weergaf. H ij hanteerde een schaal die van A tot O liep, waarbij A voor de laagste en O voor de hoogste noot stond. Dit wordt meestal het ‘notenstelsel van Boë thius’ genoemd, maar volgens bronnen bestond er al rond 150 een vergelijkbaar sy steem, ontwikkeld door de G riekse wetenschapper P tolemaeus, en Boë thius is dan ook waarschijnlijk niet de uitvinder. P as rond 1020 ontwierp de Italiaanse muziektheoreticus G uido van Arezzo de huidige muzieknotatie, waarbij de noten op lijnen staan die de hoogte aangeven. uido voerde ook de gewoonte in om de noten…

In 95 n.Chr. werd Sextus Julius Frontinus de baas van de Romeinse watervoorziening, en twee jaar later schreef hij een boek over aquaducten. In De aquis urbis Romae (Over het water van de stad Rome) noemt hij onder meer de afmetingen van de goten. Zijn beschrijving was zo nauwkeurig dat de paus er in 1453 nog een aquaduct mee kon bouwen. Rome verbruikte gemiddeld 100 tot 150 miljoen liter water per dag, dat door 11 aquaducten naar de stad stroomde. Voor zo’n groot verbruik was één bron niet voldoende: de Romeinen moesten water halen uit meren en rivieren tot 92 kilometer van de stad. Omdat dat op eigen kracht naar de stad moest stromen, gaven de Romeinse ingenieurs de aquaducten een helling van 2 meter per kilometer. De grootste vervoerden…

Vanaf midden 19e eeuw was popcorn een populaire snack in het circus en op de markt, maar toen begin 20e eeuw de eerste bioscopen verschenen, was popcorn er taboe. Omdat kijkers van stomme films moesten kunnen lezen, richtten bioscopen hun zalen in als theaters om een verfijnd publiek aan te trekken. Platgetrapte stukjes popcorn waren geen gezicht op de fraaie tapijten. Toen in 1927 de eerste geluidsfilm in première ging, nam het bioscoopbezoek explosief toe, maar het nieuwe publiek kon zich de dure drankjes van de bioscopen niet veroorloven en nam goedkope popcorn mee van kraampjes op straat. De bioscopen maakten echter verlies op publiek dat alleen een kaartje kocht, en soms moesten de bezoekers hun popcorn samen met hun jas achterlaten in de garderobe. In de jaren 1930 hadden…

Op 2 juli 1937 verdween vliegpionier Amelia Earhart boven de Stille O ceaan in een L ockheed Model 10 Electra. Dit vliegtuig zag in 1934 het levenslicht en was tot 19 4 1 een van de best verkopende toestellen van L ockheed. De vliegtuigfabriek verkocht de 14 8 geproduceerde exemplaren vooral aan P an Am. Dat bedrijf zat zo te springen om een klein passagiersvliegtuig dat het in de testfase een windtunnel betaalde. Earhart liet haar Electra speciaal maken in de Lockheedfabriek in C alifornië. Ze liet onder meer extra brandstoftanks installeren omdat ze als eerste vrouw rond de wereld wilde vliegen. Ze sprak zelf van een ‘ vliegend laboratorium’, maar het toestel zat niet vol apparatuur. Wel indrukwekkend was haar radiopeiler, waarmee ze kon bepalen uit welke richting een…

De brandstoftank van de Mustang bood, na de upgrades in 1943, ruimte aan 1020 liter benzine � drie keer zoveel als in een Spitfire. Dankzij twee extra tanks onder de vleugels werd het bereik van de Mustang nog veel groter. Iedere droptank bood ruimte aan nogeens 409 liter brandstof en als ze leegwaren, dan liet de piloot zegewoon vallen. Dat deed hijoverigens ook als hijvijandelijke jagerstegenkwam. Zonder dezetanks was de Mustangnamelijk nog sneller enwendbaarder.…

Aan het eind van de 13 e eeuw namen I taliaanse zeelieden een merkwaardig voorwerp i in gebruik – het kompas. Met dit navigatie-instrument konden ze veel veiliger de Middellandse Zee oversteken. V oorheen waren ze afhankelijk van helder weer om te kunnen navigeren op de zon en de sterren. Een zekere F lavio G ioia uit Amalfi wordt gezien als de uitvinder. Maar het kompas was in C hina al lang bekend. In teksten van voor onze jaartelling staat beschreven hoe jadeverzamelaars een ‘zuidwijzer’ gebruikten om niet te verdwalen. Deze wijzer bestond uit een lepelvormige ‘naald’ van magnetiet die op een koperen plaat werd geplaatst en zich vrij kon bewegen. Dit eenvoudige kompas werd later verbeterd. In de 8e eeuw magnetiseerden de C hinezen ijzeren naalden door ze tegen…

De Amerikaanse Elizabeth Magie was zo geraakt door de ontwikkelingen in de samenleving dat ze in 19 03 het bordspel The Landlord’s Game bedacht. H iermee kon iedereen leren hoe de rijken het voor het zeggen hadden in de V S. ‘ I k hoop dat mannen en vrouwen snel begrijpen dat zij arm zijn omdat C arnegie en Rockefeller meer geld hebben dan ze nodig hebben,’ legt ze uit. Elizabeth Magie’s spel leek op het hedendaagse Monopoly , en daar is een logische reden voor: in 19 3 5 kochten de broers C harles en G eorge S. P arker het patent en ontwikkelden het spel verder. H un bedrijf, P arker Brothers, had er oog voor om spellen te maken van actuele onderwerpen, zoals de goudkoorts in K…

De Duitse ambachtsman Theodor Märklin specialiseerde zich vanaf 1859 in keukens voor poppenhuizen. Door kleine fornuizen en pannen te maken, werd hij een expert in metaalbewerking op miniatuurniveau, wat hem tot een vooraanstaande producent van speelgoedstoommachines en -treinen maakte. De stoommachine verscheen in 1909 in de catalogus van het bedrijf en werkte hetzelfde als de gigantische machines in energiecentrales en fabrieken: het water werd met brandstof (een aanmaakblokje) opgewarmd en als de druk steeg, ging de stoom via een buis naar een stempel die het aandrijfwiel activeerde. Via een brede riem werd de energie overgebracht naar andere machines, die Märklin ook zelf maakte. Vanaf 1891 produceerde hij ook zijn beroemde speelgoedtrein. De eerste werd aangedreven door een veer, en de elektrische trein begon in 1926 te rijden.…

Toen Ruth Handler haar dochter Barbara zag spelen met aankleedpoppen, merkte ze iets op: een belangrijk deel van het spel was om volwassen kleding te ontwerpen voor de papieren pop. Het meisje kopieerde de volwassen wereld! Die observatie kreeg nog meer betekenis toen de familie Handler in 1956 in Europa op vakantie was en Ruth een compleet nieuwe pop zag: de Duitse Lilli, een elegante, volwassen vrouw. Ruth had meteen door dat dit een goed alternatief was voor de papieren pop van Barbara. Ruth kopieerde Lilli maar gaf haar pop smallere heupen, grotere ogen, mooier haar en langere benen. Nu kon Barbie echt in productie. Gelukkig bezaten Ruth en haar man Elliot een fabriek, Mattel, voor fotolijstjes en poppenhuismeubels, dus het assortiment kon makkelijk uitgebreid worden. In maart 1959 kwamen…

Lichamelijke beweging moest in ondergoed Om hun lichaam sterker te maken, moesten mannelijke kuurgasten in de buitenlucht oefeningen doen, in hun ondergoed. Zo moesten ze hardlopen, rekoefeningen doen en hout hakken. En sporten is inderdaad goed voor onze spieren en bloedsomloop, maar het hoeft niet per se in ons ondergoed. Pak slaag moest bloed weer laten stromen De kuurgasten konden kiezen voor een massage, of voor een machine die hen sloeg met platte riemen. Patiënten met chronisch koude handen of voeten hoopten dat de behandeling hun bloedsomloop zou stimuleren. Thaise massages maken nog steeds gebruik van rek- en duwbewegingen om het lichaam sterker te maken en om gifstoffen af te voeren. Trillende paarden brachten de maag weer op gang Patiënten met verstopping konden op een trillend apparaat gaan zitten om…

DE CHINESE MUUR De Chinese koninkrijken hadden al honderden jaren vóór Qin Shi Huangdi muren in het noorden gebouwd. Die moesten de rijken beschermen tegen Mongoolse stammen, die Chinese steden regelmatig plunderden. Ook kwamen er muren richting de andere Chinese rijken. Om de heerschappij over heel China te behouden, liet Qin Shi Huangdi alle binnenmuren neerhalen en meerdere noordelijke muren met elkaar verbinden. Daarmee ontstond de Chinese Muur, die volgens recent onderzoek 21.000 kilometer lang was. LINGQUKANAAL Om transport van goederen – en in het bijzonder zijn enorme leger – makkelijker te maken, startte Qin Shi Huangdi een gigantisch project om de rivieren de Xiang en de Li met elkaar te verbinden: een 36 kilometer lang kanaal. Zo konden schepen via de Yangtze en de Zhujiang de 200 kilometer lange…

Het Evangelie volgens Matteüs stelt dat Jezus op de laatste dag recht zal spreken over de mensen, terwijl de aarde ten onder gaat. Daarom bereidden de wederdopers in Münster zich voor op de dag des oordeels. Volgens Jan Matthijs, ‘Gods boodschapper’, zou het op eerste paasdag 1534 zo ver zijn. Het was een geniale psychologische zet: zo zette hij zijn volgelingen onder druk om de stad in allerijl om te dopen tot het ‘Nieuwe Jeruzalem’. Maar toen Jezus niet kwam, had Matthijs iets uit te leggen, en uiteindelijk werd dat hem fataal. Zijn lot heeft latere christenen echter niet afgeschrikt, want een voorspelling van de spoedige ondergang van de aarde is nog steeds goede reclame voor een nieuwe geloofsrichting of een boek. Vijf voorspellingen Dopers: Pasen 1534 en 1535 Begin…

Ook vroeger maakten moslims een pelgrimstocht naar de heilige stad Mekka. In 13 24 had de pelgrimsstoet een heel voorname deelnemer: Mansa Moussa, de koning van Mali. Op zijn bedevaart nam de koning 6 0.000 dienaren, 8 8000 soldaten en 12.000 slaven gekleed in zijde mee. Elke slaaf droeg een 3, 5 kilo zware baar van puur goud en de karavaan had in totaal 15.000 kilo goud bij zich. Moussa was waarschijnlijk de op é é n na rijkste man ooit, met een vermogen van omgerekend 3 50 miljard euro. Door alle goudmijnen die er lagen, was twee derde van al het goud in de wereld afkomstig uit Moussa’s rijk. En volgens de wet waren alle grondstoffen het eigendom van de koning. Moussa pronkte sowieso graag met zijn rijkdom, maar…

Zoals destijds gebruikelijk verloofde Elisabeth zich op haar elfde, in 1561. Haar man was de twee keer zo oude Ferenc Nádasdy, een officier in dienst van de kroon die vaak op reis was om te vechten tegen de grote vijand, de Ottomanen uit het zuiden. Ferenc, die de bijnaam de ‘Zwarte ridder van Hongarije’ had, zette zijn leven als militair na de bruiloft voort. Volgens getuigen kreeg de gravin er in die periode steeds meer genoegen in haar werknemers hard te straffen. Er zijn twee voorbeelden van brieven waarin het stel methoden besprak om het personeel te tuchtigen. Een van de ideeën was dat de gravin in de winter ‘ijsbeelden’ zou maken van naakte meisjes, door langzaam koud water over hen heen te gieten totdat ze van top tot teen…

‘Misschien kunnen jullie mij wel bestuderen om erachter te komen waarom mensen zoals ik doen wat ze doen.’ Dat zei Ed Kemper toen FBI-agent John Douglas in 1979 met hem wilde praten. Door interviews met Kemper en andere seriemoordenaars wilde de FBI hen leren begrijpen en ontdekken wat er in hun hoofd omgaat – en niemand was meer open en behulpzaam dan de grote politievriend ‘Big Ed’ Kemper. ‘Hij praatte urenlang met ons. Hij was eerlijk en bescheiden, maar hij had ook geen spijt of last van zijn geweten,’ zo vertelde Douglas achteraf. De FBI-agent sprak ook met de seriemoordenaars Ted Bundy en Charles Manson, maar hij zag Edmund Kemper als ‘een van de meest intelligente gevangenen die ik ooit heb ontmoet’. De seriemoordenaar had ook veel zelfinzicht. Kemper wist…

Sinds K atanga zich in 19 6 0 onafhankelijk verklaarde van de rest van C ongo probeert de V N met de rebelse staat te onderhandelen over vrede. Maar alle gesprekken met Moïse Tshombe mislukken. I n september 19 6 1 is de maat vol. De V N valt Elisabethstad, de hoofdstad van K atanga aan om president Tshombe onder druk te zetten. I n de strijd die dan uitbreekt tussen de V N en K atangese troepen worden meer dan 3 0 Europeanen gedood. O ok vallen er veel burgerslachtoffers. De mislukte actie in Elisabethstad geeft president Tshombe een goed excuus om de I erse divisie die bij het plaatsje J adotstad in K atanga gestationeerd is aan te vallen. Tshombe gebruikte huursoldaten Omdat Katanga rijk was aan grondstoffen…

In 1865 kwam Leopold II in België aan de macht en hij had grote plannen voor zijn land. Hij wilde van België een grootmacht maken – en dus had hij koloniën nodig. Leopold huurde daarom de beroemde ontdekkingsreiziger Henry Stanley in. Stanley reisde langs de Congo in Centraal-Afrika en had een ‘vriendschapscontract’ bij zich dat de lokale inwoners maar wat graag ondertekenden. Leopold huurde daarom de beroemde ontdekkingsreiziger Henry Stanley in. Stanley reisde langs de Congo in Centraal-Afrika en had een ‘vriendschapscontract’ bij zich dat de lokale inwoners maar wat graag ondertekenden. Maar het contract hield in feite in dat ze Leopold II als hun koning erkenden en dat hij de inwoners als slaven mocht gebruiken. Leopold greep zijn kans: het land werd opgedeeld in districten die allemaal een bepaald…

JOHN D. ROCKEFELLER Leefde: 1839-1937. Nationaliteit: Amerikaanse. Was: Zakenman en filantroop. Wapenfeiten: Rockefeller was een oliepionier. Dankzij de winst van zijn bedrijf Standard Oil werd Rockefeller de rijkste in de geschiedenis van de VS. JOHN D. ROCKEFELLER JR. Leefde: 1874-1960. Nationaliteit: Amerikaanse. Was: Zakenman en filantroop. Wapenfeiten: Junior financierde o.a. het beroemde Rockefeller Center in New York en het museum voor moderne kunst in de stad, MoMa. New York, VS, 26-1-1895 Mijn lieve zoon, Hierbij een cheque voor 21 dollar. Het is een cadeau voor je 21e verjaardag – een dollar voor elk jaar. Het zou fijn zijn als we de dag samen hier thuis konden doorbrengen. Maar welbeschouwd is het beter als je op de universiteit1 blijft. Je hebt de laatste tijd al niet zo hard gewerkt. Ik kan…

Met zijn metaaldetector deed de Schotse amateurarcheoloog Mariusz Stepien een sensationele vondst bij het dorp Peebles. Daar was in de bronstijd een collectie waardevolle voorwerpen begraven, die er vandaag de dag – 3000 jaar later – nog verrassend goed uitziet. De schat bevat sieraden, gespen, ringen, een zwaard met schede en delen van een halster van een paard. De bronzen schat wordt nu onderzocht in het National Museums Collection Centre in Edinburgh.…

I n P ortugal zijn de resten van diverse cirkels van paalgaten uit de oudheid ontdekt. O mdat het hout inmiddels weggerot is, zijn alleen de gaten gevonden waarin de palen stonden. De constructie heeft een diameter van 20 meter en doet sterk denken aan Stonehenge, het beroemde Britse monument uit de steentijd. Uit dateringen van de paalgaten blijkt dat ze circa 4500 jaar geleden werden gegraven, dezelfde tijd dat Stonehenge werd gebouwd. Bovendien bevat de reeks palen een opening, die zo lijkt te zijn geplaatst dat het zonlicht er bij de zomerwende – de langste dag van het jaar – doorheen valt. Meerdere stenen van Stonehenge zijn zo neergezet dat ze bij de zomerwende naar de opkomende zon zijn gericht. Die overeenkomst ‘ benadrukt de nauwe relatie tussen deze…

Duik in de digitale collecties van talloze musea Tijdens de coronacrisis ga je misschien liever niet naar het museum, maar gelukkig hebben veel musea hun digitale deuren wagenwijd opengezet via G oogle Arts & C ulture. Neem het Rijksmuseum, dat maar liefst 165.074 objecten virtueel tentoongesteld heeft. Een unieke kans om bijvoorbeeld elk detail van het Melkmeisje van Johannes Vermeer van heel dichtbij te bestuderen. En bij Google is nog veel meer kunst te vinden. artsandculture.google.com Het verhaal van de Muur p 9 november 19 89 ging de Berlijnse Muur open. Dertig jaar later lijkt die muur een relict uit het verleden. Maar de gevolgen van dat breukmoment in 19 89 zijn nog altijd voelbaar. Schrijver P iet de Moor en Klara-eindredacteur Karen Billiet gaan op pad in Berlijn en…

De Amerikaanse bokser Joe Louis heeft met 27 over winningen de meeste WK-titels van de grote boksbonden op zijn naam staan. Na ruim 11 jaar als wereldkampioen trok hij zich in 1949 ongeslagen terug. Een jaar later waagde hij zich aan een comeback, maar verloor hij twee wedstrijden. Hij was zeer geliefd, en in 1981 werd hij met militaire eer begraven. Joe Louis (1937-1949) 27 titels Volody myr Klytsjko (2000-2015) 25 titels Muhammad Ali (1965-1977) 22 titels Larry Holmes (1978-1983) 20 titels Lennox Lewis (19 9 2-2004 ) 15 titels…

Hoewel vrouwen er de afgelopen millennia juridisch bekaaid van afkwamen vergeleken met mannen, was huiselijk geweld niet altijd toegestaan. In het Romeinse Rijk mocht een man zijn vrouw niet slaan, en als hij dat wel deed, kon ze een scheiding aanvragen. In de middeleeuwen werd het mishandelen van vrouwen echter normaler en vaak was het ook legaal. De Italiaanse monnik Cherubino van Siena schreef eind 15e eeuw: ‘Als je vrouw iets doet wat niet mag, moet je niet op haar af rennen en haar uitschelden en bont en blauw slaan. Berisp haar en terroriseer haar. Als dat niet werkt, sla haar dan met een stok.’ In 1632 kwam er een Engelse wet over vrouwen. Die bepaalde dat een man ‘vogelvrijen, verraders, heidenen, zijn vijanden en zijn vrouw’ mocht slaan. In…

De gele ster werd in de maanden na Kristallnacht in 1938 bedacht, toen joodse winkels en sy nagogen in Duitsland kort en klein waren geslagen. Het idee kwam van Reinhard Hey drich, het hoofd van de veiligheidspolitie. Het was de bedoeling om de joden van de rest van de bevolking te onderscheiden om hen makkelijker te kunnen vervolgen. In de praktijk werd de maatregel pas na de invasie van Polen een jaar later ingevoerd. Vanaf 23 november 1939 dwong de bezettingsmacht alle Poolse joden boven de 12 jaar een ster te dragen. In de jaren daarna werd ook in de andere bezette landen de jodenster geïntroduceerd, behalve in Noorwegen en Denemarken. De nazi’s hebben het markeren van joden echter niet uitgevonden. In de loop der tijden hebben joden allerlei merktekens…

Het Engelse gebruik om in olie gefrituurde, gepaneerde vis te eten, komt waarschijnlijk van de Spaanse joden die zich in de 16e eeuw in het land vestigden. Zij namen hun pescado frito mee uit Andalusië , en de Engelsen smulden van de gepaneerde vis. Het gerecht brak echter pas echt door toen de visvangst halverwege de 19e eeuw dankzij trawlers verveelvoudigde. In 1848 vertrok de eerste goederentrein uit de havenstad G rimsby aan de Noordzeekust, en voortaan werd de vis in grote hoeveelheden naar de steden vervoerd, waar die voor een schijntje aan arbeidersgezinnen werd verkocht. De eerst bekende fish and chip shop opende in 1860 in Londen en diende de gefrituurde vis op met patat, een nieuwe Franse delicatesse. Het gerecht was goedkoop en kon snel geserveerd worden, vaak…

Lockheed P-38 Lightning Hoogte (max.) 13.000 m Introductie: 1941 13000 meter Republic P-47 Thunderbolt Hoogte (max.) 12.800 m Introductie: 1942 P-51D Mustang Hoogte (max.) 12800 m Introductie: 1944 Focke-Wulf Fw 190D Hoogte (max.) 12.000 m Introductie: 1944 12000 meter Messerschmitt Bf 109 Hoogte (max.) 11.600 m Introductie: 1937 Supermarine Spitfire Hoogte (max.) 11.460 m Introductie: 1938 De Havilland Mosquito Hoogte (max.) 11.000 m Introductie: 1941 11000 meter B-17 Flying Fortress Hoogte (max.) 10.850 m Introductie: 1938 Hawker Hurricane Hoogte (max.) 10.120 m Introductie: 1937 Messerschmitt Bf 110 Hoogte (max.) 10.000 m Introductie: 1937 10000 meter Eerste P-51 Mustang Hoogte (max.) 9150 m Introductie: 1942 9000 meter Curtiss P-40 Warhawk Hoogte (max.) 8900 m Introductie: 1940 Consolidated B-24 Liberator Hoogte (max.) 8500 m Introductie: 1941…

Als oudste zoon van een potloodfabrikant was J ohann Sebastian Staedtler uit Neurenberg uitverkoren om in zijn vaders voetsporen te treden. De jonge Staedtler trouwde in 1824 met de schildersdochter Magdalena, en terwijl hun gezin steeds groter groeide, was hij aan het experimenteren met potloden in andere kleuren dan het klassieke zwart. P as in 183 4 had Staedtler een rood potlood klaar: hij had rood pigment met een bindmiddel gemengd, het in een oven gedroogd en het meerdere malen samengeperst en gevormd vó ó r het materiaal met hout te omgeven. H et idee was zo goed dat hij zijn eigen fabriek opende. Negen jaar later had hij alle kleuren van de regenboog gemaakt. De verkoop ging razendsnel, maar zijn vaders fabriek ging failliet. Staedtler kon de machines voor…

Poppen zijn vermoedelijk net zo oud als de mensheid zelf. Archeologen hebben onder andere exemplaren van klei en hout gevonden. Door de millennia heen werden de poppen geavanceerder, zoals door beweegbare ledematen. De eerste poppen hadden vooral een religieuze functie, maar antieke bronnen vertellen ons dat Romeinse meisjes hun poppen aankleedden volgens de toenmalige mode. Griekse meisjes offerden hun poppen aan de goden als ze bijna volwassen waren, en in Griekse kindergraven zijn ook poppen gevonden. Het industriële tijdperk creëerde nieuwe mogelijkheden voor poppen. Het Duitse bedrijf Schildkröt maakte in 1896 een type celluloid dat in een huidskleur geverfd kon worden.…

W illiam H arbutt was leraar in het Zuid-Britse stadje Bath. O m zijn leerlingen te leren beeldhouwen, creë erde hij een nieuw ty pe klei, die niet uitdroogde tussen de lessen door. Zijn boetseerklei had eigenlijk niets met k klei te maken. H et bestond uit gips, paraffine, kalk, lanoline en stearinezuur. De massa was grijs, maar H arbutt maakte er vier kleuren van en vroeg patent aan op zijn uitvinding. De boetseerklei is sinds 189 7 erg populair bij kinderen – en kinderlijke zielen die met claymation animatiefilms als Wallace & Gromit maken.…

Water was medicijn van de natuur Hydrotherapie werd gebruikt tegen depressie, verstopping en jicht. De patiënten in Battle Creek werden met een hogedrukspuit met ijswater behandeld en kregen natuurlijk bronwater te drinken – allemaal op basis van een persoonlijk behandelplan, opgesteld door dr. Kellogg. Vaak liet de dokter zijn patiënten wekenlang in een kuurbad liggen, waar ze alleen uit mochten komen om te slapen of om naar het toilet te gaan. Ook kregen ze massages met grof zout om de huid te reinigen. Boksmachine masseert darmen Een maagmassage was een cruciaal onderdeel van Kelloggs behandeling. Een trage darm en slappe spieren veroorzaakten namelijk verstopping. Dus liet hij een brancard bouwen met een motor erop, die met zes zuigers de patiënt in de maag stompte. Het apparaat werd de ‘kneedmachine’ genoemd.…

Donkere rook stijgt op uit de oplaaiende vreugdevuren in de Chinese hoofdstad Xianyang. De keizer heeft na acht jaar heerschappij bevolen alle boeken van de filosoof Confucius te laten verbranden, en nu zijn de soldaten druk bezig de ene na de andere klassieker in het vuur te gooien. De vlammen krijgen snel vat op de werken, want in 213 v.Chr. bestaan Chinese boeken uit bamboe of zijde. Boven in zijn paleis kijkt Qin Shi Huangdi tevreden toe hoe zijn bevelen worden uitgevoerd. De keizer wil het verleden van China vernietigen en plaatsmaken voor de toekomst. Voor de dictatoriale heerser is alleen het verbranden van duizenden boeken niet genoeg. Ook de Chinese geleerden, de auteurs van de verboden werken, moeten er binnenkort aan geloven, omdat de paranoïde keizer vindt dat ze…

Superfunctioneel en van een heerlijke kwaliteit! DETAILS: • Waterdicht en ademend materiaal (5000 mm)• Capuchon die verborgen kan worden in de kraag• Binnenvoering van mesh in de jas• Twee zijzakken met ritssluiting• Mogelijkheid om het jasje aan de onderkant te strikken• Klittenbandsluiting onderaan de broekspijpen• Re_ecterend op de mouwen en in het logo op de jas• Verkrijgbaar in de maten M, L en XL In elke a_evering ga je mee terug naar de keerpunten in de wereldgeschiedenis: van hartverscheurende gevechten op het slagveld en gedurfde, spannende ontdekkingsreizen tot de grootste en meest vernuftige bouwwerken. Vervlogen tijden komen tot leven en het heden wordt in perspectief geplaatst. Outpack regenpak t.w.v. € 65 Regen en wind hoeven geen factoren meer te zijn om binnen te blijven met dit functionele regenpak van Outpack.…

Als herinnering aan de executie van de drie doperleiders in januari 1536 hangen hun drie kooien tot op de dag van vandaag aan de toren van de Sint-Lambertuskerk aan de Prinzipalmarkt in Münster, al is de toren meerdere keren verbouwd en gerenoveerd. Eind 19e eeuw was de oorspronkelijke toren vervallen en kwam er een nieuw, hoger exemplaar, waar de kooien in 1898 weer aan werden gehangen. In 1944 werd de kerk geraakt tijdens een Brits bombardement. Vier jaar later was het gebouw hersteld en hingen de kooien weer op hun plek. In 1987 werden er lampjes in de kooien geïnstalleerd die zwak oplichtten ter nagedachtenis aan de drie verloren zielen. Maar niet alle inwoners zijn blij met de kooien: volgens critici hoort zo’n overblijfsel van religieus gemotiveerde wreedheid niet thuis…

Het is een koude, donkere Hdn eaccehmt tbeegre 1n6 h1e0t. eE iednnod negkr voeaernpe Hd ecember 1610. Een groep mannen loopt over de win - derige toegangsweg naar kasteel C? achtice in het noorden van het Hongaarse rijk. Voorop gaat graaf György Thurzó, de palatijn van het land. Hij is door koning Matthias II gestuurd om uit te zoeken of de vele geruchten over ontvoering, marteling en rituele moord in de burcht van de gravin Elisabeth Báthory kloppen. Thurzó, die een neef van de gravin is, heeft van omwonenden verhalen gehoord over hekserij en orgiën door haar en haar handlangers. De gezanten komen onaangekondigd in de hoop de daders op heterdaad te betrappen. Ze gaan omzichtig te werk, want de gravin is een machtige vrouw, die een gevaarlijke vijand kan…

Legionairs vochten in alle windstreken Frankrijk was net Algerije binnengevallen toen het Vreemdelingenlegioen in 1831 naar Noord-Afrika werd gestuurd om het Franse leger te steunen. Een kleine 100 jaar lang gaf de eenheid het Franse rijk vorm. Als dank mochten de legionairs na hun diensttijd het Franse staatsburgerschap aanvragen. Drie slagen maakten elitekorps van legioen IInn hheett bbeeggiinn lliieett ddee ddiisscciipplliinnee iinn hheett VVrreeeemmddeelliinnggeennlleeggiiooeenn ttee wweennsseenn oovveerr,, mmaaaarr nnaa ddrriiee bbeerrooeemmddee vveellddssllaaggeenn wwaass ddee rreeppuuttaattiiee vvaann ddee ssoollddaatteenn eeeenn ssttuukk bbeetteerr ggeewwoorrddeenn.. CONSTANTINE: De bestorming rangtekens. van het Algerijnse Constantine in 1837 was de eerste grote triomf van het legioen. De vesting van de stad, die hoog op een bergtop stond, gold als onneembaar. CAMARÓN: Frankrijk wilde in de jaren 1860 Mexico bij het rijk inlijven, maar dat mislukte. Tijdens…