Inhoudsopgave van Editie 144 - 2025 - Genoeg

Toen ik dertien jaar geleden als zzp’er begon, ging ik er financieel flink op achteruit. Maar de vrijheid die ik ervoor terugkreeg, was onbetaalbaar. Geen baas meer die me dwong dingen te doen waar ik niet achter stond. Ruimte om zelf projecten te ontwikkelen. Allerlei soorten werk naast elkaar doen. Vrij nemen wanneer ik daar behoefte aan had. Ik voelde me herboren, na twintig jaar vaste banen. Twee keer heb ik nog een kleine functie naast mijn freelance werk gehad, omdat ik vreesde voor te weinig inkomsten. Maar daar was ik al snel weer van genezen. Inmiddels weet ik heel zeker: nooit meer een dienstverband voor mij. Daarbij heb ik veel baat bij wat ons eigen blad me heeft geleerd: dat er veel winst valt te behalen door je uitgaven…

In een interview met een dierenarts stuitte ik ooit op de uitspraak: ‘Voor een paard is de hele wereld een salade.’ Die kwam aan. Ik leefde op dezelfde planeet als paarden en had ook ruwweg hetzelfde voor ogen: een enigszins aangenaam bestaan. Waarom voelde mijn mensenleven dan zo oneindig veel ingewikkelder en frustrerender? Na jaren studeren, was ik in een vijfdaagse kantoorweek beland. Achter een computer werkte ik tegen een kunstmatig laag gehouden salaris aan een proefschrift. Pas na afronding daarvan zou mijn leven als wetenschapper eindelijk kunnen beginnen. In het weekend zag ik vooral op tegen maandagmorgen, dus eigenlijk dacht ik altíjd aan werk. Terwijl mijn veronderstelde goede leven nog ergens ver weg aan de horizon gloorde, was ik al bijna dertig. En ondertussen dacht ik iedere kampeervakantie: ‘Dit…

Misschien is het je opgevallen: de supermarktschappen zijn afgelopen jaren sterk vervet. Zo is kokosolie een hype, steeg het aanbod aan botervette yoghurts en nemen romige avocado’s steeds meer ruimte in bij de groenten. Het is duidelijk: wie serieus met de gezondheid bezig is, eet niet meer low fat. In plaats van vet zijn nu koolhydraten verdacht. Vandaar al die low carb crackers, bloemkool ‘rijst’ en courgette ‘spaghetti’. Op zich zijn daar goede redenen voor. Wie te veel ‘snelle’ koolhydraten eet, heeft namelijk vaker schommelende bloedglucosewaarden, wat kan leiden tot moodswings, vreetaanvallen en obesitas. Een overdaad aan suikers is bovendien ontstekingsbevorderend. Maar wat is er waar van de claim dat een dieet waarin de meeste calorieën komen uit vet in plaats van koolhydraten, the cure for everything zou zijn? Is…

Als ik met mensen praat over Zero Waste en afvalvrij leven, krijg ik vaak de reactie: ‘O, wat goed, ik recycle ook alles.’ Dan moet ik uitleggen dat ik juist bijna niets meer ‘recycle’. Zero Waste gaat namelijk om het voorkomen van afval, niet om het proberen te verwerken van wat er al is. Daarom deel ik ook nauwelijks tips over afvalscheiding. Ik wil me helemaal richten op de stappen die daaraan voorafgaan: ‘Refuse’, ‘reduce’ en ‘re-use’. Repareren valt daar uiteraard ook onder. Plus natuurlijk ‘redesign’: het zó ontwerpen dat een product langer meegaat en beter repareerbaar en herbruikbaar is. Maar het voorkomen van afval staat wat mij betreft dus centraal. Afval dat niet geproduceerd wordt, is namelijk directe milieuwinst. Niemand hoeft nog iets met jouw afval te doen om…

Honderden groene pioniers interviewde socioloog en journalist Nadine Maarhuis (30) de afgelopen acht jaar. Als hoofdredacteur van het digitale platform We are the ReGeneration maakte ze portretten van bijvoorbeeld voedselbosbouwers, buitenpsychologen, natuurrechtenactivisten, bodemverbeteraars en ciderbrouwers. Doeners die in de praktijk laten zien dat een groene wereld mogelijk is. De lessen die Nadine leerde van al die voorlopers, heeft ze toegankelijk op een rijtje gezet in het boek De groene actiegids. Zelf bijdragen aan een ecologische samenleving. Om mensen te inspireren en zelf aan de slag te gaan met bijvoorbeeld een natuurrijk balkon, groen wonen, natuuronderwijs, rechten voor de natuur en het weer in eigen hand nemen van landbouwgrond en de voedselvoorziening. Je kreeg in 2022 bekendheid met de Koop Niks Nieuws Challenge, die je samen met Elisah Pals van Zero…

Gelezen 3 verrassende buitenboeken In je eigen buurt is van alles te zien. Lopen, denken, kijken: het gaat moeiteloos samen tijdens een loopje. Kleine filosofie van het ommetje is een ode aan het gewone, en wat je daar allemaal kan verwonderen. Stiekem is het een boek over mobiliteit en infrastructuur, aldus auteur Pieter Hoexum. Maar dat klinkt veel te saai. Noordboek, € 24,90. Aan landschappen kun je van alles aflezen. De kant waar bomen de meeste wind vangen, heeft vaak de dikste wortels. In Nederland is dat het westen. En hoe steiler de golven aan de kust, hoe steiler het strand onder water afloopt. Met De outdoorgids voor wandelaars van Tristan Gooley leer je landschappen lezen en aanwijzingen ontcijferen. Zo wordt buiten zijn nog leuker. KNNV, € 28,95. Het summum…

‘Natuur is geen kijkkastje, het is onderdeel van het leven’ ‘Ik ben opgegroeid in Castricum, vlakbij de duinen’, vertelt Nicky (36). ‘Daar was ik als kind altijd te vinden. Duinen hebben een enorme biodiversiteit. In de buurt van mijn huis waren ook veel laantjes met vlinderstruiken, vaak wel drie rijen dik. Daar vond je een onmetelijke hoeveelheid vlinders. Dat maakte veel indruk.’ Verbinden Na zijn studie industrieel ontwerpen ontwierp Nicky museumexposities. Maar hij miste de natuur. ‘Dat die niet meer inhield dan een boswandeling in het weekend voelde gek. Natuur is geen kijkkastje, het is onderdeel van het leven. Ik vind het raar dat we de mensenwereld zo hebben afgezonderd van de dieren-en plantenwereld. Dus ging ik op zoek naar een manier om die twee werelden met elkaar te verbinden.’…

Windkracht 6 op het strand van Katwijk. De wind trekt aan sjaals en haren, witte schuimkoppen rollen richting het strand. ‘Prima weer om te kitesurfen’, zegt Merijn Tinga (52) terwijl we naar zee lopen. ‘Bij kracht 5, 6 begint het leuk te worden.’ Tinga is bekend als de Plastic Soup Surfer. Met zelfgebouwde surf-en supplanken van zwerfafval, vooral plastic wegwerpflessen, onderneemt hij lange tochten, vaak meerdaags (zie kader). Zo wil hij politiek en industrie bewegen tot beslissingen die bijdragen aan het oplossen van het zwerfafvalprobleem. Op zijn boards is hij intussen net zo thuis als in de Tweede Kamer en bij bedrijven als Coca-Cola, Lidl en Albert Heijn. Documentaires over zijn avonturen waren te zien op onder meer CNN en National Geographic Channel. Het verlaten strand van Katwijk oogt plasticvrij…

Je hebt nodig: • Blik, liefst gevonden op straat• Huishoudschaar en blikopener• Ontvettingsmiddel en doekje• Klein puntig schaartje• Kogelpennetje/achterzijde van een potlood• Vilten matje/dubbelgevouwen handdoek• Permanent marker met fijne punt en evt. acryl stiften voor het decoreren van het schildje• Stevig papier voor de pootjes• Zwarte marker of acrylverf voor de pootjes en sprietjes• Mesje en snijmat• Lijm• Speld zonder knop• Kurk• Karton of kaart Voor je begint: Vind een blik op straat. Aluminium blikjes zijn het fijnste (foto 1). Spoel het blik goed schoon en verwijder de bovenzijde met een blikopener; gebruik het wieltje van de opener niet op de bovenzijde maar op de zijkant van het blik, net onder het randje. Knip het blik verder uit met een schaar. Knip eerst de gebolde rand van de bovenzijde, dan…

Kies gezonde vetten. Olijfolie staat met stip op een; die is onder andere rijk aan ontstekingsremmende bestanddelen. Hoe minder bewerkt, hoe beter – neem dus liever extra vierge olijfolie dan de geraffineerde soorten die als ‘mild’ worden aangeprezen. Deze zijn weliswaar goedkoper, maar bevatten veel minder van die gezonde stofjes. Ook vis als zalm, haring en makreel bevat vetten waarvan vaststaat dat ze goed voor je zijn: omega 3-vetzuren. Vetten waarvan algemeen erkend is dat je ze beter kunt mijden omdat ze je risico op hartziekten verhogen, zijn de zogeheten transvetten. Deze ontstaan als plantaardige olie worden gehard, en zitten vooral in gebak en snacks. Over de vraag hoe (on)gezond vetten uit vlees, zuivel en producten als zonnebloemolie en kokosolie zijn, zijn wetenschappers nog in discussie. Zulke vetten mijden lijkt…

Dat tuinverhaal begint met een jeugdherinnering uit de jaren negentig van de vorige eeuw toen Gerrits een tiener was, en nog in Overijssel woonde. Daar mocht hij van de buren een stukje vochtig grasland beheren. Te nat voor grote machines ging dat met de zeis-en bovendien gefaseerd (altijd een deel laten staan). ‘Voordeel van de zeis is dat je als maaier ook heel veel ziet en hoort.’ Hij haalt een beeld voor de geest van honderden bloemen: kattenstaart, valeriaan, moerasspirea, moerasrolklaver. Daarboven ‘explosieve hoeveelheden’ graslandvlinders: dikkopjes, kleine vossen, zandoogjes-tientallen tegelijk. Nestjes van dwergmuizen tussen de grashalmen. En ook rond de poel krioelde het van het leven: libellen, kikkers, padden en salamanders. ‘In Nederland heb ik nooit meer zo veel leven in aantallen en soorten gezien’, vertelt Gerrits. ‘Maar als ik…

Tegenwoordig kun je in Nederland op verschillende plekken goed, stevig, voedzaam, gezond en lekker brood kopen. Gebakken met Nederlandse granen van natuurrijke akkers. Dat van mij wordt wekelijks bezorgd op de boerderij waar ik ook mijn zuivel haal, op vijf minuten fietsen. Als de zuivelmaker van de boerderij melk gaat brengen naar het café waar Jolien en Lotte van Broodrevolutie hun broden bakken (Koffiedok in het Havenkwartier in Deventer, zie stadsreportage op pagina 32), kan die meteen de broden voor mij meenemen. Mooi toch, zo’n kleinschalige economie waar je de producenten persoonlijk kent. Dat zorgt voor respect voor hun arbeid: ik laat het wel uit mijn hoofd om hun met liefde gebakken brood weg te gooien, zoals jaarlijks in Nederland met 200 miljoen broden gebeurt. Weggooien doe je ook minder…

Laura van Dolron (48), ‘koningin van de kwetsbaarheid’, maakt al 24 jaar persoonlijke theatervoorstellingen over universele thema’s. Ze bedacht er de term ‘stand-up filosofie’ voor. Naast haar theaterwerk is ze schrijf-, adem-en relatiecoach. Met haar man Mark Kulsdom richtte zij Partners op het pad op, ‘voor alles wat gezegd gevoeld en gevierd mag worden’. Met‘Niks nieuws’ toert ze vanaf 6 maart drie maanden door Nederland. Het is een dwingende theaterwet, zegt Laura van Dolron in een cafeetje in haar woonplaats Rotterdam: elk jaar moet er een nieuwe voorstelling komen. En dat begon haar na 24 theatervoorstellingen steeds meer tegen te staan. ‘Dan dacht ik: ik ben hier eigenlijk heel blij mee, waarom moet er weer iets anders, iets nieuws komen? Zo wilde ik De uitnodiging graag doorspelen. Die gaat over…

‘Alles wat ik draag komt uit de winkel, zelfs mijn ondergoed. Van alles is het “merk” dus 4noppes unlimited. Zelf ben ik niet modebewust – ik kleedde me vroeger alsof ik non-binair was – maar in onze weggeefwinkel kwamen vrijwilligers met tips waaraan ik nooit had gedacht. Daardoor kleed ik me nu anders, in heel andere kleuren. Het kledingaanbod in onze in onze weggeefwinkel gaat van baby-en positiekleding tot “in de kist”. Bijzondere merkkleding en merktasjes verkopen we ook, maar verreweg het meeste gaat hier weg zónder dat ervoor betaald is. De winkel bevat ruim tweehonderdduizend items, allemaal gekregen uit ons enorme netwerk. Het kledingaanbod is werkelijk krankzinnig. En dat terwijl ik mensen ken die niet eens een onderbroek kunnen kopen! We zijn wel selectief in wat we in de…

Bokashi emmer Essential – Upcycle je etensresten De Bokashi emmer Essential van Agriton is de ideale manier om etensresten een nieuwe bestemming te geven. Met behulp van Bokashi Starter (met goede bacteriën) fermenteer je eenvoudig alle etensresten tot een waardevolle voeding voor je planten. Bokashi kun je rechtstreeks in de tuin verwerken. Zo krijg je een actief en gezond bodemleven en verbeter je de structuur van de grond. Ook geschikt voor plantenbakken op je balkon. De Bokashi emmer Essential is geurloos, gebruiksvriendelijk en sluit perfect aan bij een duurzame levensstijl. In slechts een paar weken verander je afval in een grondstof. Met de Bokashi emmer Essential bouw je aan een groenere toekomst – voor jezelf en de planeet!  homeandgarden.agriton.nl Groen, goedkoop en gemakkelijk schoonmaken! Met deze milieuvriendelijke tips voor huis,…

Flip of flop? Je hebt vast wel eens een aankoop gedaan waarvan je achteraf de duurzaamheid betwijfelt. De flip of flopkaart kan je helpen bewuster te consumeren. De kaart is bedacht door Jeroen Steen, eigenaar van voedselbos Thuishaven in Zeewolde. Het is een eenvoudig middel dat je kan gebruiken elke keer dat je een aankoop wilt doen. De kaart heeft twee kanten. De groene kant staat voor positieve impact die jij maakt met je aankoop en de rode kant voor een negatieve. Uiteraard is het doel dat de groene kant zo vaak mogelijk te zien is en jij op die manier een positievere impact maakt. Stuur een mailtje naar info@thuishaven.org als je de flip of flop-kaart wilt ontvangen. Restjes rijkdom In Nederland wordt jaarlijks ongeveer 1,4 miljoen ton voedsel weggegooid.…

Het is zwart als aarde maar veel luchtiger en lekker warm. De deelnemers aan de rondleiding deze woensdagochtend voelen enthousiast aan het zwarte spul, dat niet zo lang geleden groente-en fruitafval was en een paar weken heeft liggen verteren tot hoogwaardige compost. Dat verteren gebeurt in grote afsluitbare trommels, die kunnen ronddraaien. De deelnemers mogen er zelf ook een zwieper aan geven. Deze ‘tumblers’ staan eerst een tijdlang open, zodat buurtbewoners er groente-en fruitafval (gf-afval) in kunnen gooien. Daarna gaan ze op slot. In de paar weken die volgen gaat het afval broeien en kan de temperatuur oplopen tot wel zestig graden – dankzij het draaien is de temperatuur gelijkmatiger verdeeld dan bij een composthoop. De gaatjes in de zijkant zorgen voor zuurstof. ‘We willen mensen laten ervaren hoe mooi…

Stiekem ben ik al begonnen. Er staan paprika en peper onder de groeilampen, en de eerste bloemen zoals zonnehoed. Niet zo duurzaam, ik weet het. Helaas heb ik die lampen nodig, want de woonkamer van mijn benedenwoning midden in de stad is donker. De lampen probeer ik een beetje te compenseren door zoveel mogelijk te zaaien in spullen die ik al in huis heb, zoals wc-rolletjes, champignondozen en yoghurtbekers. Als plantenlabels gebruik ik onder andere opgespaarde stokjes van waterijsjes. De eerste zaailingen In mijn stadstuin staan in wc-rollen ook al wat voorgezaaide tuinbonen, sugarsnaps en peultjes. Die had ik qua temperatuur prima in de volle grond kunnen zaaien, ze ontkiemen al bij 5 graden Celsius. Maar dan eten vogels en muizen het zaad op, en slakken zijn dol op het…