Inhoudsopgave van Editie 12 - 2023 - Gardeners' World

Vrienden van ons zijn naar het zuiden getrokken om te wonen. Als trekvogels deden ze het enige verstandige wat je kan doen als je neigt naar een winterdip: op naar de zon. Dat had als bijkomend voordeel dat wij ook ons boeltje konden pakken en een heerlijke vakantie konden vieren bij de liefste mensen, in, jawel, de zon. Eenmaal terug in Nederland was het niet de warmte die ik miste, maar wel het licht en de groeiende en bloeiende planten. Hoezeer ik de seizoenen ook magisch vind, van het verval in de herfst, de stilte in de winter, tot het hoopvolle voorjaar en de climax, de zomer. Maar die donkere dagen, dat betekent toch ieder seizoen weer een dikke winterdip. Wat helpt is het besef dat op 21 december onze…

Van 25 september tot 1 oktober organiseerden we samen met Stichting NL Bloeit, De Bijenstichting en zadenkweker Cruydt-Hoeck de tweede Inheemse Zaaiweek. Het weer zat enorm mee, dus er werd vol overgave gezaaid! Van alle kanten – via onze sociale mediakanalen en via onze mailbox – zagen we heel wat foto’s en verhalen voorbijkomen van enthousiast zaaiende lezers. Hartelijk dank daarvoor! Nu alleen nog wat maandjes geduld hebben voordat de bloemen zich laten zien. Wij zien tegen die tijd graag jullie resultaten tegemoet!…

Over het algemeen ben ik fit en gezond, maar mijn knieën willen nog wel eens opspelen. Na een dag filmen hobbel ik door de tuin. Deze aftakeling duurt al een tijdje. Ik herinner me de reactie van mijn huisarts toen ik er 25 jaar geleden mee aanklopte: “raar ontwerp, knieën”. Niet dat dat wat hielp, maar het blijkt wel waar te zijn. Ze functioneren aardig totdat ze dat niet meer doen. Daarna komt het nooit meer goed. Afgezien van dit gewrichtsprobleem is tuinieren nog steeds goed voor lijf en leden. Het zal ouderdomsklachten niet terugdraaien, maar het kan ze wel buiten de deur houden en afremmen. Tijdens een paar uurtjes tuinieren bewegen we best veel: bukken, tillen, kruien, duwen, reiken, heffen en strekken. Hiervan profiteren de spieren, weefsels, pezen en…

December kan bitter koud of zacht en nat zijn, maar donker is het altijd. Op de kortste dag, 21 december, is er nog geen acht uur daglicht. Dat vinden wij al naar, laat staan wat dat betekent voor de vogels die op zoek zijn naar voedsel en water. Je zult dus meer vogels in je tuin zien. Mezen jagen in gemengde groepjes op insecten die op takken hun winterslaap houden. Pimpelmezen hangen ondersteboven aan berkentakken om bij de zaadjes te kunnen, en merels en roodborstjes peuzelen de laatste besjes op. Vul voederstations met calorierijke zonnebloempitten en winterse zadenmengsels. Dit geeft vogels de energie om de lange nachten door te komen. Zorg ook dagelijks voor vers water in het vogelbadje. Dit kun je tegenkomen Zevenstippelig lieveheersbeestje, Coccinella septempunctata Je ziet ze…

Bomen en struiken met kale wortels moeten tijdens de winterrust worden geplant. Ze zijn in de vollegrond gekweekt en hebben dus goed ontwikkelde, sterke wortels. In potten gekweekte bosbessen slaan doorgaans beter aan dan bosbessen met kale wortels. Vijgen zijn niet verkrijgbaar met kale wortels, want die mogen pas na de laatste vorst worden geplant. In potten gekweekte aardbeien kunnen het hele jaar door worden geplant, maar aardbeien met kale wortels plant je het beste in het najaar. • Frambozen met kale wortels Er zijn twee soorten frambozen: zomer- en herfst frambozen. Zomerframbozen rijpen vanaf eind juni tot in augustus. Herfstframbozen beginnen in augustus te rijpen en kunnen tot ver in oktober worden geplukt. Voor de zomer heb ik ‘Malling Jewel’, een ouderwetse variëteit met grote vruchten die niet zo…

Voor de winterdipper Niet iedereen is ervoor gemaakt ook in de winter moedig naar buiten te gaan. De tuin kan een treurige aanblik bieden, en met een gebrek aan tuinklussen trek je dan toch al snel weer knus naar binnen. Er is dan werkelijk niets wat meer opvrolijkt dan de prachtige toverlamp van illustrator Esther Bennink. Zij noemt zichzelf niet voor niets ‘illustrator under a blankie’ en weet als geen ander hoe je het binnen gezellig maakt. Met de handige toverplaten waar haar geweldige illustraties op staan zorg je iedere keer voor een andere sfeer. Van een magische kerst- of winterillustratie, prachtig verlicht, tot een zomerse droom, Esther helpt je de winter door. www.estherbennink.nl Vader en dochter dreamteam Laura is een enthousiaste jonge tuinier met een droom van een zelfvoorzienend…

In een wereld waarin vrijwel alles te koop is, is het soms gemakkelijk om de wonderen van Moeder Natuur over het hoofd te zien. Onze tuinen zijn schatkamers van natuurlijke materialen die het hele jaar door onopgemerkt blijven, maar tijdens de feestdagen schitteren als nooit tevoren. Bladeren, takken, dennenappels, bloemen en zaaddozen die onze tuinen sieren, kunnen stuk voor stuk worden omgetoverd tot betoverende en duurzame kerstdecoraties. Om zelf te ervaren hoe je dat aanpakt, brachten we met de voltallige redactie een bezoek aan Marieke Nolsen. Zij heeft een fantastisch oog voor het bij elkaar brengen van alle schatten uit haar tuin en maakt daarmee de meest bijzondere creaties. Natuurlijke materialen oogsten Op een grote werktafel lagen grote, metalen ringen die de basis van onze kransen zouden gaan vormen. Het…

Wil je net als de redactie leren van Marieke Nolsen? Ga dan aan de slag met een van haar cursussen! Wij vinden het echt een aanrader! www.mariekenolsen.nl Auteur: Marieke Nolsen Uitgever: Forte Uitgevers ISBN: 9789000390427 Prijs: € 20 Geen kerstballen en kerstlichtjes, maar puur natuur uit eigen tuin: bloembindster Marieke Nolsen geeft je met dit boek inspiratie om in de winterperiode zelf de mooiste natuurlijke bloemwerken te maken. Ze laat zien hoe je van onder meer gedroogde hortensiabloemen, sierappeltjes, rozenbottels, klimopbessen, uitgebloeide bloemen, sneeuwklokjes, kerstrozen en blad van wintergroene struiken de mooiste creaties maakt. Heel duurzaam dus. De gebruikte materialen zijn eveneens duurzaam of recyclebaar, zoals biologische oase, gaas en een fakirbedje. Het boek bestaat uit vijf delen, elk met een eigen kleurthema en compleet met materialenlijst en uitgebreide werkbeschrijving.…

Check jonge tuinbonen Controleer de jonge tuinbonen die je vorige maand in potten hebt gezaaid. Geef ze voldoende ruimte en niet te veel water, zodat de stengels niet onderaan gaat rotten. Als de plant te slungelig wordt, kun je hem terugknippen tot een gezonde knop. Zo houd je hem compact. In warmere regio’s kun je tuinbonen op een beschutte plek uitplanten, maar als het streng kan vriezen in je tuin, kun je ze het beste beschermen door ze binnen te zetten. SNELLE OPLOSSINGEN In de winter gebruiken je planten minder water dan tijdens het groeiseizoen. Controleer daarom regelmatig of je potplanten water nodig hebben of juist te veek water hebben gekregen. Voorkom bij planten die op schotels staan dat de wortels gaan rotten, door overtollig water meteen weg te gieten.…

Phormium (Nieuw-Zeelands vlas) Je zou denken dat het voor de hand liggend is, toch? Het antwoord op de grote vraag: is Phormium een heester of een vaste plant? Wij houden het erop dat een vaste plant is, maar sommigen scharen hem onder de heesters. Hoe het ook zij, phormiums zijn groenblijvende planten met zwaardachtige bladen die groeien vanuit een compacte kroon. Ze hebben geen houtige stelen, vandaar dat het voor ons vaste planten zijn. Volgens botanisten zijn ze het meest verwant aan daglelies, waarvan niemand zal zeggen dat het een heester is. De bladeren zijn verrassend vezelachtig en werden door de Maori’s gebruikt om onder meer kleding en visnetten van te maken. Maar het meest tot de verbeelding sprekend is hun opvallende uiterlijk. Het loof kan groen, geel, beige, wit,…

Het jaar loopt op zijn einde en het is rustig in mijn moestuin. Het lijkt wel alsof mijn mede-moestuiniers in winterslaap zijn gegaan. Het grootste deel van mijn grond is bedekt met groenbemester, maar hier en daar valt gelukkig nog wel iets te oogsten. Verse wintergroenten zijn er voldoende. Desalniettemin heerst hier een oorverdovende stilte, die slechts af en toe wordt doorbroken door het getjilp van een bezoekend roodborstje. Kuierend over mijn perceel denk ik terug aan dit bijna voorbije jaar. Het frisse voorjaar, de zomer die zowel warm als nat was, een kleurrijk najaar en nu staan we voor de winter. Wat ben ik blij dat ik hier een kas heb. Ook al is die onverwarmd, hij biedt mij de hoognodige beschutting. Zelfs in deze tijd van het jaar…

Een bezoek aan Hidcote Manor maakt deel uit van de tuinreis Cotswolds/Gardeners’ World Live van Kupers Tuinreizen. Kijk hieronder voor het volledige reisschema en andere praktische informatie. Prijs pp in 2-persoonskamer o.b.v. halfpension: € 685,- Inbegrepen: • 4 overnachtingen in driesterrenhotel Kings Court, gewaardeerd met een 8.0 • overtocht heen naar Engeland per Eurotunnel (Calais – Folkstone) • overtocht terug per ferry (Dover – Calais/Duinkerken) • voucher voor hapje en drankje op ferry (terugreis) • 4 maal ontbijt • 4 maal goed 3-gangen diner • cream tea op laatste reisdag • begeleiding door deskundige chauffeur • reis per luxe Comfort Class touringcar met minibar, toilet en airconditioning Niet inbegrepen: • eenpersoonskamertoeslag a € 160 (per persoon) • tuinentrees inclusief ticket Gardeners World Live Event a € 140,- • administratiekosten a…

Wintersnoei associeer ik altijd met de periode tussen kerst en oud en nieuw. Het is een klus die je ook bij heel slecht weer kunt doen en een meditatief karakter heeft dat goed samengaat met koude kalkoen en warme appeltaart. Hoewel je eind november al met de wintersnoei kunt beginnen en er tot half maart mee kunt doorgaan, hanteer ik voor mijn timing deze basisregel: ik begin niet voordat alle bladeren zijn gevallen en ik stop ermee zodra de nieuwe blaadjes uitlopen. • Fruitbomen Verwijder alle kruisende en schurende takken. Snoei alle te lange en spichtige takken terug tot op een oog om een krachtige, meertakkige aanwas te stimuleren. Snoei ‘s winters geen pruimen, abrikozen, perziken en kersen. • Leifruit Leifruit, zoals peren in palmetten of appels in snoeren, wordt‘s…

Gevlochten nestbuidel Hoe meer vogeltjes in de tuin hoe beter! Hang daarom deze origineel ontworpen, 16,5 centimeter hoge nestbuidel tussen het gebladertje van een heg of struik en kijk toe hoe onze kleine gevederde vrienden er hun toevlucht in zoeken. Tijdens koude dagen helpt deze buidel hen om hun lichaamswarmte te behouden, en vanaf het voorjaar kunnen ze er in nestelen. 5 euro Biologisch afbreekbaar worteldoek Zeg vaarwel tegen plastic in je tuin met dit milieuvriendelijke, biologisch afbreekbare worteldoek! Deze biocover vervult zeven jaar lang zijn taak voordat het op natuurlijke wijze afbreekt. Het is vervaardigd uit dik, waterdoorlatend doek met natuurlijke PLA-vezels – de perfecte keuze dus voor milieubewuste tuiniers die hun buitenruimte nog wat groener en duurzamer willen maken. De breedte van het worteldoek is twee meter. De…

V Hoe mulch ik mijn borders? A Mulchen, ofwel het bedekken van de bodem met een laag compost, houtsnippers, grind en dergelijke, is een van de belangrijkste taken in de tuin. Het kan een oplossing zijn voor minder vruchtbare bodems, tegen ongedierte en ziekten, voor het vasthouden van vocht en tegen onkruidinvasies. Hoewel zogeheten minerale soorten mulch (zoals grind) werken tegen onkruid en verdamping, verbeteren alleen organische soorten mulch de vruchtbaarheid en structuur van de bodem. Deze mulches zijn biologisch afbreekbaar en gemaakt van compost, bladaarde, houtsnippers, mest en ander organisch materiaal. Na verloop van tijd worden ze afgebroken door in de grond levende organismen en opgenomen in de bodem. Op die manier introduceren ze lucht- en waterkanaaltjes en voedingsstoffen die de planten rechtstreeks via hun wortels kunnen opnemen. Donkere…

■ Als je weet waar in je tuin de zon opkomt en ondergaat, waar het waait en wat het koudste punt is, helpt dat bij het bepalen van de plek waar je een boom plant. ■ Loop door je tuin en bedenk waar meer schaduw, beschutting tegen de wind of veilige plekken voor vogels nuttig zouden zijn. Kun je bomen langs je tuingrens zetten en misschien ruimte besparen door met snoeien de kroon te verhogen? ■ Kun je een loofboom aan de zuidkant van je huis planten, zodat je in de zomer verkoelende schaduw hebt, maar in de winter nog wel wat licht? Om de uiteindelijke hoogte te beperken, kun je kiezen voor een kleinere boom of een boom die je om de paar jaar tot op de stronk kapt. ■…

Anne: “Go big or go home’, dacht ik toen ik aan de slag ging. Ik zag vorig jaar een krans in de tuin van Sarah Raven die ik prachtig vond en waardoor ik mij liet inspireren. Ik gebruikte verkleurde bladeren, rozenbottels, pluimen van siergras en uitgebloeide hortensia's, alles in een warme tint.” Jos: “Ik merkte dat ik er even moest inkomen, maar toen ik eenmaal een concept in mijn hoofd had, was ik niet meer te stoppen. Ik wilde niet alleen traditionele elementen gebruiken, maar ook met materialen werken die wat minder voor de hand lagen.” Iona: “Er was zoveel te zien in Mariekes tuin! Eerst wist ik niet waar ik moest beginnen, maar de klimop inspireerde me en werd mijn uitgangspunt. Ik voegde onder andere rozenbottels, uitgebloeide rudbeckia, mos,…

Inspiratie | Inheemse held Stichting NL Bloeit! Wij kweken bijzonder aantrekkelijke inheemse planten, soorten waar de wilde bijen, vlinders en heel veel andere insecten dol op zijn. In Nederland zijn er nog maar weinig van deze planten in het wild te vinden en jij kunt helpen door juist de inheemse planten in je tuin te zetten. Op een paar vierkante meter kun je al een prachtige wilde weelde creëren. www.nlbloeit.nl Bosrank Clematis vitalba Clematissen komen op alle werelddelen voor en in tuincentra zijn veel kleurrijke clematissen te vinden met verschillende bloeiperiodes, zowel botanische als gecultiveerde soorten. De naam clematis komt van het Griekse ‘klema’, dat rank betekent en wat op de eigenschap van verschillende soorten slaat om te klimmen. Ik, bosrank (Clematis vitalba), ook wel bosclematis genoemd, ben de meest…

Dat tuinieren voor alle generaties is laten Laura en haar vader Leo als geen ander zien. Allebei droomden ze van een meer zelfvoorzienend leven, in een beperkte ruimte. Dat je een landgoed nodig zou hebben om deze droom na te jagen vinden zij onzin. Ze sloegen de handen ineen en ontwierpen je allerbeste tuinmaatje: The Garden Sidekick. Het is een mini kas, moestuinbak, werktafel en opbergmeubel ineen. Wij zijn echt onder de indruk van de zeer goede kwaliteit van dit prachtige product, en erg gecharmeerd van dit vader-dochterteam. Lees meer op pagina 62 of ga naar www.thegardensidekick.com…

Bijenportret De roodharige wespbij De roodharige wespbij is een koekoeksbij waarvan er 44 verschillende soorten in Nederland voorkomen. Door de geelzwarte kleur lijken zij op wespen. Deze bij heeft een roodbruine beharing op kop en borststuk. De kop van het vrouwtje is zwart met oranje gekleurde delen op de wangen, kaken, bovenlip, kopschild, antennen en oogomranding. Het borststuk is zwart met gele vlekjes langs de ‘schouder’. De lengte van het vrouwtje is 10 tot 13 millimeter. Het mannetje heeft een zwarte kop met geel gekleurde delen op de wangen, kaken, bovenlip, kopschild en het gebied tussen het kopschild. De zijen onderkant van de kop en het borststuk zijn eerder wit behaard. De lengte van het mannetje is 9 tot 13 millimeter. Na het paren zoekt het vrouwtje van de roodharige…

Seizoen | Ons tuinjaar 2023 Helga: Vijftig vierkante meter moestuin Het afgelopen jaar heb ik letterlijk met de poten in de klei gestaan. Zware rivierklei welteverstaan. Voor het eerst had ik een volkstuintje tot mijn beschikking: een onontgonnen lapje grond van vijftig vierkante meter. Na een paar keer de spade in de kleigrond steken was ik volledig overtuigd van de no-digmethode … Met wat karton en een lading compost ging de tuin de winter in, terwijl ik een afrastering plaatste van kastanjehouten palen en schapengaas, een zelfgemaakte gereedschapskist maakte (ook handig als zitplek) en de paden en kweekbedden uitzette. En toen brak het voorjaar aan! Thuis zaaide ik van alles voor: tomaten, pepers, kruiden, rode kool, bietjes en – voor het eerst – veel plukbloemen. En geïnspireerd door een artikel…

Partnerbijdrage Koop nu! Gebruik tot 31 december 2023 de kortingscode KERST15 en krijg 15 euro korting.* www.ecostoof.com Je eerder geoogste appels en peren liggen inmiddels op een koel plekje op smaak te komen terwijl je dichter bij de verwarming kruipt en nadenkt over leuke decembercadeaus en smakelijke kerstrecepten. De EcoStoof® vervult beide wensen. Om je alvast in de feeststemming te brengen, delen we graag een heerlijk recept voor stoofperen. Dit smaakvolle dessert is de perfecte afsluiting van een gezellig feestmaal en wordt extra speciaal wanneer bereid met de EcoStoof®. Stoofpeertjes in versgeperst appelsap De inspiratie voor dit recept komt uit Iris’ moestuin. Ieder jaar brengt Iris haar appeloogst naar een mobiele sap-pers in de buurt en komt met versgeperst appelsap blij thuis. Geen wonder dat de stoofpeertjes (ook uit eigen…

Groene school | Recepten Bospaddenstoelensoep met marsala en crostini Deze soep, goedgevuld met gedroogde én verse paddenstoelen, is lekker hartig en vol van smaak. Bereidingstijd: ca. 45 min. + 1 uur wachttijd INGREDIËNTEN VOOR 4 PERSONEN 30 g gedroogd eekhoorntjesbrood olijfolie 4 sjalotten fijngesnipperd 4 teentjes knoflook fijngehakt 300 g verse bospaddenstoelen in plakjes zout en peper 3 takjes tijm alleen de blaadjes 3 laurierblaadjes 125 ml marsala Italiaanse kookwijn 750 ml groentebouillon heet 4 plakken desembrood 50 g parmezaan geraspt ½ bosje peterselie alleen de blaadjes, fijngehakt sap van ½ citroen BEREIDING 1 Giet ca. 250 ml kokend water over het eekhoorntjesbrood en laat het ca. 1 uur weken. 2 Verhit een scheut olijfolie in een grote pan op middelhoog vuur en fruit er de sjalotten ca. 4 minuten in. Voeg de knoflook en de verse bospaddenstoelen toe en bak 6-7 minuten tot de paddenstoelen geslonken en goudbruin…

Inspiratie | Yvettes Ierse tuin In de vorige update van april dit jaar liet ik zien hoe we rondom het huis de boel in orde kregen. Deze keer zie je hoe het geworden is en laat ik iets zien waar we nog helemaal niet over hebben verteld. Want behalve de rondom en voor het huis, stond er naast het huis ook nog een flinke klus op ons te wachten. Het was niet dringend, want we hebben tuin zat, maar onze handen jeukten toch. En op dat stukje land naast ons stonden ook een aantal bouwvallige schuren, die we qua ruimte eigenlijk goed konden gebruiken. Dus na een paar jaar haalden we diep adem en begonnen we aan een verbouwing waar geen eind aan leek te komen. Maar oh, wat zijn…

Plant een haag Dit is een geweldige manier om lawaai te beperken, de luchtkwaliteit te verbeteren en een doorgang voor dieren te creëren. Er zijn verschillende geschikte soorten, die je kunt planten als enkele rij of zigzagsgewijs in een dubbele rij. Regelmatig snoeien en bijknippen beperkt de groei en leidt tot een dichtere, meer bossige haag. TIP Een informele haag die niet overal even breed en hoog is, verzacht harde grenzen. Ook hoef je hem minder vaak bij te knippen dan een formele haag. Beplant je muren Sommige mensen denken dat houtachtige klimplanten tegen gebouwen schade veroorzaken, maar meestal hebben ze meer voordelen dan nadelen, zolang je ze met regelmatig snoeien onder controle houdt. Een groenblijvende plant kan helpen een gebouw te isoleren in de winter en biedt nestelende vogels…

Er zijn allerlei boomplantprojecten waarbij grote stukken land door vrijwilligers worden beplant. Deze projecten leveren een geweldige bijdrage aan het herstel van habitats en koolstofopslag in de toekomst. Maar ook de bomen en heesters in onze tuinen dragen in belangrijke mate bij aan een groenere toekomst, en zelfs in een kleine tuin is wel plek voor een of twee. www.gardenersworldmagazine.nl/biodiversiteit • Ben jij geïnspireerd geraakt door deze serie en ben je dingen hierdoor anders gaan aanpakken? We horen het graag! Mail je ervaringen naar redactie@gardenersworldmagazine.nl onder vermelding van: groener tuinieren.…

Dit artikel komt uit Marieke Nolsens nieuwste boek Kerstkransen & Winterboeketten. Benodigdheden • een paar takken sparren- en dennengroen • 24 dennenappels • bosje steeneik • 4 takken met lariksappeltjes • grote klok • mos • ijzerdraad • wikkeldraad Werkwijze 1 Zet dennenappels op een lang wikkeldraad. 2 Knip het materiaal in kleine stukjes maar laat een paar takken wat langer. 3 Verdeel de materialen in twee groepen. 4 Buig een stuk dun ijzerdraad in een soort hoefijzervorm zo groot dat deze past op je voordeur. 5 Leg het ijzer voor je op tafel met de ronding opzij. Draai een laagje plaatmos met behulp van wikkeldraad om de ijzeren hoepeldraad heen. 6 Zet de klok vast in het midden met wikkeldraad en maak een ophangoog van ditzelfde draad. 7 Maak een…

Inspiratie | Kamerplanten Drakenbloedboom Rogier: Om te bewijzen dat Hercules meer dan menselijk was, kreeg hij van de goden een aantal nagenoeg onmogelijke opdrachten. Een ervan was het stelen van de gouden appelen van de Hesperiden. Deze groeiden in een tuin ten westen van de Atlas en werden bewaakt door een veelkoppige draak genaamd Ladon. Met moeite slachtte Hercules de draak af. En uit zijn bloed ontsprongen vreemde, veelkoppige bomen. De drakenbloedboom die je op de Canarische eilanden in het wild vindt (ten westen van het Atlasgebergte) hebben een vreemde bezemachtige vorm vanwege hun vele koppen. Nog gekker wordt het als je met een mes een gat in de stam prikt. Dan komt er rood sap uit: het zogenaamde drakenbloed. Dit sap werd voor allerlei doeleinden gebruikt. Het meisje en…

STAP VOOR STAP Snoei helleborussen Snoei het oude blad van helleborussen terug tot de grond. Zo worden de nieuwe bloemstengels zichtbaar en hou je de bladvlekkenziekte op afstand. Doe al het blad in de gemeentelijke groencontainer. Als je zelf het afval composteert, kunnen schimmelsporen op het blad overleven. 1 Hou de bladeren vast en knip de stengels zo dicht mogelijk bij de voet af zonder opkomende bloemstengels te beschadigen. 2 Kijk de komende weken of de bloemstengels zich uitbreiden. Als de plant volop in bloei staat, komt onderaan frisgroen blad op. TIP Zet bakken met groenblijvende heesters en bloemen van het seizoen dichter bij het huis, zodat je vanuit je raam kunt zien hoe de planten de druilerige winterdagen opfleuren. Versier kale grond in potten Voeg een decoratieve mulch toe…

Oogst uit de koude kas Controleer regelmatig of je verse sla uit je koude kas kunt oogsten, bijvoorbeeld veldsla, mizuna en rucola. Begin bij de buitenste blaadjes en snij ze onderaan af. Mogelijk stuit je op naaktslakken die zich schuil hielden onder de blaadjes, dus haal die weg. Controleer de randen van de kas: daar kunnen nog meer naaktslakken zitten, maar ook huisjesslakken, die beter tegen een drogere omgeving kunnen. Oogst boerenkool Pluk de bladeren van je boerenkool, te beginnen met het onderste blad aan de plant. Je kunt de hele winter tot het voorjaar van boerenkool blijven oogsten. De onderste bladeren van de boerenkoolplant zijn het taaist en hebben een dikke hoofdnerf, maar het zachte blad kun je daarvan afhalen en koken. Snij de hoofdnerf fijn en gooi hem…

Maak decoraties van snoeisel Verzamel vers, gezond blad uit de tuin om er kerstkransen en feestdecoratie van te maken. Kies sterke groenblijvende heesters zoals hulst, mahonie, mirte en vleesbes. Knip met een snoeischaar stengels van onder het bladerdek. Zorg dat de vorm van de heesters intact blijft: snoei uitlopers aan alle kanten, maar niet de onderste en bovenste. Knip niet te veel weg aan één kant zodat daar een groot gat achterblijft. Zet het blad meteen in een emmer water. Kijk op p. 41 voor nog veel meer inspiratie voor de feestdagen. Maak je maaier schoon Berg je grasmaaier schoon en droog op. Zo voorkom je dat de messen vastlopen en onderdelen roesten. Haal de stekker van elektrische maaiers uit het stopcontact en zet ze op hun kant om vuil…