Inhoudsopgave van Editie 11 - 2025 - Filosofie Magazine

Wie geesten wil zien hoeft maar te kijken. Net als schaduwen niet opvallen omdat we alleen oog hebben voor de zaak zelf en niet voor de lichtinval die de dingen voor ons oog laat verschijnen, zo ontgaan ons ook de vele geesten die een wereld tot leven wekken. Een eenvoudig voorbeeld is de geest van de massa. Wie tijdens een wandeling over de hei even dicht op een vreemde gaat lopen als op een volle roltrap, wordt met ongemak weggekeken. In beide gevallen bepaalt een collectieve geest de regels van onze omgang. Als we zeggen dat iemand spoken ziet, dan is zo'n spook natuurlijk een metafoor voor het zien van dingen die er niet zijn. Als we het hebben over de geest van het spel, of de geest van de…

Ik heb al in geen tijden een déjà vu gehad. Wel krijg ik soms een andere vreemde tijdservaring. De ruimte doet zich dan aan me voor alsof ik er zelf niet bij ben, alsof ze buiten de tijd en het menselijk gewoel bestaat. Kenmerkt déjà vu zich door herhaling, dit biedt eerder een glimp van oneindigheid waarin alle tijd is samengebald. Laat me het anders zeggen. Ik lag in bed, een vreemd bed in een kamer ver weg, ik staarde naar witgeel gesausde wanden waar gefilterd zonlicht op scheen. Er stond een vaasje op de vensterbank met niets erin, aan de muur een heidelandschap. Het was alsof ik een schilderij binnentrad, zo'n verstild interieur van Vilhelm Hammershøi. Décalage heet zo'n sensatie ook wel. Vroeger kreeg ik dat vooral als ik,…

Sociale media zijn een etalageruit. Wie online persoonlijke successen viert, politieke zorgen uit of morele uitspraken doet, doet dat voor een publiek. Je laten gelden in de publieke ruimte kan bewondering oogsten, maar maakt je ook kwetsbaar voor kritiek. Influencers krijgen soms het verwijt dat het hun puur om de vorm gaat: ze nemen alleen moreel stelling omdat ze ervoor geprezen willen worden. Is dat verwijt terecht? Nee Sinds enkele jaren bestaat er een term voor publiekelijk steun geven aan iets: virtue signaling (in het Nederlands: deugdpronken). Op sociale media doet deugdpronken het goed. Wie zijn of haar morele idealen nadrukkelijk uit, kan doorgaans rekenen op een groot bereik. En dat niet alleen: influencers die zich uitspreken leveren ook een belangrijke bijdrage aan het publieke debat. Doordat zij zich duidelijk…

Het lijkt niet gek om te veronderstellen dat de kast, de tafel, de kamerplant en alle andere dingen binnen en buiten je huis samen de werkelijkheid vormen. Maar volgens de Duitse filosoof Hegel kan die fysieke wereld alleen bestaan door wat hij de geest (Geist) noemt. Met geest refereert Hegel niet aan een rondwarend spook, maar aan een collectief bewustzijn dat al het leven door de eeuwen heen verbindt. De geest vormt het fundament van de hele werkelijkheid: de natuur, geschiedenis, cultuur en de mens zelf komen allemaal eruit voort. Met het verstrijken van de tijd evolueert het menselijke denken, waardoor de geest zich ontwikkelt. Dat gebeurt volgens een vast patroon dat Hegel ‘dialectiek’ noemt. Eerst is er een gedachte, toestand of fase (de these), die vervolgens wordt aangevuld door…

Marcus Aurelius’ hoofdwerk was nooit bedoeld voor een breed publiek. Tussen de veldslagen door noteert de Romeinse keizer voor zichzelf allerlei levenslessen en ideeën. De originele titel van het werk, Ta eis heauton, betekent letterlijk ‘Tot zichzelf’. Het boek is geen gestructureerde uiteenzetting. Het bevat veel losse zinnen en herhalingen, en opmerkingen over gebeurtenissen in het persoonlijk leven van Marcus: geboortes, overlijdens en ziektes van familieleden. Filosofie is voor hem geen puur theoretische bezigheid, maar dient in het dagelijks leven in praktijk gebracht te worden. Marcus Aurelius wordt geboren in een welgestelde Romeinse familie. Door zijn leergierige houding trekt hij de aandacht van keizer Hadrianus, die zijn opvolger Antonius Pius de opdracht geeft de vijftienjarige Marcus te adopteren en zo te verzekeren van een toekomstige plek op de troon. Al…

Het is een misverstand dat het in de filosofieles om je eigen mening zou gaan. Het is wel de bedoeling dat leerlingen leren hun eigen opvattingen te formuleren, maar het gaat er bij filosofie vooral om die te onderzoeken en op te schorten. Alleen maar je mening spuien gebeurt de hele dag door al overal. Het radioprogramma Stand.nl is de kortste samenvatting van dit fenomeen: heel veel lukrake meningen achter elkaar, geen twijfel, nauwelijks argumenten. Je oordeel even uitstellen is een stuk filosofischer. Wat zou het heerlijk zijn als iedereen die denkhouding zou innemen. Niet meteen erbovenop als een politicus iets de ether in heeft geslingerd. Even rustig afwachten tot je twee kanten van de zaak hebt gehoord tot je roept wie er gelijk heeft. Niet meegaan in geroddel, maar…

Je zoekt een baan, maar in elke advertentie staat dat je ervaring moet hebben. En om ervaring te krijgen heb je een baan nodig. Een klassieke catch 22. Die term komt uit de gelijknamige satirische roman van Joseph Heller, waarin gevechtspiloten die gek zijn geworden uit dienst mogen, maar waar pogingen om zichzelf gek te laten verklaren altijd mislukken, omdat die getuigen van gezond verstand. We kunnen er smakelijk om lachen. En toch blijft er iets knagen. Het klopt namelijk wel dat je ervaring nodig hebt bij allerlei werk. Niemand wil de allereerste klant zijn van een tatoeëerder, een advocaat, een elektricien of een verloskundige – maar iemand moet toch de eerste zijn? Er is een website waar je van wetenschappers een academische stamboom kunt bekijken. Wie werd door wie…

Every battle is won before it is fought, citeert de louche zakenman Gordon Gekko de Chinese krijgskundige Sunzi, in Oliver Stone's film Wall Street (1987). De ideeën van deze klassieke Chinese denker zijn ook vandaag de dag nog populair onder zakenlieden en managers. Sunzi's De kunst van het oorlogvoeren is nu opnieuw, en voor het eerst rechtstreeks uit het Chinees, in het Nederlands vertaald door Mark Leenhouts, die onlangs terecht werd bekroond met de prestigieuze Nijhoffprijs voor literair vertalen. Over de auteur, Sunzi (spreek uit: soen tzûh), is niets met zekerheid bekend. In de literatuur is sprake van een ‘meester Sun’ of ‘Sun de krijgshaftige’, die als een tijdgenoot van Confucius wordt opgevoerd. Maar de weinige verhalen die er over deze figuur worden verteld, bijvoorbeeld dat Sunzi ooit generaal zou…

Wanneer we iemand verliezen die we liefhebben, gaan we een proces in ‘waarin wij wennen aan de verschraling van een relatie,’ schrijft de Nederlandse filosoof Cornelis Verhoeven in een essay uit 1977. ‘De aanwezigheid en wederkerigheid schrompelen in tot een verleden en een herinnering, en het pijnlijke is dat dit minimum voor ons te weinig is.’ Degene voor wie we nog altijd onze liefde voelen, is onaanvaardbaar gekrompen tot een herinnering, een gedachtebeeld. En dus voelen we verdriet. Sinds de jaren dat Verhoeven dit schreef is er wel wat veranderd. We zijn onze emoties, zowel ons verdriet als ons geluk, veel vrijer gaan uiten, zo constateerde de Vlaamse filosoof Ignaas Devisch in Een kleine filosofie van grote emoties (2023). Dat – overigens prachtige – essay vormde het startschot voor de…

Samensmelten Waarom blijven we altijd naar onze wederhelft zoeken? Als we Plato's Symposium moeten geloven, komt dat omdat mensen ooit uit twee samengesmolten wederhelften bestonden, met acht ledematen en twee gezichten. Sinds Zeus deze ‘bolmensen’ tragisch splitste, hebben we een onstilbare honger naar het vinden van een partner met wie we weer een eenheid kunnen vormen. In de horrorfilm Together, die gebaseerd is op dit verhaal, drinkt hoofdpersonage Tim uit een onheilige graal. Waar hij zijn partner Millie eerst op afstand hield, ontwikkelt hij nu een obsessie om met haar te versmelten. Maar is dat nog wel liefde?…

Wie is Ellen Deckwitz? Ellen Deckwitz (1982) is dichter en columnist. Ze publiceerde dichtbundels, boeken over poëzie en maakt podcasts over literatuur. Sinds januari 2024 is zij Stadsdichter van Amsterdam. Wat kan ik weten? ‘Het is heel makkelijk om je te blijven bewegen in je dagelijkse structuur, in de gang van zaken die je al kent. Maar het leven is nou eenmaal een aaneenschakeling van onverwachtheden. Door gedichten te lezen kun je oefenen in onkenbaarheid. We vergeten het weleens, maar we hebben een beperkte waarnemingsmachine. Dat wil niet zeggen dat we ons daarbij moeten neerleggen en maar niet verder moeten kijken. Poëzie kan helpen bij het waarnemen. Soms cirkelt een gedicht om iets heen waar je nog geen woord voor had, of het maakt iets zichtbaar waar je blind voor…

Welke tuin heeft een hogere biodiversiteit: een tuin waar de natuur haar gang kan gaan of een waarin flink wordt getuinierd? ‘Uit Engels onderzoek blijkt dat de tuin waar actief – en ecologisch – getuinierd wordt een veel hogere biodiversiteit heeft. Een volledig verwilderde tuin wordt monotoner,’ vertelt filosoof en hoofdredacteur van Tuinjournaal Maartje den Breejen. Oftewel: je moet je toch een beetje met de tuin bemoeien als mens. ‘Als je niks doet, heb je op een gegeven moment alleen nog maar paardenbloemen.’ Volgens Den Breejen komen in de tuin cultuur en natuur samen. ‘De tuin is een overgangsruimte. En het mooie is dat culturen erg verschillen, wat weer impact heeft op hoe de natuur eruitziet. Laat me je tuin zien en ik zeg je wie je bent. In Japan…

Wanneer we iemand een leeghoofd noemen, is dat geen compliment. Toch raadt de Chinese filosoof Zhuang Zi aan om je geest zo leeg mogelijk te maken. ‘De allerhoogste mens gebruikt zijn hart-geest als spiegel: dingen komen en gaan zonder meer, hij weerspiegelt zonder iets vast te houden.’ Maar als je geest leeg is, ben je dan nog wel jezelf? De geschriften van Zhuang Zi, toepasselijk de Zhuangzi genaamd, vormen een van de belangrijkste teksten uit het taoïsme. Net als andere taoïsten wijst Zhuang Zi erop dat alles in de wereld constant aan verandering onderhevig is en dat alle dingen tegelijkertijd een eenheid vormen. Zo bestaan alle dingen volgens taoïsten uit de levensenergie qi – ook de lichamen, gedachten en gevoelens van mensen. Zhuang Zi ziet de ‘hartgeest’ (xin), die wordt…

Nadat de Duits-Amerikaanse filosoof Hannah Arendt het proces van de nazi-kopstuk Adolf Eichmann had bijgewoond, concludeerde ze dat zijn vreselijke daden deels voortkwamen uit een gebrek aan denken. Maar deze ‘architect van de Holocaust’ had onmiskenbaar gerekend, gepland en geregeld. Als dat geen denken is, wat dan wel? En hoe kun je een geest hebben en toch niet denken? Wat doet die geest nu eigenlijk? Tegen het eind van haar leven begint Arendt aan een drieluik over ‘het leven van de geest’. In dit werk onderzoekt ze de activiteiten die volgens haar de ‘vita contemplativa’ (het beschouwende leven) vormen: denken, willen en oordelen. Arendt vertrekt daarbij vanuit de ervaring. Ze vindt het bijvoorbeeld onzinnig om te bediscussiëren of de vrije wil echt bestaat, want we ervaren deze nu eenmaal als…

De beroemdste hardloopwedstrijd uit de filosofie is die tussen de Griekse krijger Achilles en een schildpad. Omwille van de spanning geeft Achilles de schildpad een voorsprong: hij begint pas te lopen als de ander 100 meter heeft gehad. Na tien seconden rennen is Achilles zelf bij het 100-meterpunt, maar ondertussen is de schildpad bij meter 110. Is Achilles een seconde later ook daar aangekomen, dan heeft de schildpad 111 bereikt. 0,1 seconde later is Achilles bij 111, maar is de schildpad bij 111,1. Dat gaat oneindig door: telkens als Achilles is waar de schildpad was, is de schildpad alweer een beetje verder. Hij haalt de schildpad nooit in. Kortom: beweging is onmogelijk, concludeerde de Griekse filosoof Zeno (ca. 490-430 v.Chr.), die deze paradox bedacht. Iedereen weet dat Achilles de schildpad…

Het zijn moeilijke tijden voor wie gelooft in tolerantie en de vrijheid van meningsuiting, denkt filosoof Steven Nadler (1958). In zijn thuisland de Verenigde Staten ziet hij een ultranationalistische regering aan het werk die burgers oppakt en het land uitzet vanwege hun etniciteit. Kennisinstituten worden op allerlei manieren gestraft omdat ze ideeën verdedigen die niet in lijn zijn met de ideologie van de regering. En doordat iedereen met zijn telefoon kan filmen zijn burgers nergens meer vrij om te spreken zonder vrees voor mogelijke consequenties. Hoog tijd dus om te rade te gaan bij een van de eerste en radicaalste verdedigers van tolerantie en de vrijheid van meningsuiting, stelt Nadler: de Nederlandse filosoof Baruch Spinoza (1632-1677). Die oproep deed Nadler, die verschillende boeken over Spinoza schreef, tijdens zijn Spinoza Rede…

We gaan onze naoorlogse, succesvolle wereldorde toch niet laten kapotmaken door enkele oudere heren die aan de macht moeten blijven omdat ze anders vervolging riskeren? We gaan onze democratische rechtsstaat, die twee eeuwen lang welvaart en veiligheid heeft gebracht, toch niet laten uithollen door een handvol politieke entrepreneurs die maatschappelijke onvrede cynisch omsmeden tot nihilisme? We gaan onze planeet toch niet nog verder laten ontwrichten omdat het eventjes niet hoog op de politieke agenda staat om haar te redden – alsof de natuurwetten rekening houden met opiniepeilingen? Verontwaardiging is wanhoop die eens goed geslapen heeft. Na het duister de dageraad. Na de diepte het weerwerk. Wie over de rand van het heden in de afgrond van de toekomst heeft gestaard, richt het hoofd op en zegt: niet met mij, niet…

‘Iedereen is uniek,’ las ik op een tegeltje in de Action. Een uitspraak die me altijd al dwars heeft gezeten. Ik stond in de rij met dezelfde kaars, dezelfde kussenhoes en dezelfde decoratieve mand als de vrouw voor me. We waren blijkbaar uniek op exact dezelfde manier. Als iedereen uniek is, is uniek zijn dan niet juist het meest gewone dat er bestaat? Uniciteit betekent immers weinig meer als de rest ook uniek is. Als iedereen lang is, is niemand meer lang. Is de zin misschien een bezwering tegen de doorsneeheid van het bestaan? Waarom zijn we zo bang doorsnee te zijn? En tel ik alleen maar mee als ik uniek ben? We lijken wel gevangen in een onmogelijke opdracht: wees jezelf, maar dan wel bijzonder. Wat is er mis…

Hoe druk je werk ook is, de meeste mensen houden genoeg tijd over om tussen de bedrijven door te dagdromen. Een van de ontelbare vragen die je je zittend aan je bureau of achter de kassa vast weleens hebt afgevraagd is: waarom werk ik eigenlijk? Als ik mijn leven volledig zelf zou kunnen vormgeven, zou dan nog steeds om acht uur de wekker gaan? Maar zulke vragen verdwijnen weer zodra je overgaat op de orde van de dag. Wat is een gedachteexperiment? Wetenschap checkt met experimenten de feiten, filosofie checkt het denken. Als ik mijn leven zelf kon vormgeven, zou ik dan nog werken? De Engelse jurist, filosoof en humanist Thomas More (1478-1535) weigerde echter om zich neer te leggen bij de status quo. (Voor zijn verzet tegen de macht…

Discipline [vrouwelijk] /di.siˈpli.nə/ dis-ci-pli-ne is het vermogen jezelf ertoe te zetten om productief te werk te gaan. De Franse filosoof Michel Foucault (1926-1984) meent dat discipline altijd samengaat met controle. Een voorbeeld hiervan zie je op de werkvloer. Volgens Foucault zijn fabrieken en kantoren ingericht als controle-apparaten waar arbeiders voortdurend in de gaten worden gehouden. Denk aan vergaderzalen met glazen wanden of rijen met bureaus die naast elkaar staan. Op ieder moment van de werkdag sta je onder het toeziend oog van je collega's en je baas. Op den duur verinnerlijk je deze ‘disciplinerende macht’ en dwing je jezelf om productief te zijn, ook zonder controle van buitenaf. Kapitalisme [onzijdig] /ˌkaː.pi.taːˈlıs.mə/ ka-pi-ta-lis-me is een economisch systeem waarin privébezit, handel en streven naar winst centraal staan. De liberale filosoof en econoom…

Beoordeel een boek nooit op het omslag, zo luidt het cliché. Toch is alleen al het wondermooie omslag van de nieuwe uitgave van Simone de Beauvoirs Een zachte dood (1964) een reden om het in huis te halen. Natuurlijk: Een zachte dood is op zich een magistraal boek dat het midden houdt tussen autobiografische novelle en filosofisch memoir. Zelfs wanneer het omslag zou bestaan uit nat krantenpapier, moet het boek in iedere zichzelf respecterende bibliotheek staan. Deze heruitgave bevat een inleidend essay van Niña Weijers. Daarin benadrukt de Nederlandse schrijfster dat Een zachte dood direct te verbinden is aan De Beauvoirs magnum opus De tweede sekse. Wie het hoofdstuk van De tweede sekse dat gewijd is aan de moeder leest en vervolgens Een zachte dood, of omgekeerd, ziet hoe nauw…

Schuldig Kiezen we echt wie we zijn? Vanuit die vraag benadert filosoof Farah Focquaert de vrije-wilkwestie. Door het soms wat stijve academische debat over de vrije wil te verbinden aan de alledaagse praktijk en herkenbare vragen over schuld en morele verantwoordelijkheid, maakt ze de discussie levendiger en relevanter. In hoeverre wordt je handelen bepaald door je genen, opvoeding en levensloop? En is schuldgevoel terecht als je iets slechts hebt gedaan? Baas in eigen buik Filosoof Rodante van der Waal draagt dit boek op aan haar vroedvrouwen Froukje en Madyasa, dankzij wie ze kon bevallen zoals ze hoopte. Een mooi gebaar, dat perfect aansluit bij de boodschap van haar boek. Geweld in de geboortezorg, dwingende maatschappelijke normen en de criminalisering van abortus zorgen ervoor dat vrouwen nog altijd geen baas zijn…

toernooi Lastig spel Een wijs mens is niet iemand die veel weet, aldus Socrates. Gelukkig maar, want sommige problemen lijken zo ingewikkeld dat ieder antwoord de plank misslaat. Voor die problemen bestaat het kralenspel, een filosofische gespreksmethode om boven water te krijgen waar het werkelijk om gaat. Kijk toe hoe de beste kralenspelspelers te werk gaan in de finale van het kralenspeltoernooi, met als thema: ‘Te lastig’. OBA Oosterdok · Amsterdam · 20 november · 19:00-21:30 · vanaf € 3,75 · oba.nl cursus Angst De politiek filosoof Judith Shklar beschrijft vrijheid als de afwezigheid van angst. Maar hoe kun je dan ooit nog vrij zijn? Is deze wereld vol oorlogen en crises niet de perfecte broedplaats voor angst? In een cursus bespreekt filosoof Werner van Rossum Shklars filosofie en haar…

Gebruiken Het is heel lastig om een auto niet als een bezield wezen te zien, met koplampen die je aankijken. Zelden heeft een vrachtwagen in jouw ogen een zacht karakter. Al is die blik vrijwel niet te onderdrukken, we schuiven deze als een kinderachtige neiging naar de achterkant van ons bewustzijn. Maar ‘dat de vooroordelen die mij bepalen uit mijn vooringenomenheid stammen, is zelf al een vooroordeel’, volgens Hans-Georg Gadamer (1900-2002), ‘en geldt alleen voor onterechte vooroordelen.’ Is de bezieling van onze gebruiksvoorwerpen een onterecht vooroordeel? Dat de vormen van de dingen vrijwel niets met hun betekenis voor ons te maken hebben omdat dingen alleen in hun gebruik iets betekenen is te snel geoordeeld. Is er niet gewoon heel veel dat niets betekent en toch van de allergrootste betekenis is?…

Monkey see, monkey do? Bij muizen gaat deze uitspraak niet zomaar op. Recent onderzoek laat zien dat muizen niet al hun soortgenoten na-apen, maar alleen agressief gedrag overnemen van muizen die ze al kennen. Zien ze onbekende soortgenoten vechten, dan gaan ze zelf niet de confrontatie aan – alsof ze alleen agressief worden wanneer ze dat aanleren van bekende soortgenoten. Kan het zijn dat agressief gedrag ook bij mensen aangeleerd is? Filosoof en voormalig psychotherapeut Paul Moyaert is overtuigd van niet. ‘Agressie is inherent aan de menselijke conditie. Neem nu pestgedrag op school. Zou je dat met de juiste opvoeding de wereld uit kunnen helpen? Nonsens. Er zit plezier in dat pesten, verdrietig maar waar.’ Volgens de psychoanalyse is agressie de energie die je nodig hebt om wat je dierbaar…

Zeg je ‘geest’, dan antwoordt een beetje filosoof gelijk met de tegenpool: ‘lichaam’ Dat onderscheid tussen lichaam en geest wordt toegeschreven aan de Franse filosoof René Descartes (1596-1650). Descartes begon bij wijze van gedachte-experiment aan alles te twijfelen en stuitte uiteindelijk op één absolute zekerheid: ik denk, dus ik ben. Omdat Descartes zeker wist dat hij dacht, maar niet zeker was van zijn lichaam, maakte hij onderscheid tussen de onbetwijfelbare, onstoffelijke geest en het stoffelijke lijf. Net als Descartes zocht ook de Nederlandse filosoof Baruch Spinoza naar een onbetwijfelbare zekerheid die enkel met het verstand gevonden kan worden. Bij Spinoza leidt dat echter tot een radicaal ander uitgangspunt: hij verruilt Descartes’ tweevoudige manier van denken voor een enkelvoudige. Geest en lichaam staan niet los van elkaar, volgens Spinoza, maar zijn…

Het filosofische perspectief dat de werkelijkheid voor Marcus Aurelius verdraaglijk maakt, is het grootste thema van Voor eigen gebruik. Hij verkent het er, geeft er argumenten voor en probeert het zich eigen te maken. Daarover gaat dit boek, dat letterlijk ontstaan is aan de rand van het slagveld, in de laatste jaren van Marcus’ leven, op de momenten – de avonden, beeld ik me in – dat hij in een legertent de grimmigheden en duisterheden van de verdwenen dag overdacht en moed zocht voor de volgende, met weer problemen, aanvallen, verdedigingen. Voor eigen gebruik bestaat uit twaalf delen, die ‘boeken’ of ‘hoofdstukken’ genoemd zijn. Maar die omschrijvingen suggereren dat we met een gecomponeerd geheel te maken hebben, waarvan de boeken of hoofdstukken dan de delen zijn. Dat lijkt me een…

Het is een treurige anekdote die bell hooks aanhaalt in Teaching to transgress (1994): ‘Ik herinner me dat ik op jonge leeftijd aan mama probeerde uit te leggen waarom ik het hoogst ongepast vond dat papa, een man die nauwelijks tegen mij praatte, het recht zou hebben om mij te straffen en slaan,’ schrijft ze. ‘Haar antwoord was dat ik gek aan het worden was en meer straf nodig had.’ Het geeft een inkijkje in het gewelddadige gezin waarin hooks opgroeide. Tegelijkertijd valt op hoe onbevreesd ze als kind al opstaat voor liefde en rechtvaardigheid. Ze kiest een pseudoniem om haar overgrootmoeder, Bell Blair Hooks, te eren: een vrouw met een ‘scherpe tong’ die de waarheid durft te spreken. Hooks schrijft de naam zonder hoofdletters om de aandacht te vestigen…

‘Wat heb je aan een socratisch gesprek?’ De scepsis druipt van de vraag. Ik sta met een aantal officieren van justitie koffie te drinken voor we van start gaan. ‘Let maar op,’ zeg ik. ‘Het gaat je niet in je koude kleren zitten.’ Het roept een ongelovige glimlach op. De casus die we bespreken is heftig. In hun ijver om een paar inbrekers in te rekenen hadden agenten vol de achtervolging ingezet, wat leidde tot een verkeersongeval met een dode. Moest het Openbaar Ministerie onderzoek doen naar de betrokken agenten? In elk geval wel feitenonderzoek, besloot de officier van justitie. Toen het rapport daarover af was, volgde de vraag: gaan we dit ook strafrechtelijk onderzoeken? De persoon die de casus aandroeg vond eerst van wel, al wist hij dat er…

Wat is arbeid? Kan een mens zonder werk? Kan een hobby wel werk worden? Maakt werken ons vrijer of minder vrij? Kan techniek alle arbeid overnemen? Kun je je eigen kapitaal zijn? Bestaat er werk zonder concurrentie? Leven we om te werken of werken we om te leven? Ben je je werk? Betekent werken altijd afzien?…

Met de term vita activa 1 wil ik drie fundamenteel menselijke activiteiten aanduiden: arbeiden, werken en handelen. Ze zijn fundamenteel, 2 omdat elk van deze activiteiten correspondeert met een van de fundamentele voorwaarden, waaronder aan de mens het leven op aarde is gegeven. Arbeiden is de activiteit die correspondeert met het biologische proces van het menselijke lichaam, waarvan de spontane groei, stofwisseling en uiteindelijke verval gebonden zijn aan de levensbehoeften die door de arbeid worden voortgebracht en in het levensproces ingevoegd. De menselijke conditie van arbeiden is het leven zelf. Werken 3 is de activiteit die correspondeert met het niet-natuurlijke aspect van het menselijke bestaan, dat treedt buiten de bedding van, en waarvan de sterfelijkheid niet wordt gecompenseerd door, de zich eeuwig herhalende levenscyclus van de soort. Werken schept een ‘kunstmatige’…

Het is een klassieke scène uit de Britse comedyserie Only fools and horses. Een niet zo snuggere straatveger komt bij zijn vrienden en toont vol trots de medaille die hij van het stadsbestuur heeft gekregen voor twintig jaar dienst. ‘En dat allemaal samen met mijn trouwe metgezel,’ zegt hij terwijl hij zijn zo goed als nieuwe borstel toont. ‘Dan zul je er wel niet zo veel mee geveegd hebben,’ merkt een van de vrienden op. Waarop de man antwoordt: ‘Toch wel, want ik heb inmiddels al zeventien keer de kop en veertien keer de steel vervangen.’ Lachen natuurlijk, want hoe zou dat nog dezelfde borstel kunnen zijn? Maar stel nu dat het om een mens ging. Om John Demjanjuk bijvoorbeeld, de beul van Sobibor, die in 2009 werd berecht voor…

Of het nu een tent, een rijtjeshuis of een paleis betreft, de wereld voelt pas als een thuis als we ergens wonen. Maar wat maakt iets eigenlijk tot een huis? Zijn het de muren, de spullen, de mensen die er op visite komen? In Filosofie van het huis vraagt de Italiaanse filosoof Emanuele Coccia in meanderende essays zich af wat het hedendaagse huis tot een thuis maakt. Coccia blinkt uit in het vinden van nieuwe perspectieven op ‘thuis’, die meteen aanzetten tot denken. Hoe beïnvloedt de indeling van een huis je gedachten en gevoelens? Zijn kledingstukken kleine, draagbare huizen? En hoe kan het dat huizen zo innig verbonden zijn met onze identiteit, maar dat er, zodra we ze definitief verlaten, niets overblijft dat eraan herinnert dat deze ruimtes ooit ‘in…

theater Hoe kan je jouw onschuld bewijzen als je niet weet waarvan je beschuldigd wordt? De voorstelling Het Proces vertolkt Franz Kafka's gelijknamige roman waarin een man steeds verder verstrikt raakt in de absurditeit van het leven. Onder andere te zien in Tilburg, Utrecht en Nijmegen. toneelschuurproducties.nl muziek Op welke manieren kunnen we taal of spraak ervaren? En wat is het verschil tussen iets lezen of het beluisteren? In Environments mengt componist Peter Adriaansz filosofie en muziek, door filosofische concepten te vertalen naar klanken. Op 7 november in Den Haag. amare.nl muziektheater De Britse filosoof John Locke meende dat we ons geheugen zijn. Maar wat weten we eigenlijk van het geheugen en welke rol speelt ons lichaam daarin? In Knooppunt laten de toneelspelers met dans en muziek zien we ze…

Esmée Koeleman: ‘Kunnen we gelukkiger worden door sociale media?’ Yoram Stein: ‘In het Traktaat bespreekt Spinoza de dingen waardoor we het meest in beslag worden genomen. We denken dat genot, rijkdom en eer het belangrijkste zijn in het leven, maar ze brengen geen blijvend geluk. Je kan altijd blijven zoeken naar likes. Ik denk dat sociale media het omgekeerde doen van wat Spinoza wil dat we doen, namelijk de werking van de natuur begrijpen. Maar je zou sociale media natuurlijk op een andere manier kunnen gebruiken. Het zijn middelen die zowel goed als slecht worden ingezet. Ze zijn alleen slecht als we denken dat we er uiteindelijk gelukkig van worden.’ Luister de hele podcast…