Inhoudsopgave van Editie 9 - 2025 - Filosofie Magazine

Tijdens een wandeling over de Schotse West Highland Way stond ik aan de voet van een berg die deed denken aan het decor van een miniatuurtreinbaan. Doordat het leek alsof een reus zo-even een treintunnel van Märklin met mos, rotsen en boompjes voor mijn neus had geplant, voelde ik me enkele ogenblikken even klein als een poppetje dat tussen duim en wijsvinger kon worden opgepakt en waar dan ook in de verre omtrek kon worden neergezet. Een prikkende zwerm kleine miezerige midges maakte een einde aan de waan die in de verte deed denken aan de sublieme ervaring waar Immanuel Kant (1724-1804) over schrijft in de Kritiek van het oordeelsvermogen. Wanneer een landschap door immense proporties onbevattelijk wordt, ontstaat volgens Kant een euforie die begint bij een gevoel van nietigheid.…

Ik weet dat het niet hip is om je met de mens bezig te houden, maar ik geloof dat de wereld wel wat humanisme kan gebruiken. Wanneer de anti-humanisten regeren – en er wordt weer en masse opgepakt, buitengesloten en ontmenselijkt – dan moeten we onthouden waarom de mens bescherming waard is. Jaren geleden las ik een boek waarin posthumanisten ervan werden beschuldigd de menselijke waardigheid te hebben vernietigd. Vrij absurd, Donna Haraway die in hetzelfde hokje werd geplaatst als de transhumanisten of nu de ‘longterm’-isten, voor wie mogelijk AI-leven in een duizendjarige toekomst belangrijker is dan het leven nu. En toch. Soms vraag ik me af of de kritiek op antropocentrisme is doorgeslagen, waardoor we nauwelijks nog omkijken naar de mens. Wat die ook is. Sarah Bakewell, historicus van…

Ruimtekapitalisme is aan een opmars bezig. Bedrijven zien tegenwoordig brood in het delven van grondstoffen op de maan en nabijgelegen asteroïden. Technologisch gezien lijkt dit haalbaar, maar juridisch gezien zitten er haken en ogen aan. Volgens het internationaal recht mogen hemellichamen namelijk ‘niet onderworpen worden aan nationale toe-eigening’. Omdat zeldzame aardmetalen hard nodig zijn voor de energietransitie, zijn er voorstellen om de regels te versoepelen. Maar is het verantwoord om hemellichamen te zien als privé-eigendom om ze te kunnen ontginnen? Ja Als we minder af hankelijk willen zijn van fossiele energie, maar wel aan onze groeiende energiebehoefte willen voldoen, zijn we aangewezen op het delven van schaarse mineralen. Op aarde brengt mijnbouw forse schade toe aan mens en milieu. Nabijgelegen asteroïden zijn daarentegen voor zover wij weten gespeend van leven.…

Als filosofie de kunst van het twijfelen is, dan was Alasdair MacIntyre er een grootmeester in. Een goede filosoof bevraagt alles, is met geen enkel antwoord tevreden, vooral niet met zijn eigen antwoorden. Precies die houding kenmerkte de Schotse filosoof, die op 21 mei 2025 op 96-jarige leeftijd overleed. Met zijn magnum opus After virtue schreef hij de ‘bijbel van het communitarisme’. Al identificeerde hij zich niet als communitarist. Immers: labels zijn voor Tupperware-doosjes, niet voor denkers. MacIntyre werd in 1929 in Glasgow geboren. Zijn intellectuele vorming kreeg hij aan Queen Mary College in Londen, Oxford University en vooral aan de University of Manchester. Daar promoveerde hij begin jaren vijftig onder Dorothy Emmet. Jammer genoeg is Emmet tegenwoordig niet meer bekend bij een breed publiek. Dat laat onverlet dat ze…

Wat is een filosofisch idee precies? En waarom beweerde Socrates dat er geen einde zal komen aan de ellende in een samenleving totdat de leiders met filosofische ideeën kunnen omgaan? Neem een simpel voorbeeld. Ik voerde socratische gesprekken met bankiers van de Rabobank. Het doel was een gezamenlijke visie te ontwikkelen en de daarvoor leidende ideeën te onderzoeken. Een keer bogen we ons over de vraag of een lokale bank een noodlijdende groenteboer moest blijven financieren. Hij was al jarenlang klant van de Rabobank, en was nu samen met een slager, een bakker en een kaasboer een verscentrum begonnen. Maar dat liep niet goed – de locatie was slecht en de omzet viel tegen. Inmiddels kon hij zijn crediteuren niet meer betalen en waren er spanningen tussen de vier ondernemers.…

Kun je ook helemaal niets geloven? Is geloven een keuze? Hoe weet je wat je moet geloven? Kun je geloven zonder twijfel? Is geloven een vorm van weten? Is weten een vorm van geloven? Kun je religieus zijn zonder te geloven? Is geloof een gevoel? Is er verschil tussen geloof en bijgeloof als God niet bestaat? Wat is geloven? Om te filosoferen heb je niets anders nodig dan je hoofd. In Filosofie is makkelijker als je denkt kun je dit oefenen aan de hand van één thema. Dit keer: wat is geloven?…

Wat deed Abraham? 1 Hij besteeg de ezel, hij reed langzaam voort op de weg. Al die tijd geloofde hij. Hij geloofde dat God Isaak niet van hem zou eisen, terwijl hij toch bereid was om hem te offeren als dat verlangd zou worden. Hij geloofde krachtens het absurde 2, want van menselijke berekening kon geen sprake zijn. En het absurde was immers juist dat God, die dit van hem eiste, die eis het volgende ogenblik zou herroepen. Hij besteeg de berg, en zelfs op het ogenblik dat het mes flikkerde geloofde hij – dat God Isaak niet zou opeisen. Ook hij werd wel verrast door de af loop, maar door een dubbele beweging 3 was hij teruggekomen in zijn eerste toestand, en daardoor ontving hij Isaak blijer dan de…

‘De meeste filosofen schrijven voor andere filosofen,’ schrijft Martin Stokhof. Een betreurenswaardige constatering, want met ‘andere filosofen’ doelt hij niet op jou en mij. Toch heeft Stokhof, emeritus hoogleraar taalfilosofie, besloten om nu eens te schrijven voor ‘een geïnteresseerde maar nog niet ingevoerde lezer’, om deze kennis te laten maken met het werk van Ludwig Wittgenstein (1889-1951). Hij licht daarbij het begrip ‘betekenis’ uit als een centraal thema in het denken van Wittgenstein, en deze keuze is meteen raak. Stokhof schrijft gelukkig niet om de Tractatus Logico-Philosophicus heen, Wittgensteins eerste en tegelijkertijd ook lastigste werk. Hij heeft de juiste aandacht voor de merkwaardige aard van Wittgensteins eersteling, in die zin dat hij onverschrokken ingaat op de vraag wat de betekenis van deze tekst kan zijn. Zijn uitleg van Wittgensteins uitleg…

‘Misschien is het niet een kwestie van óf technologie óf terug naar het land. Misschien is de grootste uitdaging wel om het verlangen naar één duidelijke waarheid los te laten – en om te leren leven met complexiteit, met tegenstrijdigheden, met het zoeken naar verbinding tussen natuur, mens en toekomst, voorbij eenvoudige binaire schema’s.’ Met deze oproep tot genuanceerd denken besluiten filosofiedocenten Rick Berends en Laurens van der Goot hun leerboek Aarde aan de mens. Deze publicatie bereidt havo-5-leerlingen voor op het eindexamen filosofie, dat draait om de verhouding tussen dier, natuur en mens. Eerder dit jaar verscheen onder de titel Dier, natuur en mens al een andere uitwerking van deze materie door Dyane Til en Marloes Boere, die moeiteloos door het grote publiek gelezen kan worden. Berends en Van…

Tentoonstelling Is de waarheid voor iedereen hetzelfde? De tentoonstelling The Lab van kunstenaar Annemijn Rijk laat zien hoe je zintuigen bepalen wat jij als waarheid ervaart. Van 11 t/m 27 september te zien, o.a. in Tilburg en Eindhoven. bodyofart.nl Debatteren Hoe ga je polarisatie tegen? Bijvoorbeeld door te praten met iemand die een andere mening heeft. Bij deze ‘debatdate’ ga je in gesprek over verschillende stellingen, steeds met iemand die iets anders vindt dan jij. Op 16 september in Rotterdam, vooraf aanmelden verplicht. arminius.nl Kindertheater De lijfspreuk van de Griekse filosoof Socrates was ‘Ken uzelve’. Maar hoe weet je wie je bent? De humoristische kindertheatervoorstelling Op een onbewoond (6+) laat zien hoe we onszelf ontdekken in het contact met anderen. Op 7 september te zien in Bloemendaal. mancobewegingstheater.nl Cabaret Wat…

Luchtje aan Volgens Wittgenstein kunnen we een woord alleen begrijpen in de context waarin het gebruikt wordt. Maar wie de tekst op deze kaars vergelijkt met de geur, kijkt raar op zijn neus. Zou de verkoper maar wat met taal spelen? etsy.com · € 27,02 Held op sokken ‘Het geheim van humor is verrassing,’ vond Aristoteles en verrassend genoeg zijn deze sokken Aristoteles ten voeten uit. Nu maar hopen dat je daarmee niemand op zijn teentjes trapt. chattyfeet.com · € 11,95 Aandachtig Voor de Franse filosoof Simone Weil is aandacht openheid, liefde en zelfs een vorm van gebed. Wat het ook moge zijn, met dit shirt vraag je erom. redbubble.com · € 27,21 Filosofisch tintje Een genuanceerd idee kent vele schakeringen, en heeft natuurlijk altijd een filosofisch tintje. In dit filosofische kleurboek kun…

Coen Simon: ‘Waar komen goede ideeën vandaan? Zitten eureka-momenten alleen in je hoofd?’ Lianne Tijhaar: ‘Ik ontken niet dat er eureka-momenten bestaan, maar ik vraag me wel af of ze losstaan van een omgeving of een publiek. Het publiek moet zo’n eureka-moment herkennen als een gedachte waar we iets mee kunnen. Een goed idee ontstaat in afstemming met de wereld. Daarom is de reactie van anderen van belang. Je moet je ideeën zien te vertalen in taal, omdat een eureka-moment altijd binnen een sociaal-culturele context plaatsvindt. Ik kan me niet voorstellen hoe een gedachte alleen in je hoofd zou kunnen ontstaan. Denken is een proces, activiteit of houding.’ Dit is een bewerkt fragment uit de podcast Filosofie is makkelijker als je denkt, uit de aflevering ‘Kun je denken in je…

Wat kan ik weten? ‘Je kunt niets weten behalve dat je altijd moet blijven streven naar weten. Ik leef tussen twee talen en culturen: ik ben in Georgië geboren, maar woon in Duitsland. Iedereen die wordt verscheurd tussen verschillende werelden, wordt vroeg of laat gedwongen om vragen te stellen bij de dingen die hij of zij altijd voor vanzelfsprekend heeft aangenomen. Die tussenpositie biedt ook voordelen, bijvoorbeeld bij het schrijven. Als ik schrijf wil ik ergens dichterbij komen en het beter begrijpen. Ik sta mezelf geen vooroordelen toe, zelfs niet als mijn personage een schurk is. Al schrijvend gebeurt er iets dat zowel prettig is als paradoxaal: ik verdwijn in een personage en tegelijkertijd kan ik helemaal mezelf worden.’ Wat moet ik doen? ‘Ik word weleens moedeloos van de politieke…

‘Tijdens mijn studie biologie raakte ik gefascineerd door hoe kleine parasieten, die je soms maar net met het blote oog kan zien, grote dieren doodziek kunnen maken. Na mijn studie begon ik aan een promotieonderzoek in Wageningen, waar ik ging werken met virussen. Deze zijn nog kleiner dan parasieten en moeilijker te begrijpen, omdat je ze helemaal niet kan zien. Veel mensen beschouwen zulke kleine dingen als oninteressant. Maar anderhalve maand nadat ik aan mijn PhD begon, brak corona uit. Het virus verspreidde zich ongezien, en opeens merkte iedereen hoe zoiets kleins de hele wereld kan platleggen. Momenteel onderzoek ik hoe virussen zich verspreiden via muggen. In het lab betekent dat: zelf muggen injecteren met virussen om deze vervolgens te bestuderen. Muggen zijn dus eigenlijk mijn proefdieren, maar officieel worden…

Goede offers Door iets te verliezen valt er soms ook iets te winnen, volgens de Britse psychoanalyticus Adam Phillips. Hij schreef een boek over de kunst van het opgeven. Want opgeven is niet altijd een teken dat je bent verslagen, zegt Phillips. ‘Dingen opgeven is onvermijdelijk en hoort bij verandering. Wat zou je leven zijn zonder dat je regelmatig je plannen, je opvattingen en jezelf herziet?’…

Een werelddeel als Europa een ‘continent’ noemen, lijkt in eerste instantie een talige conventie te zijn waar geen risico aan verbonden is. Zij profiteert van de sinds de achttiende eeuw ingesleten dwaling van cartografen en geografen om samenhangende landmassa’s continenten te noemen, alsof de uitgestrekte grondgebieden van het vasteland vergaarbakken waren die van wat erop ligt en erop wordt opgericht ‘inhouden’ zouden maken. Sinds de planetaire moderniteit, waarvoor de reizen van Columbus en Magellaan de weg hebben bereid, zouden we moeten weten waarom we ons de relatie tussen inhoud en vergaarbak omgekeerd moeten voorstellen. De effectieve vergaarbakken die de naam continens, het ‘bijeenhoudende’ verdienen, zijn de globale zeeën, die men naar de Griekse wereldrivier okeanos noemde, terwijl de grote landmassa’s welbeschouwd geen continenten, vergaarbakken, containers zijn, maar inhouden, contents, door…

Deze zomer fietst sportfilosoof en voormalig triatleet Sandra Meeuwsen (1966) door de Franse Alpen. Ze voelt haar voeten op de pedalen en de wind in haar haren, af en toe moet ze haar spieren bij het stijgen flink aanspannen. Als ze over de berg is, laat ze los en voelt ze hoe haar lichaam als vanzelf de afdaling inzet. Jazeker, haar liefde voor de sport is nog altijd groot, vertelt Meeuwsen als ze na een intensieve wielrentocht – en met een gezonde blos op haar wangen – weer is neergestreken op haar vakantieadres. Meeuwsen verklaart dat ze steeds meer gewoon sportlief hebber kan zijn. ‘Vroeger was dat anders. Ik begon met intensief sporten toen ik op mijn achttiende filosofie ging studeren. De beschouwende houding die mij als filosoof eigen is,…

Kritisch denken is niet hetzelfde als overal kritiek op hebben. Om je denken verder te brengen dan ronddraaien in je eigen gelijk, moet je goed luisteren naar de gedachten van anderen. En als je die niet meteen begrijpt, moet je je best doen om erachter te komen wat er precies bedoeld wordt. Als het een gesprek betreft, kun je vragen stellen. Als het om een tekst gaat, kun je nog een keer langzaam lezen waar je de eerste keer af haakte. Hoe welwillender je interpreteert, hoe verder je je eigen denkkader kan oprekken. Waar het om gaat, is dat je je altijd bewust bent van de mogelijkheid dat de ander iets begrijpt wat jij nog niet begrijpt. Dat kost meer moeite dan meteen tegen de ander ingaan als wat die…

Wat is geloven? Filosofie is makkelijker als je denkt. Maar moet je ook alles geloven wat je denkt? Een korte inleiding in de filosofie van geloof. Wanneer we iemand op zijn woord geloven, gaan we er vanuit dat hij de waarheid spreekt, al weten we het niet zeker. Maar als we zeggen in God te geloven, lijkt het toch om meer te gaan dan dat. Niet voor niets is vrijheid van godsdienst een grondrecht – waar iemand in gelooft is deel van diens identiteit. Maar wat houdt het in om te geloven? Is gelovig zijn een karaktertrek, een culturele erfenis, een individueel gevoel? En wat verlies je wanneer je je geloof verliest? In het christendom is geloof, samen met hoop en liefde, een belangrijke deugd. Is geloven dus iets wat…

Ik maak ’s ochtends de sudoku in de krant. Het vakje linksonder is leeg. Ik geloof dat er een negen hoort te staan, maar ik weet het niet zeker. Kan ik dat zomaar geloven? Uiteindelijk komt in dat vakje een drie. Heb ik dan iets onwaars geloofd, of nog erger, heb ik iets onmogelijks geloofd? Het lijkt erop dat de regels van het spel laten zien dat het logisch onmogelijk was dat er een negen in dit vakje kwam te staan. Hoe kan ik iets geloven dat onmogelijk is? Er is een paradox die aantoont dat het idee van een almachtige God onmogelijk is: kan God een steen maken die zo zwaar is dat Hij hem zelf niet kan optillen? Ieder antwoord op deze vraag leidt tot een weerlegging van…

Een klein, gezwollen geheim, zo typeert de Franse hoogleraar filosofie Catherine Malabou de clitoris. Een ‘petieterig steentje dat in de grote schoen van de seksuele verbeelding verstopt zit’. Het genotsorgaan van de vrouw kent een geschiedenis van onderdrukking: vaak niet te zien in anatomische atlassen, zelden besproken in de literatuur en lichamelijk onderdrukt (denk aan de orgasmekloof of aan vrouwenbesnijdenis). In Malabous boek, dat onlangs in het Nederlands verscheen als Gewist genot, krijgt de clitoris echter de hoofdrol toebedeeld. Die hoofdrol betreft zowel haar fysieke als psychische bestaan. Malabou besteedt aandacht aan hoe de clitoris weliswaar aanwezig is in het vrouwelijke lichaam, maar genegeerd wordt in de kennis over dat lichaam. En ze bespreekt de clitoris als symbool voor het vrouwelijk genot, een genot dat vaak vervormd wordt tot iets…

Stel je voor: op een dag staan we oog in oog met buitenaards leven. We weten niets over hun intenties en eisen. Het enige wat de mensheid kan doen, is proberen een diplomatieke verstandhouding met de aliens op te bouwen, waardoor we kunnen samenleven. In Manieren van levend zijn, de nieuwste uitgave in Octavo’s ecologisch-filosofische reeks Wisselwerkingen, laat de Franse filosoof Baptiste Morizot zien dat we aliens niet in het heelal hoeven te zoeken. Elk levend wezen is een alien, meent hij, met een eigen taal, gebruiken en lichamelijke mogelijkheden. En net als bij buitenaardse wezens zou de relatie met aardse aliens gekenmerkt moeten worden door diplomatie, gepaste blijken van respect en een erkenning van wederzijdse af hankelijkheid. In zes werkelijk prachtige ‘filosofische novelles’, deels gebaseerd op zijn veldwerk met…

Wat is het feit? Towers, J. R., I.N. Visser & V. Prigollini. (2025). ‘Testing the waters: Attempts by wild killer whales (Orcinus orca) to provision people (Homo sapiens).’ Journal of Comparative Psychology, online voorpublicatie. Wie stelt kritische vragen? Mees van Hulzen (1987) is gepromoveerd in de sociale filosofie op het thema solidariteit. Hij doceerde aan verschillende universiteiten, waaronder in Leipzig en Amsterdam. Wie een hond of poes heeft, weet dat huisdieren ons graag hun favoriete speeltje of een goedbedoelde dode muis brengen. Je zou denken dat alleen gedomesticeerde dieren cadeautjes geven, maar recent onderzoek laat zien dat ook wilde orka’s mensen soms trakteren op een prooi of zeewier. Volgens filosoof Mees van Hulzen moeten we dat eigenlijk niet verrassend vinden. ‘We denken dat geven iets menselijks is, omdat we het…

Wanneer de Vlaamse psychiater Dirk de Wachter in het ziekenhuis voor darmkanker wordt behandeld, krijgt hij een delirium. Hij hallucineert dat hij zich op een slagveld in Nagorno-Karabach bevindt, vooraan in de vuurlinie, met niets om zich mee te verdedigen. Een verpleegkundige hoort hem kermen, pakt zijn hand en zegt: ‘Het kan geen kwaad, ik ben bij u.’ Het was maar een kleine aanraking, schrijft De Wachter later in Vertroostingen (2023). Maar de verpleegster brengt hem door dat korte moment van aandacht weer terug in de werkelijkheid. De Wachter reflecteert op wat hem troost bood in zijn periode van ziekte. Dat waren geen spectaculaire dingen, maar doodgewone momenten: een aanraking, een blik, een bemoedigend woord. Wat is de betekenis van zulke kleine gebaren? In de ethiek lijkt de laatste tijd…

Het uitgangspunt van Adam Phillips’ boek On giving up is ogenschijnlijk simpel: iets opgeven betekent dat je gelooft dat je kunt veranderen. En die wens tot verandering wordt ingegeven door een besef dat ‘het zo niet langer gaat’. Wanting matters, zo begint Phillips ons gesprek vanuit zijn woonplaats Londen. ‘We zijn gevormd door wat we willen en wat we willen verandert naarmate we groeien. Dingen opgeven is onvermijdelijk en hoort bij verandering. Wat zou je leven zijn zonder regelmatig je plannen, je opvattingen en jezelf te herzien?’ Opgeven heeft meestal een andere, negatieve connotatie. We denken aan opgeven als een slechte gewoonte of het gevoel door het leven verslagen te zijn. Maar, schrijft Phillips in het begin van zijn boek, ‘er bestaan altijd zowel goede als slechte offers en we…

‘Ik trek het niet meer. Er is iets gebroken in mij. Dit komt gewoon niet meer goed.’ De lezersbrief van Daniëlla uit B. liet me niet onberoerd. Ze had het over Gaza, Oekraïne, Trump, het klimaat… het werd haar allemaal te machtig. Ik zocht naar woorden, ik zoek ze nog steeds. Als een wereld wankelt, als een tijdperk strompelt, als de aarde hapert, loop dan niet weg van het verdriet dat je voelt. Het is de liefde voor het leven die zich ontvouwt. Verdriet is late liefde. Alsof we nu pas weten, hoezeer we om de wereld geven. Wanhoop is hartstocht voor gevorderden. Zoek hem niet op, steek hem niet weg, maak hem niet groter, kneed hem niet kleiner. Kijk naar je wanhoop met de blik van een smid: vol…

‘Ik weet niet wat ik wil.’ Deze uitspraak kan van iedereen zijn. Van de succesvolle ondernemer die niet weet waaraan hij zijn overvloed aan tijd en geld moet besteden, van de hockeymoeder wier kinderen haar niet meer elke seconde van de dag nodig hebben en van de millennial die zich aarzelend heeft gecommitteerd aan een bestaan als klimaatactivist. Het is eerder een wonder als we weten wat we willen. Weten wat je wil, of gewild had, is minder voornemen dan conclusie. Ooit had ik een patiënt – een vrouw van in de dertig die de kunstacademie had gedaan en leefde van voor haar onbevredigende klussen in de reclame – die het gevoel had volledig te zijn vastgedraaid. Ze had al haar opdrachten stopgezet in de hoop te ontdekken wat ze…

‘Ik zeg het gewoon zoals het is,’ kondigt mijn buurman aan, voordat hij vertelt dat de nieuwe bewoners hun tuin er ‘als een ramp’ bij laten liggen. Heel gewoon, heel ongedwongen, alsof hij objectieve tuinfeitjes rapporteert. Maar wie dit zegt, geeft toch eigenlijk toe het de rest van de tijd níet te zeggen zoals het is? Het is een disclaimer: ‘Let op, nu ga ik even uit mijn beleefde-praatjes-modus.’ Is eerlijkheid dan een speciale functie die je bewust moet inschakelen? En wiens versie van ‘zoals het is’ bedoelen we? Die van jou? Die van mij? Die van een fictieve autoriteit, de tuintjespolitie? Bestaat er überhaupt zoiets als één objectieve waarheid waar we allemaal toegang toe hebben? Als ik er zo over nadenk, is deze uitspraak vooral een elegante manier om…

Ofje in God gelooft, lijkt misschien een persoonlijke vraag waar iedereen zijn eigen antwoord op mag geven. Maar wat als je antwoord wel degelijk grote consequenties heeft? De Franse filosoof, natuurkundige en wiskundige Blaise Pascal (1623-1662) benadert het bestaan van God op een berekenende manier. Hoewel hij een succesvol wetenschapper is, vindt Pascal al zijn uitvindingen van ondergeschikt belang. Voor hem draait het leven om de vraag die alle proeven en testen te boven gaat: bestaat God? God is een onmeetbaar mysterie, meende Pascal. Het bestaan van God kun je niet bewijzen. Maar dat betekent voor Pascal niet dat we niet moeten geloven. Hij bedacht een argument om te laten zien dat er slimme en minder slimme manieren zijn om op de twijfel over Gods bestaan te reageren. Stel dat…

Atheïsme [onzijdig] /a.te.ˈɪs.mə/a-the-is-me is de overtuiging dat er geen god bestaat. De bekendste atheïst is wellicht de Duitse filosoof Friedrich Nietzsche (1844-1900), die verkondigt dat God dood is. Dit heeft volgens Nietzsche grote gevolgen, want ons wereldbeeld is gebaseerd op geloof in God. Toch leidt het verliezen van het geloof volgens hem tot iets goeds, want we kunnen zo nieuwe waarden ontwikkelen die niet afhankelijk zijn van de kerk. Daardoor zoeken we de zin van het leven niet meer in het hiernamaals, maar in het leven zelf. Geloofssprong [mannelijk] /ɣəˈloːfsˌsprɔŋ/ge-loofs-sprong is een term die uitdrukt dat geloof geen rationele overtuiging is, maar voortkomt uit overgave aan iets onbevattelijks. De Deense filosoof Søren Kierkegaard (1813-1855) meent dat je om te kunnen geloven de rede achter je moet laten en je moet…

De mens kan zijn eigen sterfelijkheid niet verkroppen – dat is in een notendop de boodschap van De ontkenning van de dood van de Amerikaanse antropoloog Ernest Becker (1924-1974). Zou hij gelijk hebben? We weten allemaal dat we zullen sterven en denken daar heus weleens aan, maar kunnen we onze sterfelijkheid wel echt onder ogen zien? Becker publiceerde dit boek in 1973, vlak voor hij aan de gevolgen van darmkanker overleed. Recent verscheen het opnieuw met een voorwoord door Arnon Grunberg, in de Paradigma-reeks van Athenaeum. In deze reeks worden non-fictie klassiekers opnieuw onder de aandacht gebracht. In dit geval blijkt dat een meesterzet: De ontkenning van de dood is een filosofisch werk bij uitstek, dat je laat nadenken over de zin van het bestaan en je je aannames over…

Dagboek ‘Soms verbeeld ik mij dat iemand deze regels zal lezen en met mij zal meevoelen,’ schreef de Joods-Belgische filosoof en schrijver Leopold Flam in 1953 in zijn dagboek. Recent werden zijn dagboeken uit de oorlogsjaren gevonden, met teksten over liefde, wanhoop en geweld. Schrijver Kristien Hemmerechts gebruikte deze geschriften voor dit nieuwe biografische boek over Flam. Ze biedt een mooi, uitgebreid portret van de relatief onbekende denker, dat inderdaad doet meevoelen. Saai bestaan Het idee dat het leven geheel voorspelbaar is en volgens vaste wetten functioneert, maakt het bestaan behoorlijk saai. Toch denken we vaak zo mechanistisch over de mens, menen filosoof en biomedicus Walter Breukers en historicus en kunstenaar Jaap Godrie. Ze pleiten in dit boek voor een nieuw mensbeeld, dat zich kenmerkt door creativiteit en improvisatie. Ook…

festival Oneindig Kunnen we oneindigheid meten? Is de ene oneindigheid groter dan de andere? Op dit wetenschapsfestival staan de lezingen en experimenten in het teken van dat soort vragen. Buig je over onderwerpen als het eeuwige leven en de grootte van het universum terwijl je vanaf het dak van de Stevenskerk in Nijmegen het heelal in tuurt. Radboud Reflects · Nijmegen · 11 september · 18:00-00:00 · € 19,50 · ru.nl boekpresentatie Gelijkheid Volgens filosoof Lisa Herzog is onze ongelijke economie een groot gevaar voor de democratie, omdat we alleen nog maar ons eigenbelang nastreven. Tijdens deze boekpresentatie introduceert Herzog haar nieuwe boek De democratische markt, waarin ze pleit voor gelijkheid en betrokkenheid van burgers binnen een democratie. Boekhandel Riemer · Groningen · 18 september · 20:00-22:00 · € 12,-…