Inhoudsopgave van Editie 6 - 2025 - Filosofie Magazine

Ik heb een heel beknopte esthetica: kunst is het antwoord op de diep menselijke behoefte om het bestaan in zijn geheel te kunnen aanschouwen. Een omvattend inzicht in het bestaan is een onmogelijkheid, dat snapt iedereen. Want ga er maar aanstaan. Hoe wil je buiten het bestaan staan? Maar ook al weet je dat het niet kan, je wil het wel kunnen. Kunst komt tegemoet aan die behoefte. Een surrogaat voor de hele werkelijkheid. Het enige wat kunst tot kunst maakt, zijn dan ook dezelfde voorwaarden waaraan het bestaan zelf voldoet: het staat op zichzelf, is niet afhankelijk van iets anders, is autonoom en ook niet bedoeld voor iets anders. Samengevat: kunst is kunst als het even autonoom en nutteloos lijkt als het bestaan zelf wel moet zijn. Je hoeft…

Het is eigenlijk wonderbaarlijk dat je een deuk in een pakje boter kunt slaan. Een zaadje plant zich in je hoofd, maanden later zet je een stap hierheen of daarheen, je spreekt iemand aarzelend aan en dan heb je een nieuwe baan of een hond, schrijft een boek, viert feest. (Ik probeer de stemming erin te houden.) ‘Ik steek mijn vinger in het bestaan – het ruikt nergens naar,’ schreef Kierkegaard. Maar opeens duw of krab je, en verrek, daar herschikt de werkelijkheid zich een beetje. Met een beetje geluk duwt ze terug, want zonder weerstand kom je niet vooruit. Soms gaat ze er razendsnel met je idee vandoor, alsof ze er al die tijd op zat te wachten. Het gaat me niet om verwondering, schrijft Lieke Marsman in Op…

Er bestaan verschillende theorieën over de aard van humor. Aristoteles karakteriseerde humor als een speelse vorm van ontspanning; Kant wees erop dat lachen voortkomt uit een verwachting die niet wordt ingelost. Behalve de aard van de grap is ook het morele gehalte ervan voer voor filosofen. Cabaretiers zoeken vaak de grenzen van het vrije woord op, soms op het controversiële af. Zijn opmerkingen met een racistische, seksistische of validistische bijklank nog wel grappig? Mag je erom lachen? Nee Laten we ons beperken tot humor die draait om stereotypen over een persoon of groep, en tot grappenmakers die het niet slecht voor hebben met het mikpunt van hun grap: zelf beschouwen zij hun grap als onschuldig, puur absurdisme, of – zoals Aristoteles – als een vorm van spel. Maar ook een…

Om de tentoonstelling te betreden moet ik tussen twee naakte mensen door, een man en een vrouw. Ze staan met hun gezichten naar elkaar in de al vrij smalle entree. De doorgang is zo krap dat ik alleen zijwaarts kan passeren. Lang tijd om erover na te denken heb ik niet, want er lopen mensen achter me en en ik wil niemand ophouden. Instinctief draai ik me naar de vrouw, dat voelt toch wat veiliger. Omdat het wat ongepast voelt om zo dicht bij haar te komen, zeker aangezien ze geen kleren aan heeft, probeer ik haar wat ruimte te geven terwijl ik passeer, met als onvoorzien gevolg dat de geslachtsdelen van de man tegen mijn billen komen. En dat was pas het begin van de tentoonstelling. Ik ben in…

Johan Huizinga (1872-1945) was een Nederlandse historicus. Hij was hoogleraar geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen en voorzitter van de Koninklijke Academie van Wetenschappen. Huizinga schreef invloedrijke boeken op het gebied van geschiedenis en cultuurkritiek, zoals Herfsttij der middeleeuwen (1919), een beschouwing van het leven van de middeleeuwers, en In de schaduwen van morgen (1935), waarin hij waarschuwt voor de opkomst van totalitaire regimes in zijn eigen tijd. In zijn boek Homo ludens (letterlijk: de spelende mens, 1938) onderzoekt Huizinga het belang van het spel voor de cultuur. Volgens hem is alle cultuur, van rechtspraak en oorlog tot filosofie en poëzie, ontstaan in het spel. Het spel creëert een afgebakende ruimte waarin eigen regels gelden, een vrijplaats waar de mens zich kan ontwikkelen en de wereld betekenis kan geven. Daarbij waarschuwt…

Mijn patiënt ervaart haar wil als een ontembaar dier: ze is van plan om op te staan, studieboeken open te slaan, op de fiets te stappen naar college, maar ze doet het niet. De kracht die haar in bed houdt is groter, net zoals de zuigkracht van haar telefoon, de talloze streamingsdiensten die haar aan de lopende band series blijven voorschotelen, het algoritme van Youtube dat haar diepste verlangens aanhoort en vertaalt in content die deze verlangens aanspreekt. Arthur Schopenhauer (1788-1860) schreef: ‘De mens doet te allen tijde alleen wat hij wil, en toch doet hij dit noodzakelijkerwijs.’ Ook al doen we wat we willen, een mens kan niet willen wat hij wil. Mijn patiënt studeert biologie en werkt in het nachtleven om bij te verdienen, maar is compleet vastgelopen.…

‘Ik zeg altijd maar zo…’ hoorde ik iemand zeggen in de rij bij de bakker, gevolgd door een opmerking over het weer. Terwijl ik wachtte, begon die alledaagse openingszin aan me te knagen. Door te beginnen met ‘Ik zeg altijd maar zo’ claimt de spreker een consistentie die misschien helemaal niet bestaat. Er is niemand die bijhoudt of je dat altijd zegt. De bakker houdt geen logboek bij van de weerspreuken die je elke dinsdag debiteert. Waarom vinden we consistentie eigenlijk belangrijk? Misschien zegt deze uitdrukking meer over onze behoefte aan consistentie dan over het daadwerkelijke bestaan ervan. We willen graag overkomen als mensen met gefundeerde, standvastige meningen, niet als twijfelaars. Niemand begint een zin met: ‘Ik zeg heel soms, af en toe, maar zo…’ Is het misschien ook een…

Kun je weten wat kleur is als je nog nooit kleur hebt gezien? In de filmklassieker The Wizard of Oz (1939) stapt het personage Dorothy plotseling vanuit een sepia-wereld de kleurenwereld binnen. Onder euforische muziek betreedt ze een paradijselijke wereld vol felle kleuren. Haar geluk spat net als de kleuren van het scherm. Het was een revolutionair moment voor het personage, maar ook voor de geschiedenis van de film. Het fragment wordt nu beschouwd als het begin van het tijdperk van de kleurenfilm. Het moet wat zijn: om in één moment van een leven zonder enige kleur naar een leven vol kleuren te gaan. Deze overgang staat ook centraal in een gedachteexperiment van filosoof Frank Cameron Jackson (1943), genaamd ‘Mary’s room’. Stel je een briljante wetenschapper voor die Mary heet,…

Categorieën van het verstand [vrouwelijk] /ˌkɑ.tə.ɣoˈriː.ən vɑn ət fərˈstɑnt/ ca-te-go-rie-ën van het ver-stand zijn de manieren waarop onze ervaring van de wereld gestructureerd wordt, volgens de Duitse filosoof Immanuel Kant (1724-1804). Kant zegt dat we niet kunnen weten hoe de wereld los van onze ervaring in elkaar zit, want we nemen de wereld volgens hem altijd waar door een bepaalde ‘bril’. We zien objecten om ons heen bijvoorbeeld altijd als dingen die bestaan in ruimte en tijd. Ruimte en tijd zijn daarmee categorieën van het verstand, net als onder meer ‘negatie’: door die categorie van het verstand kunnen we bijvoorbeeld van een rood boek zeggen dat het niet blauw is. Empirisme [onzijdig] /ˌɛm.piˈrɪs.mə/ em-pi-ris-me is een filosofische stroming die stelt dat kennis uitsluitend op basis van waarneming wordt verkregen. Een belangrijke empirist…

Het nieuwste boek van filosoof, schrijver en kunstenaar Eva Meijer gaat over muizen. Muizen nemen niet veel ruimte in, eten weinig en planten zich snel voort. Ideaal om als proefdieren te gebruiken, ook omdat hun zenuwstelsel, afweer- en voortplantingssysteem op die van mensen lijken. Meijer voegt er droogjes aan toe: ‘Naast deze praktische redenen is het ook makkelijk om muizen als proefdier te gebruiken omdat ze als minderwaardige dieren worden gezien. Onderzoek met apen of honden roept veel meer protest op.’ In bovenstaande redenering zitten minimaal twee paradoxen die in dit boek minutieus blootgelegd worden. De eerste: juist omdat muizen zo op mensen lijken, is het aannemelijk dat ze vreselijk lijden aan de manier waarop ze als proefdieren behandeld worden. De tweede paradox is dat mensen voor sommige dieren buitensporig…

Sinds de MeToo-beweging in 2017 ontstond en direct een hoge vlucht nam, is het begrip ‘consent’ centraal komen te staan in tal van maatschappelijke discussies. MeToo zorgde ervoor dat we niet langer kunnen wegkijken van het seksuele geweld en grensoverschrijdende gedrag dat (vooral, maar niet uitsluitend) vrouwen al eeuwenlang ten deel valt. In het publieke debat kwam consent uit de hoge hoed als oplossing: voor legitieme seks is wederzijds consent, oftewel ‘akkoord gaan’, noodzakelijk. Als die ontbreekt, spreken we van verkrachting. Zodoende lijkt consent een heldere scheidslijn te trekken tussen goed en kwaad. Maar zo simpel is het niet, toont de Franse feministische filosoof Manon Garcia in haar boek, dat recent in Nederlandse vertaling is verschenen. In een notendop stelt Garcia dat we met consent omgaan alsof het een evidente…

Wat kan ik weten? ‘Een van de dingen die ik door het schrijven van mijn boek Wat wil je dan? ontdekte, is dat het weten evolueert. Alles wat je denkt te weten over jezelf, de wereld en de verlangens die je hebt, is continu in beweging. In dit boek schrijf ik over de crisis die ik heb gehad toen ik 38 was. Ik was al tien jaar toneelschrijver; niet een totaal hopeloze weg, maar het ging moeizaam. Ik besloot te stoppen, en op zelfonderzoek uit te gaan naar mijn wensen en wat me daarin tegenhield. Uiteindelijk ben ik toch weer toneelschrijver geworden, maar niet volgens een mooie rechte route. Het proces van me weer schrijver durven voelen duurde lang, dat is een zoektocht geweest. Sowieso ben ik een zoeker, geen…

‘Het spelen van de Tweede Symfonie van Gustav Mahler is een levensveranderende ervaring. Dood, lijden, verlangen, liefde, en verlossing: Mahler drukt het hele leven uit in deze symfonie. Het is echt een reis, van totale onschuld naar zware angsten, en jij zit met het orkest en het koor in het oog van de storm. Na het spelen denk je: dit is inderdaad de essentie van wat het betekent om mens te zijn, van wat het betekent om te leven. Een klassiek muziekstuk kun je zien als een dorp met allemaal kleine omweggetjes. In het ene straatje kom je vrolijke mensen tegen, in het volgende heb je een doodsstoet. Alleen is het niet in taal of beeld, maar in muziek uitgedrukt. Die taal van de muziek moet je leren begrijpen. Je…

Nieuwe hoogten Filosoof Fleur Jongepier schreef een boek over wat het met een mens doet om in de bergen te zijn. Daar denk je minder met je hoofd en meer met je lichaam. ‘Dingen waar ik me op zeeniveau druk over maak, spelen in de bergen geen rol. In de bergen kan ik me bezighouden met grotere thema’s en langere lijnen, waar ik thuis te weinig tijd voor heb.’…

‘Zullen zij er wél uitkomen?’ Die vraag kreeg ik vorige week te horen. Er klonk iets van schamperheid in haar stem, cynisme zelfs. Ze keek me aan en vapete venijnig. In Amersfoort loopt dit voorjaar het Nationaal Burgerberaad Klimaat. Zou dat groepje van 175 Nederlanders, willekeurig geloot uit de hele bevolking, verder geraken dan de regering? In slechts zes weekends tijd? En dan nog wel over de vraag hoe Nederlanders kunnen eten, reizen en spullen gebruiken op een manier die beter is voor het klimaat? Ik snapte haar aarzeling uiteraard. Het klimaatbeleid van de voorbije jaren is niet bepaald een toonbeeld van doortastendheid geweest, zelfs niet na meerdere veroordelingen door de rechter. Maar ik moest denken aan het onderzoek van de jonge Duitse wetenschapper Jonas Lage. Hij had de aanbevelingen…

We hadden het over de chaos in de wereld en hoe daarmee om te gaan: oorlogen, destructie van de natuur, ongekende macht en rijkdom van enkelen tegenover de armoe van velen. Plus erosie van gezag, grootschalige migratie, polarisatie, globalisering, enzovoort. Kennelijk zijn wij als mensheid niet in staat een rechtvaardige orde te scheppen en te handhaven. Hoe komt dat toch? Het grote onderliggende probleem, opperde iemand, is dat we geen maat kennen. Noch in onszelf, als individu, noch als geheel, in de samenleving. Ieder mens eist vrijheden op die ver boven de grenzen van zijn voetafdruk uitgaan – denk aan afval, autorijden, vliegen, eten, bouwen, wonen, kleden. We leven boven onze stand. En daar denken we niet eens over na. Hij verwees naar de Italiaanse filosoof Giambattista Vico. Die beschreef…

Heeft kleur betekenis? Is kleur een innerlijke beleving? Bestaan kleuren echt? Ziet iedereen dezelfde kleuren? Bestaan kleuren nog in het donker? Hebben gevoelens een kleur? Kunnen we een kleur alleen zien als we er een woord voor hebben? Kun je je een kleur voorstellen die je nooit hebt gezien? Wat is kleur? Om te filosoferen heb je niets anders nodig dan je hoofd. In Filosofie is makkelijker als je denkt kun je dit oefenen aan de hand van één thema. Dit keer: wat is kleur?…

19 Hoe komt het ➊ at iets doorzichtigs groen ➋ kan zijn, maar niet wit? ➌ Doorzichtigheid en spiegeling is er alleen in de dieptedimensie van een waarnemingsbeeld. De indruk die het doorzichtige medium maakt, is dat er iets achter het medium ligt. Volkomen eenkleurigheid van het waarnemingsbeeld kan niet doorzichtig zijn. 20 Iets wits achter een gekleurd doorzichtig medium verschijnt in de kleur van het medium, iets zwarts als zwart. Volgens deze regel moet zwart op een witte achtergrond door een ‘wit doorzichtig’ medium worden gezien als door een kleurloos. 21 Runge: ➍ ‘Als iemand zich een blauwachtig oranje, een roodachtig groen, of een geelachtig violet wil voorstellen, wordt het hem te moede als bij een zuidwestelijke noordenwind … Zowel wit als zwart zijn beide ondoorzichtig of stoffelijk ……

Vergiffenis Alles kan vergeven worden, meende de Franse filosoof Vladimir Jankélévitch, maar wie geen schuld voelt is onvergeeflijk. MEEST TRENDING…

In de antieke Chinese traditie is het hart (xin) niet alleen een fysiek orgaan, maar ook de zetel van onze kennis. Deze notie moet niet verward worden met de ziel, de geest of de rede zoals bij ons bekend uit de westerse filosofische traditie. Je hart-geest is niet het onsterfelijke deel van jezelf zoals bij Plato; evenmin is het een aparte substantie zoals bij Descartes, laat staan een geprivilegieerde instantie die het fundament of de mogelijkheidsvoorwaarde vormt voor onze kennis van de wereld, zoals bij Kant. Je hart-geest vormt geen af beeldingen van de wereld, maar betreft juist onze verbondenheid met en openheid naar de wereld. Dat is althans de centrale stelling van Michel Dijkstra’s onlangs verschenen Spiegel van hemel en aarde. Dijkstra geeft hier een overzicht van de belangrijkste…

Existentiële vragen Op de aandacht voor het hemelgewelf na, lijken gelovigen en sterrenkundigen zich met behoorlijk verschillende zaken bezig te houden. Maar volgens natuur- en sterrenkundige Margot Brouwer heb je om existentiële vragen te beantwoorden juist een combinatie van rede en zingeving nodig. Met behulp van filosofen als Aristoteles, Lao Zi en bovenal Spinoza onderneemt Brouwer een uitgebreide persoonlijke zoektocht naar het geloof in God én de wetenschap. Toekomstige techniek Terwijl iedereen in de ban is van de vraag ‘Wat kunnen wij allemaal met AI doen?’, is filosoof Joris Krijger juist gefascineerd door de tegenovergestelde vraag: ‘Wat kan AI allemaal met ons doen?’ Krijger is techniekfilosoof en onderzoekt in dit boek hoe kunstmatige intelligentie de samenleving verandert. Een mooi overzicht voor wie wil weten wat AI precies kan, wat de…

Doodse leegte ‘Vorm is leegte en leegte is vorm,’ verkondigt de Hartsoetra, een boeddhistisch geschrift. Maar hoe kan vorm nu leegte zijn? De Indiase boeddhistische denker Nagarjuna gebruikt het woord ‘leegte’ om aan te duiden dat de dingen niet op zichzelf bestaan, maar altijd alleen in relatie tot andere dingen. Zo bekeken is vorm inderdaad leeg, want vormen kunnen niet bestaan zonder de materialen die een vorm hebben. In feite is de gehele werkelijkheid leegte, meent Nagarjuna. Ook in de Hartsoetra komt deze gedachte terug: in de leegte is er ‘geen verval of dood, en geen uitdoven van verval of dood’. Geïnspireerd door de Hartsoetra maakte de Chinese componist Huang Ruo de muziekvoorstelling Between Two Lights, waarvan de wereldpremière wordt uitgevoerd door het Nederlands Kamerkoor. De voorstelling onderzoekt de overgang…

filosofisch café Ongehoorzaamheid Klimaatactivisten die op de weg zitten, boeren die de snelweg blokkeren – het doel van burgerlijke ongehoorzaamheid is aandacht trekken door ontregeling. Burgerlijke ongehoorzaamheid hoort bij ons demonstratierecht, maar wanneer ga je als demonstrant te ver? Een filosofisch café over de wenselijkheid van verstorende protesten. De 7e Hemel · Deventer · 5 juni · 20:00-22:00 · gratis, aanmelding verplicht · filosoferenindeventer.nl/agenda debat Rechtsstaat Overheid en politie handhaven de regels, maar wie handhaaft de hand-havers, vroeg filosoof John Stuart Mill zich af. Om de overheid te controleren bestaan instituties zoals rechtsspraak en vrije pers, maar die staan steeds meer onder druk. Op deze avond bespreken verschillende sprekers, waaronder rechtsfilosoof Tamar de Waal, hoe we onze rechtsstaat verdedigen. De Balie · Amsterdam · 10 juni · 20:00-22:00 · vanaf…

Wat is het feit? Čačković, A., P. Pjevac, S. Orlić & G. Reintjes. (2025). ‘Selective heterotopic bacteria can selfishly process polysaccharides in freshwater lakes.’ Cell Reports 44, 4. Wie stelt kritische vragen? Kristien Hens (1975) is hoogleraar bio-ethiek aan de Universiteit Antwerpen. Haar onderzoek richt zich op de ethische vragen rondom genetica en neurodiversiteit. Onlangs verscheen haar boek Denken met microben (Letterwerk). Heb je een groot ego nodig om egoïstisch te zijn? Volgens een recent onderzoek niet: ook microscopisch kleine organismen zijn soms zelfzuchtig. De onderzoekers zagen dat bacteriën in twee Kroatische meren complexe suikers soms niet buiten hun celwand afbreken, maar erbinnen. Daardoor kunnen andere microben niet meeprofiteren van de resulterende eenvoudige suikers. Maar kan een bacterie wel egoïstisch zijn? ‘De term “egoïstisch” is niet zomaar een beschrijving van…

Filosoof Fleur Jongepier (1986) heeft weer eens berghonger: het verlangen naar gerommel van steenval in de verte, naar steile afgronden en de schaduw van de bergen. Ze vergelijkt het met ‘een soort zenuwachtigheid’ of ‘jeuk’ die vooral komt opzetten als ze lang niet in de bergen geweest is. Eigenlijk zou ze in de meivakantie drie weken naar de Noord- Italiaanse Alpen vertrekken, naar Val d’Ossola om precies te zijn, waar ze sinds een paar jaar een huis heeft. Maar: hond Oggi is ziek, dus blijft ze thuis. In het nieuwe boek van Jongepier, getiteld Berghonger. Vragen naar de onbekende weg, leert de lezer Oggi kennen als het trouwe (en meestal enige) gezelschap op haar meerdaagse bergtochten. Overdag trotseren ze samen alles wat de omgeving voor hen in petto heeft, ‘s…

Wat heb je aan een god als die je niet beschermt? De Romeinse keizers maken, nadat de Romeinen de christenen eerst lang hebben vervolgd, het christendom in de vierde eeuw tot staatsgodsdienst. Niet lang daarna, in 410, veroveren de Visigoten Rome. Ze plunderen de eens zo roemrijke stad, stichten er brand, en moorden en verkrachten. God staat erbij en kijkt ernaar, zeggen veel Romeinen – als Hij al bestaat. Opmerkelijk genoeg komt de krachtigste verdediging van het christendom uit Afrika. In Hippo, een stad die onder het gezag valt van de Romeinen en gelegen is in het huidige Algerije, begint in 413 de dan bijna zestig jaar oude bisschop Augustinus aan De civitate Dei (De stad van God). Hij zal het werk pas in 426 voltooien. In het vuistdikke werk…

Als het goed is, praat niet alleen de docent in een filosofieles, maar praten vooral ook de leerlingen. Dat heeft veel voordelen. Ten eerste zijn de leerlingen met meer, zodat je meer perspectieven hoort dan alleen dat van de docent. En hoe meer verschillende perspectieven, hoe meer je aan het denken wordt gezet. Ten tweede is het voor leerlingen vaak interessanter wat hun medeleerlingen denken dan wat hun docent denkt. Ten derde is het een goede oefening om je gedachten hardop in een klas te vertellen, omdat je ze dan goed onder woorden moet brengen en er reactie op krijgt. Volgens Hannah Arendt is denken dialogisch van aard. Ook als die dialoog alleen in je eigen hoofd gevoerd wordt. Als je veel dialogen gevoerd hebt met anderen, en op die…

What is kleur? Filosofie is makkelijker als je denkt. Maar hebben je gedachten ook een kleur? Een korte inleiding in de filosofie van kleur. Stel, je maakt een wandeling door de natuur met een goede vriend en zegt enthousiast tegen hem: ‘Wat een mooie blauwe lucht!’ Je vriend knikt. Weet je op dat moment zeker dat jullie hetzelfde zien? Stel dat hij kleurenblind is en alle blauwe dingen waarneemt als groen. Dan heeft hij als kind nog steeds geleerd dat we de lucht ‘blauw’ noemen. Hoe kun je zeker weten dat jouw blauw hetzelfde is als het blauw van iemand anders? De lucht is blauw, tomaten zijn rood, madeliefjes geel met wit – het zijn zo ongeveer de eerste dingen die we als kind over de wereld leren. Haast niets…

Filosofen maken graag onderscheid tussen a-priori-kennis, die onafhankelijk is van zintuiglijke waarneming, en a-posteriori-kennis, die juist gebaseerd is op waarnemingen. Daarbij lijkt a-priori-kennis superieur, omdat deze kennis berust op de zuivere rede en derhalve kennis betreft van noodzakelijke waarheden. De zintuigen worden snel bedrogen, maar de rede laat zich niet zomaar om de tuin leiden. Toch is ook de rede niet onfeilbaar. Wat de optische illusie is voor je ogen, dat is een paradox voor de rede. John Locke (1632-1704) maakt een onderscheid tussen primaire en secundaire eigenschappen van objecten. De primaire eigenschappen zijn objectief, terwijl secundaire eigenschappen het resultaat zijn van het object gecombineerd met onze zintuigen. De vorm van een object bestaat onaf hankelijk van onze waarneming, maar of iets warm of koud is niet, want hetzelfde water…

We hebben er bijna zestig jaar op moeten wachten, maar eindelijk is het zover. Le pardon (1967) van Vladimir Jankélévitch is in het Nederlands beschikbaar. Vergeving is een klassieker: onmisbaar in het oeuvre van de eigenzinnige Franse muziek- en moraalfilosoof én in de filosofie van de vergeving. ‘Vergeving is een inspanning die steeds opnieuw geleverd moet worden,’ leert Jankélévitch. Maar wees niet te kwistig met die inspanning, want ‘vergeving is niet bedoeld voor varkens en hun zeugen’. Jankélévitch werd in 1903 geboren in een Russisch-Joods gezin dat naar Frankrijk was geëmigreerd. Hij studeerde onder Henri Bergson, zat tijdens de oorlog in het verzet en gaf vanaf 1951 tot aan zijn pen sionering les aan de Sorbonne-universiteit. Hij was een gevestigde waarde, die tegelijk ondergewaardeerd bleef. Jankélévitch bekleedt een unieke positie…

Terecht schrijft Jabik Veenbaas in het voorwoord van Meer dan mooie woorden dat we romans niet alleen lezen om te genieten, maar ook om wijzer te worden. In combinatie met de ondertitel ‘De moderne roman als levensgids’ schiep dat bij mij de verwachting dat de auteur zou laten zien dat literatuur antwoorden op levensvragen geeft en als handleiding bij het beroep van mens kan dienen. Dat bleek echter niet de opzet. Romans geven enerzijds uitdrukking aan ideeën die in een maatschappij leven en anderzijds beïnvloeden ze die ideeën. Veenbaas schrijft over twintig romans die onze kijk op de werkelijkheid mede hebben gevormd. Denk aan usual suspects als De toverberg, Het proces, Op zoek naar de verloren tijd; maar ook auteurs als Simone de Beauvoir, Marilyn French en Nawal El Saadawi…

theater en zang Kinderen hebben volgens de VN recht op ‘optimale ontplooiing, groei en ontwikkeling’. Maar kunnen we die rechten ook afdwingen? En welke plichten brengt dat mee voor ouders? In de ‘volksopera’ Ouderpardon wordt gepleit, getuigd en gezongen in een theatrale rechtszaak tegen ouders. Te zien t/m maart 2026, o.a. in Amsterdam en Eindhoven. minoux.nl film Zonder dat hij het weet, wordt het hele leven van Truman Burbank live uitgezonden op televisie. De filosofische filmklassieker The Truman Show (1998) confronteert de kijker met vragen over vrijheid, privacy en waarheid. Te bekijken via Prime Video. primevideo.com theater De Oostenrijkse schrijver Arthur Schnitzler liet met zijn toneelstuk Reigen zien wat seks betekende in de negentiende eeuw. In Reigen re-Erected schijnt Het Zuidelijk Toneel eenzelfde licht op onze tijd. Te zien t/m…

Coen Simon: ‘Van Johan Cruiff is de bekende uitspraak: “Je moet schieten anders kun je niet scoren.” Zouden we zoiets ook van praten kunnen zeggen: je moet praten anders kun je niets zeggen?’ Jos Kesseis: ‘Ik geloof niet dat je per se moet praten om iets te zeggen. Er is ook een non-verbale taal. Er zijn veel zaken zonder woorden, zoals dans, die heel indrukwekkend iets tonen. Volgens Wittgenstein kunnen sommige dingen zich alleen tonen. Maar die zaken spelen een belangrijke rol in het gesprek: de manier waarop je kijkt, de intonatie, de muziek van een gesprek. Soms kan een gesprek zingen en soms niet. En dan ligt dat niet alleen aan de woorden.’ Dit is een bewerkt fragment uit de podcast Filosofie is makkelijker als denkt, uit de aflevering…