Inhoudsopgave van Editie 3 - 2025 - Filosofie Magazine

Waarom kan het troosten te lezen dat lijden noodzakelijk bij het leven hoort? Waarom relativeert het idee dat het ergste altijd nog komen moet? Ik denk dat wat ons zo aantrekt in het pessimisme van Arthur Schopenhauer (1788-1860), die deze inzichten flamboyant verkondigde, is dat we voor even verlost zijn van alle schijnheiligheid van de wereld en van onze eigen neiging tot het afweren van lastige gevoelens. Een neiging die, als we boeddhisten en psychologen moeten geloven, het leven juist veel zwaarder maakt. En waarom zouden we ze niet geloven? Als we eerlijk toegeven aan onszelf hoe verdrietig, teleurgesteld, wanhopig of bang we zijn, scheelt dat een hoop tijd en energie aan maskerades en leven we sowieso beter afgestemd met de waarheid. En volgens Schopenhauer is die waarheid ‘dat welzijn…

De filosofie heeft geen oog voor de oude mens, constateert Didier Eribon, schrijvend over zijn moeder. De zieke of demente bejaarde kan zich niet goed uitspreken en wordt daardoor niet opgemerkt. Filosofen houden zich graag bezig met de dood, maar niet met het stadium daarvoor. Ze lijden aan ouderdomsvergetelheid. Sinds Heidegger en z’n Zijn duiken er steeds weer nieuwe vergetelheden op. Bernard Stiegler haalde, voortbouwend op Heidegger, de techniek naar boven. Luce Irigaray wees erop dat Heidegger zelf ook weleens iets vergat, zoals de lucht die we in- en uitademen. Daardoor ontstond een steriele ruimte van het denken, ‘ongestoord door blootstellingen, lichamelijke noden en existentiële af hankelijkheden’, aldus Sophie van Balen. Het lichaam – nog zo’n vergeten ding dat nu weer meedoet. Wat ligt er nog meer begraven op het…

Massatoerisme is de norm in ’s werelds mooiste steden, op de witste stranden en op de spectaculairste skipistes. Dat geeft economisch profijt, maar laat ook flinke sporen na: vliegreizen zijn verantwoordelijk voor grofweg 5 procent van de mondiale CO2- uitstoot. Geen wonder dat de milieubewuste reiziger enkele scrupules heeft. Valt die verre reis nog te verdedigen? Ja Een verre reis is meer dan uitwaaien op een voor jou vreemde locatie. Voor menigeen is het een intens verrijkende ervaring. Als reiziger leer je nieuwe mensen en culturen kennen, een andere biosfeer, een alternatieve manier van leven. Een wereldreis kan een transformatieve ervaring zijn, die je blik op mens en wereld wezenlijk verandert. Wie die verre vakantie laatdunkend afdoet als verspillend extraatje, houdt er een te nauwe kijk op na. Reizen is…

Arthur Schopenhauer (1788-1860) heeft lang op zijn roem moeten wachten. Toen in 1818 zijn belangrijkste werk verscheen, De wereld als wil en voorstelling, was hij zelf al van zijn genialiteit overtuigd, maar de mensheid nog niet. Schopenhauer was slechts 31 jaar oud en meende dat hij met dat boek het ‘wereldraadsel’ had opgelost. Maar er werden niet veel exemplaren verkocht. Lange tijd zou Schopenhauer zich miskend voelen, vooral door filosofen aan de Duitse universiteiten, die zijn werk doodzwegen. Pas toen de filosoof al in de zestig was en hij het eigenlijk niet meer verwachtte, kwam de roem alsnog. Het was niet zijn grote werk dat eindelijk weerklank vond, maar een wat minder belangrijk boek dat hij dan ook Parerga en paralipomena (1851) noemde, letterlijk ‘bijzaken en restanten’. Het boek bevat…

Het wezen van de mens bestaat hierin dat zijn wil streeft, vervolgens bevredigd wordt, en weer opnieuw streeft, en dat in voortdurende herhaling; ja, zijn geluk en welzijn is niets anders dan de snelle overgang van wens naar bevrediging en van bevrediging naar nieuwe wens; het uitblijven van bevrediging betekent immers lijden, het uitblijven van een nieuwe wens uit zich in een ijdel verlangen, languor, verveling. In diezelfde zin is het wezen van de melodie een voortdurend afwijken, afdwalen van de grondtoon op duizend verschillende wegen, niet alleen naar de harmonische intervallen – de terts en de dominant –, maar ook naar elke andere toon, naar de dissonante septiem en naar de extreme intervallen; maar steeds volgt er een uiteindelijke terugkeer naar de grondtoon. Op al deze wegen brengt de…

Er wordt vaak gezegd dat je op je gevoel moet vertrouwen. Dat is lang niet altijd een goed idee. Als je woedend bent bijvoorbeeld, of stikjaloers, is helder denken behoorlijk lastig. Angst maakt dat we onbekende dingen eerder wantrouwen dan datgene wat we kennen – ook al geen goede raadgever. En uit onzekerheid kun je meegaan met wat iemand tegen wie je opkijkt zegt, ook als die onzin uitkraamt. Gevoelens kunnen ook bewust ingezet worden als drogreden, dat doen volwassenen nogal eens bij kinderen: ‘Als je nu weer te laat komt, maak je mama heel verdrietig.’ Logisch redeneren gaat niet vanzelf, je moet het leren. Het liefst van iemand die het duidelijk uitlegt, wat best lastig is, want mensen die goed zijn in logica snappen niet altijd waarom anderen dat…

Een talent voor eenzaamheid, bedreven in doemdenken en zwaar op de hand – met deze woorden omschrijft essayist en schrijver Koen Schouwenburg (1986) zichzelf. Tijdens een periode waarin hij last had van depressies en paniekaanvallen zocht hij houvast in filosofie en literatuur. ‘Het was een troostmiddel,’ zegt Schouwenburg. ‘Ik probeerde via boeken te begrijpen wie ik eigenlijk was.’ Maar door zijn zwaarmoedigheid ontplooide Schouwenburg ook een talent voor het leven.…

Gelden normen en waarden alleen tussen mensen? Stel, de doemscenario’s over het uitsterven van de mensheid worden bewaarheid. Oorlogen, overstromingen en bosbranden volgen elkaar op en na de zoveelste catastrofe is er nog precies één mens over. Deze persoon besluit dat als de mens uitsterft, al het leven op aarde in diens val meegetrokken moet worden. Hij ontwerpt een systeem dat onmiddelijk na zijn overlijden alle dieren en planten uitroeit. Zou dat moreel toegestaan zijn? Kun je eigenlijk nog wel iets fout doen als je alleen op de wereld bent? Mag de laatste mens het licht uitdoen op aarde? We voelen onmiddelijk aan dat dat niet oké is, zegt de Nieuw-Zeelandse filosoof Richard Sylvan (1935-1996), die dit gedachte-experiment bedacht naar aanleiding van de horrorfilm The last man on earth (1964).…

Dasein [onzijdig] /ˈdaː.zɑin/ Da-sein of in het Nederlands ‘erzijn’, is de term waarmee de Duitse filosoof Martin Heidegger (1889-1976) de mens aanduidt. Het begrip erzijn benadrukt dat je de mens niet los van de wereld kunt begrijpen: de mens is simpelweg in de wereld geworpen. Dit ‘in-de-wereld-zijn’ is volgens Heidegger bepalend voor het menselijk bestaan. Vanuit dit in-de-wereld-zijn moet het Dasein zich verhouden tot zijn eigen zijn en andere zijnden, zoals dieren en objecten. Volgens Heidegger onderscheidt Dasein zich van andere zijnden, doordat het als enige de vraag naar de betekenis van het Zijn kan stellen. Dividu [onzijdig] /di.viˈdy/ di-vi-du is een idee van de mens als een tegenstrijdig, veranderend wezen, dat bedacht is door de Franse denker Gilles Deleuze (1925-1995). Deleuze keert zich tegen de gedachte dat de mens…

'In mijn ogen is er nog steeds een grote behoefte aan wakkermakers, mensen die in het voetspoor van Socrates kunnen treden en je kunnen helpen om grondig na te denken, zowel over de grote maatschappelijke kwesties als over jezelf, hoe je in vorm komt, en wat het richtinggevende idee in de kwestie is. Ik denk dat, als ik in mijn jaren van verwarring iemand tegen was gekomen die deze rol had kunnen spelen, mijn leven heel wat sneller op de rit was gekomen.’ Met deze woorden beschrijft praktisch filosoof Jos Kessels de urgentie van wijsgerig denken. Zowel in een persoonlijke crisis als bij een maatschappelijk probleem kan de hulp van filosofisch geschoolde denkers wonderen doen. Kessels, die de rol van praktisch wijsgeer al decennia op zich neemt en hiervoor in…

Verwarring Het zijn verwarrende tijden, volgens Rik Peels en Jeroen de Ridder, hoogleraren filosofie aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Het lijkt alsof er steeds meer misinformatie rondgaat over zaken als vaccins en klimaatverandering – maar zelfs over de mate van verwarring bestaat onder wetenschappers verwarring. Om je te helpen denken, stelden Peels en De Ridder zeven – redelijk praktische – regels op voor het vinden van de waarheid, van ‘verander wekelijks van mening’ tot ‘negeer het nieuws’. Eenmanszaak ‘Dat wonderlijke gedoe dat dan voor het gemak maar “denken” heet,’ schrijft filosoof Hein van Dongen, ‘kan niet als iets enkelvoudigs of als een eenmanszaak worden bedreven’. Van Dongen pleit in dit boekje voor een vorm van denken waarbij ook andere perspectieven en culturen aan bod komen. Van Dongen is zeker niet…

De volgende editie ligt op 1 april in de winkel Denker des Vaderlands Tijdens de Maand van de Filosofie wordt de nieuwe Denker des Vaderlands bekendgemaakt. In dit interview lees je direct alles over diens denken. Ik denk dat ik ben Ik denk, dus ik ben, stelde René Descartes in zijn Meditaties. Maar wie is dat ik dat denkt? Coen Simon schreef een hervertelling van de filosofische klassieker. Spelen ‘Spel ontstaat in de ruimte tussen denken en voelen,’ zegt filosoof Désanne van Brederode. Als Vrije Schrijver aan de VU Amsterdam onderzoekt ze de menselijke speeldrift.…

Wie is Wilma de Rek? Wilma de Rek (1963) is schrijver en journalist bij de Volkskrant. Haar nieuwste boek is Rust, reinheid en regelmaat. Wijsheid van vroeger voor het leven van nu (2024). Wat kan ik weten? Wat moet ik doen? Wat kan ik weten? ‘In het evolutionair oudste deel van onze hersenen zit een klein gebiedje: onze biologische klok. Tijdens het schrijven van mijn boek Rust, reinheid en regelmaat kwam ik erachter dat die biologische klok seizoensritmes kent: de cellen van de biologische klok ademen mee met de lengte van de dagen. Onze biologische klok loopt synchroon met het ritme van het universum. Zodra je dat weet, begrijp je ineens waarom we ’s winters langer willen slapen en in de zomer veel langer actief zijn. Als je de regelmaat…

Met zijn hoofdwerk De wereld als wil en voorstelling (1819) loopt Arthur Schopenhauer vooruit op de evolutietheorie en de psychoanalyse. Daarin schrijft hij, veertig jaar voordat Charles Darwins Over het ontstaan van de soorten (1859) verschijnt, dat de basis van het leven een strijd om het voortbestaan is – en dus niet een goddelijke schepper. En ruim tachtig jaar voor Sigmund Freuds Droomduiding (1900) stelt hij dat mensen gestuurd worden door krachten waarover wij geen controle hebben, dat onze onderbuik ons leidt in plaats van onze rede. De wil, zo noemt Schopenhauer deze ‘blinde onstuitbare drang’. De verschillende manifestaties van de wil voeren een zinloze strijd om te overleven. Neem de zwaartekracht, ‘die zonder ophouden streeft en stuwt in de richting van een middelpunt zonder omvang’. Of het leven van…

Door ons inzicht te geven kan de kunst ons verlossen van de tirannie van de wil. Maar die verlossing is hoogstens tijdelijk – daarna slokt het dagelijks leven ons weer op. Een andere weg is die van het medelijden. Het individu kan zich van zijn individuele willen en daarmee van zijn lijden verlossen door dat lijden te herkennen in het lijden van andere wezens (inclusief dieren). Ook bij de ascese speelt herkennen een rol, maar nu herkent het individu zichzelf in de wil. Schopenhauer laat zich hier weer deels inspireren door het oosterse denken. De ascese is ‘de ontkenning van de wil tot leven, die intreedt nadat de volmaakte kennis van zijn eigen wezen voor hem tot quiëtief is geworden van al het willen’. Oftewel: doordat de individuele wil zichzelf…

‘Toen mijn oudste zoon Rex op zijn zevende interesse kreeg in de omvang van het heelal, beweerde hij dat het oneindig is,’ zegt Scott Hershovitz. ‘Ik zei dat de wetenschap daar niet over uit is. Sommigen denken inderdaad dat het heelal oneindig is, maar volgens anderen is het weliswaar gigantisch groot, maar stopt het ook ergens. “Het moet oneindig zijn,” reageerde Rex, “want stel dat je met een ruimteschip naar de rand zou vliegen en je hand zou uitsteken over die rand, dan zou dat betekenen dat er nog iets verder weg is. En als je hand tegengehouden zou worden, zou er ook iets zijn dat het tegenhield – alweer iets wat voorbij de rand ligt dus.” Ik vond dat best knap voor een jongen van zeven, dus vertelde ik…

Een echte filosoof doorschouwt de ware orde, en die is ‘zuiver, rein, onvermengd, niet gebonden aan menselijk vlees of kleur of andere sterfelijke rommel’, zo stelt Plato in Symposium. De indrukken die via je lichaam tot je komen, zijn onvermijdelijk subjectief, wist hij. Soms nemen ze je zelfs in het ootje, zoals blijkt uit zinsbegoochelingen. Gelukkig is daar de ziel, die van zintuiglijke impressies nog enigszins betrouwbare informatie weet te maken. En ondertussen doet Plato ons arme lichaam dus af als sterfelijke rommel. Niet alle oude Grieken dichtten de ziel dezelfde rol toe als Plato. Zo begreep de grote Aristoteles de ziel eerder als het vormende principe dat een lichaam – een klompje materie – tot een bepaald type lichaam maakt; een beschrijving die heel wat vriendelijker naar het lichaam…

Liefhebben is wat ons te doen staat, stelt de jonggestorven Britse filosoof Gillian Rose in Love’s work (1995). Maar praat niet te zoet over liefde, waarschuwt ze. Liefde en macht gaan namelijk altijd samen. In liefde heb jij macht over anderen, en hebben anderen macht over jou. Of heeft hét andere macht over jou, als je liefde voelt voor idealen. Voor filosofen is het een beroepsrisico om in de ban van idealen te raken. Voor je het weet, laat je je verleiden tot absolute uitspraken over Rechtvaardigheid, Waarheid, Schoonheid. Je hoofd bevindt zich dan in ijle lucht en je toon wordt ijzig. Je tolerantie voor rommeligheid en ambiguïteit raak je kwijt. Die prijs is te hoog. Hoe mooi het reiken naar de sterren ook is, alleen op aarde ben je…

De mens is een verdeeld wezen. Dat is een van de uitgangspunten van de psychoanalyse. Niet alleen omdat onze verlangens tegenstrijdig zijn, maar ook omdat we voelen én denken, en dat deze twee niet altijd – vaak niet – met elkaar in overeenstemming zijn. In therapie komt deze tegenstelling op scherp te staan: ik voel me alsof ik in de steek gelaten wordt, al weet ik dat het niet waar is. Cognitieve therapie leert iemand om anders te denken zodat hij zich anders gaat voelen. In het psychodynamische denken werkt dat anders, omdat het gevoel daar de baas is; het denken hobbelt er achteraan. Dat wil niet zeggen dat anders leren denken geen goed idee is, het dient echter gepaard te gaan met een emotionele ervaring om dat nieuwe denken…

Bovenstaande zin valt me steeds vaker op. Op Instagram, of wanneer die wordt uitgesproken door opgewekte coaches tijdens seminars of cursussen persoonlijke ontwikkeling, met die karakteristieke mengeling van ernst en warmte. Het voelt wat aanmatigend als het tegen mij gezegd wordt. Alsof de norm van wat ‘goed’ is, bepaald is door de ander en goddank, ik voldoe eraan. Ik ben goed zoals ik ben. Maar wie heeft die norm eigenlijk bepaald? En wie zijn wij om te bepalen dat de ander goed is zoals-ie is? Soms ben ik helemaal niet goed zoals ik ben. Dan ben ik te lui, te dik, te onsportief. En daar wil ik aan werken. Tante Tilda die dan tegen me zegt dat ik goed ben zoals ik ben, helpt mij niet. Maar misschien zichzelf wel.…

Wat is de mens? Hoe kan een mens onmenselijk zijn? Is de mens een dier? Bestaan er uniek menselijke eigenschappen? Is er een definitie van de mens die geen mens uitsluit? Zijn mensen redelijke wezens? Kennen alleen mensen moraal? Kan alleen de mens ‘iemand’ zijn? Heeft de mens een essentie? Moet je leren mens te zijn?…

Socrates zette de standaard voor alle filosofen na hem. Hij kon zuipen als een ketter. Het is daarom niet verwonderlijk dat alcoholisme filosofische beroepsziekte nummer één is geworden. Maar de ‘context van ontdekking’ en ‘context van rechtvaardiging’ dienen strikt gescheiden te blijven. Gevolgen van middelengebruik mogen nooit hun sporen nalaten in strenge argumentatielijnen. Ergens tussen gelag- en studeerkamer verandert de filosoof van lichamelijk beest naar godgelijk logicus. Dat was althans de orthodoxe opvatting. In de negentiende eeuw komt hierin verandering. Net daarvoor heeft Immanuel Kant geprobeerd zowel God als wetenschap te redden door te beweren dat rede en waarneming allebei hun grenzen hebben. Kennis van hoe de dingen ‘op zich’ zijn, buiten ons bewustzijn om, hebben we niet. Ook onze waarneming biedt geen natuurgetrouwe kopie van buiten. De film in…

‘Het is de filosofie – niet de wetenschap – die mijmert,’ schrijft Gaston Bachelard in De vlam van een kaars. Het Franse origineel verscheen in 1961, maar nu is er voor het eerst een Nederlandse vertaling verschenen. In dit boekje beschrijft de Franse filosoof hoe kaarslicht de mens kan aanzetten tot een specifieke vorm van denken: het mijmeren. Bachelard (1884-1962) bedreef een heel eigen vorm van filosofie, die zich misschien nog het best laat omschrijven als ‘poëtische essayistiek’. Zo verkent hij in La poétique de l’espace – zijn bekendste werk – de betekenis van verschillende soorten ruimtes en wijdt hij essays aan oerelementen als water, lucht, aarde en vuur. De vlam van een kaars, prachtig vertaald en ingeleid door schrijver Nicolaas Matsier, stelt een specifieke vorm van vuur centraal: het…

muziektheater ‘Hoe wilt u de dood begrijpen?’ vroeg Confucius eens aan een leerling. ‘U begrijpt het leven niet eens.’ In Requiem voor de onwerkelijkheid van muziektheatergezelschap Silbersee, een voorstelling geschreven door Toon Tellegen, neemt de hoofdpersoon afscheid van de ‘onwerkelijkheid’ van het leven. Vanaf 13 maart te zien in o.a. Helmond, Groningen en Delft. silbersee.com film William Kentridge is het oneens met William Kentridge. In Self-portrait as a coffee pot, negen korte films van zo’n dertig minuten, zet deze Zuid-Afrikaanse kunstenaar speels allerlei zekerheden – over identiteit, herinnering, politiek, kunst – op losse schroeven. te zien op streamingsdienst Mubi dans Ben je bereid anderen te helpen, of red je liever je eigen hachje? De dansvoorstelling FALL van DansBlok zoekt de spanning op tussen individualiteit en samenwerking. Op 5 maart is…

gesprek Activisme Is het goed als wetenschappers activistisch zijn of doet dat af aan hun geloofwaardigheid? Oceanograaf Erik van Sebille en filosoof Ingrid Robeyns gaan erover in discussie op de Universiteit Utrecht. Maakt het uit voor welk doel wetenschappers actievoeren? Of schaadt activisme altijd het vertrouwen in de wetenschap? Academiegebouw · Utrecht · 3 maart · 20:00-21:30 · gratis · sg.uu.nl/agenda symposium Fitte filosofen Filosofie gaat niet alleen om denken, maar ook om doen. Tijdens dit symposium naar aanleiding van zijn nieuwe boek In vorm komen, vertelt praktisch filosoof Jos Kessels hoe bijvoorbeeld socratische dialogen en het kralenspel helpen filosofie in praktijk te brengen. Daarna volgen een gesprek met o.a. Coen Simon en Joep Dohmen, en een aantal interactieve workshops. Jakoba Mulderhuis · Amsterdam · 7 maart · 13:00-17:00 ·…

Niemand geeft graag toe oppervlakkig te zijn en toch beoordelen we anderen al snel op hun uiterlijk. Dat is evolutionair gezien logisch, vertelt cultuurhistoricus Merlijn Schoonenboom. ‘Op de savanne was het het belangrijkst om te weten of een vreemdeling betrouwbaar en aantrekkelijk was. Dit blijken nog steeds de eerste twee dingen te zijn waar je op let als je een onbekende tegenkomt.’ Of je karaktertrekken van iemands gezicht kunt af lezen, is volgens Schoonenboom lastig te zeggen. ‘Zoals de Duitse cultuurwetenschapper Sigrid Weigel zegt: “Het gezicht is de voorpost van het zelf in de gemeenschap.” Met je gezicht communiceer je jouw innerlijk naar de buitenwereld. En dat kun je ook manipuleren.’ In het onderzoek kregen proefpersonen verschillende foto’s voorgelegd met mensen erop, van wie sommigen aantrekkelijker waren gemaakt met een…

René Gude wordt op 2 maart 1957 geboren in Surabaya (Indonesië). Een jaar later keert het gezin terug naar Nederland, waar Gude opgroeit in Haren en Laren. Hij begint na zijn eindexamen aan een studie sociale geografie, maar als duidelijk wordt dat hij liever fundamentele vragen stelt over de stof dan deze tot zich neemt, stapt hij over op filosofie. Al enkele maanden na de oprichting van Filosofie Magazine (1992) verruilt Gude de universiteit, waar hij aan een wetenschapsfilosofisch proefschrift werkt, voor een plek bij het nieuwe filosofische publieksblad, eerst als advertentieverkoper, later als hoofdredacteur en uitgever. Zijn bedrijfje Spandiensten, een handel in voegafdichtingsprofielen, raakt dan al snel op de achtergrond. In die tijd zet Gude zich samen met filosofiedocent Humberto Schwab ook succesvol in voor de invoering van filosofie…

In Alkibiades, de roman van Ilja Leonard Pfeijffer over Alcibiades, de beruchtste staatsman van het oude Griekenland, komt één socratische dialoog voor. Daar was ik natuurlijk speciaal benieuwd naar. Alcibiades wil met zijn vriend Socrates spreken over de schaamte die hij altijd tegenover hem heeft gevoeld. Hij kon als politicus en man van de praktijk namelijk nooit voldoen aan de hoge filosofische eisen die Socrates stelt. Maar hij verdedigt zich ook: in een wereld van politieke machtsstrijd en het bespelen van de publieke opinie zijn idealen zoals waarheid en waarachtigheid nu eenmaal onhaalbaar. Hoe graag hij ook zou willen, hoezeer hij ook onder de indruk is van Socrates’ zoektocht naar het goede, het ware en het schone, in de praktijk van de politiek is het onmogelijk aan zulke verheven criteria…

tip 1 Maak van je lot een plot ‘Na het overlijden van haar geliefde Ischa Meijer schreef Connie Palmen de roman I.M. Niet om de rouw te laten verdwijnen, maar om zin te geven aan het zinloze. Van Palmen leerde ik dat je van je lot een plot moet maken. Door een verhaal te maken van wat je overkomt, geef je er betekenis aan: je zet de gebeurtenissen naar je hand.’ tip 2 Kom in opstand tegen de zinloosheid ‘Albert Camus zegt dat het absurd is dat wij op aarde zijn gezet, terwijl ons einde al bij de geboorte vaststaat. Het absurde moeten we accepteren, maar dat is niet hetzelfde als instemmen. We moeten ons juist verzetten tegen de zinloosheid. Hoe je dat doet? Door opstandig te sterven. Aan de…

Wat is de mens? Filosofie is makkelijker als je denkt. Maar kunnen alleen mensen denken? Een korte inleiding in de filosofie van de mens. Wie dit leest is een mens, geen robot, hond of god. Maar wat houdt dat in, mens-zijn? Is ‘mens’ alleen een biologisch labeltje om een bepaald soort lichamen te beschrijven, of zijn er ook mentale eigenschappen die ons van andere soorten onderscheiden? Wanneer we iemand ‘onmenselijk’ noemen, bedoelen we meestal dat die persoon immoreel of gevoelloos is. Is menselijkheid dan alleen voorbehouden aan wie zich goed gedraagt? De Griekse filosoof Plato (ca. 427-347 v.Chr.) omschreef de mens eens als ‘een tweepotig, ongevederd dier.’ Daarop kwam de cynicus Diogenes (ca. 404-323 v.Chr.), die in een vat woonde en graag mensen bespotte, met een kaalgeplukte kip aanzetten: ‘Ziehier,…

Sophie Galabru is de jongste telg van een Franse filmdynastie. Haar vader, Jean, verdiende zijn strepen als regisseur, dramaturg en acteur. Nog welluidender is de naam van grootvader: Michel Galabru. Vanaf de jaren zestig schitterde hij in een hele rits films: vaak komedies waar hij regelmatig aan de zijde van Louis de Funès speelde, maar evengoed het serieuzere werk, waarvoor hij onder andere bekroond werd met een César en een Molière. Sophie Galabru kruipt ook op de bühne. Maar zij leeft zich het liefst uit in het theater van de geest: de filosofie. Sophie Galabru (1990) heeft vier boeken op haar naam staan. Haar recentste, Nos dernières fois, is pas verschenen. Het is een poging antwoord te geven op de vraag: hoe kunnen we nostalgie weerstaan wanneer alles in het…

‘Mogelijk het domste wat ik ooit heb gelezen.’ Zo luidde de eerste reactie die Paul Bloom tegenkwam op een artikel waarin hij kritiek leverde op empathie. Hij ontdekte al snel ‘dat tegen empathie zijn ongeveer hetzelfde is als tegen jonge poesjes zijn’. We zien empathie, ofwel meevoelen met wat je denkt dat een ander voelt, vaak als een bron van goedheid. Maar volgens Bloom, emeritus hoogleraar psychologie aan Yale University, maakt empathie ons juist wreed en onrechtvaardig. We moeten niet het hart, maar de rede volgen. Blooms boek over empathie werd oorspronkelijk gepubliceerd in 2016 als Against empathy en is nu in het Nederlands vertaald. Het boek voelt alweer een beetje gedateerd aan. Bloom presenteert het namelijk als een weerwoord tegen de vele lofprijzingen van empathie. Maar het grote pleiten…

Rico Sneller: ‘Ik denk dat veel mensen lijden aan een minderwaardigheidscomplex, wat versterkt wordt door de interactie met de maatschappij en sociale media. Mensen worden steeds geconfronteerd met wat ze niet zijn. Alle mogelijke idealen worden hun voorgespiegeld, en dat versterkt in mensen een vraag omtrent henzelf: ‘Wie ben ik dan eigenlijk?’. Ze wringen zich vervolgens in allerlei bochten om meer te zijn dan ze daadwerkelijk zijn. Alfred Adler, een denker uit de school van Freud met wie ik me veel bezighoud, zegt dat alle mensen lijden aan een minderwaardigheidsgevoel. Dit is de grote motor van hun leven, en men heeft nooit rust voordat men dat minderwaardigheidscomplex heeft afgetroefd.’ Dit is een bewerkt fragment uit de aflevering ‘Op zoek naar jezelf, maar bestaat er wel een authentiek ik?’ Luister de…