Inhoudsopgave van Editie 2 - 2025 - Filosofie Magazine

Er is een middeleeuwse parabel waarin Aristoteles teles zijn leerling Alexander (later 'de Grote') waarschuwt voor de verlokkingen van Phyllis, een minnares van koning Phillippus II, de vader van Alexander. In plaats van dat Alexander zich laat verleiden door Phyllis valt zijn leermeester zelf voor haar charmes. En niet een beetje. Aristoteles raakt zo van haar in de ban dat Phyllis hem al meteen op handen en knieën krijgt en ze de half ontklede filosoof als een paardje berijdt. Een zestiende-eeuwse gietijzeren beeldje dat ik er onlangs van zag in het Louvre op de tentoonstelling Figures du Fou toont een Phyllis die Aristoteles met haar ene hand aan zijn lange haren trekt en met haar andere op zijn billen slaat. De christelijke moraal van het middeleeuwse verhaal is natuurlijk: wees…

Zijn gevoelens echt? Ze hebben in elk geval echte gevolgen, van troost-eten tot ja-woord, van geweld tot beleid. Mensen ervaren iets en dus moet er wat veranderen, hoor je in de politiek. Maar voelen die mensen dat dan echt of zeggen ze maar wat? En als de een voelt dat het probleem aan A ligt en de ander dat het aan B ligt, wiens gevoel is dan echter? Gevoelens zijn ook maar interpretaties van lichamelijke affecten en emotionele oprispingen. Zijn dan alleen de woorden echt? Dat geloof ik ook niet. Ons vocabulaire om gevoelens uit te drukken is weinig verfijnd en bovendien tanende. Onbehouwen woorden werken in op wat ze beschrijven. Daar krijg je onbehouwen mensen van. De afgelopen dagen wriemelde een zwarte spaghetti tussen de vier hoeken van mijn…

Telegram is al jaren berucht vanwege de criminele activiteiten die op het platform plaatsvinden. Overheden hebben geen inzage in versleutelde Telegram-chats, die daarom een vrijhaven zijn voor wapen- en drugs-handelaars. Maar het is ook een platform waar onderdrukte dissidenten samen optrekken tegen autoritaire overheden. Toen in 2020 het Belarussische regime van Loekasjenko op wankelen stond, wisten demonstranten zich op Telegram te verenigen. Draagt het bestaan van zulke platformen, wars van censuur, bij aan het beschermen van een open samenleving? Ja Nee Onder filosofen geldt John Stuart Mill als de beroemdste voorvechter van vrijheid van meningsuiting. Volgens Mill is 'het kwaad van het onderdrukken van een mening dat het de mens ergens van berooft,' namelijk de mogelijkheid 'om onjuiste overtuigingen in te ruilen voor de waarheid'. Juist in onvrije samenlevingen, waar waarheid…

Liefde maakt blind, zo luidt het gezegde. Maar volgens de Britse filosoof en schrijver Iris Murdoch zien we door de liefde juist de wereld zoals deze werkelijk is. Voor haar bestaat liefde niet uit rozengeur en maneschijn, maar uit de realisatie dat andere mensen echt zijn, inclusief hun rafelrandjes. In het dagelijks leven zijn mensen vooral met zichzelf bezig, meent Murdoch. Pas wanneer we ons inspannen om de ander te zien zoals deze werkelijk is, vallen de egoïstische schellen van onze ogen. Opeens realiseren we ons dat de ander echt bestaat en dat ze zo uniek en bijzonder is dat we haar nooit helemaal zullen doorgronden. Tegelijkertijd beseffen we dat onze eerdere blik op de wereld niet klopte, en zullen we ons best doen om onszelf te verbeteren. Voor Murdoch…

Liefde doet pijn, wist Lev Tolstoj maar al te goed. In zijn boek Anna Karenina (1877), dat zich afspeelt in de hoogste kringen van de Russische maatschappij, raakt de getrouwde Anna verstrikt in een hartstochtelijke liefdesrelatie met de schatrijke en vrijgezelle graaf Vronski. Anna besluit haar man te verlaten en wordt vervolgens als 'gevallen vrouw' door iedereen in haar omgeving verguisd. Wanneer ze ook nog begint te vermoeden dat Vronski niet meer van haar houdt, werpt ze zich voor een trein. Iedereen die liefdesverdriet heeft gehad kan zich wel enigszins inleven in Anna's radeloosheid en angst om door Vronski te worden afgewezen. Toch, stelt de FransIsraëlische socioloog Eva Illouz, neemt liefdespijn in de huidige, laatmoderne tijd meestal andere vormen aan dan die van Anna Karenina. Waar Anna vooral lijdt aan…

Algemeen wordt de veronderstelling aanvaard dat muziek een soort taal is, niet van het hier en nu, maar met een echte begripsinhoud. Toch gebeurt dat misschien niet zo algemeen als met de theorie die muziek als emotioneel symptoom ziet. De meest bekende pionier op dit vlak is Schopenhauer. Je merkt dat men zijn poging om muziek te interpreteren als symbool van het irrationele aspect van het mentale leven, de Wil, nu als een goed project is gaan beschouwen, hoewel men natuurlijk zijn conclusie verkeerd vindt omdat ze 'metafysisch' was. Hoe dan ook was zijn nieuwe bijdrage aan de kwestie vast en zeker het feit dat hij de muziek beschouwde als een onpersoonlijke, verhandelbare en echte semantiek. Ze was dus werkelijk een symboliek met een ideeëninhoud, in plaats van een uiterlijk…

Moreel oordelen kun je niet uitbesteden. Als je volwassen bent tenminste. In je kindertijd oordelen ouders of docenten, maar daarna moet je het zelf doen. Dat is moeilijk, want elke situatie is anders. Je kunt niet googelen wanneer je wel of niet mag liegen, of wie je wanneer moet helpen. In lastige situaties kijken mensen het liefst weg, of laten iemand anders beslissen. 'De banaliteit van het kwaad' noemt Arendt dat in haar verslag van het proces tegen oorlogsmisdadiger Eichmann, de gedachteloze naziambtenaar die 'slechts' bevelen uitvoerde. In de filosofieles is het experiment van Milgram hier een ideale illustratie bij. Een proefpersoon wordt gevraagd om schokken toe te dienen aan iemand die hij niet ziet, maar wel hoort. De (zogenaamde) wetenschapper in witte jas vraagt de proefpersoon steeds zwaardere schokken…

In de magistrale, steeds uitdijende romancyclus De tandeloze tijd van A.F.Th. van der Heijden studeert hoofdpersoon Albert Egberts een aantal jaren filosofie. Een nieuw deel van de cyclus, Kastanje a/d Zee, eerder in beperkte oplage verschenen, vertelt over de eeuwige strijd met zijn rivaal Hans Krop, alias Krophans. Deze is in dit boek bijvakstudent filosofie, of gezien de jaloezie van de hoofdpersoon misschien beter: alleen maar bijvakstudent. Toch speelt filosofie in deze roman geen rol, of het zou het boek van Lacan moeten zijn dat tijdens een college wijsgerige antropologie op de grond valt. Verder bevinden we ons in een wereld zonder enige redelijkheid of reflectie: een rijk vol begeerte, banaliteit, botte lust en blinde afgunst. Zeker, tot de filosofische traditie behoort ook de in het openbaar masturberende Diogenes en…

De fallus, object kleine a, de Ander met een grote A – de lacaniaanse psychoanalyse staat bol van begrippen die niet onmiddellijk duidelijk zijn. Critici noemen deze taal soms zelfs psychotisch, verwijzend naar de inzichten van psychoanalyticus en psychiater Jacques Lacan (1901-1981) over de psychose en zijn opvatting dat patiënten die daaraan lijden ook voor een psychoanalytische behandeling in aanmerking komen. Lacans ideeën hebben zowel de theorie als de psychoanalytische praktijk sterk beïnvloed. Niet alleen in Frankrijk, maar ook in België en Spaanstalige landen leunt de psychoanalyse voor een groot deel op Lacans inzichten en vernieuwingen. Voor geïnteresseerden was het in 1996 dan ook bijzonder heuglijk dat de Amerikaanse psychoanalyticus Dylan Evans de belangrijkste woorden uit Lacans taalgebruik (zo'n tweehonderd) in een woordenboek bijeenbracht en toelichtte. Deze klassieker is nu…

Wie is Lotte Houwink ten Cate? Lotte Houwink ten Cate (1990) is historicus. Ze baseerde haar boek De mythe van het gezin (2024) op historisch onderzoek en haar eigen ervaringen als alleenstaande moeder. Wat kan ik weten? 'Ik was net zwanger toen mijn relatie van zeven jaar eindigde. De buitenwereld zag dat als een crisissituatie. Terwijl het eigenlijk heel goed ging met alleen mijn kind en ik. Deze ervaring zette me aan het denken: waarom klampen we ons zo graag vast aan het idee van een kerngezin, met twee ouders en kinderen? Het kerngezin is de maatstaf der dingen, terwijl een groot deel van de huwelijken eindigt in een scheiding. Zo leuk is het dus wellicht niet. In mijn boek De mythe van het gezin kijk ik als historicus waar…

Lang geleden leefde er een koningin die wilde weten wat liefde was. Dit is niet het begin van een sprookje, maar van de ontstaansgeschiedenis van René Descartes' verhandeling over liefde. Christina Wasa, de twintigjarige koningin van Zweden, stelde de volgende vraag: zijn ontsporingen erger in het geval van liefde of in geval van haat? De Franse ambassadeur met wie ze dit bediscussieerde, legde de kwestie voor aan zijn landgenoot Descartes. In een brief probeert de filosoof vervolgens de liefde te duiden. Er is sprake van liefde, zo meent Descartes, wanneer we ons opzettelijk verenigen met een object waarvan wij denken dat het goed voor ons is. Deze eenwording hoeft niet fysiek te zijn, want volgens Descartes bestaat de mens uit twee verschillende substanties: een immateriële geest en een stoffelijk lichaam.…

Voor wie zich in de ogen van zijn geliefde verliest, lijkt de wereld daarbuiten te verdwijnen. Toch zijn onze verlangens niet puur individueel, meent de Amerikaanse antropoloog en historicus Ann Laura Stoler. In haar onderzoek naar intimiteit in koloniale contexten, ontdekte ze dat koloniale bestuurders zich druk bezighielden met de gevoelens van hun onderdanen. Intimiteit is nauw verbonden met machtsstructuren. Koloniale besturen baseerden hun recht op overheersing op de volgens hen 'natuurlijke' verhevenheid van Europeanen boven inheemse bevolkingen. Ze hadden er daarom baat bij de verschillen tussen beide groepen te benadrukken en onderlinge relaties te voorkomen. Zo werd de lokale bevolking in de voormalige Nederlandse kolonie Nederlands-Indië neergezet als seksueel losbandig en niet in staat tot echte liefde. Nederlandse vrouwen werden daarentegen als kuis en onschuldig gezien. En hoewel Nederlandse…

Funfact: hoogleraren ethiek gedragen zich niet deugdzamer dan andere hoogleraren, blijkt uit wetenschappelijk onderzoek. Ethici reageren net zo vaak op mails van studenten als andere professoren, praten evenveel door presentaties heen en doen even vaak aan bloeddonatie. Een grappig weetje, maar ook een veelzeggende constatering, vindt filosoof Pablo Lamberti. 'Blijkbaar kun je de hele dag bezig zijn met nadenken over het goede, zonder dat dat terug te zien is in je dagelijks leven. Dat is best merkwaardig: hoe kan filosofie zo weinig praktische gevolgen hebben, terwijl het – zeker bij de antieke denkers – allemaal draait om de manier waarop je leeft?' We hebben filosofie gereduceerd tot een vrijblijvende discipline, volgens Lamberti. Dat geldt zeker voor de studie filosofie aan de universiteit. 'Academische filosofie is absoluut waardevol,' zegt Lamberti, zelf…

'Burgers zullen hun soevereiniteit slechts overdragen aan de staat in ruil voor bescherming door diezelfde staat,' beweert de Britse filosoof Thomas Hobbes in Leviathan (1651). Daarmee kenschetst hij ons als bange en calculerende types die eieren voor hun geld kiezen in een grimmige wereld. Soms denk ik dat Hobbes de huidige politieke gemoedstoestand daarmee goed treft. In feite staat Hobbes aan de wieg van de politieke speltheorie: partij A doet een zet, waarop partij B een tegenzet laat volgen – allemaal strikt geredeneerd vanuit de eigen belangen. De resulterende stand van zaken noem je in de hobbesiaanse denkwereld 'goed'. Daarmee is het hele begrip 'goed' ontdaan van de betekenis die het heeft in onze intieme binnenruimte. Daar is 'goed' geen beschrijving van een uitkomst, maar een richtinggevend ideaal. 'Goed' vraagt…

Vaak zien mijn patiënten de realiteit scherper dan een gemiddeld mens. Zoals een van hen, een jonge student die leeft op de rand van het grote verdwijnen. Dat ravijn in hem is oneindig vol van mogelijkheden, van vergetelheid tot dood. Ik kan hem geen ongelijk geven. We hoeven niet ver te zoeken waar dat besef wortelschoot: zijn kindertijd bracht hij in verschillende landen door, zijn ouders waren afwisselend aanwezig en gingen uit elkaar toen hij nog een kind was. Vader zag hij eens per jaar. Verdwijnen is het onzichtbare patroon van zijn biografie. Als een relatie verbroken wordt, of dreigt te worden verbroken, is het voor hem alsof er iets sterft. De Indiase spiritueel leraar Jiddu Krishnamurti (1895-1986) zei over de dood: 'Om erachter te komen wat de dood is,…

Het is een zin die je soms hoort, meestal uitgesproken met een mengeling van nostalgie en rechtvaardiging. Wat betekent dat precies, dat je niet slechter bent geworden van die klappen van vroeger? Het klinkt als een kwaliteitskeurmerk voor je opvoeding. 'Ik ben een redelijk functionerend mens geworden, dus die klappen kunnen niet zo verkeerd zijn geweest.' Is dat ook zo? Of is dat iets wat we onszelf vertellen, om de last van de klappen niet te hoeven dragen? Laatst sprak ik iemand die deze zin uitsprak. Hij vertelde hoe hij als kind een hele middag aan zijn treinbaan had gebouwd. En dat zijn zusje er vervolgens Barbies in had gestopt en hij daarop door het lint was gegaan. Treinstukken vlogen door de kamer, zijn zusje kreeg een mep met een…

Wat moet je doen als je iemand ziet lijden? Stel, een man kijkt vanaf het strand uit op een woeste zee. Tot zijn schrik ziet hij daar twee mensen in verdrinkingsnood. Een van hen is een onbekende, maar de ander, zo realiseert hij zich, is zijn eigen vrouw! Hij heeft maar tijd om een van hen te redden. Wie moet hij kiezen? De Britse filosoof Bernard Williams (1929-2003) gaat in zijn boek Moral Luck (1981) in op dit gedachte-experiment van moraalfilosoof Charles Fried (1935-2024). Williams bespreekt deze situatie vanuit de twee invloedrijkste morele theorieën: het consequentialisme en het kantianisme. Volgens beide theorieën, zegt Williams, moet de man eerst goed nadenken over wat in deze situatie moreel juist is om te doen. In het geval van het consequentialisme houdt dat in…

Empathie en sympathie [vrouwelijk; vrouwelijk] /ˌɛm.paˈti/; /ˌsɪm.paˈti/ em-pa-thie; sym-pa-thie zijn twee vormen van medeleven. Hoewel ze oorspronkelijk vaak als synoniemen werden gebruikt, is er inmiddels een betekenisverschil opgetreden. Sympathie is een emotie op zichzelf: bij sympathie voelen we een soort bezorgheid en verdriet omdat iemand anders lijdt. Empathie gaat om het inleven in de gevoelens van een ander: we voelen bijvoorbeeld zelf pijn omdat iemand anders pijn heeft. Volgens de Schotse filosoof David Hume (1711-1776) is empathie de basis voor de moraal. Doordat we ons kunnen inbeelden hoe een ander zich voelt, zien we anderen als gelijken en beseffen we dat we soms ons eigenbelang moeten opschorten. Pessimisme [onzijdig] /ˌpɛ.sɪˈmɪs.mə/ pes-si-mis-me is een wereldbeeld dat zich keert tegen vooruitgangsdenken en verheven ideeën over de mens. Zo werd de Franse filosoof…

'Ik volg mijn schrijfpenseel waarheen hij gaat.' Zo kun je het Japanse begrip zuihitsu nog het beste vertalen. Kampioen van dit potpourri-achtige literaire genre is de mysterieuze Japanse hofdame Sei Shōnagon (ca. 966-1017). Haar meesterwerk Het hoofdkussenboek begint met de regels: 'In het voorjaar gaat er niets boven het ochtendgloren. Geleidelijk wordt het lichter, de bergkammen krijgen een zachtrode glans, purperen wolkenslierten glijden aan de hemel voorbij.' Wat volgt is een onvergelijkelijke verzameling fragmenten, soms in de vorm van lijstjes, die met elkaar wedijveren om charme, humor en gevatheid. Vanwege haar krachtige stijl wordt de Japanse hofdame weleens de eerste blogger uit de geschiedenis genoemd. Dat Shōnagons werk nog altijd literaire auteurs en wijsgerige essayisten inspireert, bewijzen Rooksignalen van essayist Mar ian Donner en Dezelfde maan van schrijver en dichter…

Ken uzelve Wie ben ik? Ben ik mijn naam, mijn lichaam, de verhalen die ik over mezelf vertel? We verlangen naar een eenduidig beeld van wie we zijn, maar niets is veranderlijker dan onze identiteit, stelt emeritus hoogleraar psychologie Liesbeth Woertman. Toch gaat ze in dit mooie, persoonlijke boek op zoek naar vaste grond onder de vraag naar identiteit – en ontdekt dat we niemand zijn zonder de ander. Vervulling De welvarende mens leeft steeds met het gevoel dat hij niet is waar hij moet zijn, constateert journalist Olaf Tempelman. Er is altijd iets te missen: een feest, een gevoel, een bezienswaardigheid. 'Waar je niet bent, glinsteren vervulling en voldoening als stukjes goud in de Sacramentorivier'. Het is daarom dat we zo graag op reis gaan. In dit boek onderzoekt…

interactieve lezing Afrikaanse filosofie Afrika heeft een rijke filosofische traditie, maar kennen we die in het Westen ook? Wat is de rol van natuur, cultuur en wijsheid in het Afrikaanse denken? Maak kennis met enkele centrale ideeën uit de Afrikaanse filosofie in vier bijeenkomsten, verzorgd door studenten van het Leidse Instituut voor Wijsbegeerte en hun docent Pius Mosima. Sijthoff Cultuur · Leiden · 2 februari, 2 maart, 6 april en 4 mei · 14:30-16:30 · € 10,- per sessie / studenten € 7,50 · sijthoff-leiden.nl/agenda leesclub Onpartijdig De Franse denker Simone Weil was geen fan van politieke partijen. 'Kreeg de duivel de organisatie van het openbare leven in handen, dan zou hij niets ingenieuzers kunnen bedenken.' Deze leesclub bespreekt in drie sessies het boek Politiek zonder partijen, geschreven door filosoof…

Veel religies dragen vrijgevigheid hoog in het vaandel en moedigen gelovigen aan om gul te zijn. Toch is vrijgevigheid niet zozeer een kwestie van geloofsovertuiging maar van cultuur, volgens Marc De Kesel, filosoof en emeritus hoogleraar theologie. Tot in de negentiende eeuw, zegt De Kesel, bevatte onze cultuur nog restanten van een 'gifteconomie': rijke burgers betaalden vaak uit eigen zak mee aan publieke gebouwen als kerken en ziekenhuizen. 'Dit is een doorwerking van het feodale systeem. Volgens het middeleeuwse wereldbeeld geeft God ons alles en zijn wij naar zijn evenbeeld geschapen. Mensen moeten dus geven zoals God geeft. Je leeft van de giften van machtigere mensen en wanneer je zelf rijk bent, toon je dat via projecten die anderen ten goede komen.' Tegenwoordig steekt de zaak anders in elkaar. 'Dat…

“De noodlottige identiteit van de verliefde is niets anders dan: ik ben degene die aan het wachten is,' schrijft Roland Barthes in Uit de taal van een verliefde (1977). Het boek van de Franse filosoof en literatuurtheoreticus was een bestseller, ondanks – of dankzij – de ongebruikelijke opbouw ervan. Barthes zet zijn ideeën over de liefde niet uiteen in een verhaal of theoretische analyse, maar stelt een alfabetisch geordende encyclopedie samen waarin hij in korte fragmenten de taal van de verliefde mens beschrijft. Barthes is een structuralistisch denker, wat inhoudt dat hij meent dat we mensen moeten begrijpen vanuit hun context. Taal is zo'n context. Om inzicht te krijgen in wat verliefdheid is, moeten we volgens Barthes luisteren naar 'iemand die in zichzelf praat, met de stem van een verliefde, tegenover…

Wat is de betekenis van muziek? Voor de muzieklief hebber en al wie een specifieke interesse koestert voor de filosofie van de muziek valt er veel op te steken van de boeken van Susanne Langer. Haar opvattingen zetten een lange westerse traditie voort van filosoferen over de aard en betekenis van muziek. Die traditie gaat terug tot Pythagoras en zijn volgelingen, die muziek beschouwden als de sleutel tot de getalsmatige structuur van de kosmos. Plato zette dit wiskundige begrip van muziek voort, maar benadrukte daarnaast ook de intrinsieke band tussen muziek en de emoties, en het daaruit voortvloeiende morele en maatschappelijke belang van muziek. Daarmee belichtte hij twee verschillende aspecten die fundamenteel werden voor het verdere westerse denken over muziek: enerzijds de formele structuur van harmonie en muzikale syntax en…

Hoe verzoen je een pessimistisch mensbeeld met een optimistisch wereldbeeld? Het oeuvre van de Lets-Amerikaanse filosoof Judith Shklar (1928-1992) is een antwoord op die vraag. Shklars werk is lang onder de radar gebleven, en toen ze in 1992 stierf ging dat haast onopgemerkt voorbij. Langzaamaan – voornamelijk in de laatste tien jaar – begint het door te dringen wat een oorspronkelijke en creatieve denker er aan haar verloren is gegaan. Steeds vaker duikt haar naam op in boeken over de zogenaamde cold war liberals of over de oorspronkelijk Duitstalige intellectuele migrantengemeenschap die voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog naar de VS vluchtte. Vluchten is het centrale thema van Shklars leven, maar over dat leven zelf is weinig bekend. Ze werd in 1928 geboren als Judita Nisse in Riga, in een…

'Je gaat het pas zien als je het doorhebt,' zei Cruyff. Je neemt iets pas waar als je snapt waar je naar moet kijken. Alleen dan ga je zien wat er is. Maar klopt die gevleugelde uitspraak wel? Neem dit voorbeeld. Ik voerde jaren geleden een socratisch gesprek over de vraag welke dingen je kunt beïnvloeden als stedenbouwkundige. Aan tafel zaten experts uit politiek, architectuur en stedenbouw. Het voorbeeld betrof de ontwikkeling van het Java-eiland in Amsterdam en de ervaringen van stedenbouwkundige Ton Schaap en architect Sjoerd Soeters. Hun plan voor bebouwing van het eiland ontstond niet uit spreadsheets of vergaderrapporten, maar op een bootje. Vanaf de Oostelijke Handelskade voeren ze naar het toen nog lege eiland. Daar kregen ze het plan om de langgerekte strook land verticaal te doorsnijden…

Wat is lijden? Is medelijden wel echt lijden? Kun je lijden goed of slecht doen? Kun je kiezen om niet te lijden? Is genot de afwezigheid van leed? Bestaat lijden zonder verlangen? Is lijden nuttig? Lijden dieren anders dan mensen? Maakt leed je tot een beter mens? Is hoop ook lijden?…

Frits de Lange, auteur van In alles tot het uiterste, kan er niet omheen dat zijn geliefde onderzoeksobject een excentrieke figuur was. Een korte opsomming van het opmerkelijke gedrag dat de Franse filosoof Simone Weil (1909-1943) al op jeugdige leeftijd vertoonde, maakt meteen nieuwsgierig. 'Simone Weil – dat is het kleutertje dat een cadeau ontvangt en zegt: “Ik hou niet van luxe”; het vijfjarige meisje dat in 1914 weigert om nog langer suikerklontjes te eten en ze naar het front wil sturen; het tienjarige kind, dochter van een welgesteld arts, dat zich bij een stoet demonstrerende werkloze arbeiders voegt.' De werkelijkheid toont zich in het geluk én het leed dat ze ons bezorgt Edelmoedige opwellingen zie je vaker bij kinderen, maar bij Weil waren het geen bevliegingen, zoals in haar…

In Even verlicht is het alsof je op de koffie bent bij de schrijver, Magda Michielsens. Wanneer je genoeglijk bij haar op de bank hebt plaatsgenomen, steekt ze direct van wal: 'Ik heb nu toch een interessante vrouw ontmoet.' In het uur dat volgt vertelt ze je van alles over een vrouwelijke filosoof. Wie Even verlicht uitleest en dus de hele middag op Michielsens' bank blijft zitten, maakt zo kennis met zes verschillende denkers: Rosa Luxemburg, Ayn Rand, Hannah Arendt, Susan Neiman, Martha Nussbaum en Élisabeth Badinter. Van elk van hen krijgen we niet alleen de belangrijkste ideeën te horen, maar ook de sappige details over hun leven en geliefden. Het is prettig kennismaken met deze denkers via Michielsens, emeritus hoogleraar vrouwenstudies. Michielsens' beschrijving van hoe bijvoorbeeld Rosa Luxemburg marxistisch…

theater Theatermaker Bo Tarenskeen verbeeldt in een elfdelige theaterreeks het leven en denken van de Oostenrijkse filosoof Ludwig Wittgenstein. Het tweede deel, Wittgenstein 2. Aan de taal ligt het niet, gaat over de denkers van de Weense Kring en de gevaarlijke dubbelzinnigheid van taal. Een reprise van deze voorstelling is op 22 februari te zien in Heerlen. botarenskeen.nl goochelshow Wat gebeurt er met dingen die verdwijnen? En als iets nooit meer terugkomt, mis je het dan? In De Grootste Goochelshow (6+) komen twee goochelende broertjes voor grote levensvragen te staan. In februari op verschillende plaatsen in Nederland te zien. toneelmakerij.nl film Een animator wordt gedwongen een film te maken over de geschiedenis van de westerse filosofie: daarover gaat de satire La gran historia de la filosofía occidental. Deze film is…

Ronald van Raak: 'Wij zien vrijheid vaak als het recht om te doen wat we willen, maar dat zou de filosoof Baruch Spinoza heel naïef vinden. Hij vergeleek deze houding eens met een steen die in de lucht wordt gegooid en vervolgens zelf wil bepalen waar hij neerkomt. Zo werkt het natuurlijk niet. De steen wórdt bepaald, door de manier waarop hij geworpen wordt, de natuurlijke omstandigheden en de zwaartekracht. Zo is het ook met mensen. Wij zijn volgens Spinoza niet vrij in de zin dat we een vrije wil hebben en zomaar kunnen kiezen wat we doen of willen. Voor Spinoza is vrijheid: doen wat noodzakelijk is, door ons af te vragen wat onze plek is in het geheel van de natuur, God en de wereld.' Dit is een…