Inhoudsopgave van Editie 6 - 2025 - De Levende Natuur

Nog iets meer dan een jaar, dan moet het zo ver zijn. Dan wil Europa dat de waterkwaliteit in de lidstaten op een aantal heel concreet omschreven punten op orde is. Het is nu al duidelijk dat Nederland die doelen uit de beroemde – of moeten we inmiddels zeggen: beruchte? –Kaderrichtlijn Water zeker niet overal gaat halen. Hoe erg we tekort gaan schieten, dat blijft tot het laatste moment de vraag. Maar dát we op verschillende plekken nog gruwelijk tekortschieten, is onder andere goed te zien aan de Dommel, in de Kempen. En te ruiken. Na een stevige regenbui in Noord-Brabant of in Belgisch Limburg, lozen verschillende gemeentelijke riolen hun overtollige water op deze laaglandbeek. Alleen al in Vlaanderen zijn er nog een stuk of vijftig van die ‘overstorten’ actief.…

Nederlandse wateren kennen van oudsher een grote rijkdom aan soorten waterplanten 1. Drijvende kracht achter deze rijkdom is de grote variatie aan watertypen in Nederland. Wanneer je Nederland van hoog naar laag doorkruist vind je vennen en beekdalen op de hogere zandgronden, rivieren- en laagveenlandschap in Midden-Nederland, en zeekleipolders en duinen nabij de kust. Deze wateren variëren ook sterk in fysisch-chemische samenstelling als gevolg van verschillen in ontstaansgeschiedenis, dynamiek, voedselrijkdom (voedselarm tot voedselrijk), bufferend vermogen (zachte tot harde wateren) en zoutgehalte (van zoet naar brak tot zout). Door deze variatie herbergen deze wateren een grote verscheidenheid aan plantensoorten (Van Geest et al., 2025 a,b). In de tweede helft van de vorige eeuw zijn veel watervegetaties sterk verarmd. Rond 1980 waren veel vennen sterk verzuurd, waardoor karakteristieke soorten als waterlobelia, oeverkruid…

1 Herstelmaatregelen werken! Veertig jaar geleden was de waterkwaliteit veel slechter dan nu. Veel wateren waren destijds zo ‘vermest’, dat waterplanten sterk achteruit waren gegaan. Hetzelfde gold voor karakteristieke soorten van vennen, die vooral te lijden hadden van de depositie van verzurende stoffen als zwavel en ammonium uit de atmosfeer. Via wet- en regelgeving is de afgelopen decennia veel energie gestoken in het terugdringen van de vermesting (eutrofiëring) van het oppervlaktewater en het verminderen van de uitstoot van verzurende stoffen. Dat heeft op veel plaatsen tot een spectaculaire terugkeer van waterplanten geleid! Delen van het IJsselmeergebied liggen weer vol velden van kranswier en fonteinkruiden, in de grote rivieren als Rijn en Maas groeien weer waterplanten, en ook veel vennen hebben zich goed hersteld doordat de ‘zure regen’ is verminderd, de…

Krabbenscheer 1 is een karakteristieke plant van het Nederlandse laagveengebied. De plant heeft een bijzondere groeiwijze en levenscyclus 2. In de winter liggen de planten op de bodem van ondiepe sloten of plassen. In het voorjaar, wanneer de fotosynthese weer op gang komt, maken de planten nieuwe, opgerichte bladeren. De luchtholtes in die bladeren geven de planten drijfvermogen, waardoor ze naar het wateroppervlak bewegen. In het najaar neemt de fotosynthese weer af en vullen de oudere, afstervende bladeren zich met water. Het drijfvermogen van de planten neemt hierdoor af, waardoor ze naar de bodem zinken. Krabbenscheer vormt een belangrijke schakel in de verlanding van petgaten en de successie van laagveenwateren. Door de opbouw van organisch materiaal kunnen waterdrieblad, zegge, lisdodde en riet gaan groeien (Smolders et al., 2019). Daarnaast kennen…

1997 Bosomvorming in het Amsterdamse Bos Remco Daalder en Henk Koop Het Amsterdamse Bos ligt ten zuiden van Amsterdam. Het wordt aan drie kanten begrensd door bebouwing en aan de vierde kant door de luchthaven Schiphol. Van 1994 tot 2003 wordt ruim een kwart van dit drukbezochte bos omgevormd tot zelfregulerend natuurbos. Een uitgestrekt Essen-lepenbos met liggende en staande dode bomen, open plekken en dichte struweelranden wordt straks gecombineerd met het bezoek van miljoenen recreanten. Dit artikel behandelt de theoretische achtergronden van de bosomvorming en de uitwerking daarvan in de praktijk. Daarnaast gaan wij in op de betekenis van natuurbos voor de recreatie. De Levende Natuur 98 (3): 84-88 (1997) https://natuurtijdschriften.nl/pub/495020/DLN0980840883.pdf 2025 Hoe staat het ervoor in 2025? “Als het idee van ‘zelfregulerend’ was: een bos waar je weinig of…

De staat van de biodiversiteit in Nederland is zorgwekkend (Kwak et al., 2014, 2018; Sanders et al., 2020) en verslechtert ook nog steeds ten gevolge van habitatfragmentatie, intensiever landgebruik, overbemesting, stikstof, pesticiden en klimaatverandering (Van Strien et al., 2014; Kral-O’Brien et al., 2021). Zowel zeldzame als algemene soorten laten een sterke achteruitgang zien (Inger et al., 2015; Hallmann et al., 2017; Meesters et al., 2024; Van Swaay et al., 2018; de Vlinderstichting et al., 2024). Ook de militaire vliegbases in Nederland kampen met een achteruitgang van de biodiversiteit (van Heusden et al., 2023). Met een oppervlak van ongeveer vierduizend hectare zijn de vliegbases belangrijke ecosystemen voor graslandsoorten 1. Dankzij dertig jaar verschralend graslandbeheer (Dekker en Van der Zee, 1996), kennen vliegbases landelijk het grootste aandeel schrale graslanden. Ze zijn rijk…

Natuurlijke dynamiek moerasbos verlaagt blootstelling aan verzilting Zoetwatergetijdengebieden zoals de Biesbosch, kunnen beter omgaan met oprukkend zout, wanneer bij het beheer de natuurlijke dynamiek en successie worden bewaard. Dat blijkt uit het proefschrift van Eleonora Saccon, promovenda aan de Universiteit Twente. Zoetwatermoerassen en vloedbossen zoals in de Biesbosch staan onder druk van klimaatverandering waarbij droogte, stormen en zeespiegelstijging zorgen voor een grotere kans op oprukkend zoutwater. Saccon onderzocht de invloed van verzilting op vloedbossen. Met experimentele stukjes vloedbos – zogenoemde ‘mesokosmossen’ – onderzocht ze verschillende verziltingsregimes bij verschillende boomsoorten. Zo zag ze dat zwarte els zouttoleranter is dan schietwilg, onafhankelijk van seizoen of getij. Ook toonde ze met modellen aan dat een natuurlijke moerastopografie de drainage verbetert en daardoor de blootstelling aan zout beperkt, in vergelijking met de nu vaak…

De afgelopen jaren heeft het Zuid-Hollands Landschap diverse natuurgebieden aangekocht om het Natuurnetwerk Nederland te versterken, zoals de Bonnenpolder bij Hoek van Holland, twee percelen langs de Haarlemmertrekvaart en eendenkooi Roodnat bij Alblasserwaard. In de jaren negentig werd de Ecologische Hoofdstructuur gelanceerd, de creatie van een netwerk van natuurgebieden waarin natuur duurzaam kon functioneren. Inmiddels heet dat netwerk ‘Natuurnetwerk Nederland’ (NNN). Ambitie: zorgen voor een robuust systeem waarin planten en dieren zich vrij kunnen bewegen. De provincies voeren de regie. De afgelopen decennia zijn grote stappen gezet binnen het Natuurnetwerk. Veel losse natuurgebieden zijn vergroot en versterkt, waardoor stevige kernen zijn ontstaan. Maar de verbindingen ertussen – vaak smalle zones of lange linten door agrarisch gebied – blijken lastiger te realiseren. De eenvoudige stukken zijn grotendeels wel ingericht, maar de…