Inhoudsopgave van Editie 1 - 2026 - De Levende Natuur

Het is met afstand één van de belangrijkste gespreksonder-werpen in het natuurbeheer: handen áf of handen áán het werk? Anders gezegd: ‘tuinieren’ of ‘laat maar waaien’? In de woordkeus alleen al ligt een schijnbaar waardeoordeel. Ik denk tenminste dat er niet gauw een natuurbeheerder zal zeggen dat hij of zij ‘zo lekker aan het tuinieren is geweest’, wanneer er een natuurher-steloperatie is afgerond. Het woord ‘tuinieren’ valt vaak wanneer er gediscussieerd wordt over de eventuele herintroductie van planten of dieren in de vrije natuur. Ook ter redactie van dit oudste natuurtijdschrift van de Lage Landen komt dit thema geregeld langs. Neem het artikel over veenmosher-stel in deze editie. ‘Kunnen we niet gewoon wachten tot de omstandig-heden weer goed genoeg zijn, om dan te kijken of Moeder Natuur genegen is om…

In de benedenlopen van de Rijn en de Maas vinden we een uniek Europees landschap: de zoetwatergetijdengebieden (Lenselink & de Bijl 2024). Oorspronkelijk bestonden deze gebieden uit weelderige vloedbossen, uitgestrekte moerassen, getijdekreken en platen. Hier hoorde een heel eigen levensgemeenschap bij met soorten als spindotter, zomerklokje en biezenvegetaties met ruwe bies, driekantige bies, heen en mattenbies. De laatste werd tot eind vorige eeuw veel geteeld voor stoelzittingen en vloermatten. Biezenvegetaties hebben vaste bewoners zoals het getijdeslakje en de noordse woelmuis. En ze zijn niet alleen van belang voor de natuur, ze houden ook sediment vast waardoor ze beschermen tegen oevererosie. De afgelopen eeuwen is de oppervlakte van zoetwatergebieden die onder invloed staan van het getij sterk gekrompen, zowel in Nederland als in omringende landen (Barendregt et al., 2009). Dit komt…

Michiel Bussink, freelance natuurjournalist: “Zet je oogkleppen af” “Natuurorganisaties die zich laten sponsoren door grote bedrijven: het niet nieuw en de controverse daarover evenmin. Afgelopen zomer maakte Natuurmonumenten het nogal bont door feitelijk reclame te maken voor Coca-Cola en een aantal jaren geleden deed Staatsbosbeheer iets soortgelijks met promotie voor Shell. De bemoeienis van Coca-Cola met Natuurmonumenten was voor mij reden om na zo’n vijfentwintig jaar mijn lidmaatschap van deze terreinbeheerder op te zeggen, via een open brief samen met Johan Frijns, directeur van BankTrack. De samenwerking van Staatsbosbeheer met Shell werd in 2022 uitgeroepen tot meest brutale fossiele reclame van het jaar in door Greenpeace georganiseerde Vieze Verkiezingen. Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer rechtvaardigden de genoemde vormen van sponsoring met het argument dat ze met het ontvangen geld mooie dingen voor de…

Lasermetingen leveren landsdekkende vegetatiekaarten Dankzij grootschalige data-extractie uit LiDARmetingen (afstandsmetingen met behulp van laser) zijn nu kant-en-klare, landsdekkende gegevens over de vegetatiestructuur van Nederlandse habitats beschikbaar. Onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam transformeerden 70 terabyte aan hoogtegegevens tot vrij toegankelijke producten die natuurbeheerders direct kunnen inzetten. De hoge resolutie maakt vegetatiehoogte, dichtheid en variatie in heel Nederland zichtbaar én ook nog eens door de tijd te volgen. Daarmee worden onder meer geschikte locaties voor bosaanplant of habitatherstel beter vindbaar. De kaarten zijn daarnaast bruikbaar voor karakterisatie van habitats, monitoring van de veranderingen in de vegetatiestructuur en het modelleren van biodiversiteit en ecosysteemfuncties. Literatuur Shi, Y., J. Wang & W.D. Kissling, 2025. Multi-temporal high-resolution data products of ecosystem structure derived from country-wide airborne laser scanning surveys of the Netherlands. Earth System Science…

Hoogvenen zijn in Nederland zeldzaam geworden door veenontginning, verdroging en stikstofdepositie. Herstel blijkt moeilijker dan gedacht. Na succesvolle vernatting ontwikkelen zich vaak wel drijvende veenlagen met veenmossoorten van natte slenken, maar doorontwikkeling naar bultvormende veenmossen – cruciaal voor écht herstel van hoogveen – verloopt nog moeizaam. Onder welke condities duiken bultvormende veenmossen spontaan op en wanneer kan herintroductie van deze sleutelsoorten hoogveenherstel versnellen? Venen zijn unieke ecosystemen (zie kader). Ze bieden leefruimte aan zeldzame planten en dieren, slaan grote hoeveelheden koolstof op en helpen bij het vasthouden van water in het landschap (Joosten & Clarke, 2002). Ondanks hun grote waarde zijn venen vanaf 1700 wereldwijd afgenomen met twintig procent (Joosten & Clarke, 2002; Fluet-Chouinard et al., 2023). Venen zijn in het algemeen bedreigd, in het bijzonder hoogvenen in Nederland. Ze…

Van alle Nederlandse grutto’s broedt 15 % in Zuid-Holland, maar de absolute aantallen lopen ook hier terug. De Provincie, terreinbeheerders, agrarische collectieven, boeren en vrijwillige weidevogelbeschermers werken samen in de hoop de al jaren dalende trend te keren. Zo zijn er speciale ‘weidevogelreservaten’ en beheren veel boeren hun land met aandacht voor grutto’s. Op het oog levert dit optimale gebieden voor hen op met hoge waterpeilen en grasland met structuur en kruiden. Toch brengen grutto’s te weinig kuikens 1 groot in deze gebieden (Provincie Zuid-Holland, 2019) Het lage broedsucces van grutto’s duidt op knelpunten in de kuikenoverleving. Om meer grip te krijgen op de factoren die de kuikenoverleving bepalen, vergeleken we gebieden met verschillend graslandbeheer en winterinundaties. Had dit invloed op de reproductie, selecteren de grutto’s hoog of laag gras…

‘Eind negentiende eeuw toonden mensen weinig belangstelling voor de natuur’, vertelt de chroniqueur van ’s lands natuurbescherming, die dertien boeken en tientallen artikelen publiceerde over de wereld ‘Eind van Heimans en Thijsse. “In die tijd vonden mensen het vanzelfsprekend dat de natuur aan de welvaart werd opgeofferd. De onderwijzers Eli Heimans en Jacobus Thijsse merkten dat hun Amsterdamse leerlingen weinig van wilde planten en dieren wisten. Dat bracht hen op het idee toegankelijke boekjes te maken. Die sloegen zo aan, dat dag-en weekbladen artikelen over de natuur wilden: natuurcolumns.” Volgens Coesèl heeft Thijsse met zijn Verkade-albums de belangstelling voor natuur enorm aangewakkerd. “Daarnaast was hij natuurbeschermer in de praktijk”, vertelt ze. “Hij vestigde al in 1904 de aandacht op het belang van het behoud van het Naardermeer en bleef tot…

In 1976 meldde de Wageningse wetenschapper G. Th. De Roos een jonge grijze zeehond op de Vliehors. Voor die tijd een zeer uitzonderlijke waarneming die volgens deze onderzoeker van de afdeling Natuurbeheer van de toenmalige Landbouw Hogeschool wel een uitzondering zou blijven. 2025 Meer grijs dan gewoon Met één conclusie van De Roos uit ’76 is zeehondenonderzoeker Jessica Schop van Wageningen Marine Research het een halve eeuw later nog steeds roerend eens: dit jonge dier op de Vliehors was destijds waarschijnlijk ‘afgedwaald’ van de Engelse of Schotse kust en niet in Nederland geboren. Maar dat ons land ongeschikt zou zijn om ooit een eigen kolonie barende grijze zeehonden te herbergen, dat is met de kennis van nu volstrekt achterhaald. “Ons instituut doet elk jaar tellingen van de zeehonden vanuit een…

‘Wat raar eigenlijk: als het over verzuring, vermesting en verdroging gaat, kijken we wel naar de bodem en wat dit betekent voor “Wat de vegetatie, maar helemaal niet naar de insecten die van die vegetatie leven.” Met die notie zette Joost Vogels 1, ecoloog bij de Stichting Bargerveen, jaren terug zijn eerste stappen op weg naar het proefschrift, waarop hij afgelopen herfst promoveerde aan de Radboud Universiteit Nijmegen. De gedachte was heel lang: als een bepaald element limiterend is voor de groei van een organisme, dan kun je die limitatie opheffen, waarna het organisme – plant of dier – beter zal groeien. Vogels zette daar een andere hypothese tegenover: wat als het niet alleen draait om tekorten, en een overmaat van een bepaald element de groei van een organisme ook…

Begin jaren negentig van de vorige eeuw reisden medewerkers van Het Drentse Landschap naar Oost-Polen om beekdallandschappen te bestuderen. Deze dienden als referentie voor natuurontwikkelingsideeën in het Hunzedal. Het voornaamste doel was inzicht te verwerven in de hydrologische werking van die beekdallandschappen, in relatie tot de variatie in vegetatie op landschapsniveau. Mede dankzij deze Poolse ervaringen ontstond in 1995 de Hunzevisie, een samenwerking tussen Het Drentse Landschap, Het Groninger Landschap en het Wereld Natuur Fonds. Een van de belangrijkste uitgangspunten van deze visie was het herstel van de waterhuishoudkundige relatie tussen de Hondsrug en het Hunzedal. De organisaties gingen ervan uit dat de hoger gelegen Hondsrug, met zijn bossen en heidevelden, als een ‘grondwatermotor’ zou kunnen dienen voor nieuwe natuur in het Hunzedal. Nu, ruim dertig jaar later, zijn er…