Inhoudsopgave van Editie 1/2 - 2026 - c't magazine

A ls in Noord-Amerika een DNS-fout ontstaat, stopt de robotstofzuiger die ’s nachts je kantoor schoonhoudt met zijn taken. Klinkt raar, maar dat is wel ongeveer wat er onlangs gebeurde. De IT-wereld keek twee uur lang nieuwsgierig naar het AWSstatusdashboard van Amazon: door een DNS-fout viel de database uit, en daardoor ook de virtuele machines en later de loadbalancers, message-queue-systemen en containers. Daardoor ontstonden er storingen in allerlei soorten netwerkhardware en -software waarvan de fabrikanten diensten bij AWS hadden ingekocht – van de op de cloud aangesloten verwarming tot de NS-app, die geen reisgegevens meer kon produceren. Bij Amazons grote cloudconcurrent Microsoft was er niet veel tijd voor leedvermaak. Iets meer dan een week later zorgde een configuratiewijziging ervoor dat Microsofts content-deliverynetwork Azure Front Door een flinke klap kreeg en de…

Met de nieuwe versie 6.5 van Plasma verbetert en verfraait het KDE-project zijn desktopomgeving op talrijke punten. Het KDE-project ziet zich op het punt staan om ‘groot door te breken’ bij het grote publiek. Na 29 jaar ontwikkeling is de basis stabiel en kan de aandacht bij Plasma 6.5 volledig worden gericht op het finetunen en oppoetsen. In feite zijn er geen fundamentele veranderingen, maar talrijke detailverbeteringen die KDE praktischer of mooier moeten maken. Zo vindt de zoekfunctie van KRunner nu ook dingen als je zoekt met typefouten. De schermloep volgt een actieve tekstcursor, zelfs als de muis zich ergens anders bevindt. En in de klembordmanager kun je items vastzetten, zodat ze permanent beschikbaar blijven. Tot de puur esthetische aspecten die in de aankondiging worden benadrukt, behoren afgeronde hoeken (typisch…

De nieuwe M5-chip van Apple komt in verschillende varianten op de markt. In eerste instantie in de nieuwe 14-inch MacBook Pro, iPad Pro en de mixed reality-bril Vision Pro. Met een krachtigere grafische eenheid en extra AI-versnellers zet hij vooral bij mobiele apparaten de norm. Een belangrijk deel van de verbeteringen haalt Apple uit het geoptimaliseerde productieproces van TSMC, de ‘N3 Performance’ (N3P). De N3P verhoogt de transistordichtheid en het vermogen met vier procent ten opzichte van zijn voorganger, de N3 Enhanced (N3E), waarmee de M4-chip geproduceerd wordt. Het energieverbruik van de M5 is bij hetzelfde vermogen negen procent lager. Zo werkt de mixed reality-bril Vision Pro met één acculading 30 minuten langer. De grootste prestatiewinst levert de grafische eenheid. De peak-gpu-prestaties van de M5 in de MacBook Pro zijn…

De instant messaging-dienst Slack gaat in de toekomst dienen als koppeling naar grote taalmodellen. Dit werd eind 2024 al aangekondigd met de ‘Slack AI’ add-on en de ‘AI Workflow Builder’ en wordt nu voortgezet met tools voor ontwikkelaars. Softwareleveranciers zullen veilige, contextgevoelige AI-agents kunnen bouwen direct gebaseerd op de conversatiegegevens in Slack. De producent Salesforce, die sinds juli 2021 ook eigenaar is van Slack, kondigde op zijn interne beurs Dreamforce in San Francisco twee interfaces aan voor het ontwikkelaarsplatform van Slack: een Real Time Search API (RTS API) en een MCP-server (Model Context Protocol). Het AI-bedrijf Anthropic publiceerde MCP in november 2024 als een open standaard om grote taalmodellen te verbinden met externe databronnen en systemen. Tot nu toe is de ongestructureerde inhoud van Slack-kanalen grotendeels ontoegankelijk gebleven voor kunstmatige…

De NM990 is een ssd die met PCIe 5.0 x4 met de momenteel hoogste snelheid werkt. We hebben een 2TB-en een 4TB-versie getest, die beide single-sided zijn er daarom op veel moederborden gebruikt kunnen worden. Hou er bij de 4TB-versie rekening mee dat de ssd’s het MBR-formaat hebben, zodat er maar 1 partitie van 2 TB op kan. Je moet dat aanpassen door hem eerst te converteren naar een GPT-schijf met bijvoorbeeld Minitool Partition Wizard. Lexar claimt een leessnelheid tot 14.000 MB/s, wat het maximum voor PCIe 5.0 x4 is – maar doet over het schrijven geen beloftes. Bij metingen kwamen we voor de 2TB-en de 4TB-versie bij het lezen inderdaad tot respectievelijk 14.139 MB/s en 14.166 MB/s. Bij het schrijven zag het er echter minder florissant uit: 8019 MB/s…

Eind 2024 bracht de Raspberry Pi Plc de Pi 500 uit in een toetsenbordbehuizing [1], nu volgt de opgepimpte 500+-variant. Ook hier zit de technologie van de Raspberry Pi 5 in, maar nu gecombineerd met een verlicht toetsenbord met mechanische toetsen. Daarnaast is er 16 GB werkgeheugen ingebouwd, evenals een 256GB-ssd en is Raspberry Pi OS al op geïnstalleerd. De 500+ heeft geen ventilator nodig en werkt geruisloos. Hij kost los 200 dollar, wat bij ons op ongeveer 220 euro zal neerkomen. Met een voeding en usb-muis komt daar 20 dollar bij. Het toetsenbord heeft de grootte van een 75-procent-toetsenbord. De switches van het type Gateron KS-33 blue klikken duidelijk hoorbaar en hebben een aanslag van drie millimeter. De RGB-leds in de toetsen lichten standaard op in vijf verschillende modi,…

Een pluspunt van de vierde generatie van de Pixel Watch is dat je polsbandjes van een ouder model kunt blijven gebruiken. Nog opmerkelijker is de repareerbaarheid. Je kunt de achterkant verwijderen en het horloge openen om de batterij of het glas (als dat beschadigd raakt) met een beetje handigheid zelf te vervangen. Het horloge is desondanks water-en stofdicht tot IP68 en kan dus niet alleen tegen een regenbui, maar ook tegen permanente onderdompeling (tot 5 atmosfeer). De ronde behuizing, verkrijgbaar in 41 en 45 mm, herbergt Qualcomms nieuwe Snapdragon W5 Gen 2 smartwatch-SoC, die sneller en effciënter werkt dan zijn voorganger. Dat is merkbaar aan de snelle start van apps en de algehele soepele werking. Een nieuwe functie van deze SoC is communicatie via satellietradio voor noodoproepen, maar tot nu…

Een nauwkeurige beschouwing van de algemene voorwaarden (AV) en privacyverklaringen (PV) van verschillende VPN-aanbieders laat grote tekortkomingen zien op het gebied van consumentenbescherming. Positief is echter dat alle aanbieders een no-log-belofte doen. Die no-log-belofte heeft vooral betrekking op de volgende gegevens: ip-adressen, sessie-informatie, gebruikte bandbreedte, verbindingsduur en netwerkverkeer. Alle VPN-aanbieders zeggen in hun AV of DVP dat ze deze gegevens niet verzamelen of opslaan, maar sommige beloften zijn te vaag en niet transparant genoeg. Mullvad zegt het heel duidelijk: 'never store any activity logs or metadata'. Deze aanbieder heeft het meest gedetailleerde 'No-logging of user activity policy', dat heel duidelijk aangeeft waar en welke gegevens wel of niet worden verzameld. Er zijn grote verschillen met betrekking tot de informatie die wordt verzameld bij het verbinden met de VPN-dienst. Surfshark vermeldt…

Elke stap, elke klik en elke transactie laat digitale sporen achter. Terwijl we ons bewust zijn van de bewakingscamera’s op openbare plaatsen omdat we ze zien, blijven de meeste gegevenssporen onzichtbaar. Ze ontstaan op de achtergrond, vaak zonder dat we daar zelf actief aan bijdragen, terwijl we ons normale leven leiden. Als je al deze stukjes informatie samenvoegt, ontstaat niet alleen een verontrustend volledig beeld van je leven, maar ook van je psyche. Deze transparantie is echter eenzijdig: de gegevensverzamelaars en -handelaren weten alles, maar geven zelf nauwelijks iets prijs. Om deze ongelijkheid enigszins te compenseren, voegen we in verschillende artikelen de puzzelstukjes samen: waar ontstaan digitale sporen? Wie verzamelt ze? Wat gebeurt er met de informatie? En welke bedrijven spelen hierbij een rol? Daarnaast gaat het om de gevolgen…

Welkom bij privédetectivebureau O.S.I.N.T: wij zijn gespecialiseerd in het opsporen van personen en werken snel, stipt en uiterst nauwkeurig. Zo zou het detectiveduo Sherlock en Maigret zich aan de telefoon kunnen voorstellen als je een beroep op hun diensten zou willen doen. In werkelijkheid gaat het echter om twee gratis OSINT-tools (Open Source Intelligence, oftewel informatie uit openbare bronnen), die zijn vernoemd naar bekende detectives: Sherlock Holmes en Jules Maigret. Beide tools doorzoeken socialemediaplatforms op gebruikersnamen. Dat is bijvoorbeeld waardevol voor pentesters wanneer ze zich in de verkenningsfase van een hack bevinden, om te kijken of gevonden wachtwoorden opnieuw zijn gebruikt. Maar ook jij kunt ze gebruiken om bijvoorbeeld gebruikersprofielen op te sporen die jouw pseudoniem gebruiken. Detective 1: Sherlock Het titelpersonage Sherlock Holmes uit de romans van Arthur Conan…

Uiterlijk verschillen de drie iPhone series duidelijker dan voorheen: de Pro heeft een opvallendere achterkant met een dikke camerabobbel, de Air is superplat met een dwars geplaatste camera. De normale iPhone 17 blijft minimalistisch in ontwerp en heeft een 6,3 inch groot display. Daarmee is hij 0,2 inch groter dan zijn voorganger. De Plus variant met 6,7 inch komt echter te vervallen. Als je meer schermoppervlak wilt, moet je nu kiezen voor de aanzienlijk duurdere Air (6,5 inch) of Pro Max (6,9 inch). De Pro groeit ook van 6,1 naar 6,3 inch en is nog steeds een van de best uitgeruste (relatief) compacte smartphones. Alle vier de modellen krijgen de Camera Control (cameraregelaar): in een langwerpige uitsparing aan de rechterkant van het apparaat zit een combinatie van een fysieke schakelaar…

Of hij nu te oud, te luidruchtig, te traag of niet meer mooi genoeg is, of dat hij volgens Microsoft niet geschikt is voor Windows 11: als je om welke reden dan ook besluit om een nieuwe Windows-pc aan te schaffen, kun je van de gelegenheid meteen gebruikmaken om een schone start te maken en Windows opnieuw te installeren. Of je koopt een pc waar de fabrikant Windows al op geïnstalleerd heeft en gebruikt die in het vervolg. Maar het kan ook handiger zijn om een zorgzaam onderhouden en vertrouwde Windows-installatie van een oude computer gewoon op een nieuwe te blijven gebruiken. Dat kan met c’t-WIMage. Daarmee bespaar je je het opnieuw installeren en configureren van Windows en de applicaties. Hoe dat werkt, beschrijven we in dit artikel. Informatie over…

Sommige wetenschappers geloven dat het menselijk brein minstens een petabyte (een miljoen gigabyte) aan gegevens kan opslaan. En toch vinden we het moeilijk om grote hoeveelheden kennis in ons hoofd vast te houden, terug te vinden en effciënt te organiseren. Geen enkele normale sterveling kan al het materiaal voor een proefschrift, scriptie, lopend onderzoeksproject of komende bedrijfspresentatie uit zijn hoofd leren en alles op een zinvolle manier met elkaar verbinden. De weg van het idee naar het project, van het onderzoek naar het voltooide werk en zelfs van de vakantieaanvraag naar de complete paklijst is geplaveid met enorme hoeveelheden gedachten, ideeën en vooral informatie. Gelukkig zijn er programma’s die helpen bij het organiseren en netwerken van deze stortvloed aan gegevens. In dit artikel maak je kennis met Obsidian. Dit is…

Als je pc’s aanschaft, zit daar soms onsite-garantie bij inbegrepen – maar vaak is die alleen tegen meerprijs beschikbaar. De kosten hangen af van de responstijd, maar die is al gauw minimaal vier uur of meer – een halve werkdag (of veel langer) waarin de pc niet gebruikt kan worden. Bij laptops is reparatie vaak ingewikkeld, maar veel problemen bij desktop-pc’s zijn makkelijk zelf op te lossen. Als het beeldscherm donker blijft terwijl een deadline nadert, hoef je niet in paniek te raken: misschien kun je na enkele eenvoudige handgrepen weer verder. In dit artikel beschrijven we veel voorkomende valkuilen en problemen. We geven aan hoe je zonder servicepersoneel en dure diagnoseapparatuur kunt uitzoeken wat het probleem is. De tips komen van pas voor alle desktop-pc’s, of dat nu een…

De OnePlus 15 is gelanceerd: een vlaggenschipmodel met krachtige hardware, een professioneel camerasysteem, praktische en gepersonaliseerde AI-functies. Ook is er gegaan voor een verfijnd design met een vlak frame met afgeronde randen en uitgebalanceerde 50/50-gewichtsverdeling voor een natuurlijke en comfortabele grip. Aan de basis van de topprestaties ligt het Snapdragon 8 Elite Gen 5 Mobile Platform voor cpu-en gpu-prestaties met meer dan voldoende snelheid in elke situatie, van dagelijks multitasken voor je werk en privé tot het spelen van zware games. Daarnaast beschikt de OnePlus 15 over een dedicated touchresponse-chip met een 3200 Hz instant-touch samplerate, die elke aanraking bijzonder vlot registreert. Een onafhankelijke wifichip (Wi-Fi 7) zorgt voor sterke en stabiele verbindingen, zelfs in drukke omgevingen. De prestaties worden ondersteund door het geavanceerde Cryo-Velocity Cooling System, dat gebruikmaakt van…

Canonical wil meer samenwerken met chipfabrikanten en introduceert snaps voor AI-modellen. Tijdens de Ubuntu Summit 25.10 in Londen presenteerde het bedrijf samen met chipfabrikant Qualcomm een Ubuntu-image voor de Thundercomm Rubik Pi 3, een ontwikkelingsbord voor AI-ontwikkeling op basis van Qualcomms Dragonwing-processor. Ook RISC-V krijgt een upgrade, waarbij Ubuntu nu al de RVA23-standaard ondersteunt. Al 95 procent van de software in de pakketbronnen van Ubuntu draait op RISC-V. Een ontwikkelaar van Canonical was optimistisch dat de laatste technische hindernissen voor Snapdragon-laptops uit de weg zijn geruimd voor de komende langetermijnrelease Ubuntu 26.04 LTS. Bovendien zou de hardwaregestuurde hardeschijfversleuteling (TPM FDE) dan klaar moeten zijn voor productief gebruik. Qualcomm presenteerde op de Ubuntu-conferentie zijn nieuwe opensourcestrategie, waarmee het bedrijf na de aankoop van de kleine computerontwikkelaar Arduino nieuwe doelgroepen wil aanboren.…

En zo is er alweer de volgende chipcrisis, zo’n vier jaar na de knelpunten in de aanvoer die werden veroorzaakt door de pandemie van het coronavirus in 2021. Dit keer is er maar één fabrikant getroffen, het Nederlands-Chinese bedrijf Nexperia. De fabrikant produceert gangbare standaard halfgeleiders zoals transistors en diodes, die nu ontbreken. Blijkbaar dachten sommige kopers dat zulke chips gemakkelijk vervangen konden worden door die van Nexperia’s concurrenten zoals Analogue Devices, Onsemi of Texas Instruments. Maar nu blijkt dat dit in sommige toepassingsgebieden zoals auto-en medische elektronica toch niet altijd zo eenvoudig is, en daarnaast gaat het ook nog eens om enorme hoeveelheden, naar eigen zeggen levert Nexperia het bedrijf ongeveer 110 miljard componenten per jaar. Desondanks zette de Europese chipfabrikant NXP zijn divisie voor standaardproducten in 2016 op…

Consumenten in de VS betalen de laatste maanden steeds meer voor elektriciteit. Volgens gegevens van de U.S. Energy Information Administration (EIA) stijgen de gemiddelde elektriciteitsprijzen voor particuliere huishoudens in de VS al enkele jaren aanzienlijk sterker dan voorheen. Terwijl de gemiddelde prijs tussen juli 2015 en juli 2020 nog met ongeveer 2,7 procent steeg, was dat in de vijf jaar daarna ongeveer 32,88 procent. ‘Dat heeft verschillende oorzaken’, verklaarde prof. dr. Dominik Möst, hoofd van Energie-economie aan de TU Dresden. Zo stijgt de vraag naar elektriciteit door nieuwe toepassingen, ‘bijvoorbeeld elektromobiliteit, warmtepompen en datacenters.’ Een verhoogde vraag naar iets verhoogt doorgaans de prijs ervan. ‘Bovendien staan er noodzakelijke investeringen in transmissie-en distributienetwerken op stapel’, die de elektriciteit duurder maken. Ook de gestegen gasprijzen spelen volgens Möst daarbij een rol. De…

In c’t 8-9/2025 staat een test van de Kingston Fury Renegade G5 4TB-versie. Dat bleek een razendsnelle ssd te zijn die het maximale uit de PCIe 5.0 x4-interface wist te persen. Er is nu ook een 8TB-versie, waarvan we bekeken hebben of die hetzelfde presteert. Op een testsysteem met Asus Rog Strix Z790-E Gaming WIFI II-moederbord en Intel Core i9-14900K-processor komt de 4TB-versie tot 14,164 MB/s bij het lezen en 13,224 bij het schrijven, met IOPS-waarden van 1,91 en 1,57 TFlops voor respectievelijk lezen en schrijven. De resultaten van de 8TB-ssd zijn vergelijkbaar met 14,173 MB/s en 13,174 MB/s, met daarbij IOPS-waarden van 1,89 en 1,59 TFlops. Het is niet vanzelfsprekend dat ssd’s uit een serie even snel zijn. De 8 TB Fury Renegade heeft namelijk chips aan twee zijden…

Het platform bestaat uit twee onderdelen: de AI Workspace voor medewerkers en de AI Gateway voor ontwikkelaars. De workspace is toegankelijk via de browser en geeft toegang tot diverse AI-modellen, zoals Anthropic, DeepSeek, Google en OpenAI. Welke modellen beschikbaar zijn, kan de beheerder bepalen. Er zijn momenteel zo’n honderd modellen beschikbaar, met keuze tussen EU-en US-modellen. Voor gebruikers De chat-interface is vergelijkbaar met die van bijvoorbeeld OpenAI, met schakelaars voor het activeren van opties als Reasoning en Web search. Via een keuzelijst kun je snel wisselen tussen de diverse modellen van verschillende aanbieders. Je kunt de uitvoer van twee of meer verschillende modellen naast elkaar leggen met de optie Compare Models. Praktisch voor gebruikers zijn verder de functies Projects en Assistants. Via Projects kun je meerdere chats en bestanden die…

Scan de qr-code of ga naar: ct.nl/softlink/2601036 De TokenONE Modular Hub is precies wat z’n naam aangeeft: een modulaire hub met drie of vier ronde vakken waar je magnetisch een selectie aan modules in klikt. De modules zijn beschikbaar in zes versies: drie USB-A-poorten (5 W laden, 5 Gbit/s), drie USB-C-poorten (5 Gbit/s, 15 watt laden), twee USB-A + één USB-C (5 en 15 watt laden, 5 Gbit/s), volume controle (met een vinger volume regelen, one-touch mute), draadloze lader (15 watt Qi-lader) of een 4-in-1 macromodule (vorig nummer, volgend nummer, screen lock, screenshot). Het scheelt je vooral allerlei verschillende adapters om je spullen op te laden, en het ziet er ook nog eens superstrak uit in zilver en zilver met zwart voor de modules. De modules zijn aan te passen…

Of je nu op zoek bent naar een VPN-aanbieder of niet, je komt hun advertenties hoe dan ook tegen. Er zijn veel aanbiedingen voor het gebruik van een Virtual Private Network en de beloften in de reclame lijken erg op elkaar: veilig, snel en de hoogste privacynormen. Als je zelf aanbieders gaat vergelijken, wordt het al snel onoverzichtelijk: je komt tientallen websites met aanbiedingen tegen, evenals talloze blogs en testsites die je aanmoedigen om direct een abonnement af te sluiten – beetje vreemd voor diensten waarvan je een objectieve beoordeling verwacht. De markt is duidelijk zeer competitief. We hebben aan aantal VPN-aanbieders nader bekeken en hun toegangs-apps op onze Windows-testsystemen geïnstalleerd: Bitdefender Premium VPN, CyberGhost, ExpressVPN, Hide.me VPN, IVPN, Mullvad VPN, NordVPN, Proton VPN, en Surfshark. Daarbij hebben we bekende…

Bij het woord profiler denkt men vaak aan rechercheurs die zich in seriemoordenaars inleven om hun volgende stap te voorspellen en ze te arresteren. Zo werkt het misschien in de nodige boeken en tv-series. In de wereld van het internet gaat het echter om iets anders: met behulp van gegevens willen reclamebureaus en politieke lobbyisten niet één individu doorlichten, maar het gedrag van hele groepen in hun voordeel beïnvloeden: ze moeten een bepaald product kopen of hun kruisje op de ‘juiste’ plaats zetten. Psychologische profilering kan namelijk niet precies voorspellen hoe een bepaalde persoon in elkaar zit. Het gaat om waarschijnlijkheden voor groepsgedrag: je kunt dus niet met zekerheid zeggen dat iemand die – om een cliché te gebruiken – naar punkmuziek luistert, ook de voorkeur geeft aan veganistisch eten…

De voorgaande artikelen hebben laten zien waar dataverzamelaars toegang toe hebben en hoe ze hier geld mee verdienen. Algoritmes worden gebruikt om geïndividualiseerde inhoud, inclusief bijbehorende advertenties, weer te geven. Ze bieden elke gebruiker al lang zijn eigen sociale netwerk, op basis van de vastgestelde voorkeuren en volgens de richtlijnen van de aandachtseconomie. Daarbij blijven niet alleen gegevensbescherming en privacy achterwege. Wetenschap en politiek wijzen al lang op systemische risico’s die gevaren met zich meebrengen voor de samenleving en de democratie. Microtargeting bijvoorbeeld richt zich op verschillende doelgroepen met tegengestelde boodschappen, zonder dat zij dit merken. Zo kan een samenleving door reclame op sociale netwerken gepolariseerd worden of in een bepaalde richting gestuurd worden. Gedreven door deze zorgen heeft de Europese Unie de afgelopen tien jaar een groot aantal draconische…

De hoeveelheid digitale gegevens blijft maar groeien. Ssd-en hdd-producenten hebben moeite om voldoende opslagruimte te produceren. Andere technieken komen heel langzaam uit de fundamentele onderzoeksfase. In een aantal artikelen bekijken we welke dat zijn en of ze een kans hebben om in de komende jaren marktrijp te worden. We beginnen met DNA, het desoxyribonucleïnezuur. DNA is een opslagmedium dat in de natuur al bewezen heeft verbazingwekkend betrouwbaar te zijn. Het slaat gegevens zo compact en robuust op dat ongeveer een exabyte (een miljoen terabyte) in het volume van een microSD-kaart past en in het ideale geval duizenden jaren leesbaar blijft. Maar het opslaan en uitlezen van digitale gegevens in het natuurlijke opslagformaat staat nog in de kinderschoenen. Dit artikel laat zien op welke gebieden DNA-dataopslag al een praktisch hulpmiddel is…

Extra slanke en lichtgewicht smartphones die meer gericht zijn op uiterlijk en gewicht dan op enkele van de kerncompetenties van een mobiele telefoon – heeft iemand daar echt om gevraagd? Bij enquêtes, commentaren en lezersbrieven ligt de nadruk in elke geval meestal op aspecten als een krachtige accu, een topcamera en een zekere robuustheid – en dat het liefst tegen een gunstige prijs. De iPhone Air van Apple, geprijsd vanaf 1199 euro, en de Galaxy S25 Edge van Samsung, gelanceerd voor 1249 euro, zijn niet gericht op de behoeften van die markt. De vraag blijft of het trendsetters zijn of dat ze zullen eindigen als onderzetters. Na minder dan een half jaar is de Edge al de helft goedkoper. Zowel de Galaxy S25 Edge als de iPhone Air zijn smartphones…

Een optimale ventilatorregeling is een basisvoorwaarde om de temperatuur en het geluidsniveau van een pc goed in balans te houden. Het houdt de componenten koel genoeg zodat ze hun volledige prestaties kunnen leveren en het zorgt ervoor dat de ventilatoren alleen zo snel en dus luid draaien als absoluut noodzakelijk is – iets wat essentieel is om ruimten waar veel systemen bij elkaar staan zo stil mogelijk te houden. Dat is bijvoorbeeld van grote invloed voor de rust in kantooromgevingen, waar vaak kant-en-klare pc’s van fabrikanten staan, waar je maar zelden invloed op hebt en je genoegen moet nemen met de specificaties van de fabrikant. Meestal bieden de BIOS-instellingen bij dergelijke modellen onvoldoende mogelijkheden om de ventilatorcurve aan te passen. Sommige pc’s bieden meer speelruimte om zelf een curve voor…

Overstappen van Windows naar Linux is vooral aantrekkelijk als je je betutteld voelt door je vorige systeem. Vervelende pop-ups die je vragen om advertentietracering eindelijk toe te staan zijn bij de opensource desktop net zo zeldzaam als geforceerde gebruikersaccounts tijdens het installeren of advertenties in het startmenu. Linux-distributies doen het ook prima op oudere hardware die niet compatibel is met Windows 11. In plaats daarvan liggen de uitdagingen voor nieuwkomers bij Linux in het aanleren van nieuwe gewoonten. Waar haal ik de software vandaan? Hoe blijft het systeem up-to-date en veilig? Hoe installeer ik een driver? Veel van de bekende oude problemen met Linux-desktops behoren nu tot het verleden – bijvoorbeeld omdat hardwarefabrikanten werken aan Linux-drivers of omdat het mp3-patent is verlopen. Maar bovenal zijn er bijzonder beginnersvriendelijke distributies zoals…

Organisaties waar veel mensen SSH-toegang tot Linux-servers nodig hebben, hebben een probleem: gebruikers en beheerders moeten de benodigde sleutels vaak handmatig aanmaken, distribueren, beheren en tijdig weer deactiveren. Uiteindelijk moeten alleen de gebruikers toegang krijgen die belangrijk werk op de server doen. Deze procedure is niet alleen vervelend en onoverzichtelijk, maar ook een potentieel veiligheidsrisico. Misschien wordt de laptop van een ontwikkelaar gecompromitteerd door malware, misschien wil een gefrustreerde ex-medewerker wraak nemen, die eigenlijk al lang geen toegang meer zou moeten hebben. Tegelijkertijd is er in bedrijven een trend om het gebruikersbeheer en de authenticatie voor diverse interne en gehuurde webservices uit te besteden aan identiteitsproviders zoals Google Identity en Microsoft Entra ID. Dankzij single sign-on is er dan één login voor alle diensten. Gebruikers melden zich aan bij een…

Werktijden instellen in Teams In de aanwezigheidsmelding van Teams zie ik dat mijn collega’s van 8 tot 17 uur beschikbaar zijn. Ik werk echter maar halve dagen en wil dat ook aangeven. Waar vind ik die instelling in Teams? Microsoft heeft die instelling verborgen bij de agenda-instellingen. Ga eerst naar de agenda en selecteer vervolgens ‘Meer opties’ – die vind je op de titelbalk achter de drie puntjes links van ‘Nu vergaderen’. Onder ‘Agenda-instellingen’ en vervolgens ‘Werkuren en locatie’ kun je je gebruikelijke werkuren invoeren. Als je regelmatig op bepaalde dagen vanuit huis werkt, kun je je collega’s daar ook over informeren door bij Locatie de optie Extern te selecteren. Dubbele e-mails in de map ‘Outbox’ Mij is opgevallen dat Thunderbird sinds enige tijd altijd twee kopieën aanmaakt van verzonden…

Nadat eufy dit jaar het PoE NVR-systeem S4 Max op de markt bracht, is er nu de eufy-Cam S4 van de fabrikant verschenen. Die camera combineert een 4K-bulletcamera met een vast groothoekbeeld van 130 graden en hoge resolutie met een extra 2K-PTZ-camera met twee lenzen voor gedetailleerde tracking van 360 graden. Dat biedt groothoekopnames en close-ups in één apparaat. Registreert de bulletcamera een doelwit? Dan neemt de PTZ-camera het over, zet zich vast op het doel en blijft volgen, ook buiten het zicht van de bulletcamera. Dat biedt een nieuwe, hybride beveiliging, en bespaart ruimte en kosten omdat er minder camera’s nodig zijn voor een optimale dekking. De bovenste 4K-lens maakt continue bewaking van gebieden zoals grote ingangen en opritten mogelijk en legt details duidelijk vast vanaf maximaal negen meter.…

Wikipedia wil graag dat AI-bedrijven niet hun pagina’s scrapen, maar de betaalde API daarvoor te gebruiken. De AI-bedrijven kunnen daar het Enterprise Platform (enterprise.wikimedia.com) voor gebruiken. Via die route zijn er ook aangepaste versies afgestemd op partners beschikbaar. Door die route te gebruiken worden de servers van Wikipedia ook minder zwaar belast. De prijzen van het Enterprise Platform zijn niet openbaar beschikbaar. Naast het gebruik van betaalde API’s wil Wikipedia dat bij AI-chatbots de bronvermeldingen naar Wikipedia worden toegevoegd. Die bronvermelding betekent dat AI de menselijke bijdragen aan het maken van output erkent. Ook laat je zo mensen meer vertrouwen op de informatie die wordt gedeeld en de opties om bronnen te bezoeken makkelijker worden. Zo behoud je ook de positieve cyclus van menselijke bijdragen die trainingsdata genereren voor de…

CAD-software zoals AutoCAD, SolidWorks, Revit en Inventor wordt in uiteenlopende sectoren gebruikt: van bouwkundig ontwerp tot werktuigbouw en productontwikkeling. Dergelijke toepassingen stellen hoge eisen aan je systeem en met een standaard-pc kom je dan al snel kracht tekort. Workstations, zoals de ThinkStation-en ThinkPad P-series van Lenovo, bieden met professionele GPU’s, veel geheugen en snelle opslag een solide basis. Grafische processor Moderne CAD-programma’s zijn sterk geoptimaliseerd voor GPU-versnelling. Voor CAD-werkzaamheden gaat het vooral om de betrouwbaarheid (ISV-certified) van de drivers. Dat is een sterke eis voor maximale compatibiliteit. De speciale grafische kaarten voor workstations zijn ontworpen om veel draaiuren te maken en bevatten meer VRAM met ECC voor foutcorrectie. Denk daarbij aan een RTX Pro 4000 Blackwell met 24 GB aan VRAM (GDDR7). Processor CAD-software is nog steeds grotendeels singlethreaded als…

Heb je een systeem waar geen PCIe-slots vrij zijn, maar wel een grafische kaart in moet? Dan heeft Kalea een frappante oplossing: een VGA-poort op basis van een M.2-slot! De M.2-kaart stop je in een M.2 2280-slot, en de VGA-poort zit op een standaard bracket (een low profile bracket wordt ook meegeleverd). De VGA-poort is met een lintkabel verbonden met de M.2-module. De bracket is net niet lang genoeg, dus druk de VGA-kabel niet te hard in de poort. Na het opstarten ziet het Apparaatbeheer een Microsoft Basic Display Adapter: je moet de juiste driver nog installeren. De M2 VGA 2D is gebaseerd op een Aspeed AST2400-chip en de driver wordt meegeleverd op een, jawel, mini-cd. Via de site van Aspeed kun je ook een recentere WDDM-driver downloaden. We hebben…

Op internet loeren allerlei gevaren, zoals phishing-sites, malware en hackeraanvallen. Daar komt nog eens bij dat de reclame-industrie klanten steeds meer bespioneert. Veel commerciële VPN-aanbieders spelen in op deze zorgen en adverteren met extra veiligheid en privacy. Soms schetsen ze een dramatisch beeld: zonder een VPN-verbinding zou je weerloos zijn tegen allerlei gevaren op het internet en alleen een maandelijks VPN-abonnement (of een driejarig pakket) zal je tegen dat onheil beschermen. Maar is dat wel zo? In dit artikel leggen we uit wat een Virtual Private Network (VPN) doet, voor welke doeleinden het gebruik van VPN-software zinvol is – en waar het slechts digitale kwakzalverij is. We laten ook zien voor welke toepassingen een VPN geschikt is, afgezien van de (vermeende) veiligheid. Dit artikel richt zich op scenario’s voor particuliere…

A I; browsers zijn al overal: Microsoft begon ermee met zijn Edge; browser. De interne CoPilot; chatbot ondersteunt gebruikers daarin sinds februari 2023. Andere browserproducenten zoals Brave, Mozilla en Opera hebben dat voorbeeld gevolgd. De AI; zoekmachine Perplexity heeft een eigen browser gelanceerd in de vorm van Comet. OpenAI heeft een browser gelanceerd met het eigen ChatGPT in de vorm van Atlas. De start; up Arc betreedt de arena als geheel nieuwe speler op dit moment met zijn Dia; browser. Als je de AI; functies van de browsers uitprobeert, merk je al snel hoeveel klikken ze voor je doen. Het is heel praktisch om een lang artikel of zelfs een YouTubevideo te kunnen samenvatten zonder naar het browsertabblad met ChatGPT te hoeven schakelen. Maar hoe verschillen de AI; hulpjes van de…

Het is woensdagmiddag, 14:37 uur. Een vrouw uit Nijmegen opent een pagina op een nieuwssite op haar smartphone. Daarmee zet ze een wereldwijde machine in gang. Die registreert haar locatie, haar apparaat, haar browserinstellingen en tientallen andere gegevens, analyseert en evalueert deze. Een online veilingplatform veilt een advertentieruimte op de nieuwssite terwijl deze laadt. Daarbij vermeldt deze de verzamelde gegevens in de veilingbeschrijving. Het bedrijf met het hoogste bod krijgt de opdracht en toont haar uiteindelijk een advertentiebanner die is afgestemd op haar profiel. Het hele proces – van het openen van de pagina en het verspreiden van de gegevens naar tientallen biedende bedrijven tot het weergeven van de gepersonaliseerde advertentie – gebeurt in een oogwenk en verloopt volledig onopgemerkt op de achtergrond. Dit artikel belicht de technische en economische…

Als je ook de nieuwste titels in hoge resolutie en met het hoogste detailniveau wilt spelen, moet je veel geld neertellen voor een grafische topkaart. Als alternatief zijn er AI-upscalers, die gebruikmaken van de rekenkracht van neurale netwerken in plaats van steeds duurdere hardware in te zetten. Simpel gezegd berekenen ze de games in een lagere resolutie om rekenkracht te besparen en zo de beeldsnelheid te verhogen. Maar omdat een lage resolutie er in eerste instantie slechter uitziet, passen ze bij de uiteindelijke weergave in de gewenste resolutie meer of minder slimme trucs toe. De marketingpraatjes van de fabrikanten wekken de indruk dat met een AI-upscaler – of het nu Nvidia’s Deep Learning Super Sampling (DLSS), AMD’s FidelityFX Super Resolution (FSR) of Intels Xe-Super Sampling (XeSS) is – zelfs een…

Hoe zou je zeggen dat de cyberbeveiligingssituatie zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld? Is er een toename van cyberaanvallen? Ik zou zeker ja zeggen. Ik denk dat iedereen die de krantenkoppen leest en het nieuws volgt een toename ziet. Voornamelijk door de toename in vrijheid en snelheid van informatie. Aanvallen zijn in ieder geval volwassener geworden in vergelijking met jaren geleden. Tegenstanders moesten voorheen een bepaalde technische competentie hebben, zij moesten begrijpen hoe ze dingen moest doen. De drempel is verlaagd door AI. Iemand kan gewoon een paar LLM’s (Large Language Models, red.) uitproberen en een zeer rudimentaire manier van aanvallen leren. Of op het darkweb iemand vinden die een malware-exploit kan maken. De aanvaller heeft zelf misschien geen idee wat hij doet, maar het enige wat hij hoeft te…

Als je foto’s en andere beeldende kunst in hoge kwaliteit op papier wilt zetten, kun je niet om de speciale printers van Canon en Epson heen. Canons huidige instapmodel in de professionele klasse heet Pixma Pro-200S. De forse inkjetprinter voorzie je van papier via de invoerlade aan de bovenkant, die plaats biedt aan 100 vel normaal papier tot A4, 50 vel A3, of het iets grotere formaat A3+, dat dichter bij de 3:2-verhouding van veel foto’s ligt. Voor dikker fine-art-papier is er aan de achterkant een handmatige invoer voor losse vellen, die het papier in een rechtere lijn door de printer voert. Speciale media zoals stickers en het meegeleverde sjabloon voor bedrukbare cd’s, dvd’s en blu-rays kun je via een opklapbare lade aan de voorkant invoeren. De voorkant kun je…

Een tv-beugel aan de muur bevestigen, een wifi-accesspoint aan het plafond installeren of planken ophangen: er zijn genoeg klussen waar een boormachine aan te pas moet komen. Als je dat zelf doet, moet je weten waar elektra-, gas-en waterleidingen in de muren lopen. Een elektriciteitskabel raken met een klopboormachine is niet alleen vervelend maar kan zelfs levensgevaarlijk zijn. Als je een waterleiding raakt, mag je bijzonder rap de watertoevoer dichtdraaien en lijdzaam wachten totdat de muren zijn opengebroken, de buizen zijn vervangen en de waterschade is verholpen. Conventionele leidingzoekers, ook die uit het professionele segment, geven vaak vals alarm of vinden buizen die iets dieper in de muur zitten helemaal niet. Je zou ín de muren moeten kunnen kijken, en dat is precies wat warmtebeeldcamera’s mogelijk maken. Sommigen zullen denken…

Het opensourceproject copyparty vult een niche, want er zijn echt wel genoeg oplossingen voor het uitwisselen van bestanden tussen meerdere apparaten. De meeste smartphones en computers zijn al gekoppeld aan een cloud of maken gebruik van een NAS. Maar misschien is de cloud vol of wil je daar om geen gevoelige bestanden opslaan? En soms is het ook teveel gedoe om nieuwe gebruikers en shares op een NAS aan te maken. Copyparty is de cup-a-soup onder de bestandsservers. Zeker als het snel moet gaan: direct klaar voor gebruik, weinig toeters en bellen, voldoet aan zijn doel. Het verandert bijna elke computer met slechts één commando in een bestandsserver. De enige vereiste: om copyparty uit te voeren, moet Python versie 2 of 3 op het systeem geïnstalleerd zijn. Een handleiding voor…

Je mag hier zonder enige vorm van vergunning luisteren naar alle niet-gerichte, dus openbare uitzendingen die de ether ingaan. De goedkoopste en meest comfortabele manier om mee te beginnen is met een softwaregestuurde ontvanger (Software Defined Radio, SDR) voor een usb-poort. Een RTL-SDR, kort voor Realtek-SDR, is bijvoorbeeld al te koop voor zo’n 50 euro. De RTL-SDR stuurt een frequentiespectrum van 100 kHz tot 1,75 GHz via usb door naar de aangesloten computer, die dat vervolgens beperkt en decodeert of omzet in hoorbaar geluid. Je kunt bijvoorbeeld luisteren naar amateurradio, CB-radio en andere soorten radio die voor iedereen toegankelijk zijn. Ook allerlei sensors zenden op 433 en 868 MHz onversleuteld uit. Er is genoeg software voor beschikbaar, zoals GQRX voor Linux of SDR# voor Windows. Het meest makkelijk kun je…