Inhoudsopgave van Editie 11 - 2025 - c't magazine

Trend Micro heeft een nieuw onderzoek gepubliceerd naar de werking van een snelgroeiend fraudemodel dat bekend staat als ‘task scams’. Bij die scams worden slachtoffers financieel beloond voor het uitvoeren van bepaalde taken en vervolgens verleid om zelf systematisch geld over te maken om bijvoorbeeld toegang te krijgen tot meer mogelijkheden om geld te verdienen. In het onderzoeksrapport ‘Unmasking Task Scams’ zet het onderzoeksteam van Trend Micro een wereldwijde criminele infrastructuur uiteen die is ontworpen om zich voor te doen als legitieme bedrijven. De onderzoekers schatten dat oplichters inmiddels miljoenen dollars hebben verdiend met deze scam. Task-scams beginnen meestal met een ongevraagd bericht via sms of LinkedIn. Cybercriminelen doen zich voor als recruiter voor echte bedrijven. Zodra slachtoffers hun interesse hebben uitgesproken worden ze uitgenodigd om zich aan te melden…

Al bij binnenkomst werd duidelijk dat fabrikanten zwaar inzetten op AI. Naast de apparaten die al enkele jaren de weg naar de consument vinden, waren nu ook dezelfde technolo gieën te vinden in apparaten in het professionele segment die gericht zijn op facility management, kantoorpanden en logistieke centra. In de IFA Next zone presenteerden start-ups, onderzoeksinstellingen en universiteiten ideeën rond slimme steden, digitale gezondheid, mobiliteit en smartglasses. Ultralicht en Copilot-ready Acer toonde de Swift 16 AI, een previewmodel laptop met Intels komende Panther Lake-cpu. Dit model verschijnt waarschijnlijk begin 2026, mogelijk al rond de kerst, en krijgt een oled-scherm met 3K-resolutie en 120 Hz. De Swift Air 16 is beschikbaar vanaf november. Deze ultralichte 16-inch laptop van minder dan een kilogram is gebouwd uit een magnesium-aluminiumlegering en positioneert zich als…

Begin dit jaar ontvingen kwamen op meerdere plekken meldingen binnen over nieuwe harde schijven die helemaal niet nieuw bleken te zijn. Volgens ons onderzoek kwamen de gebruikte schijven waarschijnlijk uit China, waar ze waren gebruikt als opslag voor de cryptovaluta Chia. Nadat het delven van deze valuta niet meer rendabel was, werden de schijven verkocht, wat legaal is. Er was sprake van fraude omdat de SMART-waarden werden gewist en de modellen daarna als nieuw weer in de distributieketen werden gebracht. De fraude kwam aan het licht omdat Seagate-schijven naast de SMART-waarden nog andere, niet zo gemakkelijk te wissen gegevens opslaan, de FARM-waarden. Om de omvang van de fraude duidelijk te maken: we schatten dat ongeveer een miljoen schijven uit het Chia-netwerk zijn gehaald. Hoeveel daarvan als nieuw zijn doorverkocht, blijft…

KYAML is een nieuw dialect van het gegevensformaat YAML, waarin Kubernetes-objecten gewoonlijk worden beschreven. KYAML moet problemen met YAML oplossen zonder helemaal opnieuw te beginnen. Het doel is minder fouten en volledige achterwaartse compatibiliteit. In klassieke YAML worden inspringingen gebruikt om de verschillende niveaus van geneste objecten aan te duiden, en de standaard ziet af van verplichte aanhalingstekens rond strings ten gunste van een betere leesbaarheid – met soms onverwachte gevolgen. Een van die gevolgen is de geschiedenis ingegaan als de Norway-bug: een webontwikkelingsbedrijf kreeg te maken met een gecrashte applicatie nadat deze was uitgebreid naar de Noorse markt. De oorzaak was een YAML-configuratie die een lijst met landcodes moest bevatten: De eerste drie landcodes werden door de parser zoals verwacht geïnterpreteerd als strings. NO werd daarentegen omgezet in de…

Powerline-wifibasisstations maken netwerkverbindingen via de elektriciteitsleiding en radiogolven op plekken waar er geen ethernetkabels kunnen worden aangelegd. De techniek is inmiddels beproefd, er valt binnen die productklasse weinig meer te optimaliseren. De powerline-technologie heeft zijn hoogtepunt bereikt en de wifivariant Wi-Fi 6 past goed bij het prestatieniveau. Toch heeft de fabrikant Devolo zijn Magic 2 WiFi 6-apparaten gemoderniseerd en ze het attribuut next meegegeven. We hebben beide varianten eens met elkaar vergeleken. Uiterlijk lijken de adapters als twee druppels water op elkaar: alleen aan de hand van het typeplaatje, de apparaat-aanduiding en het typenummer kun je zien welke versie je voor je hebt. Installeren Het installeren verloopt zoals gewoonlijk eenvoudig met de Home Network-app van Devolo. De apparaten van de door ons geteste multiroom-kit met één LAN-adapter en twee kloeke…

Het klinktbijnaalseeninkjet: de Snapmaker U1 Color 3D Printer wisselt zelf in 5 seconden tussen vier verschillende kleuren filament, waardoor je op tempo in kleuren (en ook verschillende materialen) kunt printen en veel minder materiaalverlies hebt door het niet meer massaal hoeven ‘purgen’ van prima filament, waarbij elk spoor van het oude filament weggeduwd moet worden. En of dat automatisch wisselen van printkop/filamentnog niet genoeg is, heeft hij ook een supercompact automatisch materiaal-aanvoersysteem dat tot vier spoelen op stand-by kan laten staan. Z’n printvolume ligt op 270 bij 270 bij 270 millimeter, en z’n toolhead legt maximaal 500 mm/s af, de maximale flow voor de hot end ligt op 32 kubieke mm/s met een nozzle diameter van 0,4 mm. Printen kan met PLA, PETG, TPU en PVA, en op de roadmap…

Na consumenten is het bedrijfsleven aan de beurt: er komen steeds meer laptops voor zakelijke gebruikers op de markt waarvan de processor een krachtige AI-eenheid (Neural Processing Unit, NPU) bevat. Alleen deze hebben het potentieel om een bijzonder lange accuduur en andere gemakken te verwezenlijken. Die processors verschenen begin 2025 al in high-end laptops voor privégebruikers. De reden dat het zo lang duurde voor de intrede op de zakelijke markt is dat daar niet de allernieuwste technologie belangrijk is, maar technologie zonder kinderziektes. Daarom is het voor de zakelijke markt nu pas de ‘eerste generatie’, zoals je terugziet in de benamingen van de geteste laptops. De ventilatorcurves zijn verfijnd zodat er niet te veel lawaai is onder belasting. En fabrikanten voeren extra tests uit om garantieverlengingen tot vijf jaar te…

Als het gaat om onbetrouwbare softwareontwikkelingen, hoef je niet ver te zoeken en kun je beginnen bij het besturingssysteem. Volgens veel Windows-gebruikers was dat om de versie aan de orde. Windows ME was instabiel, Vista was traag en irritant met zijn permanente vragen van het gebruikersbeheer (UAC) en Windows 8 maakte gebruikers gek met zijn betegelde uiterlijk. Zelfs de zogenaamd ‘goede’ versies boden genoeg redenen om je te ergeren. Windows 7 introduceerde de uitgesproken telemetrie en gegevenshonger, Windows 10 kwam met de opgedrongen Microsoft account-en cloudkoppeling en overspoelde de App Store met voorgeïnstalleerde rommel. Er is momenteel ook veel wrevel over Windows 11 dankzij twijfelachtige UI-beslissingen (taakbalk, startmenu, contextmenu’s …), reclame, onbegrijpelijke hardware-eisen en de alomtegenwoordige AI-assistent Copilot. Het is een schrale troost dat Microsoft af en toe bereid is…

De c’t-redactie heeft al menig ‘revolutie’ meegemaakt, maar de beloofde storm van verandering bleek vaak een zuchtje wind. Met die gedachte hebben we dit artikel over MCP in de praktijk dan ook met de nodige scepsis benaderd. ChatGPT, Claude en Gemini slagen er vaak niet eens in om foutloos te werken op hun eigen terrein en produceren nog veel te veel feitelijke fouten in hun teksten. En deze chatbots moeten nu dan kunnen samenwerken met tekstverwerkers, de bestandsserver of andere productieve systemen? We waren dan ook niet verbaasd dat sommige dingen niet lukten tijdens onze experimenten of dat we met de AI alleen via omwegen ons doel bereikten. Maar er waren ook momenten dat we vol verwondering achter onze computers zaten. De AI had meer bereikt dan we van hem…

Op c’t <webdev>, worden allerlei aspecten behandeld van webdevelopment, best/practices tot aan technologische trends. De conferentie vindt plaats in Keulen en is geheel Engelstalig. Deelnemers kunnen luisteren naar lezingen en meediscussiëren over onder andere Artificiële Intelligentie, architectuur, toegankelijkheid, testen, praktische projecten en vele andere onderwerpen. Drie dagen vol front/endknowhow Door AI ondersteunde tools veranderen softwaredevelopment in hoog tempo. Ze schrijven code, stellen optimalisaties voor en automatiseren volledige workflows – maar wat betekent dat voor ontwikkelaars? In de keynote ‘From Copilot to Autopilot – How AI Coding Tools Are Transforming the Developer Role’ belicht Daniel Sogl hoe AI-tools het dagelijkse werk veranderen, welke vaardigheden in de toekomst onmisbaar zullen zijn en hoe ontwikkelaars hun carrière toekomstbestendig kunnen maken. Niet verwonderlijk gezien het belang voor front-end ontwikkelaars zal het onderwerp AI ook…

In eerste instantie zijn de hoge prijzen van inkttankprinters wel even schrikken. Ze zijn zeker niet goedkoper dan kleurenlaserprinters. Een nadere vergelijking plaatst de prijzen echter in perspectief. Laten we eens kijken naar goed uitgeruste all-in-one kantoorapparaten met XL-inktcartridges voor 1500 tot 2000 pagina’s. Deze apparaten kosten slechts een derde van een inkttankmodel, maar bij een nieuw apparaat zitten er alleen inktcartridges voor maximaal 1000 pagina’s in de doos. Een inkttankmodel wordt geleverd met een tankvulling voor 6000 pagina’s of meer. Om deze hoeveelheid met XL-cartridges te bereiken, heb je minstens twee extra sets cartridges nodig, en een set kost tussen de 120 en 200 euro. vergeleken daarmee lijken sommige inkttankmodellen dan opeens een koopje. Het verschil is nog duidelijker bij printers die bedoeld zijn voor thuisgebruik, die kleinere cartridges…

Meer dan een jaar geleden is Seagate begonnen met de serieproductie van HAMR-schijven (Heat Assisted Magnetic Recording). Volgens Seagate zijn er al meer dan een miljoen van die harde schijven verkocht aan grote klanten en nu zijn de eerste schijven verkrijgbaar in de detailhandel: de Exos M-schijf voor servers en de Ironwolf Pro, ontworpen voor NAS-systemen – beide met een capaciteit van 30 TB. We hebben ook een schijf met die technologie getest met 28 TB, maar daarover later meer. De basisprincipes van de HAMR-technologie worden beschreven in het artikel hierna, maar hier alvast een korte samenvatting: in die harde schijven draaien 10 platters met een magnetiseerbare ijzer-platina-coating die worden beschreven door in totaal 20 koppen. Daarbij verwarmt een minilaser in elke kop het schijfoppervlak kort voor het schrijven tot…

Er is een aantal routers waarop je OpenWrt kunt draaien omdat de ontwikkelaars van het opensource routerbesturingssysteem die uit elkaar hebben gehaald en een manier hebben gevonden om de firmware van de fabrikant te overschrijven. Er zijn ook routers die vanaf het begin zijn gemaakt voor OpenWrt, zoals de Omnia van Turris [1]. De Banana Pi R3 van de Chinese fabrikant Sinovoip valt ook in die categorie. Die router nodigt uit tot experimenteren, houdt de drempels laag en bovendien zijn de specificaties helemaal van deze tijd. De R3 biedt bijna evenveel functionaliteit als de aanzienlijk prijzigere R4 [2], maar met Wi-Fi 6 in plaats van Wi-Fi 7 en twee 2,5 Gbit/s SFP-poorten in plaats van 10 Gbit/s. De printplaat bevat de Filogic 830 router-SoC van Mediatek. Die wordt goed ondersteund…

Momenteel zijn er alleen al bij de twee huidige desktopprocessorseries van AMD en Intel meer dan honderd verschillende modellen om uit te kiezen, en daar komen nog talloze leverbare restpartijen bij van de vorige generaties. Afhankelijk van het gebruiksdoel zijn er verschillende factoren die bepalen welke desktop-cpu geschikt is voor een pc. Dat kunnen maximale prestaties zijn, een laag energieverbruik, een goede prijs-kwaliteitverhouding of een goed compromis tussen meerdere van de genoemde eigenschappen. Daarom hebben we onder andere de single-en multithreadingprestaties van meer dan 50 desktopprocessors van AMD en Intel uit de jaren 2017 tot 2025 ge-meten. Die kun je helpen te bepalen of een nieuwe aankoop of een upgrade naar een krachtiger model de moeite waard is. Daarnaast hebben we het energieverbruik bepaald om de effciëntie te berekenen en…

Zelf rekenen met kwantums Kwantumcomputers zijn al realiteit. Met het op Python gebaseerde opensource framework Qiskit kun je gratis rekenen op echte kwantumcomputers van IBM. We laten zien hoe dat werkt. Techgiganten onder controle Techreuzen als Google en Amazon controleren wereldwijd markten en gegevensstromen, vormen een gevaar voor de economie, de samenleving en het milieu. Wat zijn de gevolgen? EN VERDER Platform-as-a-Service Coolify-Code ontwikkelen en bij Git inchecken. Meer hoef je volgens Platform-as-a-Service-aanbieders niet te doen. Met het opensourcepakket Coolify word je je eigen PaaS-exploitant op een eigen server. Ultrawide-monitoren gebruiken Ultrawide-monitoren zijn ook aantrekkelijk voor kantoorgebruikers. Met de juiste tools en strategieën kun je die op een zinvolle manier gebruiken voor meer overzicht. Meer uitgaven van c't Toepassingen van Artificiële Intelligentie online en in de winkel Weg van Windows…

Begin augustus hebben de Debian-ontwikkelaars de volgende release van de distributie uitgebracht. Zoals gebruikelijk wordt de ontwikkelingsstatus van de software-pakketten voorzichtig bijgewerkt, zij het niet altijd naar de meest recente versie. Bij upgrades van Debian-installaties naar de nieuwe stabiele release zijn er deze keer geen verrassingen. Voorwaarde is dat vóór de overstap naar Trixie de laatste updates in de voorganger Bookworm zijn geïnstalleerd. De ondersteuning voor i386 als regulier Debian-platform komt te vervallen. Er is geen kernel of installatieprogramma voor de 32-bit x86-wereld. Een beperkte selectie van i386-pakketten blijft beschikbaar voor Chroot-omgevingen en Multiarch-installaties die 32-bit code kunnen uitvoeren op een 64-bit installatie. Een grotere verandering betreft tijdelijke bestanden. De map /tmp wordt in de toekomst gekoppeld als tmpfs-bestandssysteem, waardoor de bestanden in het geheugen terechtkomen. Als daar grote bestanden…

A Apple komt met nieuwe iPhones, die optisch niet zo heel veel verschillen van de 16e generatie – met uitzondering van de ultradunne Air met 6,5”-scherm en titanium frame. De 17 en 17 Pro (beide met een scherm van 6,3 inch) en 17 Pro Max (6,9 inch) krijgen om te beginnen eindelijk een fatsoenlijke instap-opslagcapaciteit van 256 GB. De door Apple ProMotion genoemde displays zijn ltpo-schermen die kunnen schakelen tussen een soepele 120 Hz en een zeer energiezuinige 1 Hz. De helderheid van de 17-serie schermen is opgeschroefd tot een piek van 3000 nits (buiten). De Pro heeft een resolutie van 2622 × 1206 pixels, de Pro Max 2868 × 1320 pixels. Het glas van de displays is tot drie keer krasbestendiger en heeft een 7-laags antireflectiecoating. Ook krijg je…

De IBC 2025 bracht de wereldwijde media-, entertainment-en technologiegemeenschap samen in Amsterdam. De internationale beurs biedt een uniek podium waar toonaangevende en nieuwe bedrijven samenkomen. 43.858 bezoekers uit meer dan 150 landen bezochten gedurende de vier dagen de beursvloer, waar ze naast de exposanten ook diverse presentaties en conferenties konden volgen. Er waren meer dan 1300 exposanten en ruim 600 sprekers aanwezig die nieuwe technologieën presenteerden en spraken over de AI-transformatie die de sector momenteel doorloopt. Hal 14 Een opvallend nieuwe toevoeging van de IBC dit jaar was de introductie van het Future Tech Stage in hal 14. In deze ruimte waren opkomende technologieën en samenwerkingsprojecten samengebracht. De bezoekers konden live demonstraties bekijken van generatieve en agentic AI, immersieve en interactieve media, cloud-native workflows, privé 5G-netwerken en duurzame innovatie. In…

Begin augustus 2025 werd het Mandala Bay Hotel in Las Vegas het trefpunt van de internationale security-gemeenschap. In het kader van de jaarlijkse Black Hat-conferentie kwamen ongeveer 20.000 deelnemers bijeen om actuele kwetsbaarheden, spannende beveiligingsinnovaties en toekomstige cyberdreigingen te bespreken. We blikken terug op enkele hoogtepunten van dit jaar en maken bovendien een uitstapje naar de Pwnie Awards die op DEF CON werden uitgereikt. Meer informatie over alle genoemde lezingen zijn de vinden via de link bij dit artikel. Daar hebben we ook een overzicht van alle briefings geplaatst, waaronder veel andere spannende onderwerpen die helaas buiten het bestek van dit artikel vallen. Lucratieve ransomware-pakketten Malware en de motivatie van de programmeurs ervan zijn sterk veranderd. Waar in het begin vooral tieners aan het werk waren die gewoon wat lol…

Bij Intel blijft alle hoop gevestigd op Panther Lake en de 18A-productietechnologie. Er doen steeds weer geruchten de ronde over vertragingen en lage opbrengst, maar daarachter kunnen ook pogingen schuilgaan om de schommelende koers van het Intel-aandeel te beïnvloeden. Dat aandeel kelderde eerst nadat de Amerikaanse president Trump de zittende Intel-topman Lip-Bu Tan publiekelijk had opgeroepen om af te treden. Maar zoals we inmiddels wel gewend zijn bij Trump: na een boetedoening van Lip-Bu Tan in het Witte Huis vond hij Intel plotseling geweldig. Nu overweegt de Amerikaanse regering zelfs een aandeel in Intel, namelijk door de reeds toegekende subsidies uit de US Chips Act om te zetten in aandelen. Hoe dat moet gebeuren zonder dat Intel leningen aangaat, is een raadsel. Naar verluidt wil de Amerikaanse regering ook een…

De ontwikkelingen op het gebied van NVMe-ssd’s gaan snel. Nadat de eerste PCIe 5.0-ssd’s schoorvoetend geïntroduceerd werden, maar die met x2 niet sneller waren dan PCIe 4.0 x4, verschenen er al snel daarna PCIe 5.0 x4-modellen die snelheden boven de 10.000 MB/s haalden. Waar de maximale capaciteit vaak beperkt bleef tot 4 TB, komt Samsung nu met een 8TB-versie – die in ons geval voorzien was van een heatsink om de grote opslag toch op een fatsoenlijk temperatuur te kunnen blijven gebruiken. In c’t 5 van dit jaar hebben we op pagina 23 de 4TB-versie van de 9100 PRO getest, die met snelheden van meer dan 12.000 en 13.000 MB/s voor het lezen en schrijven toen een van de snellere ssd’s was. De nieuwe 8TB-versie maakt gebruik van hetzelfde V-NAND…

Bij de EliteBook Ultra biedt HP enkel Intel-cpu’s, maar bij de Elitebook-serie kun je kiezen: modellen met een i in de naam, zoals de X G1i hebben een Intel, maar in de hier geteste X G1a zit een AMD Ryzen AI Pro 300-serie cpu. In de door ons geteste configuratie is dat AMD’s topmodel Ryzen AI 9 HX Pro 375 met 12 cores, maar er zijn ook uitvoeringen met de AI 7 Pro 360. Geslaagd design De zilvergrijze EliteBook heeft een premium uitstraling. De behuizing voelt stevig aan en het gewicht van bijna 1,5 kg draagt bij aan de robuuste indruk. Het toetsenbord typt prettig, maar de verder prima speakers aan weerszijden van het toetsenbord laten iets minder ruimte voor de indeling. Het touchpad reageert goed en voelt prettig aan.…

Windows-laptops met de krachtige Qualcomm Snapdragon X ARM-processor zijn sinds ongeveer een jaar koop. Nu verkoopt Lenovo als eerste fabrikant ook een mini-pc met die chip, de ThinkCentre Neo 50q QC. We stelden in de Lenovo-shop voor een prijs van ongeveer 700 euro de Neo 50q QC samen met 16 GB werkgeheugen, een 512GB-ssd, Wi-Fi 6E naast gigabit-ethernet en een vooraf geïnstalleerde Windows 11 Pro Home. In de mini-pc werkt de Snapdragon X1-26-100 met acht kernen en een kloksnelheid van 3,0 GHz. Het LPDDR5X-8448-RAM is op het moederbord gesoldeerd. Voor een meerprijs van 80 euro maak je er een futureproof 32 GB van. Er is ook flexibiliteit bij de opslag, waarvoor twee M.2-aansluitingen beschikbaar zijn. Voor het toevoegen van een tweede ssd beginnen de prijzen bij 50 euro voor 256…

Mmet de Orico Cyberdata NASreeks krijg je een fancy NAS in handen. Als je kunt kiezen dan. Er zitten 6 modellen in de line-up, begin nend met een N150-cpu van Intel, 8 GB DDR5 (tot 48 GB), 32 GB eMMC, 5 slots voor harde schijven en 2 voor M.2-ssd’s en 2,5 Gbit/s aan netwerksnelheid. De opvolgende modellen hebben allemaal net wat meer RAM, er is zelfs een flash-opslag only optie, meer bays, meer en deels snellere netwerkpoorten (maximaal twee keer 10 Gbit/s). Ook krijgen de twee duurste modellen de Intel Core i5-1240P voor de rekenkracht (12 cores, 16 threads), twee USB4-poorten en kun je daar tot 96 GB aan RAM in kwijt. Alle modellen behalve het instapmodel draaien lokale AI-taalmodellen. Alle NAS-apparaten draaien CyberData OS dat multi-platform werkt en lokale…

Twitter, Facebook, Microsoft Offce – en binnenkort Komoot. Die ooit innovatieve platforms degenereren tot het punt van nutteloosheid en veranderen zelfs in het tegenovergestelde. Mensen raken geïsoleerd in hun enorme sociale netwerken, Facebook-oprichter Mark Zuckerberg beveelt AI-vrienden aan als oplossing. Het eens zo ingenieuze zoekalgoritme van Google presenteert nu alleen nog maar gekochte of oppervlakkige, door AI-gegenereerde inhoud. Gratis nieuwspagina’s worden letterlijk behangen met advertenties, waardoor lezen onmogelijk wordt. Je kunt gewoon afscheid nemen en naar de concurrentie gaan – maar die is er niet meer na al die mooie jaren waarin de klant zogenaamd koning was. Meta, Google, Microsoft, Amazon, Apple – allemaal hebben ze in de loop der jaren en decennia monopolistische structuren weten op te bouwen. Die vormen de voedingsbodem voor het verval van platforms. De strategieën…

Met het Model Context Protocol (MCP) is de hoop op een handige interface tussen mens en applicatie met natuurlijke taal weergekeerd. Oudere spraakassistenten hadden de neiging om formulematige commando’s te begrijpen en konden slechts beperkt omgaan met afwijkingen. Maar grote spraakmodellen met MCP zouden nu commando’s moeten begrijpen en interpreteren zoals een menselijke luisteraar. In plaats van ‘Alexa, doe het licht in de woonkamer aan’, volstaat een natuurlijker en minder hard ‘Een beetje licht in de woonkamer zou fijn zijn’. Veel ontwikkelaars staan nu voor een nieuwe uitdaging. We hebben dringend een MCP-server nodig! Dit artikel beschrijft hoe je zo’n brug kunt ontwikkelen tussen een groot taalmodel (LLM) en een applicatie. De programmeertaal voor het volgende voorbeeld is TypeScript [1]. Je kunt de procedure echter gemakkelijk omzetten naar andere talen.…

Gezien de politieke ontwikkelingen in de VS vinden velen dat Europa meer digitale soevereiniteit moet nastreven. Hoe ziet dat eruit vanuit het perspectief van een bedrijf als DeepL? Is deze onafhankelijkheid überhaupt wenselijk? En zo ja, hoe zou die dan bereikt kunnen worden? Persoonlijk hecht ik veel waarde aan onafhankelijkheid, omdat het je keuzemogelijkheden en uiteindelijk beslissingsvrijheid geeft. Je bent dan je eigen baas. Dat zou ik ook voor Europa graag zien. Daarom denk ik dat het voor Europa zinvol is om eigen knowhow en daarmee soevereiniteit op te bouwen. Soevereiniteit is echter niet alleen belangrijk om iets te hebben waarop we kunnen vertrouwen als op een gegeven moment misschien de toegang wordt ontzegd of als we die om de een of andere reden zelf niet meer willen. In de…

Of het nu gaat om online advertenties, contactverzoeken op sociale media of messengers of ongevraagde telefoontjes: criminelen proberen je met steeds geavanceerdere methoden en op ondoorzichtige manieren naar frauduleuze beleggingen te lokken. Advertenties die beginnen met een verzonnen succesverhaal van een bekende Nederlander die nog rijker is geworden met een mooie belegging en die vervolgens linken naar bepaalde bekende nieuwssites, maar die vervalst blijken te zijn, zijn voor veel van onze lezers misschien nog duidelijk als nep te herkennen. Bij subtiele contacten via carrièrenetwerken ligt dat misschien anders. Als je op het ene of het andere verhaal ingaat, kom je al snel terecht op een frauduleus beleggingsplatform. Daar proberen zeer professionele groepen de bezoekers te beroven. Ze vertrouwen op toevalligheden en psychologisch onderbouwde communicatiestrategieën. Uiteindelijk investeren de slachtoffers hoge, soms…

WordPress is een populair contentmanagementsysteem (CMS): het beheert 44 procent van alle websites op internet. Daardoor is het helaas ook een zeer populair doelwit voor aanvallers. Tot de meest voorkomende aanvalsscenario’s behoren brute-forceaanvallen, SQL-injectie en het uitvoeren van schadelijke code. Dat klinkt allemaal erg vervelend – en dat is het ook. Aanvallers sluizen malware in het CMS, waardoor de website verandert in een virusverspreider en gevoelige gegevens van gebruikers gecompromitteerd worden. Bovendien dreigt er een straf van Google: een getroffen pagina zakt in de zoekresultaten. In het ergste geval verliezen de beheerders van de pagina’s de volledige toegang tot hun systeem. Aanvallers sluiten hun slachtoffers letterlijk buiten en verschaffen zichzelf via een achterdeur permanente toegang. Ook als je maar een kleine website van een paar bedrijfspagina’s hebt, moet je je…

Lancom Systems voegt aan zijn ‘grote’ LX-7300 en LX-7500 Wi-Fi 7-accesspoints (zie c’t 8-9/2025 op pagina 108) het LW-700 instapmodel toe. Met een adviesprijs van ongeveer 520 euro is de LW-700 ongeveer honderd euro goedkoper dan de LX-7300, maar hij zendt slechts op twee van de drie wifibanden (2,4 en 5 GHz, niet 6 GHz), en net als de LX-7300 zendt de LW-700 via twee MIMO-streams. Het accesspoint heeft een snelle 2,5 Gbit/s ethernetpoort, waarover het optioneel ook energie kan verkrijgen (Powerover-Ethernet, IEEE 802.3at). Zoals gebruikelijk bij Lancom kun je het accesspoint standalone configureren en beheren via een browser, of indien gewenst ook via een wificontroller of via de cloud (LMC). Kleine bedrijven en zelfstandigen moeten met de LW-700 voordelig kunnen overstappen op Wi-Fi 7. Met een gespecificeerd idle energieverbruik…

QNAP brengt met een nieuwe serie wat schot in de switchmarkt voor kleine bedrijven en werkgroepen: het eerste model verbindt zes computers met netwerkopslag en het bedrijfsnetwerk. De configureerbare edgeswitch QSWL3208-2C6T, die nu verkrijgbaar is voor ongeveer 500 euro, is het eerste model uit de nieuwe L3200-serie van QNAP. Hij heeft acht poorten voor 10 Gbit/s ethernet. 10GE geeft een boost aan werkgroepen die vaak zeer grote bestanden over het netwerk verplaatsen, bijvoorbeeld bij 4K-videobewerking of bij softwareontwikkeling met images van virtuele machines. Zes van de poorten zijn bedoeld voor hosts met een twisted pair-aansluiting (RJ45) en schakelen indien nodig terug naar alle NBase-T-snelheidsniveaus tot 100 Mbit/s. Via 10GE-modules in de SFP+-slots van de twee combipoorten kan de switch optisch in het bedrijfsnetwerk worden opgenomen of via een DAC-kabel (Direct…

Nextcloud heeft de Digital Sover eignty Index (DSI) gepubliceerd: de relatieve hoeveelheid self-ho sted productiviteits-tools en samenwerkings-tool per 100.000 inwoners van een land. Het wordt steeds belangrijker dat overheden, bedrijven en gebruikers bewuster worden van hoe belangrijk het is om je eigen digitale infrastructuur onder controle te hebben. De score loopt van 0 tot 100. Voor de data is gebruik gemaakt van de internetscanner shodan.io: een zoekmachine voor publiek beschikbare servers. Er is gekeken naar platforms voor het delen van bestanden, videovergaderingen, groupware, notities en projectbeheer. Het zal geen verrassing zijn dat er significante verschillen zitten in de adoptie van self-hosted infrastructuur binnen Europa (maar ook daarbuiten). Ondanks al het momentum als het gaat om het gebruik van deze self-hosted tools, is het daadwerkelijke gebruik van de digitale tools gefragmenteerd…

Met Lumo wil de Zwitserse softwareaanbieder Proton een Europees en privacyvriendelijk alternatief bieden voor ChatGPT en dergelijke. De dienst, die in de browser of als mobiele app voor iOS en Android draait, is bijvoorbeeld bedoeld om documenten samen te vatten of programmeercode te controleren. Chats met de AI zijn versleuteld en alleen leesbaar op het apparaat van de gebruiker. De aanbieder belooft de gesprekken met Lumo niet door te geven aan derden en ook niet te gebruiken voor het trainen van taalmodellen. Ze worden ook niet opgeslagen op Protonservers: daar draaien verschillende opensource taalmodellen (LLM’s), momenteel Mistral Small 3 en Nemo van Mistral, OpenHands 32B van Nvidia en OLMO 2 32B van het Allen Institute for AI. Die samenstelling zal echter af en toe veranderen, verklaarde een woordvoerder van Proton.…

Je kunt tegenwoordig zo’n beetje alles onder de noemer kunstmatige intelligentie promoten, zelfs opslagmedia: Kioxia, Micron en Sandisk brengen hun nieuwe server-ssd’s met een capaciteit tot 246 TB op de markt als gegevensopslag die vooral geschikt is voor de steeds grotere AI-modellen. Microns 6600 Ion zal dit jaar nog verschijnen met opslag met 123 TB, de dubbel zo grote 246 TB-versie komt in 2026. De ssd’s werken met QLC-flashgeheugen en PCIe 5.0. De ssd’s lezen gegevens zoals gebruikelijk bij server-ssd’s aanzienlijk sneller dan dat ze worden geschreven: 14 GB/s en 2 miljoen IOPS tegenover slechts 3 GB/s en 40.000 IOPS. Sandisk gebruikt voor zijn gigantische ssd ook QLC-flashgeheugen, maar noemt het UltraQLC. De ssd maakt namelijk geen gebruik van SLC-cache, dat eigenlijk alleen bij client-ssd’s wordt gebruikt (zie de link…

TP-Link past met de M8550 5G AXE3600 een soortgelijk concept toe als D-Link met zijn DWR-2101 en Zyxel met de NR2101: ze nemen evenveel ruimte in als een kleine smartphone, maar zijn door hun dikke accu en diverse interfaces twee tot drie keer zo dik. Via het touchscreen in het midden van de behuizing kun je de belangrijkste instellingen configureren, aan de randen zitten de aansluitingen voor USB-C en gigabit-ethernet. Alle drie de routers zijn bedoeld voor kleine werkgroepen. Voordelen De M8550 heeft een aantal voordelen ten opzichte van de twee aanzienlijk oudere, maar nog steeds verkrijgbare vergelijkbare routers: onder de accu zitten slots voor een microSD-en een nano-simkaart en naast de gigabit-poort zitten twee TS9-aansluitingen voor externe mobiele antennes. Zijn 5G-modem is zowel geschikt voor de non-standalone-modus van de…

Haatberichten, phishing-sms’jes en spam-mails op het internet en sociale media zijn vervelend. Als je je ertegen wilt verzetten, heb je meestal niet meer dan een gebruikersnaam, een e-mailadres of een telefoonnummer. Hoe handig zou het zijn als je de anonieme gebruikers erachter zou kunnen ontmaskeren? SpiderFoot is een opensource tool die openbaar beschikbare gegevens zoals gebruikersaccounts, e-mailadressen en echte namen verzamelt en analyseert. Voor het verzamelen maakt het gebruik van honderden openbare bronnen op internet (OSINT, Open Source Intelligence). Om dat te kunnen, heeft SpiderFoot een startpunt nodig. Dat kan een web-of e-mailadres, een gebruikersnaam of zelfs een bitcoin-adres zijn. Die gegevens worden ingevoerd via een gebruikersinterface in de browser of op de commandline. Gegevens die tijdens een zoekopdracht zijn verzameld, worden door de software geëxporteerd als CSV-, JSON-of GEXF-bestanden.…

Veel IT-ers die tegenwoordig zweren bij laserprinters, hadden in het verleden slechte ervaringen met goedkope inkjetprinters. De meege leverde cartridges waren snel leeg en vervangende cartridges waren veel te duur. Goedkope cartridges van alternatieve fabrikanten droogden snel uit en verstopten de printkoppen. Experimenten met navulsets resulteerden in matige printresultaten met fletse kleuren. Bij bedrijven hadden (zwart-wit) laserprinters sowieso de voorkeur boven inkjetprinters vanwege de consistente en snelle resultaten bij hoge volumes die geprint werden, en de relatief lage verbruikskosten. Voor thuisgebruikers waren er vroeger vooral goedkope inkjetprinters op de markt die werden geleverd met minimaal gevulde inktcartridges. De fabrikanten maakten vervolgens hun winst door veel te dure vervangende cartridges te verkopen. Bovendien moesten de goedkope printers afbeeldingen en tekst streeploos op papier af kunnen drukken. Dus spoelden de printers hun…

AI-agents zijn er om vervelende taken voor je uit handen te nemen: in plaats van zelf door de online shop te klikken voor concertkaartjes en vervolgens accommodatie te zoeken en te boeken, vertel je je computer gewoon wat je wilt. De computer, dat wil zeggen de ‘AI-agent’ die lokaal of in de cloud werkt, regelt dan alles en controleert ook welke concertdata in je agenda passen. Dit wordt onder meer mogelijk gemaakt door het Model Context Protocol (MCP). Eind 2024 gepubliceerd door het AI-bedrijf Anthropic, wint het snel aan populariteit en wordt het inmiddels ondersteund door verschillende AI-systemen. In die mooie nieuwe wereld neemt MCP de plaats in van de gebruikersinterfaces van webservices en applicaties, zoals het taalmodel de plaats inneemt van de gebruiker. Services gebruiken MCP om aan een…

Harde schijven zijn in moderne laptops uitgestorven en worden vaak alleen nog gebruikt voor back-ups of het opslaan van grote hoeveel heden bestanden. De wereldwijde honger naar opslagruimte in datacenters wordt echter steeds groter, met miljoenen en miljoenen magnetische schijven die daar ronddraaien. Fabrikanten van harde schijven onderzoeken daarom voortdurend hoe ze de grenzen van de fysica kunnen omzeilen om steeds meer bits in hetzelfde formaat behuizing te kunnen proppen. In een artikel van zeven jaar geleden beschreven we de weg naar de 100TB-schijf, die toen als het maximum werd beschouwd [1]. Tegenwoordig gaan de plannen al voorbij de 200 TB. Bij een ssd is het verdubbelen van de opslagcapaciteit in principe eenvoudig. Je stopt er het dubbele aan flashgeheugen in en misschien moet je een nieuwe controller ontwikkelen. Bij…

Om stalkerware op een Android-telefoon te vinden en te verwijderen, heb je in eerste instantie geen analysetools of speciale software nodig. Die maken het werk gemakkelijker, maar op gewone smartphones die niet geroot zijn, kunnen stalking-apps hun uitgebreide toegang niet volledig verbergen voor de gebruiker en zich ook niet verdedigen tegen de-installatie. Toch moet je voorzichtig zijn. Zolang een spionage-app nog actief is, bestaat het risico dat een cyberstalker het merkt als je probeert de software te identificeren en onschadelijk te maken. Als je stalkerware vermoedt, moet je van geval tot geval beslissen hoe je hiermee omgaat. Als je twijfelt, kun je beter contact opnemen met de politie, die het bewijsmateriaal op de juiste manier kan veiligstellen en je kan helpen als je in gevaar zou kunnen komen door de…

Sinds de zomer van 2024 volgen de ontwikkelingen bij desktopprocessors elkaar razendsnel op. AMD bracht augustus vorig jaar de Ryzen 9000 ‘Granite Ridge’ op de markt, de tweede Ryzen-generatie voor het AM5-platform met Zen-5-rekenkernen en een verbeterd productieproces. Daarna volgden de vooral voor gamers interessante X3D-varianten met gigantische cache. Bovendien heeft de chipfabrikant zijn chipsets geactualiseerd en USB4 voorgeschreven voor de duurdere moederborden. De tegenzet van Intel kwam in het najaar van 2024 met de Core Ultra 200S ‘Arrow Lake’. De processors hebben niet alleen een ander naamgevingsschema dan voorheen, maar onderscheiden zich ook van hun voorgangers uit de Core i-serie door hun chiplet-ontwerp, de externe productie, krachtigere kernen, geïntegreerde Thunderbolt 4 en de LGA1851-socket. Voor goedkope systemen bieden beide fabrikanten nog steeds cpu’s van de oudere AM4-en LGA1700-platforms aan,…

De wijzers van het horloge om de pols van de man staan op iets voor zes uur ‘s ochtends, de uitzending gaat zo beginnen. Voor de radio liggen pennen, papier en een klein notitieblokachtig voorwerp, met op de pagina’s talloze cijfers die in blokjes van vijf zijn gedrukt. De man zet de radio aan en draait aan de knoppen om de juiste frequentie in te stellen, maar uit de luidsprekers komt alleen een zacht geruis. Pas na een paar minuten wordt dit ineens onderbroken door een kort deuntje, waarna een vrouwenstem cijfers begint te dicteren. Hij schrijft ijverig mee: één, acht, één, acht … Nummerstation We hebben dit scenario verzonnen, maar het is niet onwaarschijnlijk dat het zo of op een vergelijkbare manier verloopt wanneer een spion instructies via de…

Grote taalmodellen zijn inmiddels al geslaagd voor de Turingtest uit 1950: ze imiteren menselijke dialogen bijna perfect. En nog voordat het publiek de kans heeft gehad om dit echt te verwerken, vraagt de snelle ontwikkeling van autonome AI-agents alweer om de volgende test. In plaats van alleen maar te communiceren, moet AI zelfstandig complexe taken kunnen oplossen. Mustafa Suleyman, medeoprichter van DeepMind en CEO van Microsoft AI, stelt voor om agents een startkapitaal te geven en te kijken of en hoe het ze lukt om daarmee winst te maken – van het bedrijfsplan en de productontwikkeling tot reclame en online verkoop. De cruciale vraag verschuift dus van ‘Wat kan een AI zeggen?’ naar ‘Wat kan een AI doen?’ De technologie is nog ver verwijderd van het doorstaan van zo’n test.…