Inhoudsopgave van Editie 10 - 2025 - c't magazine

De muis doet het niet meer, het printerpapier loopt vast en het bestand voor de presentatie staat ergens in de spelonken van de mappenstructuur. Je wordt langzaam nerveus en kijkt op de klok. Over vijftien minuten wil het management de nieuwste kwartaalcijfers op de muur projecteren. Die muur staat al klaar, maar de PowerPoint-presentatie lijkt in rook opgegaan. Het zijn altijd dit soort momenten dat alles mis lijkt te gaan. Wie bel je dan? De IT-afdeling natuurlijk! Je hebt geen tijd om een ticket aan te maken, maar kiest voor de kortste route naar die afdeling via de trap naar beneden. Daar zijn die beheerders tenslotte toch voor? Zo simpel ligt het echter niet. Systeembeheerders zitten niet op hun stoel te wachten tot zich ergens een probleem voordoet dat ze…

Google heeft de custom-ROM-community een stok in de wielen gestoken: met de release van Android 16 heeft het bedrijf wel ook de broncode van de nieuwe OS-versie vrijgegeven in het Android Open Source Project (AOSP), waarmee onafhankelijke ontwikkelaars hun eigen forks van het besturingssysteem kunnen compileren onder de vrij liberale Apache 2.0-licentie, maar voor het eerst ontbreken de tot nu toe gelijktijdig gepubliceerde device-trees voor Pixel-apparaten. Die omissie leidde tot speculaties dat Google het AOSP-programma mogelijk volledig zou stopzetten, zoals de makers van de beveiligde custom-ROM GrapheneOS denken. GOOGLE: AOSP LEEFT, MAAR… Zo dramatisch is het niet. AOSP blijft bestaan, zoals Seang Chau, vicepresident en algemeen directeur van het Android-platform bij Google verzekerde: ‘AOSP zal NIET verdwijnen. AOSP is ontwikkeld op basis van een open platform voor apparaat-implementaties, SoC-leveranciers en…

De OnePlus Pad 3 is een forse tablet met een 13,2 inch scherm, maar met net geen 6 mm prettig dun. De flinke accu zorgt voor een lijk gewicht, maar ook voor een uitstekende accuduur: cuduur: volgens de rede-fabrikant moet tot 18 uur video kijken en tot 6 uur gamen haalbaar zijn. Van binnen doet een Qualcomm Snapdragon 8 Elite SoC het rekenwerk, bijgestaan door in ons geval 12 GB aan RAM en 256 GB aan opslag. Er is ook een wat luxer uitgevoerde versie van de tablet met 16 GB RAM en 512 GB aan opslag te koop, die 699 euro kost. De tablet bleef ook bij hard werken koel en zakte qua performance door de warmteontwikkeling niet in. Als enige accessoire wordt een rode USB-C-kabel bij de Pad…

VOYAGE VOYAGE wikivoyage.org Voor de reislustigen is de collectie open reisinformatie via wikivoyage.org een mooie start van de reisplanning. Nu is de keuze aan Nederlandse content wel een tikje karig (4332 pagina’s op het moment van schrijven) maar voor je jezelf daar doorheen gereisd hebt ben je wel een flink aantal kilometers en/of airmiles verder. Zoeken kan op bestemming of specifieke attractie, maar het is aan te raden bij de Nederlandstalige pagina (nl.wikivoyage.org/wiki/Hoofdpagina) op een gewenste regio te klikken, waarna je allerlei bestemmingen in het menu ziet staan. Niet elke pagina is even goed gevuld, maar met de aanwezige informatie kun je al prima vooruit met wat er te zien en eten valt en waar je op moet letten, wat beschikbare rondreizen zijn en hoe veilig het is en…

De uitspraak dat er geen cloud bestaat, maar dat dit gewoon de computers van iemand anders zijn, bevat een kern van waarheid. Met een eigen server zorg je ervoor dat je diensten weer (of voor het eerst?) op je eigen computers draaien – of in ieder geval op computers die je zelf beheert. Maar hoewel servers ook gewoon computers zijn, zijn er enkele verschillen met pc’s of laptops waarmee je vertrouwd moet raken als je zelf gaat hosten. MET DE COMMANDLINE Misschien wel het belangrijkste verschil: servers worden meestal headless gebruikt, wat doorgaans betekent dat er geen monitor en geen invoerapparaten op het systeem zijn aangesloten en dat er geen grafische desktopomgeving op geïnstalleerd is – simpelweg omdat daar geen reden voor is. Op een goed draaiende server werk je…

AVM is een van de weinige routerfabrikanten die via een firmware-update ook voor oudere apparaten substantiële nieuwe functies aanbiedt. De versiesprong naar het routerbesturingssysteem FritzOS 8 in het najaar van 2024 bracht naast veel kleine verbeteringen ook drie grotere vernieuwingen: het instellen van de router via een smartphone-app, IPv6 in VPN-tunnels en verkeersstatistieken voor afzonderlijke apparaten. Bij FritzOS 8.20 lijkt het er na de eerste tekenen wat rustiger aan toe te gaan, maar met de uitvalbe veiliging heeft hij ieder geval één knaller. We hebben die functie getest met een bètaversie – een labfirmware in AVM-terminologie – met een Fritzbox 7590 AX, waarvoor inmiddels een definitieve versie beschikbaar is. Andere modellen zullen snel volgen. Als je een Fritzbox 6890 LTE hebt, dan ken je die uitvalbeveiliging al: de 6890 beschikt…

Het vinden van de juiste cpu-koeler is helemaal niet zo moeilijk. Bij de keuze helpen drie hoofdcriteria die elkaar ook beïnvloeden, namelijk het koelvermogen, het geluidsniveau en het formaat. Daarbij geldt het motto ‘hoe meer hoe beter’, want meer koelmassa betekent een hogere thermische capaciteit en een grotere ventilator verplaatst de koelende lucht sneller of stiller dan een kleine ventilator. Naast je budget bepaalt het systeem waarin de koeler zijn werk moet doen je keuze ook deels mee: in een mini-pc past geen groot koelblok, en terwijl een platte server in een datacenter gerust herrie mag maken met een 15.000 rpm fan, moeten kantoorcomputers en workstations hun werk zo stilletjes mogelijk doen. Ook de vraag naar het koelprincipe (water-of luchtkoeling) is snel beantwoord. Meestal zijn luchtkoelers de juiste keuze, omdat…

Er zijn drie varianten van de GeForce RTX 5060. Ze maken allemaal gebruik van Nvidia’s GB206-chip, momenteel de kleinste en daarmee goedkoopste gpu uit de Blackwell-serie. Van onder naar boven zijn er de RTX 5060 met 3840 shaderkernen en 8 GB GDDR7-RAM, de 5060 Ti met 4608 rekenkernen en 8 GB en de 5060 Ti met 16 GB, ook die versie heeft 4608 shaderkernen. Hun prestaties zijn meestal voldoende voor full hd (1920 × 1080) en met een lager detailniveau, of upscaling via DLSS4 ook voor WQHD (2560 × 1440). Alle drie de 5060-modellen zijn relatief zuinig en verbruiken 145 watt (5060) tot 180 watt in de Ti-versies. Daarom hebben de meeste kaarten, of het nu gaat om het basismodel of Ti, genoeg aan een eenvoudige achtpins aansluiting en hebben…

Een groot aantal ziekten heeft een hoorbaar effect op de spraakorganen en de stem. Dat kan gebeuren door directe veranderingen in de stembanden, keel en luchtwegen of door effecten op het betrokken zenuwstelsel. Met machine-learning-methoden kunnen die vocale afwijkingen worden gedetecteerd. Verschillende onderzoeksgroepen hebben al AI’s geïntroduceerd die na een paar ingesproken zinnen niet alleen stemband-en longoedeem konden horen, maar ook hart-en vaatziekten – voor een overzicht van de Mayo-kliniek in Rochester, Minnesota: zie de link op de laatste pagina van dit artikel). Reumatoïde artritis en atherosclerose verraden zich door veranderingen in het strottenhoofd en beïnvloeden de stembanden. Ook diabetes mellitus vertoont karakteristieke stoornissen van de stem. Psychische stress heeft eveneens invloed door de stem en spraakkenmerken te veranderen. Op die manier zou AI in spraakopnames zelfs aanwijzingen voor depressies…

Niet alleen gamers kopen grafischekaarten. Een Graphics Processing Unit (gpu) kan namelijk veel meer dan alleen 3D-versnelling. De huidige gpu’s verwerken software voor hetontruisen van raw-afbeeldingen, voorovergangseffecten in videobewerkingsprogramma’s en voorgeheugenintensieve AI-toepassingen. Grafische kaarten zijn de afgelopen jaren helaas steeds duurder geworden en een terugkeer naar de prijsstructuur van 2015 is niet in zicht. Des tebelangrijker is het om je goed te informeren voordat je een aankoop doet – en te weten wat je prioriteiten zijn. De uitgebreide metingen uit ons eigen testlab hel-pen daarbij, maar vergen ook een beetje eigeninitiatief. Want nog steeds geldt: we hebben niet dé testwinnaar, maar wegen zorgvuldig de voor-ennadelen van elke geteste kaart af. Hoe dat precies in zijn werk gaat en welke meetwaarden we daarvoor verzamelen, beschrijven we in dit artikel. Als er…

HULP BIJ TABBLADEN ? Hoe kun de browsers mij helpen bij het tabbladbeheer? ! We hebben alle tips in deze FAQ getest met Brave, Chrome, Edge, Firefox, Opera, Safari en Vivaldi op Windows en macOS. De tabel toont een overzicht van de belangrijkste functies van die browsers. In al die browsers kun je tabbladen vastmaken (soms ook pinnen genoemd) om ze niet per ongeluk te sluiten. Als je een tabblad niet hebt vastgepind en het per ongeluk hebt gesloten, is dat ook geen probleem. Je kunt onder Windows tabbladen herstellen met de toetsencombinatie Ctrl+Shift+T, onder macOS met de toetsencombinatie Cmd+Shift+T. Het kan soms gebeuren dat een website automatisch audio-inhoud afspeelt op een tabblad op de achtergrond. Je herkent die aan het kleine luidsprekerpictogram dat alle browsers op de betreffende tabbladen…

In plaats van één generieke lijn richt Intel zich met de Xeon 6 op twee gescheiden processorfamilies, elk ontworpen met een duidelijk doel voor ogen. Dit maakt het eenvoudiger om de servers van Supermicro beter af te stemmen op specifieke workloads, zonder compromissen in prestaties of efficientie. Centraal in deze generatie staan E-cores (Efficiency-cores) en P-cores (Performance-cores). Xeon 6 E-core processors zijn geoptimaliseerd voor grootschalige, energieefficiënte schaalbaarheid. Denk aan cloudnative toepassingen, microservices en content delivery, waar het aantal verwerkte threads per watt belangrijker is dan rekenkracht per thread. Dankzij het hoge aantal cores per socket kunnen deze systemen duizenden virtuele machines tegelijk draaien. P-core processors daarentegen richten zich op prestaties per thread en lage latency. Ze zijn geschikt voor veeleisende taken zoals databases, AI-inferencing en virtualisatie, met hogere kloksnelheden en…

KORTE URL’S BIJ REDDIT ? Ik meen me te herinneren dat er vroeger bij Reddit een veld was waaruit je een verkorte url van een weergegeven discussie kon kopiëren, die je vervolgens makkelijk in een messengerbericht kon plakken. Sinds de website zijn lay-out heeft gewijzigd, kan ik die mogelijkheid niet meer vinden. ! Het veld is niet meer aanwezig in de nieuwe lay-out van Reddit. Het is echter mogelijk om de weergave van de website weer terug te zetten naar de oude lay-out. Klik daarvoor achtereenvolgens op je gebruikerspictogram rechtsboven, in het menu dat verschijnt op Instellingen, bovenaan de instellingenpagina op het tabblad Voorkeuren en zet ten slotte de schakelaar naast ‘Standaard naar oude Reddit’ op Aan. Je kunt teruggaan via de link ‘Get New Reddit’ linksboven op de (oude)…

STALKING-APPS AFWEREN Apps voor mobiele telefoonbewaking worden meestal aan bezorgde ouders verkocht. Ze bieden stalkers echter ook uitgebreide mogelijkheden om hun slachtoffers via hun smartphone te volgen. Je kunt je daartegen beschermen en in geval van nood digitaal en juridisch terugvechten. WAAROM TECHNOLOGIE NIET ALTIJD BETER WORDT Microchips worden steeds efficiënter, software wordt steeds volwassener. Maar op sommige punten hapert de digitale vooruitgang: marktmechanismen, cloud-en abonnementsverplichtingen en platformverval verhinderen dat het digitale leven steeds aangenamer wordt. Een onderzoek naar de oorzaken BOVENDIEN COMPACTE ZAKELIJKE LAPTOPS De huidige mobiele processors met krachtige NPU’s, die geschikt zijn voor Copilot+ en meer, zijn inmiddels ook beschikbaar in laptopseries voor zakelijke klanten. We hebben een aantal 14-inch modellen aan een test onderworpen. 200 TGB EN MEER … Harde schijven zijn in laptops en moderne…

Onderzoek: AI vertraagt programmeurs AI belooft bedrijven een hogere productiviteit en besparingen op personeelskosten. AI-aanbieders hebben tot nu toe echter geen bewijs geleverd voor hun reclameboodschappen en onafhankelijke onderzoeken zijn schaars. Nu hebben Amerikaanse onderzoekers van de non-profitorganisatie Model Evaluation & Threat Research (METR) uit Berkeley aangetoond dat het gebruik van AI zelfs negatieve effecten kan hebben. Volgens dit onderzoek daalde de productiviteit van ervaren programmeurs met bijna 20 procent wanneer ze generatieve AI gebruikten. In hun uitgebreide veldonderzoek (zie link) begeleidden ze 16 hooggekwalificeerde en ervaren opensource-ontwikkelaars gedurende vijf maanden bij hun projecten. De deelnemers moesten 246 echte taken uitvoeren voor grote, complexe opensourcerepositories, waaronder het verhelpen van fouten en het reorganiseren van bestaande code, evenals het schrijven van nieuwe functies en API-koppelingen. Het toeval bepaalde of de taken…

Google je nog steeds of raadpleeg je een AI-taalmodel als je een vraag hebt? ChatGPT, Perplexity en soortgelijke diensten bieden voor veel taken in middels bruikbaardere resultaten dan traditionele zoekmachines met hun lijsten met links. En met hun redeneerfuncties voeren taalmodellen complexe zoekopdrachten uit in minuten, waar een mens uren over zou doen. Begin dit jaar daalde Googles aandeel in de zoekmachinemarkt voor het eerst sinds tijden onder de 90 procent. Dat is nog steeds een luxeprobleem voor het bedrijf wiens naam synoniem is met zoeken op internet – en dat volgens een schatting van de branchedienst Search Engine Land nog steeds meer dan 300 keer groter is dan ChatGPT. Toch kan de marktleider niet werkeloos gaan toezien terwijl de AI-zoekdiensten veel sneller groeien. Googles belangrijkste inkomstenbron, de advertentiebusiness, is…

In een tijd waarin wifi steeds sneller wordt – vaak sneller dan de internetverbinding – komt Asus met een mesh-wifisysteem dat een snel wifi combineert met een slimme verdeling van snelle netwerkpoorten. De BT10 heeft drie LAN-poorten, waarvan een 1-gigabit poort en twee 10-gigabitpoorten. Het installeren van de router is een kwestie van de internet en netwerkverbindingen aansluiten en de app ASUS Router op je smartphone starten. Als je een pc met een kabel met de BT10 verbonden hebt, kun je de router ook met de browser installeren. Je kunt het meshsysteem als zelfstandige router wilt laten fungeren, als accesspoint voor wifitoegang of als onderdeel van een AiMesh-systeem met meerdere Asus-routers. Het eerste apparaat stel je in als AiMesh-router. Je kunt ook een gescheiden IoT-netwerk, een gast-en kindernetwerk en een…

5G TIEPFOON kck.st/3ZNpAwV • vanaf € 230 Enkele jaren geleden verscheen de Titan-smartphone met een qwerty-toetsenbord, die heeft nu een upgrade gekregen: de Titan 2. Naast het toetsenbord (met backlight) is er een 4,5-inch scherm voorop en een 2-inch scherm achterop. Hij kan overweg met 5G, draait Android 15, heeft een 5050mAh-accu (33 W snelladen), een 50-megapixel hoofdcamera, 8-megapixel tele-en 32-megapixel frontcamera. De zijkant heeft twee configureerbare knoppen, je kunt scrollen over het toetsenbord, er twee nano-sims er in kwijt en hij biedt naast wifi en BT 5.4 NFC een infraroodpoort en dualband GPS. Biometrisch ontgrendelen kan via je gezicht en/of je vingerafdruk. Hij is 13,8 bij 8,9 bij 1,1 cm groot en weegt 235 gram. De rekenkracht komt van een Dimensity 7300 met 12 GB RAM en 512 GB…

Nacon / Teyon • € 30 • PS5, Windows, Xbox Series X In 2023 kwam de game Robocop: Rogue City uit, waarbij je in de huid van Robocop kon kruipen en aan de bak moest met diverse politietaken in Old Detroit en je een nieuwe dreiging moest wegwerken. Robocop Rogue City: Unfinished Business is een losstaande uitbreiding, met dezelfde look en feel. Ook nu begint de game weer ellendig met veel vermoorde collega’s en het gestolen worden van het apparaat waar jij aan gekoppeld wordt voor wat onderhoudstaken. Al snel wordt het duidelijk dat een aantal huurlingen doorgeslagen is in het bemachtigen van technologie om alle systemen van OCP (Omni Consumer Products) te kunnen hijacken. De huurlingen houden zich schuil in een woontoren van OCP. Weer een mooi staaltje bluf…

Lokale netwerken zijn niet rechtstreeks verbonden met het internet, maar een router bemiddelt wanneer apparaten in het netwerk gegevens van internet ophalen. Hij laat daarbij verbindingen van binnen naar buiten door. Verzoeken die hem vanaf internet bereiken, worden daarentegen geweigerd. Dat zorgt ervoor dat printers, gedeelde bestanden en andere diensten niet zichtbaar zijn op het internet en daar ook niet bereikbaar zijn. Als je echter onderweg toegang wilt tot bijvoorbeeld je zelfgehoste agenda of je fotocollectie, moet je die bescherming op een gerichte manier omzeilen. Dat gaat het makkelijkst als je de router toestaat om bepaalde verzoeken vanuit internet door te geven aan het interne netwerk – men spreekt dan van doorsturen of vrijgeven. Dat is niet zonder risico: de dienst die op die manier bereikbaar is, moet robuust zijn…

NAS-systemen van Synology zijn kieskeuriggeworden: voorheen kon je willekeurigeschijven als opslagpool voor bestanden instellen, ook als die niet op de compatibiliteitslijst van defabrikant stonden, maar nu weigert de DSM-firmware (DiskStation Manager) bij bijvoorbeeld de DS723+ al dienst te doen bij niet-gecertificeerde ssd’s – en dat worden er in de nabije toekomst alleen maar meer. Aangezien die ze beperking pas tijdensverschillende firmware-updates aan het licht kwam, zijn veel langdurige eigenaren nog niet op de hoogte van de komende problemen. Je merkt het pas als bij een bestaand RAID-systeem een van de schijven uitvalt en die vervangen moet worden, of als je wiltoverschakelen op grotere schijven. Bij onze test in c’t 5/2023 [1] konden ssd’s nog zonder problemen als gegevensopslag wordengebruikt. In c’t 8-9/2025 [2] hebben we tweecommunity-tools beschreven die de compatibiliteitslijstmoeten…

De roep naar Europese alternatieven voor Amerikaanse clouddiensten wordt steeds luider. De talloze foto’s en video’s die wij op onze smartphones hebben staan zijn bijzonder gevoelige gegevens die veel onthullen over het dagelijks leven. De meeste gebruikers vertrouwen op de systeemdiensten van Apple en Google. De alternatieven hebben de reputatie niet de gebruikelijke functies te bieden of onnodig ingewikkeld te zijn. De dienst PixelUnion van het gelijknamige Nederlandse bedrijf bewijst dat dit vooroordeel niet langer opgaat. Het gebruikt het gratis fotoplatform Immich voor zijn commerciële dienst en draagt naar eigen zeggen bij aan de verdere ontwikkeling van dat opensourceproject. Foto’s en video’s zijn na het uploaden online beschikbaar via de browser of mobiele apps voor Android en iOS. De interface lijkt erg op die van Google Foto’s. PixelUnion wil expliciet…

Non-profitorganisaties definiëren de technische standaarden die de basis vormen voor het internet zoals we dat vandaag de dag kennen. Ze werken voortdurend aan het verbeteren van onze online privacy en veiligheid. Ze bevorderen vrije software en zetten zich in voor digitale participatie en diversiteit op het internet. Hoe verschillend hun onderwerpen ook mogen zijn, organisaties als het World Wide Web Consortium, de Internet Security Research Group, de Free Software Foundation en het Internet Archive hebben één ding gemeen: hun inzet komt ten goede aan iedereen die zich in de digitale wereld begeeft. Reden genoeg om meer aandacht te besteden aan de non-profitorganisaties met een digitale focus. Dit artikel belicht hun werkterreinen aan de hand van concrete voorbeelden. Het geeft een overzicht van de organisatiestructuren, de betrokken actoren en de verschillende…

Het bedrijf Docker Inc. heeft bereikt waar veel merken al lang van dromen: Docker is de generieke term voor softwarecontainers. Die status is verdiend, omdat Docker het gebruik van (Linux-)containers praktischer bruikbaar heeft gemaakt en functies die in de Linux-kernel aanwezig zijn heeft omgezet voor dagelijks gebruik. Sindsdien kan een programmeur of systeembeheerder bijna niet meer om Docker heen, omdat bijna alle serversoftware tegenwoordig als containerimage aangeboden wordt. Op het moment dat de containertechnologie dreigde te splitsen, reageerde Docker Inc. door de Open Container Initiative (OCI) op te richten en zijn specificatie van een container-runtime, het formaat van images en de registry aan de OCI over te dragen – stappen om zichzelf overbodig te maken. De Docker-runtime is sindsdien slechts een met OCI compatibele container-runtime. Met Podman van Red Hat…

Als je als hobby-IT’er of beginnendsysteembeheerder begint te werken met complexe firewallregels, nieuwe VPN-protocollen en andere speciale toepassingen, bereik je al snel de grenzen van je eigen router. De meeste apparaten die door internetproviders bij een abonnementworden geleverd, hebben nauwelijks extra functies. Zelfs met een Fritzbox, die tot de beter uitgeruste routers voor particuliere gebruikers behoren, kom je soms in een impasse terecht. WireGuard-VPN? Ja. OpenVPN, ZeroTier-VPN, adblocking of meerdere logischenetwerken met verschillende firewallregels enVLAN-tagging? Nee. Met OpenWrt doorbreek je die grenzen zonder meteen honderden euro’s te hoeven uitgeven aan een zakelijke firewall. Het op de Linux-kernelgebaseerde besturingssysteem draait op 1900 apparaten en op veel x86-systemen. Daarnaast zijn er meer dan 27.000 extra pakketten die eenvoudig via hetgeïntegreerde pakketbeheer geïnstalleerd kunnen worden, waaronder VPN-protocollen, drivers, bibliotheken, webservers en andere serversoftware…

De ochtendzon schijnt op het industriegebied van het Hongaarse stadje Üllő wanneer we arriveren. De Chinese IT-gigant Lenovo nodigde een aantal journalisten uit in zijn enige productiefabriek in Europa. Die ligt op slechts 14 kilometer van de luchthaven Liszt Ferenc. Van daaruit kan een vrachtwagen bijna elke plaats in West-en Zuid-Europa binnen 24 uur bereiken – met uitzondering van Zuid-Spanje, Portugal en, vanwege de veerboot, de Britse eilanden. Want tijd is geld, vooral voor exploitanten van grote datacenters. Daarom produceert Lenovo in Hongarije naast desktop-pc’s, workstations en servers vooral ook volledig uitgeruste racks voor grote cloudproviders (hyperscalers) en supercomputers. Zo’n rack vol high-end processors, meerdere terabytes aan RAM en AI-versnellers kost makkelijk meer dan een miljoen euro en weegt meer dan een ton. De productie is tot in de kleinste…

Computerprogramma’s domineren hun menselijke tegenstanders in spellen als schaken, dammen en vier-op-een-rij. Achter de onfeilbare computerspelers gaan vaak algoritmen schuil zoals Mini max, die een paar zetten vooruit kunnen kijken, alle mogelijke spelsituaties evalueren en zo de beste zet kunnen bepalen. We gebruiken het klassieke spel boter kaas en eieren (waarvoor we verder de meer internationale naam tic-tac-toe gebruiken) om te laten zien hoe dat werkt. Het algoritme uit de speltheorie kan ook worden gebruikt bij complexere spellen zoals schaken, maar tictac-toe is hier bijzonder geschikt voor vanwege de eenvoud – en bijna iedereen heeft het wel eens gespeeld. PROGRAMMAOVERZICHT Om het spel in een grafische interface te kunnen uitproberen, hebben we het gerealiseerd met de Pythonbibliotheek PyGame. Je kunt het hele project vinden in de GitHub-repository voor dit artikel…

In de vorige delen van deze serie hebben we de basisstappen beschreven voor het programmeren van een webservice in Go. Als voorbeeld hebben we een webservice gebruikt die herinneringen voor komende afspraken naar Teams-chats en-kanalen stuurt [1, 2, 3, 4]. Dit deel gaat over wat we in gedachten hadden toen we het front-end ontwikkelden. We gebruiken geen JavaScript-frameworks zoals React, Vue.js of Angular omdat die te groot zijn voor dit doel en omdat het handig is om te weten hoe je iets soortgelijks kunt bereiken met onopgesmukte aanroepen naar browserfuncties. Hoewel dat soms wat omslachtiger is dan vertrouwen op de magie van een framework, hoef je veel minder te leren en word je beloond met veel slankere code. En last but not least: weinig code betekent snel downloaden, een korte…

WAAROM ZIJN ER ZOVEEL VERSCHILLENDE USB-C-KABELS? ? Eigenlijk zou ik verwachten dat standaardisatie tot uniformiteit leidt. Wat is de reden dat er zoveel verschillende USB-C-kabels zijn? ! Veel mensen kiezen bij de aankoop van accessoires meestal voor de goedkoopste. Daardoor zoeken fabrikanten naar manieren om hun productiekosten te reduceren, bijvoorbeeld door bij een USB-C-kabel enkele aders weg te laten. Daardoor kan een smartphone probleemloos worden aangesloten op een voeding en opgeladen, maar kun je met die kabel geen gegevens te overgedragen. Als de kabel twee aders meer heeft kan dat wel, maar met een maximale snelheid van 480 Mbit/s van USB 2.0. Voor een minstens tien keer snellere overdracht via USB 3.2, USB4 of Thunderbolt zijn vier getwiste en afgeschermde draadparen nodig. Kabels met enkele dunne aders zijn niet alleen…

AAEONPico-TWL4 Embedded hardwarefabrikant AAEON komt met de PICO-TWL4, een compact pico-ITX-moederbord voor de Intel N-serie processors bedoeld voor deindustriële automationmarkt. Het zeer kleine 10,0 bij 7,2 cm PICO-ITX-formaat combineert geoptimaliseerde single-en multithreading performance in eenefficiënt platform met een robuust industrieel design. In het SODIMM-slot kun je maximaal 16 GB DDR5 kwijt en hij heeft zowel een 1Gbit/s-netwerkpoort als een 2,5Gbit/s-versie. Voor usb krijg je twee fysieke USB 3.2 Gen 2-poorten, de overige vier (USB 2.0) regel je via pinheaders. Om een scherm aan te sluiten is er LVDS en HDMI. Passend bij z’n industriële karakter krijg je een breed aanbod aan interne connectors, zoals vierheaders voor COM-poorten (twee voor RS-232/422/485, twee voor RS-232) een vierpins GPIO en SMBus. I2C is beschikbaar als alternatief voor SMBus. Voor storage is er een…

Met het nieuwe topmodel T710 M.2-ssd heeft Crucial de overstap gemaakt naar PCIe 5.0 x4. Daarmee moeten snelheden tot 14.900 MB/s gehaald kunnen worden. We hebben de 2TB-versie getest met firmwareversie PBCR5101. Er zit een Micron/Crucial-controller uit eigen huis in. Die gegevens kunnen relevant zijn omdat er bij grotere of net kleinere M.2-ssd’s vaak een andere controller of een andere firmwareversie wordt gebruikt, wat van invloed kan zijn op de testresultaten. De Crucial T710 haalde op ons testsysteem 12.351 MB/s (lezen) en 12.443 MB/s (schrijven), en is daarmee bij het lezen even snel als andere PCIe 5.0 x4-ssd’s van dit moment, maar blijft bij het schrijven ietsjes achter. Zo komen de Kingston Fury en de Samsung 9110 Pro (zie c’t 5/2025 op pagina 23) tot snelheden van zo’n 12.300 MB/s…

M.2-ssd’s worden steeds vaker ingezet als snelle externe opslag via een usb-verbinding. Die halen natuurlijk niet de snelheden van een interne ssd, maar zijn een stuk sneller dan je van oudere usb-sticks en-schijven gewend bent. Ons testexemplaar van de Philips Portable Solid State Drive (FM02SS031P) was een 2TB-versie in een ovaalvormige behuizing met daarop een USB-C-poort. Met het meegeleverde korte USB-A-Ckabeltje haalden we op onze test-pc een leessnelheid van 464 MB/s en een schrijfsnelheid van 453 MB/s. De beloofde 550 MB/s, wat de 5 Gbit/s grens van USB 3.0 (USB Gen 3.2 Gen 1) is, haalt de Portable SSD niet. Via USB-C op een Gen 2x2-poort wordt dat niet hoger. Ter vergelijking: een losse externe M.2-ssd-behuizing met een Kingston KC3000 haalde 1072 MB/s en 1056 MB/s voor lezen en schrijven…

Met een c’t abonnement krijg je: • Inzicht in IT-ontwikkelingen, achtergronden en onderliggende technieken • IT-informatie vanuit verrassende invalshoeken om je kennis te verbreden • Praktijkartikelen en uitgebreide hard-en softwaretests door onze IT-kenners Ontvang 10x c’t magazine van €95,00 voor €70,- Abonneer je nu via www.ct.nl/aboof bel naar +31 (0)24 2027 825 Deze actie is geldig zo lang de voorraad strekt. Je abonneert tot wederopzegging en voor ten minste de actieperiode van 10 nummers. Na afloop van de actieperiode geldt de reguliere abonnementsprijs en is het abonnement per maand opzegbaar. Opzeggen is heel eenvoudig en kan via onze klantenservice. Prijswijzigingen onder voorbehoud. c’t app: digitaal lezen & opslaan pdf’s…

Synology is bezig met het updaten van een aantal van zijn modellen naar een 2025-versie. Dat is te zien aan de 25 in de naam. De plus in de naam duidde voorheen op een snellere processor en meer werkgeheugen, betere netwerkmogelijkheden en uit breidbaar met extra schijven of een netwerkadapter. De plus betekent vanaf de 25-modellen echter ook dat Synology alleen nog het gebruik van eigen of gecertificeerde schijven of ssd’s toestaat. Op de compatibiliteitslijst van Synology staan voor de oudere modellen nog schijven van andere fabrikanten, maar voor de 2025-modellen op dit moment alleen nog maar harde schijven en ssd’s van Synology zelf. Dat is voor de huidige Synology-gebruikers even slikken, want de schijven van Synology zijn relatief duur en presteren in verhouding niet beter dan andere schijven, maar…

De thuisserver draait, de diensten zijn actief en de eerste gebruikers hebben al toegang. Het is niet ongebruikelijk dat de eisen op een gegeven moment toenemen, bijvoorbeeld wanneer er meerdere computers of virtuele machines bijkomen of wanneer diensten voor alle gebruikers ook zonder VPN vanaf internet bereikbaar moeten zijn. Dan loont het de moeite om een infrastructuur op te zetten die op elk moment makkelijk uitgebreid kan worden. Reverse-proxy’s, automatisch beheer van TLS-certificaten en (VPN-)tunneloplossingen helpen daarbij. Die laatste maken ook zelfhosting mogelijk als de internetprovider Carrier Grade NAT (CG-NAT, CGN) of Dual Stack Lite gebruikt. CG-NAT wordt gebruikt om te besparen op schaarse IPv4-adressen door klanten IPv4-adressen uit het private adresbereik toe te wijzen. Een extra gateway tussen de router en de netwerkexploitant zorgt dan voor de adresvertaling. Bij…

Mini-pc’s hebben hun charme: veel prestaties in een kleine ruimte en daarbij een vrijere keuze van componenten dan bij kant-en-klare systemen. Maar of je nu een barebone uitrust zoals in ons bouwvoorstel voor een 10 watt mini-pc [1] of een kleine gamingcomputer met 11 liter speelplezier [2] samenstelt, de kleine behuizingen beperken de bouwhoogte van de cpu-koelers. Bij de DeskMini-serie van Asrock is 47 millimeter het maximum, anders past de kap niet meer over het binnenwerk. Voor beide genoemde bouwvoorstellen hebben we gekozen voor Noctua’s superplatte top-blow-koeler NH-L9a of NH-L9i in de juiste uitvoering voor AMDof Intel-moederborden. Deze koelt goed en blijft met zijn 92 millimeter ventilator stil, mits er een doordachte ventilatorcurve is ingesteld. Met 50 euro is hij echter geen koopje, de montage is niet bijzonder eenvoudig (daarover…

Op de computerchip van de CL1, een nieuw type computersysteem van het Australische Cortical Labs, koloniseren menselijke hersencellen een vlakke laag. Om die reden is de chip omhuld door een bioreactor die de levende cellen continu van een voedingsoplossing voorziet en ze volgens de fabrikant tot zes maanden in leven kan houden. Het neurale netwerk groeit, werkt, versterkt of verzwakt individuele signaalwegen, vormt nieuwe synapsen en laat ongebruikte atrofiëren, net als in het menselijk brein. Het moet zo flexibel kunnen reageren op steeds nieuwe uitdagingen en zich kunnen aanpassen. De CL1 is een tafelmodel dat begin maart 2025 voor het eerst te zien was op het Mobile World Congress in Barcelona. De neuronen die erin werken zijn niet afkomstig uit menselijke hersenen, maar zijn gekweekt uit stamcellen, dat wil zeggen…

Een verdachte e-mail, voorzien van een link of een dubieus bestand, belandt in jouw mailbox. Je vermoedt dat het om een phishing-of malwarecampagne gaat en wilt het bericht verwijderen. Je nieuwsgierigheid is echter gewekt en je wil meer weten over de potentiële dreiging. En misschien ook de behoefte om vrienden of collega’s te waarschuwen voor een slim opgezette aanval. In dat scenario moet je eerst wat nuttige achtergrondinformatie verzamelen uit de beveiligde sporen. Maar hoe? Gewoon de link volgen of de bijlage openen is, gezien het vermoeden van schadelijke code, een slecht idee. En voor onderzoek op het internet ontbreekt vaak de tijd en de rust, vooral als je niet weet waar je moet beginnen. Daar kunnen extensies uit de wereld van Open Source Intelligence (OSINT) je helpen. De term…

Geen overbodige franje, maar een doordachte balans gericht op wie onderweg werkt en waarde hecht aan scherp beeld, directe respons en praktische bruikbaarheid. Voor die gebruiker zijn comfort en efficiëntie geen extra’s, maar basisvoorwaarden – en precies daarop speelt dit systeem in. FIJN OLED-PANEEL OLED-schermen bieden niet alleen diepe zwartwaarden en hoog contrast, maar ook een bredere kleurweergave die in de praktijk merkbaar bijdraagt aan leesbaarheid en detailweergave. MEDION rust de Signium 14 S1 OLED uit met een 14-inch WQXGA+-paneel (2880 × 1800 pixels), 120 Hz verversingssnelheid, 400 nits helderheid en volledige sRGB-dekking. Daarmee is het scherm inzetbaar voor uiteenlopende taken, van datavisualisatie tot beeldbewerking of langdurig lezen – ook bij fel omgevingslicht. De matte afwerking en smalle schermranden zorgen bovendien voor rust in het beeld, zonder afleiding aan de…

Back-ups die met c’t-WIMage zijn gemaakt, hebben één ding gemeen met alle andere soorten back-ups: je mag ze pas als betrouwbaar beschouwen nadat je hebt gecontroleerd of ze in geval van nood ook kunnen worden hersteld. Als die test succesvol verlopen is, weet je niet alleen zeker dat je back-up intact is, maar ook dat de herstelsoftware werkt. En, niet te onderschatten: tijdens het testen raak je ook meteen vertrouwd met de procedure. In een noodgeval heb je immers al genoeg andere dingen aan je hoofd. Je kunt een back-up herstellen op een aparte test-pc of op een aparte partitie of schijf op je werkpc. Maar als aan een aantal gangbare voorwaarden is voldaan, kan het ook zonder test-pc en zonder het soms lastige herpartitioneren, namelijk in een virtuele testomgeving…

Als je een applicatie wilt programmeren voor de browser of voor de JavaScript runtime-omgeving Node.js, zit je vast aan JavaScript, toch? Het antwoord: in principe wel, maar … Browsers en Node.js verwerken alleen JavaScript, maar je kunt er nog steeds in een veel betere taal voor programmeren, namelijk TypeScript. Dat is een superset van JavaScript, met elementen die de typeveilig-heid van je code drastisch verbeteren. Een superset betekent dat elk JavaScript-programma een geldig TypeScript-programma is. Typeveiligheid betekent dat een variabele het type behoudt dat eraan is toegekend toen hij werd gedefinieerd. Een tekenreeks kan dus niet zonder een expliciete typeconversie zomaar een getal worden of omgekeerd. Een functie die een argument van een bepaald type verwacht, kan niet zomaar een argument van een ander type krijgen zonder dat de compiler…

In het snel veranderende landschap van cyberbeveiliging moeten organisaties prioriteit geven aan de ontwikkeling en verbetering van hun beveiliging om gegevens te beschermen en te voldoen aan de regelgeving. SANS-trainingen zijn daarbij een cruciaal onderdeel gebleken. Ze bieden uitgebreide, praktijkgerichte trainingen die technische hiaten aanpakken, de capaciteiten voor incidentrespons verbeteren en loopbaanontwikkeling en vaardigheidsontwikkeling ondersteunen. SANS-trainingen zijn ontworpen om cybersecurityprofessionals en de organisaties die zij ondersteunen de kennis te bieden die nodig is om de beveiligingspositie van hun organisatie te verbeteren, incidenten te verminderen en de productiviteit te verhogen. IDC heeft onderzoek gedaan dat de waarde en voordelen aantoont voor organisaties die SANS-trainingen gebruiken om betere cybersecurityresultaten te behalen, beveiligingsactiviteiten te optimaliseren en bedrijfsgroei mogelijk te maken. Op basis van interviews en een Business Value-methodologie heeft IDC berekend dat SANS-klanten…

Wil je abonnee worden of heb je vragen over je abonnement? Op onze website vind je antwoord op de meeste vragen. www.ct.nl/contact Wist je dat je tegenwoordig eenvoudig zelf je adres kan wijzigen? Ga naar www.ct.nl/adreswijzigen om je nieuwe adres door te geven. Het nieuwe adres wordt vervolgens automatisch in ons systeem gewijzigd. Telefoon We zijn er maandag tot en met vrijdag van 09.00 tot 17.00 uur om je vragen te beantwoorden. +31 (0)24-2027 825 E-mail Stel je vraag per e-mail aan een van onze servicemedewerkers. klantenservice@ct.nl ABONNEMENTSINFORMATIE c’t magazine kost €9,50 per nummer. De abonnementsprijs in Nederland € 85,-en in België € 88,50 (10 nummers). Deze prijs geldt bij betaling per automatische incasso. Voor betaling via een (digitale) factuur geldt een toeslag van € 2,50. Je kunt eenvoudig een…