Inhoudsopgave van Editie 8/9 - 2025 - c't magazine

Vrijheid en openheid zijn al een tijdje gedegradeerd tot PR-slogans waar bedrijven, politici en kunstenaars graag mee strooien. Wie wil er nu niet als open beschouwd worden? ‘De anderen’ zijn dan automatisch auto craten en fascisten – allemaal slechteriken waarmee je niets te maken wilt hebben. Maar wat echt als vrij wordt beschouwd, raakt steeds meer verwaterd. Steeds vaker duiken er licenties op die de centrale vrijheidsrechten beperken, zoals de vrijheid om een werk of software te gebruiken, te bestuderen, door te geven en te wijzigen. Een voorbeeld daarvan is de muzikant Moby, die zijn nummers gratis aanbiedt – ook als afzonderlijke sporen om je eigen remixen mee te maken. Maar daar zitten wel wat haken en ogen aan. Zo mag je de muziek alleen gebruiken zolang dat niet is…

Het plan werkte: in het Duitse onderzoeks centrum Jülich draait de Jupiter Booster nu als vierde snelste supercomputer van de Top500-lijst. De 65e editie werd op 10 juni 2025 gepubliceerd ter gelegenheid van de conferentie ISC High Performance. Daar komt eens per jaar de zogenaamde ‘klassieke’ internationale supercomputer-scene bijeen. Inmiddels heeft de Top500-lijst echter sterk aan betekenis ingeboet, omdat tal rijke supercomputers er niet op voorkomen. Dan gaat het niet om zwakke systemen in de lagere regionen, maar ook over zeer grote machines die zelfs de koplopers van de Top500 duidelijk overtreffen. De Top500 is dus geen volledige lijst van ‘s werelds snelste supercomputers – waarschijnlijk is dat ook nooit zo geweest. Geheime diensten zoals de NSA in de Verenigde Staten beschikken namelijk zonder twijfel over flinke computers, maar melden…

Na tegenvallers voor Apple zoals het moeten openstellen van zijn App Store en grote projecten die niets (het stopgezette autoproject) of weinig (de computerbril Vision Pro) opleverden, was het wachten op goed nieuws. Het voortdurende mislukken bij Apple om belangrijke AI-functies te implementeren, drukt al maanden de verkoopcijfers van de iPhone in China. In april moest het de door AI ondersteunde assistent Siri nog voor onbepaalde tijd uitstellen. Apple loopt sinds de release van ChatGPT in 2022 nu voor het derde jaar op rij achter op de wereldwijde AI-trend. Tegen die achtergrond zijn ontwikkelaars en anderen benieuwd hoe Apple van plan is om de achterstand op AI-gebied in te halen. Tijdens de World Wide Developers Conference (WWDC) begin juni waren er ongewoon bescheiden aankondigingen. De ultra korte samenvatting: het zal…

Sinds kort zijn usb-adapters die pc’s en laptops met 5 Gbit/s op je LAN aan sluiten tegen redelijke prijzen verkrijgbaar. Voor de snelheid van 10 Gbit/s (10GE) heeft QNAP onlangs twee aanzienlijk duurdere USB4-adapters op de markt gebracht, die in tegenstelling tot hun voorgangers geen hinderlijke ventilator nodig hebben. We hebben ze getest onder Windows 11, Linux (Kubuntu 24.10) en macOS 15. De QNA-UC10G1SF heeft een SFP+poort waarin een Direct-Attach-Cable (DAC), optische modules of een NBase-T-module voor de gebruikelijke RJ45-kabel. De QNAUC10G1T heeft een ingebouwde RJ45-poort. Aan de pc-kant is er een USB-C-aansluiting voor USB4 of Thunderbolt 3 (TB3), waardoor de adapters ook werken op oudere pc’s of laptops met TB3. Linux en macOS herkenden de adapters automatisch, enkele seconden na het aansluiten was de netwerkverbinding met 10 Gbit/s tot…

THE ALTERS ▹ 11 bit studios • € 35 • Windows Ontwikkelaar/uitgever 11 bit studios is vooral bekend van de Frostpunkgameserie. The Alters bevat ook de nodige micromanaging. Je speelt als Jan Dolski: je hebt je opge geven voor een riskante missie naar een onontgonnen planeet want je leven op aarde ligt aardig in puin. Je ruimteschip crasht, en de overige crewleden hebben onder nogal vreemde omstandigheden (want: geen aantoonbare reden) het loodje gelegd. Nu ben je de enige overlevende en moet je de modulaire basis in de vorm van een gigantisch wiel over het oppervlak van de planeet voort bewegen om de opkomende zon met bijbehorende dodelijke dosis straling te ont wijken – en uiteraard je missie af zien te ronden. De planeet zou een bijzonder goedje moeten bevatten:…

Qualcomm is een van de belangrijkste chipleveranciers voor smartphones en probeert sinds 2017 voet aan de grond te krijgen in laptopland. De hoge ambities hebben lange echter tijd weinig vruchten afgeworpen. De Snapdragons voor laptops met modelnummers 835 en 850, die nog sterk leken op smartphonechips, en de 8cx-modellen van generatie 1 tot 3 (speciaal ontworpen voor laptops) konden de ambities niet waarmaken. Ze kampten allemaal met dezelfde problemen: software die nauwe-lijks was aangepast voor ARM-kernen, slechte driverondersteuning en bovendien lagere prestaties dan x86-processors van AMD en Intel. Bovendien zijn de chips sinds de 8cx Gen 1 nauwe lijks meer onder hun eigenlijke naam op de thuismarkt te vinden, maar voornamelijk in Surface Pro-tablets, waar Microsoft ze van een nieuw label voorzag als zijn eigen SQ1 tot SQ3. Al was…

Als je naar de achterkant van een monitor kijkt, zie je vaak dat de standaard in het midden via een vierkante plaat met de monitor verbonden is. Als je twee tot vier schroeven losdraait of op een ontgrendelingshendel aan de onderkant van deze plaat drukt, worden de standaard en de monitor van elkaar gescheiden. De meestal vierkante bevestigingsplaat is gestandaardiseerd volgens de specificaties van de Video Electronics Standards Association (VESA) – of zou dat in ieder geval moeten zijn. Een bevestigingssysteem volgens VESA is namelijk een voorwaarde om een monitor aan een monitorarm te bevestigen, naar wens te positioneren of in groepen uit te lijnen. Voor de test hebben we zeven monitorarmen aangeschaft: de Ergotron LX Pro 45-682, Grifema GB2003-1 en LogiLink BP0168 zijn elk bedoeld voor één scherm, twee…

De activiteit van de zon wordt al sinds het midden van de 18e eeuw systematisch geobserveerd. Al generaties lang tellen astronomen dage lijks zonne vlekken en groepen zonnevlekken, die een indicator zijn van de activiteit van de zon, en leggen ze de resultaten nauwgezet vast. In de loop der decennia hebben ze zich gerealiseerd dat de activiteit een cyclus heeft van ongeveer elf jaar. Met de komst van de ruimtevaart kunnen meer gegevens worden verzameld en tegelijkertijd is voorspellen belangrijker geworden. Gewelddadige uitbarstingen op de zon kunnen niet alleen satellieten beschadigen, maar ook de gezondheid van bemanningen in ruimtevaartuigen in gevaar brengen. Ook grote elek triciteitsnetten over land komen onder druk te staan tijdens magnetische stormen, wat kan leiden tot een stroomstoring. Satellietnavigatiediensten zoals GPS of Galileo zijn ook gevoelig…

Apple is volwassen geworden in de zakelijke markt, en in opkomst bij zowel het MKB als binnen grote organisaties. IT-bedrijf Vooruit speelt hier actief op in: sinds kort is Vooruit officieel Apple Authorized Reseller. We gingen op bezoek bij de vestiging in Huizen en spraken daar met Marcel Joosten en Nick van Raamsdonk van Vooruit over deze ontwikkeling en de bredere strategie van het bedrijf. Vooruit is op 29 februari 2024 ontstaan uit een fusie van vijf IT-bedrijven, elk met hun eigen specialisme. De vestiging in Huizen is traditioneel gericht op managed services voor het MKB, in Leiderdorp worden de Enterprise-klanten bediend. In Elst bevindt zich de refurbishmentomgeving. Ondanks deze verdeling functioneert Vooruit als één organisatie, met een uniforme dienstverlening, klantteams en gedeelde expertise. Of je nu klant bent in…

De vraag naar AI-infrastructuur blijft maar groeien: voor het trainen van de modellen zijn clusters met duizenden gpu’s nodig. Ook AI-interferentietoepassingen vereisen steeds meer rekenkracht voor het uitvoeren van meerdere inferentierondes. Supermicro biedt voor deze eisen een complete oplossing met Data Center Building Block Solutions (DCBBS). DCBBS is een eenvoudige oplossing voor de complexe uitdagingen die komen kijken bij het inrichten van vloeistofgekoelde AI-datacenters. De oplossing omvat alle essentiële infrastructuurcomponenten: servers, opslag, netwerken, racks, vloeistofkoeling, software, services en ondersteuning. VELE VOORDELEN DCBBS biedt snelle toegang tot cutting-edge technologie en bevat de laatste gpu’s, cpu’s, interconnects, opslag, netwerk-en vloeistofkoeling-oplossingen. Directe vloeistofkoeling is zeer efficiënt in de warmte direct wegvoeren van de chips, zelfs bij AI-gpu’s met een TDP van 1000 watt of hoger. De verwachting is dat datacenters de komende jaren…

De Cyber Leaders Podcast van SANS Institute is terug met een tweede seizoen, en de eerste twee afleveringen gaan meteen in op de kwesties die het belangrijkst zijn voor Chief Information Security Officers (CISO’s) en andere cybersecurityleiders en verantwoordelijken. De Cyber Leaders Podcast-serie wordt gepresenteerd door James Lyne, Chief Strategy and Innovation Officer bij SANS, en Ciaran Martin, direc teur van het SANS CISO Network en oprichter en CEO van het Britse National Cyber Security Centre. De podcast biedt een combinatie van leiderschapsadvies van mensen die aanwezig waren bij cruciale beslissingen. De rol van een CISO is vandaag de dag veel eisender dan ooit. Bedreigingen worden steeds geavanceerder en de verwachtingen van het bedrijfsmanagement zijn hoger dan ooit. CISO’s moeten snelle, slimme beslissingen nemen terwijl ze zich een weg banen…

Als een back-end zoals een webservice niet oppast, komen er verkeerde gegevens in een database terecht of erger nog: de webservice stopt of crasht. Het is daarom belangrijk dat een programma binnenkomende gegevens nauwgezet controleert en alleen gegevens accepteert die het betrouwbaar kan verwerken. Het klassieke voorbeeld van ongeldige gegevens is de gebruikersnaam nobody', ''); DROP TABLE users; --'. Een hacker kiest die of een vergelijkbare naam als hij een databasetabel met de naam users probeert te verwijderen bij een webservice. Hij gaat er daarbij van uit dat het back-end nieuwe gebruikers aanmaakt met het SQL-commando naar de database. Daarin staat ${gebruikersnaam} voor een placeholder, die wordt vervangen door de doorgegeven gebruikersnaam, en ${pwdhash} voor een wachtwoordhash. Met bovenstaande nepgebruikersnaam en een verzonnen hash, resulteert dat in het SQL-commando De…

Wil je abonnee worden of heb je vragen over je abonnement? Op onze website vind je antwoord op de meeste vragen. www.ct.nl/contact Wist je dat je tegenwoordig eenvoudig zelf je adres kan wijzigen? Ga naar www.ct.nl/adreswijzigen om je nieuwe adres door te geven. Het nieuwe adres wordt vervolgens automatisch in ons systeem gewijzigd. Telefoon We zijn er maandag tot en met vrijdag van 09.00 tot 17.00 uur om je vragen te beantwoorden. +31 (0)24-2027 825 E-mail Stel je vraag per e-mail aan een van onze servicemedewerkers. klantenservice@ct.nl ABONNEMENTSINFORMATIE c’t magazine kost €9,50 per nummer. De abonnementsprijs in Nederland € 85,-en in België € 88,50 (10 nummers). Deze prijs geldt bij betaling per automatische incasso. Voor betaling via een (digitale) factuur geldt een toeslag van € 2,50. Je kunt eenvoudig een…

DNS4EU DNSresolver live Met DNS4EU heeft de EU een eigen DNS-resolver in gebruik genomen. De resolver is een initiatief van de Europese Commissie en wil daarmee naar eigen zeggen burgers helpen om minder afhankelijk te worden van diensten van grote Amerikaanse bedrijven zoals Cloudflare en Google. DNS-resolvers behoren tot de onzichtbare basisdiensten voor stabiele internettoegang. Ze vertalen domeinnamen naar ip-adressen. Met DNS4EU creëert de EU een alternatief voor aanbieders buiten het grondgebied van de Unie. In veel landen worden internetblokkades die door lobbyorganisaties of instanties worden opgelegd, meestal op DNS-niveau geïmplementeerd. Daarom en uit snelheids overwegingen maakt men vaak gebruik van alternatieve, ongefilterde DNS-diensten zoals die van Google (8.8.8.8), Cloud flare (1.1.1.1), Quad9 (9.9.9.9) en OpenDNS (208.67.222.222). Aan die alternatieven voegt zich nu DNS4EU toe. Via de projectwebsite joindns4.eu kun…

Het lijkt erop dat Intel de levensduur van de drie jaar oude processorversie LGA1700 wil verlengen. Op de CES in januari heeft Intel de Core 200S – zonder i of Ultra – alias Bartlett Lake-S aangekondigd. Daarvan doet nu een variant met twaalf krachtige P-kernen de ronde op internet. Dat die geen E-kernen heeft is op zich niet opzienbarend – want die bestaan al lang in de vorm van de Xeon-series E-2400 en 6300P voor kleine servers. Die hebben echter maximaal acht P-kernen, omdat Intel op dit moment simpelweg geen desktop- of mobiele processors met meer dan acht P-kernen produceert. De vraag rijst dan ook welke siliciumchip Intel gebruikt voor de mysterieuze Bartlett Lake-S 12P. Intel zal waarschijnlijk geen gloednieuwe chip ontwikkelen voor het verouderde LGA1700-platform. Bovendien moet het voor…

Al geruime tijd komen er steeds weer meldingen binnen dat bij de Fritzbox 7590 na enkele jaren gebruik de 2,4 GHz wifi uitvalt. Het leek er in eerste instantie op dat een firmware-update de oorzaak daarvan was. In augustus 2024 reageerde AVM op een vraag over dit fenomeen met ‘Onze analyses van de levensduur en de aanpassing van de parameters aan statistische verouderingsmodellen laten voor de 7590 geen afwijkingen zien ten opzichte van andere producten. Er is ook geen toenemende ontwikkeling van retourzendingen.’ Het voortdurende uitvallen van het wifi was voor elektronicaontwikkelaar Thomas Pfister een reden het circuit van de 7590 te analyseren, waarbij hij op een mogelijke seriefout stuitte. Bij drie ingebouwde spanningsomvormers zou een verkeerd gedimensioneerde condensator tot storingen leiden. Het antwoord van AVM daarop leverde nauwelijks iets…

Opslagmedia worden steeds groter qua capaciteit en in verhouding goedkoper, en ook opslag in de cloud is een mooie manier om overal bij je bestanden te kunnen. Toch is het soms handig om bestanden even mee te kunnen nemen en niet overal van internet afhankelijk te zijn. Dan heeft een usb-oplossing de voorkeur. Maar vaak moet je om een beetje snel te kunnen werken dan de bestanden eerst van de usb-schijf naar de schijf van je pc of laptop kopiëren, er daar mee werken en na afloop weer op terug zetten. Zou het niet mooi zijn als je een beetje snel rechtstreeks op die usbschijf zou kunnen werken? Dat scenario wordt steeds beter bruikbaar. Met de USB 3.2 Gen 2x2-standaard zijn twee lanes van 10 Gbit/s te gebruiken voor een…

Dat BenQ het serieus aanpakt wordt al direct duidelijk als je de doos openklapt en je de envelop met het Individual Calibration Report aantreft. BenQ kalibreert deze schermen namelijk al in de fabriek. Je zet hem eenvoudig in elkaar: klik de standaard in de VESA-uitsparing aan de achterzijde, schroef de metalen voetplaat aan de standaard (geen gereedschap bij nodig) en hij is klaar voor gebruik. DESIGN Je kunt het scherm makkelijk met één hand 15 centimeter in hoogte verstellen. Ook kun je het 5 graden naar voren en 20 graden naar achteren kantelen en 30 graden naar beide zijden draaien en naar één kant in de portretmodus draaien. Op de gebolde achterzijde van wit mat plastic zitten enkele poorten, zodat de kabels naar achteren uitsteken in plaats van omlaag hangen.…

De Home Assistant Voice Preview Edition is gericht op ervaren smarthomeliefhebbers, en niet zozeer op de massa markt. Naast het apparaat bevat de palmgrote kartonnen doos een kaart met een snelstartgids, een sticker en de onvermijdelijke garantie-informatie. Je moet zelf elders een voeding met USB-C-aansluiting en 2 ampère uitgangsvermogen regelen. Ter vervanging van het ingebouwde speakertje biedt het apparaat een 3,5-millimeter luidsprekeraansluiting. Er is ook ruimte voor de Grove-poort, een speciale aansluiting van Seeed Technology voor sensors. De behuizing bevat een ESP32-S3, die geschikt is voor 2,4GHz-wifi en bluetooth over een niet te lange afstand. Een iPod-achtig klikwiel omlijst door een ledring dient als volumeregelaar en de centrale knop ervan maakt bediening zonder activerings woord mogelijk. Privacybewuste gebruikers zullen ook de schuifschakelaar aan de zijkant waarderen die beide microfoons mechanisch…

Op 14 oktober 2025 is het afgelopen. Dan levert Microsoft geen beveiligingsupdates meer voor Windows 10. Je zult je pc dan moeten upgraden naar Windows 11 of overstappen op Linux. Niet elke pc is echter geschikt voor de nieuwere Windows-versie, omdat Microsoft de hardware-eisen behoorlijk aangescherpt heeft in vergelijking met de voorganger [1]. Het grootste struikelblok is de processor: veel pc’s met een cpu die meer dan vijf à zeven jaar oud is worden onbruikbaar voor Windows – zelfs al voldoen ze aan alle andere eisen zoals UEFI Secure Boot en TPM 2.0. Als je toch bij Windows wilt blijven, moet je een nieuwe pc aanschaffen. Maar dat is vaak prijzig, zelfs als je alleen standaardtoepassingen draait zoals een browser, mail, office en beeldbewerking. Voor een mini-pc met moderne (mobiele)…

Microsoft staat om veel dingen bekend: Clippy de paperclip, Windows Vista en het Blue Screen Of Death. Datzelfde bedrijf beweert nu een nieuwe toestand van materie ontdekt te hebben en daarmee een revolutie in kwantumcomputing te ontketenen. ‘We hebben een stap terug gedaan en gezegd: oké, laten we de transistor van het kwantumtijdperk ontwikkelen. En hier staan we dan,’ beschrijft Chetan Nayak, hoofd van Microsofts kwantumcomputer programma, het proces niet erg bescheiden in het Microsoft-nieuwsblog (links naar alle bronnen bij de link op de laatste pagina). Aanleiding voor deze aankondiging was de Majorana 1-kwantumchip, de eerste van Microsoft Azure Quantum. Dat moet de eerste kwantumchip ter wereld zijn die werkt met zogeheten Majorana-qubits. Die moeten robuuster zijn dan alle andere architecturen en werden in theorie 90 jaar geleden al voorspeld,…

Nu heb ik, ach, filosofie, rechtswetenschap en medicijnen, en ook helaas theologie met vurigen ijver bestudeerd. Daar sta ik nu, een arme dwaas en ben zoo wijs als bij ‘t begin. Het lot waar Goethes personage dokter Faust zich over beklaagt, treft enkele eeuwen later de kunstmatige replica’s van de zoekende geleerde: ze hebben inmiddels alle kennis van de wereld geïnternaliseerd en overtreffen elkaar – en de mens – in steeds absurdere, lastige op drachten. En toch falen ze bij het banale. Maar ChatGPT, Gemini en aanverwanten lijden daar zelf niet echt onder. Daarvoor missen ze simpelweg nog een paar componenten van het menselijk bewustzijn – hoe dat er ook uitziet. Maar wat onderscheidt menselijk leren, denken en handelen eigenlijk van machinaal getraind leren, denken en handelen? De grote taalmodellen…

Veel gebruikers kopen tegenwoordig een laptop in plaats van een klassieke desktop met veel uitbreidingsmogelijkheden. Het voordeel: na het werk verdwijnt de laptop makkelijk in de la. Bij een laptop hoef je niet bang te zijn voor mindere prestaties, maar als de opslagruimte opraakt, heb je een probleem: slechts enkele modellen hebben een slot voor een extra ssd. Als je laptop opstart vanaf een M.2-ssd, is de oplossing echter eenvoudig: vervang de te kleine ssd door een grotere. Het beste is om een M.2-usbadapter te kopen om de oude installatie te klonen. Die kan later samen met de oude ssd dienen als back-upmedium. De maximale opslagcapaciteit van een M.2-ssd in het gebruikelijke 2280-formaat is 8 TB, de met 30 millimeter veel kortere 2230-ssd’s halen maximaal 2 TB. Maar terwijl de…

In c’t 4/2025 hebben we nieuwe c’t-bouwvoorstellen gepresenteerd in het kader van de optimale pc. Een van de voorstellen was de Ryzen 9000-pc, die we in drie verschillende varianten presenteerden [1]. De voor de gaming-en gaming+compute-versie aanbevolen grafische kaart GeForce RTX 4070 Super is echter niet meer leverbaar vanwege de generatiewisseling bij Nvidia. Omdat de rest van de hardware nog steeds hypermodern is en veel lezers onze computer nu of in de komende maanden willen nabouwen, zijn we op zoek gegaan naar een alternatief. De keuze viel vrij snel op de AMD Radeon RX 9070, omdat de GeForce RTX 5000-serie met talrijke problemen te kampen heeft of had, zoals gebrekkige beschikbaarheid, geringe prestatieverbetering en stuurprogramma-problemen. In vergelijking met de eerder aanbevolen GeForce RTX 4070 Super kost de door ons gekozen…

Als je de instructies in het vorige artikel hebt gevolgd, beschik je nu over een volledig geconfigureerde usb-gegevensdrager. Die bevat niet alleen ons back-upscript, maar biedt ook ruimte voor je back-ups. Bovendien is hij opstartbaar, zodat je in geval van nood makkelijk een back-up kunt herstellen op vrijwel elke hardware. In dit artikel beschrijven we hoe het maken van een back-up precies verloopt, in het volgende artikel wordt ten slotte het herstellen beschreven. Start eerst de Windows-installatie waarvan je een back-up wilt maken. Zorg ervoor dat het account waarmee je je aanmeldt, administratorrechten heeft. Dat is bij een thuiscomputer sowieso meestal het ge-val. Het maakt niet uit of het een Microsoft-account of een traditioneel lokaal account is. Als je dat nog niet hebt gedaan, raden we aan een betekenisvolle naam…

RISC-V is een open cpu-instructiesetarchitectuur (Instruction Set Architecture, ISA). De eerste specificatie verscheen in 2014. Sindsdien heeft de technologie zich wijd verspreid. Je komt echter nog steeds geen mini-pc’s of smartphones tegen waar een RISC-V-cpu in zit. Er zijn wel verschillende RISC-V-singleboardcomputers verkrijgbaar, dus laten we eens kijken naar de stand van de techniek. Elk jaar worden er miljarden chips met RISC-V-technologie geproduceerd. De meeste daarvan hebben eenvoudige 32-bit kernen (RV32) als ingebouwde microcontrollers, bijvoorbeeld in bluetooth-of wifi-adapterchips. De fabrikanten zeggen vaak niet welke aangekochte controllerkernen ze gebruiken. Dat maakt voor eindgebruikers ook niet uit en is slechts voor een klein aantal programmeurs van belang. Die laatste hebben alleen maar geschikte softwaretools nodig. Het Chinese bedrijf Espressif gebruikt inmiddels RV32-kernen voor zijn populaire chips voor smarthome-apparaten, zoals de ESP32-C3. Die…

WINDOWS 11 SNELKOPPELING NAAR PAD ? Bij Windows 10 was het mogelijk om met ingedrukte linkermuisknop vanuit de adresbalk van Verkenner een nieuwe snelkoppeling naar het bureaublad te slepen. Bij Windows 11 werkt dat niet meer en moet ik het adres kopiëren, op het bureaublad een nieuwe snelkoppeling maken met de rechtermuisknop, de koppeling invoegen, die een herkenbare naam geven en opslaan. Weten jullie of dat bij Windows 11 makkelijker kan? ! De functie is er nog steeds, maar de werking is een beetje veranderd en nog flexibeler geworden. Stel je zit in de map E:\Projecten\Testproject. Dan toont de adresbalk ‘Deze pc > Lokaal station (E:) > Projecten > Testproject’. In plaats van het padpictogram zoals bij Windows 10, kun je nu eenvoudigweg elk van de afzonderlijke mapnamen tussen en…

AAN DE SLAG MET ZELF HOSTEN Sommige gegevens wil je graag volledig onder eigen controle houden. Een NAS, Raspberry Pi, thuis-of huurserver kan die makkelijk opslaan. We laten je zien hoe je overal veilig en makkelijk toegang kunt krijgen tot foto’s, documenten en andere bestanden die daar zijn opgeslagen. OPENWRT-APPARATEN Het opensource routerbesturingssysteem OpenWrt draait op duizenden verschillende apparaten, wat de keuze voor beginners moeilijk maakt. We hebben acht modellen geselecteerd waarbij het installeren bijna kinderspel is en belichten waar je op moet letten bij het kiezen van een apparaat. BOVENDIEN NON-PROFITORGANISATIES ACHTER WEBSTANDAARDEN Al sinds het begin van het WWW zijn non-profitorganisaties nauw betrokken bij het standaardiseren, ontwikkelen en inhoudelijke vormgeven ervan. We geven een overzicht van wie die groepen zijn, welke doelen ze nastreven en hoe ze hun…

ROG Xbox Ally ASUS Republic of Gamers (ROG) komt met een volledig nieuwe generatie handhelds. De nieuwe ROG Xbox Ally en ROG Xbox Ally X zijn ontwikkeld in samenwerking met Microsoft en moeten het beste van Xbox en Windows pc-gaming combineren in één krachtige device. De ROG Xbox Ally is uitgerust met de efficiënte AMD Ryzen Z2 A-processor, terwijl de ROG Xbox Ally X wordt aangedreven door de nieuwe AMD Ryzen AI Z2 Extreme voor ultieme gamingprestaties. De ROG Xbox Ally-serie is vanaf de basis opnieuw ontworpen voor comfort en een goede grip is daarbij essentieel. Gebaseerd op feedback van gebruikers is de behuizing nu ergonomischer, met een vernieuwde palmsteun en textuurpatronen die zorgen voor maximale grip, rechtstreeks geïnspireerd op Xbox-controllers. De ROG Xbox Ally X beschikt daarnaast over impulse-triggers…

Eigenlijk wilden Steve Huffman en Alexis Ohanian, twee studenten van de Universiteit van Virginia, een dienst starten waarmee je fastfood via je mobiele telefoon kon bestellen. Begin 2005 presenteerden ze dat idee aan durfkapitalist Paul Graham. Het idee wist hem niet te overtuigen, de twee jonge mannen wel. Hij zocht een ander project voor hen, zo schrijft hij in zijn blog. In die tijd was er een online bladwijzerbeheerder genaamd del.icio.us. Op de pagina del.icio.us/popular stond een lijst met links die het meest door gebruikers opgeslagen waren. Graham had het idee om iets soortgelijks op te zetten, maar dat zou dan de kern van de dienst zijn, niet een bijproduct. Huffman en Ohanian waren meteen enthousiast. Op 23 juni 2005 werd Reddit opgericht. De rest is internetgeschiedenis. Reddit behoort vandaag…

Niet iedereen wordt vrolijk van een losse bureaulamp die zijn licht deels via je scherm naar je ogen terugkaatst en niet een heel ruim werkoppervlak verlicht, en daarnaast vaak ook nog aardig wat bureau ruimte in beslag neemt, of een forse (vaak ook niet dim bare) plafondlamp om meteen de hele kamer te verlichten. Voor lokale verlichting die niet meteen allerlei vervelende schitteringen veroorzaakt, heeft Benq een reeks monitorverlichting, de ScreenBar-serie. De ScreenBar en ScreenBar Pro werken met een bediening op de lamp zelf, de Halo en Halo 2 werken met een puckvormige remote. Een 5V/3A USB-C-adapter wordt meegeleverd. De achterste lamp verbruikt 4 watt, de voorste 7 watt. De kabel is met 150 cm lang genoeg om een stopcontact in de buurt te kunnen bereiken. De remote werkt op…

De 34 inch grote GCB3484WQSU is een typische vertegenwoordiger van de klasse 21:9-monitoren, met een paar details die een stapje verder gaan. Een curved scherm is nog geen standaard en de 1500R-kromming is subtiel genoeg om hem ook voor kantoorwerk geschikt te maken. De maximale framerate van 180 Hz is hoger dan de typische 120 Hz en net als de korte reactietijd (4 ms MPRT) vooral relevant voor snelle actiegames. De monitor staat stabiel op zijn wat grote voet en is 15 cm in hoogte te verstellen. Kantelen (23º achterover/5º voorover) en draaien kan ook. Het onscreen-menu met zijn gamedesign wordt bediend met een joystick achterop. Qua inputs zijn er DisplayPort 1.4 en 2 × HDMI 2.0b, USB-C voor docking ontbreekt. Je kunt twee beeldsignalen weergeven met PiP en PbP…

De Orange Pi RV2 singleboard-computer heeft een speciale processor en biedt veel waar voor zijn geld. Hij combineert functies die bij andere computers van vergelijkbare opbouw achteraf niet eens kunnen worden geïnstalleerd: acht cpu-kernen, 2 tot 8 GB RAM, twee M.2-aansluitingen, twee gigabit-ethernetpoorten plus wifi en meerdere USB 3-poorten. De variant met 2 GB RAM is voor minder dan 50 euro te koop bij Ali-Express. We hebben de ongeveer 65 euro kostende versie met 4 GB aan het werk gezet. Het meest opwindende detail van de Orange Pi RV2 is de Ky X1 System-on-Chip (SoC) met acht RISC-V-processorkernen. Orange Pi vermeldt niet wie de chipfabrikant is, maar vermoedelijk is de Ky X1 een variant van de KeyStone K1 van het Chinese SpacemiT. De kernen zijn op hun beurt nauw verwant…

ANDERMANS ERVARING ▹ disabilitysimulator.com De url disabilitysimulator.com oogt wat vreemd, maar het is erg nuttig. Het simuleert hoe mensen met beperkingen het web ervaren: geen of verminderd zicht, slechtere motoriek, aandoeningen als woordblindheid en ADHD. Simulators voor doofheid, problemen met kortetermijngeheugen, autisme en fotosensitiviteit staan op de roadmap. Niet alleen krijgen contentmakers en webdevelopers zo een beter beeld van hoe content kan worden aangepast of verbeterd, ook geeft het realistisch weer hoe iets als woordblindheid het werken met tekst (en het begrip ervan) aantast. De simulaties geven heldere uitleg, de beschikbare tools die door de mensen met beperkingen worden ingezet en (Amerikaanse) statistieken die aantonen dat het niet om een marginale groep gaat. EXTRA NUTTIG PUZZELGAMEN ▹ codycubes.geody.games De makers van codycubes.geody.games adviseren je om per dag 5 minuten te…

De Amerikaanse president Donald Trump heeft de Europeanen opgeschrikt met zijn houding ten opzichte van Oekraïne, zijn toenadering tot Rusland en zijn douanebeleid – en het debat over digitale soevereiniteit aangewakkerd. De risico’s van afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven zijn plotseling bovenaan de politieke agenda komen te staan, niet alleen hier maar ook elders in Europa. De discussie heeft vele facetten, aangezien Amerikaanse bedrijven zoals Microsoft, AWS, Google, Oracle, Broadcom en OpenAI tal van IT-gebieden domi neren, van hardware en clouddiensten tot besturingssystemen en (AI-)toepassingen. Chinese aanbieders zoals Lenovo en Huawei hebben echter ook een sterke positie in afzonderlijke segmenten, net als de Europeanen zelf met bijvoorbeeld ASML en SAP. Een IT-wereld zonder afhankelijkheden van derden zou niet bevorderlijk zijn voor de productiviteit en welvaart en zou sowieso onrealistisch zijn omdat…

Je hoeft slechts één kabel in je laptop te steken om hem in een klap te verbinden met een monitor, voeding, toetsenbord, muis, netwerk, back-upssd, kaartlezer en andere randapparatuur. Om dat te laten werken, gebruiken de USB-C-of Thunderbolt-poorten de oplaadstandaard USB Power Delivery (USB-PD). Er zitten echter een aantal addertjes onder het gras. Zo kan een monitor met een zeer hoge resolutie een externe ssd vertragen, of laden sommige laptops niet op zoals verwacht. Hier lees je waar je op moet letten, hoe je een voordelige en toch hoogwaardig dock vindt en welke voordelen de dure Thunderbolt-technologie belooft. INTERN OF EXTERN? Als je van een zo opgeruimd mogelijk bureau houdt, zul je waarschijnlijk geïnteresseerd zijn in de meest elegan-te docking-oplossing: een monitor met USB-C-ingang en ingebouwd dock. Dat betekent dat…

Een metronoom tikt gelijkmatig, betrouwbaar, en heeft geen haast: tik, tik, tik, tik. Elke gedempte tel geeft muzikanten stabiliteit. Maar uit de veelvoud van mogelijkheden springt er één bepaalde beat uit. Het is een kalm ritme van 60 slagen per minuut: de maat van een klok. Maar als je goed luistert, merk je dat het ritme verre van perfect is. Goedkope klokken en horloges wijken al na een paar weken enkele minuten af. Dat geldt niet voor de atoomklok. Die volgt ook een ritme, maar dan veel sneller. Hij tikt precies 9.192.631.770 keer per seconde. Dat betekent dat die klok niet meer dan één seconde afwijkt in 130 miljoen jaar. De tik is echter niet mechanisch of akoestisch, maar elektromagnetisch: het resultaat van kleine elektronsprongen in de atoomschil. Maar het…

De accesspoints van Lancom Systems hebben altijd de reputatie gehad dat ze overladen zijn met functies en dienovereenkomstig moeilijk te configureren. Dat ontmoedigt systeembeheerders van kleine netwerken, maar dat is niet langer zo. Als je de accesspoints via een browser instelt voor autonome werking, krijg je een moderne webinterface te zien die toegang biedt tot alle belangrijke instellingen. Het menu is logisch ingedeeld. Interne links bieden snelkoppelingen als je bijvoorbeeld snel de versleuteling wilt wijzigen. Het configureren vergt echter wel enige wifikennis, bijvoorbeeld als je Lancom-specialiteiten zoals LEPS (Enhanced Passphrase Security) wilt gebruiken. Die functie houdt in dat je geen Radius-server meer hoeft te draaien voor individuele authenticatie, maar in plaats daarvan de toegangsgegevens van de gebruiker rechtstreeks in het wifibasisstation opslaat. Niemand wil echter meer dan een handvol accesspoints…

Een usb-medium dat je volgens onze instructies voor c’t-WIMage aangemaakt hebt, bevat niet alleen de back-ups van al je Windowsinstal laties, maar dient ook als opstartbaar herstelmedium voor het herstellen van een image. Dat is verrassend eenvoudig: als je Windows al eens opnieuw hebt geïnstalleerd, ben je eigenlijk al bekend met het proces, want het herstelprogramma is hetzelfde: het Windows-installatieprogramma (Setup. exe). c’t-WIMage maakt gebruik van het installatieprogramma dat bij Windows 10 hoort, waarvoor het niet uitmaakt of het Windows 10 of 11 moet herstellen. Bovendien houdt het zich niet bezig met de absurd hoge hardware-eisen van Windows 11. Daardoor kun je Windows 10 herstellen op alles wat minimaal geschikt is voor Windows 7. Dat geldt in principe ook voor Windows 11, maar er moet in-middels wel aan één eis…

Twee jaar na de publicatie van ChatGPT staan veel universitaire docenten nog steeds sceptisch tegenover generatieve AI. ‘Iedereen die met AI schrijft, speelt vals!’ is een veelvoorkomend vooroordeel. In feite zijn ChatGPT en aanverwanten prima in staat om hele tekstpassages aannemelijk te formuleren in een wetenschappelijke stijl – mits ze voldoende gespecialiseerde teksten hebben gekregen en een duidelijke opdracht. Maar zelfs bij academisch schrijven is niet alles wat theoretisch mogelijk is ook verstandig of aan te raden. Een werkstuk, bachelor-of masterscriptie grotendeels laten schrijven door een AI-schrijftool brengt het risico van plagiaat, auteursrechtschendingen, fouten en onwaarheden met zich mee. Dat komt omdat taalmodellen niet geschikt zijn voor onderzoek omdat ze alleen getraind zijn om taalkundig correcte teksten te schrijven. Bovendien houden auteurs die voor grote delen van hun werk door…

Een defecte schijf in je Synology-NAS gewoon vervangen door een andere? Voorheen kreeg je op zo’n NAS-systeem alleen een waarschuwing die je weg kon klikken als een schijf niet expliciet door de NAS-fabrikant gecertificeerd was. In de meest recente versies van het besturingssysteem word je echter bij M.2-ssd’s tegengehouden door een foutmelding: niet-compatibele ssd’s kunnen niet worden ingesteld als nieuwe opslagpool en ook niet worden gebruikt als vervanging voor een defecte schijf. Datzelfde dreigt te gebeuren voor harde schijven, aangezien Synology medio april aankondigde dat in de toekomst veel modellen alleen nog gecertificeerde ssd’s en harde schijven zullen accepteren als opslagpools. Dat geldt vooral voor modellen uit de door particuliere gebruikers en kleine bedrijven zeer gewaardeerde Plus-serie. Twee scripts ontwikkeld door de Synology-gebruikersgemeenschap beloven echter een oplossing. Synology houdt al…