Inhoudsopgave van Editie 3 - 2025 - c't magazine

IT-freelancers werken zelfstandig aan wisselende projecten. Ze hechten veel waarde aan hun vrijheid en eigen verantwoordelijkheid, waardoor ze bijvoorbeeld ook zelf kunnen beslissen hoe ze hun eventuele ziek zijn of arbeidsongeschiktheid regelen en hoe ze in hun oude dag voorzien. Bij een aantal sectoren, zoals de zorg, loopt het uit de hand. Omdat er een groot tekort is aan handen aan het bed, nemen veel zorgmedewerkers ontslag om zich als freelancer te laten inhuren op dezelfde plek. Met als nadeel dat die constructie de zorginstellingen veel meer geld kost, en dat de reguliere vaste medewerkers de klussen morgen uitvoeren die de freelancers niet (willen) doen – zoals het draaien van nachtdiensten. Die zorgfreelancers bevinden zich nu nog in luilekkerland, want de vraag is groot en het aanbod is schaars. Mochten…

LG heeft zijn ultralichte Gram-en Gram Pro-laptoplijn uitgebreid met nieuwe modellen die zowel op cloud gebaseerde als on-device AI-functionaliteiten bieden. Er is een 16-inch Gram Pro, de eerste in de serie met Intels Lunar Lake Core Ultra V-Series processors, een 17-inch Gram Pro en een 16-inch 2-in-1. Die laatste twee modellen zijn beide uitgerust met Intels Arrow Lake Core Ultra H-Series-processors. Alle modellen beschikken over schermen met een resolutie tot 2560 × 1600 pixels, maximaal 32 GB LPDDR5X-geheugen en opslag tot 2 TB via Gen4 NVMe-ssd’s. De twee 16-inch modellen beschikken over Intel Arc-gpu’s, terwijl de 17-inch versie is uitgerust met een Nvidia GeForce RTX 4050-gpu. LG voegt aan de laptops verschillende AI-functionaliteiten toe zoals Gram Chat On-Device: een taalmodel gebaseerd op LG AI Researchs EXAONE, dat offline toegang biedt…

In de dagen en weken na de verkiezingsoverwinning van Donald Trump vonden veel mensen het tijd om X voorgoed de rug toe te keren. De meeste daarvan hebben het Bluesky-platform gekozen als hun nieuwe thuis. Twitter-oprichter Jack Dorsey lanceerde die dienst om Twitter geschikt te maken voor de toekomst met een open protocol. Nog voor de overname van Twitter door Elon Musk was het bedrijf achter Bluesky alweer uitbesteed en onttrokken aan de controle van de nieuwe eigenaar. Naast Threads van de Facebook-groep Meta en Fediverse is Bluesky een van de drie platforms die worden beschouwd als de beste opvolgers van Twitter. Alleen al in november migreerden ongeveer 10 miljoen gebruikers van Twitter naar Bluesky, en begin december had de dienst er in totaal al 23 miljoen. Dat lijkt misschien…

De goedkoopste versie van de NUC14 Pro is uitgerust met een Core 3 100U. Die mobiele processor heeft slechts twee prestatie-(P-cores) en vier efficiëntie-cores (E-cores). Een krachtigere en duurdere versie van de NUC 14 Pro met Core Ultra 7 165H hebben we eerder getest (zie c’ t 11/2024 op pagina 38). Die heeft wel een aparte AI-rekenversneller en beschikt bovendien over acht extra cpu-cores en een veel krachtigere grafische eenheid. De NUC 14 Pro met Core 3 100U is echter bijna half zo duur en wordt bovendien geleverd met een 30 watt zwakkere voeding (19 V/90 W). Dat gaf ons de hoop dat hij minder energie zou verbruiken en stiller gekoeld zou worden. Je zult bij de barebone een of twee extra RAM-modules en een ssd moeten kopen en eventueel…

Het eerste wat je opvalt als je de Asus Zenbook S16 uit de doos haalt, is het materiaal waar de behuizing van gemaakt is. Asus noemt het Ceraluminium, een door Asus ontwikkeld krasbestendig materiaal dateen combinatie is van keramiek en aluminium. Het materiaal voelt stroef en koel aan en ziet er hoogwaardig uit. Dat geldt ook voor wat er binnen in zit. Asus heeft de Zenbook S 16 van flinke hardware voorzien: een AMD Ryzen AI 9 365 of 9 HX 370 processor met 10 respectievelijk 12 cores met een maximale singlecore-snelheid van 5/5,1 GHz, en een AMD XDNA-NPU die tot 50 TOPS kan voor AI-berekeningen. Daarnaast zit een AMD Radeon 880M of 890M grafische kern. De laptop heeft – niet uitbreidbaar – 24 of 32 GB LPDDR5X RAM en…

Wooting bracht in 2017 het eerste toetsenbord op de markt met hun zelf ontwikkelde analoge Lekker-switches, die volgens Wooting een latency van minder dan 2 ms hebben. Inmiddels heeft de start-up meerdere producten op de markt gebracht. De Wooting Two HE is een ultra-low-latency full-size toetsenbord met Lekker-switches, dat met het numeriek toetsenblok ook geschikt is voor kantoorwerk. Er is een ANSI-versie met een enkele rij hoge Enter-toets, of een ISO-versie waarbij de Enter-toets twee rijen inneemt. Bij de ANSI-versie komen de toets-caps preinstalled, bij de ISO-variant moet je dat zelf doen. In onze set (US/UK ISO) zaten nog enkele extra toetsen, zodat je de keuze hebt welke je het liefst gebruikt. Heb je bijvoorbeeld geen interesse in zaken zoals mediabesturing, dan kun je de Fn-toets vervangen door de meegeleverde…

De server voor het Remote Desktop Protocol (RDP) die vanaf de Pro-editie in Windows is ingebouwd, is zo te configureren dat je via het netwerk naar een bestaande lokale aanmeldingssessie kunt overschakelen. Daarvoor moet een speciale optie zijn ingesteld. Die is in de editor voor lokaal groepsbeleid (gpedit.msc) bereikbaar als ‘Regels instellen voor extern beheer van gebruikersessies met Extern bureaublad-services’ onder Computerconfiguratie/Beheersjablonen/Windows-onderdelen/Extern bureaublad-services/Host extern-bureaubladsessie/Verbindingen. Daarnaast moet de Windows-pc toegang accepteren tot zowel de Extern bureaublad-services als de bestandsshares in het lokale netwerk. In de firewall (wf.msc) moeten daarvoor twee regels worden ingesteld op Ingeschakeld: die voor ‘Extern bureaublad - Schaduw (TCP-In)’ en die voor ‘Bestands-en printerdeling (SMB-In)’. Die regels zijn van kracht in alle netwerkprofielen. Als je de functie activeert op een mobiel apparaat dat in verschillende netwerken wordt gebruikt,…

Slechts een paar weken na de Ryzen 9000-processors verschenen half september de eerste AM5-moederborden met een X870-chipset op de markt. Ze zetten de serie AM5-moederborden voort en verschillen vooral van hun voorgangers op het gebied van uitgebreide verplichte functies, zoals razendsnelle USB4-aansluitingen. Een compatibel PCIe 5.0-slot (PCI Express for Graphics, PEG) voor grafische kaarten is nu ook verplicht, wat alleen het geval was bij de Extreme X670E-en B650E-versies van de voorgangers. Nu we het daar toch over hebben: de kleinere chipsetvarianten van de 800-serie volgen later, dus we zullen in een van de volgende nummers van c’t een test van de goedkopere AM5-moederborden opnemen. We hebben van vier gloednieuwe moederborden met X870-en X870E-chipsets hun chips en interfaces aan de tand gevoeld – één van elke fabrikant die op het moment…

Op 28 maart 1979 om 4 uur’s ochtends begaf het koelsysteem van eenheid 2 van de Three Mile Island-kerncentrale in Pennsylvania het. Door een aantal technische problemen en bedieningsfouten raakte de reactorkern oververhit, begonnen de splijtstofstaven te smelten en werd de kern grotendeels vernietigd. Omdat het team in de controlekamer het koelsysteem opnieuw kon opstarten, bleef de bevolking gespaard – in tegenstelling tot later in Tsjernobyl in 1986 en Fukushima in 2011. De VS waren ternauwernood aan een catastrofe ontsnapt. Nu, 45 jaar later, is Three Mile Island weer in het nieuws: eind september kondigde Microsoft aan dat men een overeenkomst had gesloten voor 20 jaar elektriciteitslevering met de huidige exploitant van de centrale, Constellation. Volgens de overeenkomst zal Constellation de onbeschadigde eenheid 1 van de centrale, die in 2019…

De weegschaal is de genadeloze criticus die de kilo’s laat zien die er na een jaarwisseling of een vakantie zijn bijgekomen. Terwijl de weegschaal deprimerend is, kan andere technologie het leven juist lichter maken. Fitnesspolsbandjes registreren je lichamelijke activiteit en gezondheid en motiveren je om laagdrempelige doelen te stellen en een gezonde leefstijl te volgen. Als je je zelfopgelegde dagelijkse stappendoel wilt halen, zorgen die polsbandjes en de bijbehorende apps voor de eerste motivatieboost. We hebben vier van die fitnesstrackers aan de pols gevoeld. Het zijn zowel high-end polsbandjes van Fitbit en Garmin als betaalbare modellen van Huawei en Xiaomi, die je kunt vinden vanaf circa 40 euro. Fitnesstrackers hebben een aantal voordelen ten opzichte van smartwatches en sporthorloges. Ze zijn klein en compact. Ze zijn niet te breed. Dat…

Veel dingen werken soepel bij overstappen tussen Android en iOS, sommige kosten meer werk en enkele details kunnen helemaal niet worden opgelost. Je moet je vooral bewust zijn van de pijnpunten voordat je overstapt. Eerst en vooral wordt de overstap belemmerd door de verschillende ecosystemen en hun integratie met andere apparaten van Apple of Google: hun koptelefoons ondersteunen bijvoorbeeld niet alle opties en hun smartwatches zijn nauwelijks bruikbaar met het andere systeem. Je moet ook rekening houden met apparaten van derden, zoals smarthome-apparatuur. Stream je bijvoorbeeld muziek of video’s naar speakers of tv’s via AirPlay, dan moet je op iets anders overstappen. De quasi-equivalente technologie Google Cast zit op minder luidsprekers. Zonder omwegen kun je daarmee niet streamen zonder korte pauzes tussen muzieknummers, wat bijvoorbeeld bij live-albums en klassieke muziek…

AMD heeft de lancering van de AM5 octacore Ryzen 7 9800X3D-processor voorbereid met een marketing-salamitactiek: na de eerste aankondiging en daarna de specificaties bekendmaken, werpt AMD het laatste stukje worst toe voor de 9800X3D. De embargoperiode voor reviews is verstreken, dus onafhankelijke testresultaten mogen eindelijk ook worden vrijgegeven. AMD had al die marketingtrucs echter niet nodig. Want ook al kon de Ryzen 9800X3D pas echt overtuigen in het testlab met een beetje extra hulp, het is de betere keuze voor gamers, zelfs in vergelijking met Intels nieuwe Core Ultra 9 285K [1]. De eerste bittere pil moet echter worden geslikt als je tot aanschaf wilt overgaan: AMD vraagt momenteel maar liefst 630 euro voor de Ryzen 7 9800X3D. Dit volgt de trend dat Ryzen 9000-processors aanzienlijk duurder zijn dan hun…

Met ruim 400 locaties verspreid door heel Noord-Brabant beschikt de organisatie Amarant uiteraard over veel en diverse IT-oplossingen. Voor een nieuwe bewakings-en back-upoplossing ging Amarant met Synology in zee. Wij spraken met Sertaç Akdoğan, Sales Manager bij Synology, die vertelde over de complexe vereisten en de oplossingen die Synology daarbij wist te bieden. Bewaking en gegevensbeheer is van vitaal belang voor een organisatie in de gezondheidszorg zoals Amarant. Waarom heeft deze organisatie de stap genomen om Synology bewakings-en back-upoplossingen te gebruiken in hun infrastructuur? Amarant is een grote medische instelling met ruim 400 locaties. 250 van deze locaties vereisen een speciale bewaking om te kun nen reageren op eventuele noodsituaties die zich kunnen voordoen op hun locaties met patiënten met een verstandelijke beperking, autisme of hersenletsel. Gezien de kwetsbaarheid van…

Rust is oorspronkelijk bedoeld voor het ontwikkelen van software op systeemniveau en wordt gekenmerkt door hoge prestaties, veiligheid en betrouwbaarheid. Dat maakt de taal met de mascotte Ferris aantrekkelijk voor ontwikkelaars en bedrijven in vele andere toepassingsgebieden. Tegenwoordig worden webapplicaties, gameengines en IoT-software steeds vaker gemaakt in Rust, naast typische systeemgerelateerde software. Volgens de TIOBE Index, die jaarlijks de populariteit van programmeertalen wereldwijd meet, is Rust de afgelopen jaren steeds populairder geworden. Het hoge niveau van tevredenheid onder ontwikkelaars is ook opmerkelijk: bij de StackOverflow Developer Survey is Rust sinds 2016 elk jaar verkozen tot de ‘populairste programmeertaal’, wat het grote vertrouwen van de ontwikkelaarsgemeenschap weerspiegelt. HALLO RUST! De Rust-community vertrouwt op de Rustup-installer om de Rust-suite van compiler, build-tool en package-manager en verschillende kleine hulpprogramma’s zo snel en eenvoudig…

Misschien ben je op internet al instructies tegengekomen met een inleiding als dit: ‘Als administrator kun je software installeren in Windows en alle programma’s uitvoeren. We laten je zien hoe je het account activeert.’ Dat klinkt natuurlijk geweldig: gewoon die tip uitvoeren en je kunt eindelijk doen wat je wilt op je Windows-pc, die tenslotte gewoon jouw eigendom is. Dat klopt op zich, maar we raden je toch aan om dat niet te doen. Het Administrator-account is niet bedoeld voor dagelijks gebruik, maar voor noodgevallen. Je hebt het account niet nodig om alle programma’s te installeren en te starten, en als je het toch activeert, zul je niet meer mogen doen dan ervoor. In plaats daarvan stel je jezelf bloot aan mogelijke beveiligingsproblemen en blokkeer je mogelijk manieren om later…

DE OPTIMALE PC 2025 Stel je volgende pc samen met onze nieuwste bouwvoorstellen. Je kunt kiezen tussen een high-end pc en een betaalbare gaming-pc. Lees ook waar je op moet letten bij het kopen van de nieuwste hardwarecomponenten. SECURITY-CHECKLISTS 2025 Je kunt moeite blijven steken in een optimale beveiliging, maar per se nodig is dat niet. De nieuwste versies van de onze security-checklists laten zien hoe je hackers effectief kunt blokkeren met slechts een paar klikken. Nieuw is een checklist tegen online fraude. BOVENDIEN DE APPARAATVERSLEUTELING VAN WINDOWS Microsoft belooft een beveiliging van je gegevens zonder dat ingewikkelde beveiligingsinstel-lingen met behulp van een automatisch systeem dat Apparaatversleuteling wordt genoemd. Maar wanneer wordt dat actief, wat gebeurt er precies en wat heb je eraan? ONDERZOEK IN DE EXPERIMENTELE FYSICA Onderzoekers werken…

Versie 8 is beschikbaar voor een groeiend aantal modellen en ondertussen is de eerste update in de vorm van FRITZ!OS 8.0.1 al uitgebracht. Die lost een aantal specifieke bugs op, zoals problemen met firmware-downloads, en verbetert de compatibiliteit, onder andere met de Asus XG-C100C 10-gigabit-netwerkkaart. FRITZ!OS 8 moet betere connectiviteit, een verbeterde beveiliging en geavanceerde smarthome-functionaliteiten bieden. Versie 8 is op het moment van schrijven beschikbaar voor de FRITZ!Box-routers 5690, 7690, 7590 (AX), 7583 (VDSL), 7530 (AX), 7520, 7510, 5590 Fiber, 5530 Fiber, 6690 Cable, 6670 Cable, 6660 Cable, 6591 Cable, 6850 5G, 6850 LTE, 4040 en de FRITZ!Smart Gateway – andere modellen volgen waarschijnlijk. Gebruikers met automatische updates ontvangen de nieuwste versie automatisch, terwijl anderen die handmatig kunnen installeren via de gebruikersinterface van hun router of repeater. Je kunt…

Samsung lanceert verschillende nieuwe monitoren, waaronder de Viewfinity S8 (2025). Die S80UD is de opvolger van de Viewfinity S8 uit 2024. De 2025-versie heeft een 37-inch lcd-scherm met 4K-resolutie, wat betekent dat het scherm van het nieuwe model 34% groter is dan het 32-inch scherm van het model van vorig jaar. Dat is de enige grote verandering die we zien tussen het nieuwe en het oude model. Samsung zegt dat de nieuwe monitor wordt geleverd met TÜV Rheinlands Ergonomic Workspace Display-certificering. De standaard van de monitor kan in hoogte worden versteld, gekanteld en gedraaid. De Viewfinity S8 2025 is voorzien van een USB Type C-poort die tot 90W vermogen kan leveren. Het is ook een usb-hub, zodat je randapparatuur makkelijk op je computer kunt aansluiten. Samsung heeft nog geen prijs…

Met de tweede generatie van de eigen FC-MAMR techniek heeft Toshiba opnieuw een hogere oppervlaktedichtheid bereikt. Met tien platters in de met helium gevulde 3,5-inch behuizing levert dat een brutocapaciteit op van 24 TB. Bij de test haalde de MG11ACA24TE meer dan 300 MB/s voor sequentiële toegang op de buitenste ringen en ongeveer 140 MB/s op de binnenste. Daarmee is het de snelste harde schijf die we tot nu toe gemeten hebben. Bij het lezen van willekeurige blokken haalt hij 644 IOPS, ook een lichte stijging ten opzichte van zijn voorganger met 22 TB. De snelheidsverhoging is voornamelijk te danken aan de toename in bits per spoor. Met een maximum van 8,2 watt ligt het energieverbruik binnen normale waarden voor met helium gevulde schijven van dit formaat en ook verder…

WAT AAN DE HEMEL STAAT ▹ nightsonearth.com Als je het leuk vindt om naar de sterrenhemel te turen, is nightsonearth.com een handige website om erbij te pakken. Hij is in elkaar gezet door een fotograaf die zowel landschappen als de nachthemel graag vastlegt. Je krijgt in een oogopslag informatie over de maanfases en zonsopkomst en -ondergang, maar ook via de gedetailleerde informatie. Als er bijzondere fenomenen op de (maand)kalender staan kun je dat ook in een oogopslag zien en kun je door te klikken op de dag meer lezen. Naast een korte tekst plus animatie van bijvoorbeeld een meteorenregen kan er ook een tweede pictogram linksonder naast de maan in het vakje voor de dag verschijnen, voor als er een planeet erg dichtbij de aarde schuift of de stand hem…

De naam TeamViewer is al bijna een soortnaam zoals aspirine, jeep en luxaflex – de belichaming van software voor hulp, onderhoud en toegang op afstand. Het programmapakket is ook nog eens behoorlijk krachtig, maar voor veel gevallen is dat niet eens nodig. Aan de ene kant zijn er erg veel concurrenten die vergelijkbare tools aanbieden. Sommige goedkoper of duurder, gratis, opensource, voor self-hosting of toegesneden op meer gespecialiseerde scenario’s. Aan de andere kant hebben de meeste moderne pc-besturingssystemen standaard al handige tools zodat je niets extra’s hoeft te instal leren om op afstand te helpen of geholpen te worden bij pc-problemen. Dat laatste behandelen we in het volgende artikel. Hier kijken we eerst naar de vooren nadelen van de – meestal commerciële – aanvullende producten voor hulp op afstand. Want…

Wat gebeurt er als je pc het begeeft en je geen hulpvaardige c’t-lezer in de buurt hebt? Of als je aan het einde van je latijn bent? Misschien heb je niet de juiste hard-en software voor de diagnose en probleemoplossing? Dan zit er waarschijnlijk niets anders op dan professionele pc-hulp in te roepen. We spraken met een professionele pcredder over zijn dagelijks werk en we mochten een ochtend meelopen met een paar echte techneuten. Voor hen speelt hulp op afstand een grote rol in hun dagelijks werk – zij het op verschillende manieren. Na wat geëxperimenteerd te hebben met het opensourceproject RustDesk en aanverwante applicaties zoals HopToDesk, wordt toch regelmatig teruggekeerd naar het klassieke TeamViewer en dat voor het grootste deel van het werk gebruikt. Als er bij zakelijke klanten…

De externe interface Thunderbolt 4 (TB4) en het nauw verwante USB4 hebben hun plaats veroverd in laptops en veel mini-pc’s. Nu doet de volgende generatie Thunderbolt 5 (TB5) zijn intrede: Apple levert sinds november nieuwe MacBook Pro laptops met M4-processors en de Mac mini met M4 Pro. Daarvoor waren er alleen twee Windows11-gaminglaptops met TB5. Je kunt ook al enkele TB5-kabels kopen; verschillende TB5-docks en TB5-ssd’s zijn eveneens onderweg. TB5 is vooral sneller dan TB4 en USB4, die gegevens overdragen met een maximum van 40 gigabit per seconde (Gbit/s), net als zijn voorganger TB3. Er is dus al een tijdje geen snelheidsverhoging meer geweest. TB5 verdubbelt nu de maximale snelheid naar 80 Gbit/s en biedt ook een asymmetrische overdrachtsmodus met 120 en 40 Gbit/s. De 120 Gbit/s kan alleen van…

Moderne usb-ssd’s halen tot 2 GB/s bij het lezen en schrijven, wat bijna twintig keer sneller is dan de oude externe harde 2,5-inch schijven halen. Een back-up is dus veel sneller klaar en de tijd die daarvoor nodig is kan geen smoes meer zijn om geen back-ups te maken. Bovendien zijn usb-ssd’s en al helemaal de sticks veel kleiner en robuuster, en in de meeste gevallen ook lichter. De prijzen blijven ook dalen, zodat je voor ruim onder de 100 euro een capaciteit van 1 TB kunt krijgen, wat in het algemeen prima voldoet voor het regelmatig back-uppen van de belangrijkste gegevens. Er zijn in het afgelopen half jaar verschillende nieuwe modellen verschenen, waarvan we er enkele in deze test presenteren. Dat zijn de Asus AS2000 Plus usb-ssd’s, de Lexar…

Met de Xeon 6900P presenteerde Intel half september zijn krachtigste serverprocessor tot nu toe, die met 128 performance-cores eindelijk beter presteert dan de 96-core Epyc 9654. Maar nu lanceert AMD de Epyc 9005 Turin met maximaal 128 krachtige Zen5-kernen of als alternatief 192 iets langzamere Zen5c-kernen. Net als oudere Epycs ontwerpt AMD de 9005 voor de SP5-socket. Voor bestaande moederborden is een BIOS-update in de meeste gevallen voldoende, op voorwaarde dat ze de Thermal Design Power aankunnen, dat is namelijk met een kwart verhoogd tot 500 watt. Intel heeft de nieuwe LGA7529-socket nodig voor zijn Xeon 6900, omdat die nu net als de Epyc 9004/9005 twaalf DDR5-geheugenkanalen kan aansturen in plaats van slechts acht zoals zijn voorgangers. De Xeon 6900 kan nu ook tot 500 watt verbruiken. Terwijl AMD –…

Een vel papier is plat en onopvallend. Maar onder de vaardige handen van een meester in de origami kan het tot iets volledig anders transformeren. Kundige vouwen creëren een ruimtelijk figuur: een sierlijke kraanvogel, een kleine muis of een elegante bloem. Afhankelijk van de vorm kan de figuur ook een specifieke functie vervullen: een boot die op het water drijft, een vliegtuig dat door de lucht zeilt. Hetzelfde geldt voor de eiwitten in ons lichaam. Een keten van aminozuren vouwt zich in precies die structuren die nodig zijn om vitale taken te vervullen. Daar is geen origamimeester voor nodig: de keten vouwt zichzelf in zeer korte tijd en zonder instructies tot een complexe, driedimensionale structuur. De volgorde van de aminozuren bepaalt hoe het eiwit zich vouwt en welke functie het…

Het klinkt goed: ‘Upgrades naar Windows 11 van Windows 10 zijn gratis’. Dat zegt Microsoft tenminste in een FAQ over het einde van de ondersteuning voor Windows 10 (zie de link op de laatste pagina van dit artikel). Maar één blik op de absurd hoge hardware-eisen voor Windows 11 maakt duidelijk dat dit niet altijd het geval zal zijn. De Windows 10-opvolger draait op veel pc’s niet, en dan moet je upgraden of (wat vaker het geval zal zijn) een nieuwe computer kopen, en dat gaat geld kosten. In dit artikel gaat het echter over de vraag of de upgrade naar Windows 11 ook daadwerkelijk gratis is als je Windows 10 gebruikt. De belofte uit de FAQ van Microsoft houdt in dat je gratis een upgradelicentie voor Windows 11 krijgt…

Uit het onderzoek Detection & Response 2024 blijkt hoe organisaties hun cyberbeveiligingsstrategieën afstemmen op actuele onderwerpen zoals cloudbeveiliging, automatisering en budgetbeperkingen. We lichten hier enkele van de opvallende resultaten toe. Uitdagingen op het gebied van cloudbeveiliging Van de respondenten ziet 56% een beperkte expertise op het gebied van cloudbeveiliging als een belangrijke uitdaging, terwijl 51% de complexiteit van het beheren van multi-cloudomgevingen benadrukt. Deze obstakels onderstrepen de noodzaak van specifieke kennis en hulpmiddelen om bedreigingen in verschillende cloudomgevingen effectief te detecteren en te adresseren. De snelle adoptie van cloudtechnologieën heeft nieuwe beveiligingsproblemen veroorzaakt, waardoor organisaties moeten investeren in gespecialiseerde trainingen en tools om de complexiteit van multi-cloudomgevingen succesvol te beheersen. Problemen met false-positives in beveiligingsdetectie Bijna twee derde van de respondenten beschouwt false-positives als een belangrijk probleem bij het detecteren…

Stap uit de socialmedia-silo’s à la X en Facebook! Als tegenbeweging tegen grote platforms stelt het IndieWeb het individu en zijn website centraal. Technische standaarden zoals microformats en webmentions zorgen ervoor dat je eigen website geen eiland blijft, afgesneden van de rest van de wereld. Met een IndieWeb-website kun je informatie uitwisselen met iedereen op Fediverse en Bluesky. Anderen kunnen de inhoud op je IndieWeb-website lezen en becommentariëren, je kunt de reacties op je berichten zien en er op je beurt op reageren. In het artikel ‘Het IndieWeb op, deel 1’ hebben we de basisprincipes van het IndieWeb uitgelegd en laten zien hoe je zonder veel technische basiskennis een IndieWeb-aanwezigheid kunt opzetten met de dienst Micro.blog [1]. Met je eigen contentmanagementsysteem (CMS) ben je nog zelfvoorzienender dan met een gehost…

De bouwfase is afgelopen, je Raspberry Pi heeft een verantwoordelijke taak als smarthomecentrale, bewakingscamera of als bootnavigatiehulp gekregen. Nu begint de gebruiksfase en een min of meer belangrijk deel van je dagelijks leven is ervan afhankelijk dat de minicomputer goed werkt. Nog belangrijker is de goede staat van dergelijke IoT-hardware voor bedrijven die daarmee hun dagelijks brood verdienen. En heb je meer dan één apparaatje te beheren, dan is het al gauw niet meer genoeg om af en toe via ssh naar de computer te kijken of je pas om updates en logboeken te bekommeren als er al fouten aan het licht treden. Beheerders die een hele vloot aan op Linux gebaseerde IoT-apparaten beheren zijn de doelgroep van het Noorse bedrijf qbee. De onderneming belooft een cloudgebaseerd vlootbeheer, dat via…

De ESP32-C61-DevKitC-1 is een nieuw ontwikkelbord van Espressif, gebaseerd op de ESP32-C61 SoC. Die SoC biedt ondersteuning voor Wi-Fi 6 en Bluetooth LE 5.0, wat zorgt voor verbeterde draadloze connectiviteit en efficiëntie. De ESP32-C61-DevKitC-1 heeft een enkele 32-bit RISC-V core, met een klokfrequentie tot 120 MHz. Hij is verder voorzien van 320 kB SRAM en 2 MB PS-RAM en heeft 8 MB opslag in de vorm van QSPI-flash-geheugen. Een enkele USB 2.0 Type C-poort dient voor voeding, firmware flashen, communicatie en JTAG-debugging. Er is een tweede USB Type C-poort voor voeding en USB-naar-UART-communicatie tot 3 Mbps. Via twee 16-pins headers heb je toegang tot alle GPIO’s van de ESP32-C61 SoC, wat compatibiliteit met breadboards mogelijk maakt. Overige functies zijn onder meer een RGB-led aangestuurd door GPIO8 en reset-en bootknoppen. Ten…

iStorage heeft de datAshur PRO+C en PRO+A geïntroduceerd, naar eigen zeggen’s werelds eerste usbsticks met FIPS 140-3 Level 3-validatie. Ze bieden pinbeveiliging en hardwarematige encryptie van militaire kwaliteit, met capaciteiten variërend van 32 GB tot 512 GB. FIPS 140-3 Level 3 is de opvolger van de 140-2-standaard en introduceert verbeteringen zoals manipulatiebestendige mechanismen, geüpdatete cryptografische algoritmen en beter sleutelbeheer. FIPS 140-2 wordt september 2026 uitgefaseerd. De datAshur PRO+C en PRO+A hebben een geintegreerd toetsenbord voor het invoeren van een 8-tot 15-cijferige pincode. Alle opgeslagen data blijven beschermd door middel van AES-XTS 256-bit hardware-encryptie. De apparaten zijn platformonafhankelijk en werken zonder aanvullende software. De usb-sticks zijn robuust met slijtvaste toetsen en epoxy-gecoate componenten, en stof-en waterbestendig (IP57). Met leessnelheden tot 310 MB/s en schrijven tot 246 MB/s bieden ze snelle overdracht.…

Digitale diensten die zichzelf financieren door gebruikersdata door te geven, analyseren hun gebruikers, bijvoorbeeld via cookies, fingerprinting, ip-adressen of locatietoegang. Databrokers combineren de verzamelde gegevens tot gedetailleerde gebruikersprofielen. Die dienen vervolgens als basis voor het veilen van advertentieruimte in realtime. ‘GEVAARLIJK MANIPULATIE-MECHANISME’ Onder andere de digitale burgerrechtenactivisten van de CCC en Wikimedia schrijven in de open brief (zie de link op deze pagina) dat gepersonaliseerde reclame ‘een gevaarlijk manipulatiemechanisme is dat niet genormaliseerd mag worden’. Ze zien gevaren voor de democratie en sociale cohesie, informatieve zelfbeschikking, het klimaat en de nationale veiligheid. Het verspreiden van politieke boodschappen via gerichte reclame kan de publieke opinie beïnvloeden of besluitvormers manipuleren. Gebruikers zouden niet kunnen doorzien hoe hun gegevens worden verwerkt. Het vergroot ook de afhankelijkheid van Europa van grote techbedrijven en bevordert…

Het kiezen van de beste producten van 2024 was voor een groot aantal lezers blijkbaar een leuk klusje om weer even terug te kijken naar alle producten die afgelopen jaar bij de c’t-redactie langs zijn gekomen. We geven hier een overzicht van de top 3 van elke categorie met hun procentuele score. Bij sommige categorieën waren er duidelijke winnaars, bij andere waren de verschillen kleiner. Het hoogste overall percentage werd gehaald door de Samsung 990 Evo Plus-ssd (46,0%) bij de categorie Componenten. Bij de Software kwam Ubuntu Desktop 42.10 ook boven de 40 procent uit, evenals de Sennheiser Accentum Wireless bij de categorie Multimedia. Ook de Asus NUC 14 Pro bij de categorie Pc’s en Synology DiskStation DS224+ bij de categorie Opslag waren duidelijke winnaars. Bij de laptops staken de…

EXTERNE KRACHTEN ▹ kck.st/48Nw6ap • vanaf € 131 Als je niet wilt kiezen tussen zuinig, stil en (enigszins) draagbaar en veel performance is een externe gpu-behuizing een overweging. De Gvidea eGPU HUB is een combinatie van een externe gpubehuizing en een multipoort hub. De makers richten zich niet alleen op gamers, maar ook creatievelingen zoals (3D-) animators en content-creators die de nodige gpu power ook kunnen waarderen. Het design oogt een tikje agressief, met scherpe hoeken, waarbij de achterkant van de grafische kaart een stukje uit de behuizing bungelt. Die grafische kaart mag maximaal 550 watt verbruiken en 4 slots breed zijn, met een keuze tussen een Thunderbolt 3-en OCUlink-versie, met elk een 10Gbit/s-netwerkpoort, (micro)SDkaartslot, drie keer USB type A en twee keer TB3/USB-C of OCULink en USB-C. EXTRA BAR…

▹ Bethesda Softworks/MachineGames • vanaf € 70 • Windows, Xbox Series X/S (PS5 Q1/2 2025) Als je al vanzelf het welbekende Indiana Jones deuntje neuriet of hoort bij het lezen van de titel, zal Indiana Jones and the Great Circle je niet teleurstellen. Je kruipt in de huid van de archeoloog met de leren jas, hoed en zweep. Tijdens de hoofdmissie van het spel volg je de aanwijzingen na een inbraak op de universiteit waar Jones lesgeeft. Op die manier beland je bij een oude bekende in het Vaticaan, en bots je al snel (het zal ook eens niet) tegen nazi’s aan die op jacht zijn naar bepaalde artefacten, die samen de zogenaamde The Great Circle vormen. De game geeft je behoorlijk wat vrijheid, en wordt afgewisseld met verplichte (mooie)…

Wanneer een hulpvrager en degene die hulp verleent, hoewel ze op verschillende plaatsen zijn, samen op één beeldscherm willen kijken en zo mogelijk samen het toetsenbord en de muis willen bedienen, heb je slimme techniek nodig. Speciale diensten verbinden de normaal achter een router niet direct bereikbare computers, zodat die rechtstreeks kunnen communiceren. Voor dergelijke remote access-software zijn er veel commerciële aanbieders. Ze vragen geld om als een soort telefooncentrale via een nummer de apparaten van de partijen met elkaar te verbinden en optioneel via een geheime code, bijvoorbeeld een sleutel of een wachtwoord, te beveiligen. In de meeste moderne besturingssystemen zit echter al alles om hulp op afstand mogelijk te maken – zonder daarvoor extra software te hoeven kopen. Als je helemaal geen verbindingsdienst wilt gebruiken, moet je dat…

AMD en de Cray-divisie van HPE hebben het voor elkaar: de El Capitan supercomputer heeft de eerste plaats weten te bemachtigen op de 64ᵉ editie van de Top500-lijst. Met 1,74 biljard floatingpoint-bewerkingen per seconde (exaflops) draait hij ongeveer 28 procent sneller dan de Frontier, die de afgelopen twee jaar aan kop ging, die eveneens technologie van AMD en HPE/Cray gebruikt. El Capitan haalt daarmee de ongelukkige Aurora met Intel-chips in, die enkele jaren vertraging opliep en met 1,01 EFlops minder snel rekent dan gehoopt. Daarbij heeft hij ook nog een ongebruikelijk hoog energieverbruik. Een andere overwinning van AMD is dat de helft van de top tien supercomputers is uitgerust met Epyc-processors en Instinct MI-versnellers. El Capitan gebruikt de Instinct MI300A-combiprocessor, die naast gpu-achtige rekeneenheden ook 24 x86-kernen bevat uit de…

Het 5K HDR-paneel met 5120 × 2880 pixels van de PA27JCV heeft een pixeldichtheid van 218 ppi: meer dan 2,5 keer zoveel als een 27-inch scherm met full hd-resolutie. Het scherm biedt meer dan 77% meer werkruimte dan een 4K-monitor van hetzelfde formaat. De hoge pixeldichtheid zorgt dat je teksten scherp en makkelijk te lezen zijn, terwijl de visuele helderheid voordelen biedt voor makers die zich focussen op de kleinste details. Elk ProArt-beeldscherm wordt individueel fabrieksgekalibreerd om Calman Verified en een ∆E < 2 kleurnauwkeurigheid te bereiken. De PA27JCV dekt 99% van de DCI-P3-kleurenrange, 100% van het sRGB-kleurenpalet en 95% van Adobe RGB af. Bovendien maakt de 10-bit kleurdiepte meer dan 1,07 miljard onscreen kleuren mogelijk, waardoor in foto’s zelfs de kleinste details naar voren komen. HDR10 en VESA DisplayHDR…

Van je smartphone naar je pc, van je Mac naar je Windows-pc, van de ene smartphone naar de andere: maar al te vaak wil je graag bestanden zo eenvoudig mogelijk van het ene apparaat naar het andere overzetten. Binnen het Apple-ecosysteem is het simpel te regelen met de AirDrop-tool, maar daarbuiten is het omwegen maken als het om verschillende (besturings)systemen gaat. De bestanden worden dan als bijlage toegevoegd aan e-mails, toegevoegd als bijlage aan een WhatsApp-bericht of geüpload naar een cloud, waarna je een link voor het delen moet versturen. Voor grotere bestanden zijn er de nodige clouddiensten te vinden [1]. Hoewel dit uiteindelijk doet wat het moet doen, is het omslachtig en brengt het andere problemen met zich mee: je moet e-mailadressen weten, e-mailproviders beperken de grootte van bijlagen,…

“ Hallo,” groet hij bij de ingang. Dit wordt een goede dag voor Immanuel Bär. Hij kent het bedrijfsterrein van satellietfoto’s, het gebouw alleen van de buitenkant. Dit is de eerste keer dat hij hier overdag is. Zelfverzekerd en zonder dat iemand hem tegenhoudt, loopt hij langs de receptie en duwt de deur van een vergaderzaal open. “Goedemorgen, we moeten hier iets controleren,” zegt hij tegen een medewerker die toevallig in de zaal aanwezig is. Ja, geen probleem, is het antwoord. Seconden later is Bär verbonden met het bedrijfsnetwerk en de eerste gegevens staan op zijn scherm. De medewerker typt rustig verder op zijn toetsenbord en laat de vreemdeling zijn gang gaan met een laptop en LAN-kabel in zijn hand. Ondertussen beantwoordt hij behulpzaam enkele vragen. Wat hij zich niet…

Windows verwijst naar de opslaglocatie van een map of bestand zoals C:\Windows\Web\Wallpaper\Windows\img0.jpg als een pad. Maar hoe krijg je een pad uit een handleiding in Verkenner of de Register-editor? Hoe zet je een pad over in een tekstvorm, of het nu een document, een script of iets anders is? Hoe voorkom je dat je opnieuw moet navigeren in een open dialoogvenster of in een Opdrachtprompt-venster naar een bestand dat al zichtbaar is in een ander venster? Natuurlijk is intypen of handmatig navigeren altijd mogelijk, maar dat is vervelend en foutgevoelig. Kopiëren en plakken is snel-ler en betrouwbaarder – en werkt in opvallend veel gevallen. De adresbalk van Verkenner laat zien in welke map op welke schijf je je momenteel bevindt. Op het eerste gezicht lijkt het alsof het huidige pad…

HPE heeft zijn nieuwe, zevende generatie van het zeer populaire HPE MSA-opslagsysteem geïntroduceerd. HPE MSA Storage werkt al sinds 1996 volgens de principes van eenvoudige, snelle en betaalbare opslag. De HPE MSA Gen7 brengt nieuwe niveaus van opslag performance en schaalbaarheid naar het MKB. Uit prestatietests van HPE bleek dat de random leesprestaties van Gen7 daarbij 2x zo hoog zijn ten opzichte van Gen6, met de mogelijkheid om tot 783.000 IOPS te bereiken. De continue doorvoer verbetert van maximaal 13,1 GB/s tot maximaal 14,1 GB/s. De schaalbaarheid wordt ook uitgebreid tot 7,37 PB met behulp van optionele uitbreidingsbehuizingen. HPE MSA Gen7 voegt ook functies toe die zich richten op het vereenvoudigen van routinematig systeemonderhoud. Het bevat nu ook on-device toegang tot de cloud-gebaseerde HPE MSA Health Check-tool en ondersteuning voor…

Wil je abonnee worden of heb je vragen over je abonnement? Op onze website vind je antwoord op de meeste vragen. www.ct.nl/contact Wist je dat je tegenwoordig eenvoudig zelf je adres kan wijzigen? Ga naar www.ct.nl/adreswijzigen om je nieuwe adres door te geven. Het nieuwe adres wordt vervolgens automatisch in ons systeem gewijzigd. Telefoon We zijn er maandag tot en met vrijdag van 09.00 tot 17.00 uur om je vragen te beantwoorden. +31 (0)24-2027 825 E-mail Stel je vraag per e-mail aan een van onze servicemedewerkers. klantenservice@ct.nl ABONNEMENTSINFORMATIE c’t magazine kost €9,50 per nummer. Vanaf editie 4-2025 wordt de abonnementsprijs in Nederland € 85,-en in België € 88,50 (10 nummers). Deze prijs geldt bij betaling per automatische incasso. Voor betaling via een (digitale) factuur geldt een toeslag van € 2,50.…