Inhoudsopgave van Editie 11 - 2024 - c't magazine

Bij het testen van software hebben we als uitgangspunt dat we geen bètaversies testen die de softwareproducenten ons vaak al in een vroeg stadium willen toesturen. De reden daarvoor is dat we dan vaak een groot aantal programmeerfouten vinden, waarvoor de producent ons dan hartelijk bedankt en belooft die op te lossen voor de definitieve release. Daarmee hebben ze een deel van de vervelende en langdurige kwaliteitscontrole eigenlijk bij ons uitbesteed. We kunnen over die software op dat moment online en in ons blad dan nog weinig publiceren. Maar we kunnen de voorkomende crashes die we zagen door het bètastadium ook niet negeren – de uiteindelijke versie kan daar nog net zo goed last van hebben. De laatste tijd merken we echter dat niet alleen wij ‘misbruikt’ worden om een…

Een van de grootste problemen bij snelle ssd’s is de afvoer van warmte. Hun zeer hoge snelheden vergen de nodige energie, waardoor ze dermate hoge temperaturen bereiken dat je ze actief moet koelen en of minimaal een flink koelblok moet toevoegen die goede airflow kan vangen om te voorkomen dat de snelheid omlaag wordt geschroefd. Bij externe ssd’s heb je niet veel ruimte om te koelen, fans zijn niet handig en zorgen uiteraard voor lawaai. Fabrikant Iodyne heeft dat op een andere manier aangepakt. De Iodyne Pro Mini heeft een tweetal Frore AirJet Mini Slim solid-state actieve koelers ingezet. De koeling verbruikt 10 watt van de 15 watt die de ssd verbruikt. Het resultaat is een externe ssd met USB4 en Thunderbolt gericht op videomakers, met een capaciteit van 4…

Kwantumnetwerken beloven informatie veilig en snel over lange afstanden te kunnen verzenden. Onderzoekers gebruiken hiervoor meestal verstrengelde fotonen: lichtdeeltjes die zich in een gemeenschappelijke, kwantummechanische superpositie-toestand bevinden. Onderzoekers zijn al in staat geweest om verstrengelde fotonen te versturen via glasvezelkabels in steden, maar alleen voor korte periodes of met een hoge foutmarge. De belangrijkste redenen hiervoor zijn verstoringen van de kwantumsystemen in een stedelijke omgeving, zoals drukpunten op de kabel of trillingen veroorzaakt door verkeer, waardoor informatie verloren gaat. Een onderzoeksteam onder leiding van Mehdi Namazi van de Amerikaanse startup Qunnect is er nu in geslaagd om 20.000 fotonen per seconde door New York te sturen met een betrouwbaarheid van 99 procent. Het experiment draaide 15 dagen stabiel zonder herkalibratie. Bij een half miljoen fotonen daalde de betrouwbaarheid tot 90…

Voor het schrijven en lezen van bestanden en mappen op een logische schijf moet die geformatteerd zijn met een bestandssysteem. Een dergelijk bestandssysteem, dat niet meer up-to-date is, heet FAT32. In tegenstelling tot NTFS werkt dat niet met toegangsrechten, wat betekent dat alle processen toegang hebben tot alle bestanden en mappen. Het mist ook verschillende functies die te ver zouden gaan om hier uit te leggen. FAT32 heeft ook last van flinke beperkingen: schijven die ermee geformatteerd zijn kunnen tot maximaal 2 TB groot zijn, bestanden erop maximaal 4 GB. Windows heeft nog een beperking: het formatteert alleen schijven van maximaal 32 GB groot met FAT32. Dat klinkt op het eerste gezicht misschien vreemd, maar de meeste mensen hebben zich daar waarschijnlijk al lang niet meer druk om gemaakt. Des…

Hardware-reviews • Tech-achtergronden • Praktijk-workshops Artificiële Intelligentie • Windows en Linux • Security • en meer Met een c’t abonnement krijg je: • Inzicht in IT-ontwikkelingen, achtergronden en onderliggende technieken• IT-informatie vanuit verrassende invalshoeken om je kennis te verbreden• Praktijkartikelen en uitgebreide hard-en softwaretests door onze IT-kenners Ontvang 10x c’t magazine van €89,90 voor €60,- Abonneer je nu via www.ct.nl/abo of bel naar +31 (0)24 2027 825 Deze actie is geldig t/m 19 november 2024 of zo lang de voorraad strekt. Je abonneert tot wederopzegging en voor ten minste de actieperiode van 10 nummers. Na afloop van de actieperiode geldt de reguliere abonnementsprijs en is het abonnement per kwartaal opzegbaar. Opzeggen is heel eenvoudig en kan via onze klantenservice. c’t app: digitaal lezen & opslaan pdf’s…

Bij die andere vouwtelefoon van Samsung, de Fold 6, gaat het om kleine veranderingen, maar bij de Flip 6 is bijna alles intern gewijzigd. Ook aan de buitenkant is het nieuwe model anders dan de Flip 5, met mat afgewerkte en hoekige metaalranden. Die trekken wel vingerafdrukken aan en het ligt minder prettig in de hand. Het scharnier is verbeterd en net als bij de concurrentie is de vouwlijn op het binnenste display nu zo goed als onzichtbaar. Als een van de weinig vouwtelefoons is de Flip 6 niet alleen waterdicht (tot 30 minuten op 1,5 meter), maar ook bestand tegen stofdeeltjes groter dan 1 mm (IP48). Vouwtelefoons blijven met hun flexibele schermen met buigzame beschermlaag echter kwetsbaarder dan gewone smartphones met gehard glas. Het kleine 3,4-inch scherm aan de…

Vanilla OS 2 Orchid neemt afscheid van de Ubuntu-basis en is gebaseerd op de ontwikkelversie van Debian, ook wel bekend als Sid of unstable. Hoofdontwikkelaar Mirko Brombin vertelde ons dat ze op die manier onafhankelijk willen zijn van de releasecyclus van Ubuntu, steeds over de nieuwste pakketten beschikken en geen aanpassingen van Canonical hoeven te verwijderen om een ongewijzigde vanillagebruikerservaring te bieden. Het installeren van het systeem verloopt via een wizard met de gebruikelijke opties zoals de taalkeuze (zelfs Fries en Limburgs worden als optie geboden). Het enige dat misschien opvalt is de optie om een custom-image te installeren, die werkt in combinatie met Vib (zie verderop). Onder de motorkap is Vanilla OS 2 echter zeker geen doorsnee distributie. Vanilla OS 2 is een ‘immutable’ systeem, waarbij het basissysteem dus…

Vingers racen letterlijk over het toetsenbord, de getypte commando’s verschijnen wit op zwart op het beeldscherm en opzwepende electrobeats bepalen het ritme. De firewall is succesvol omzeild, drie poorten zijn geopend om de server te infiltreren – maar de inbraakpoging is opgemerkt en iemand probeert het te traceren. Het aftellen begint, er rest je minder dan een minuut om het systeem te kraken zonder je identiteit te onthullen. En letterlijk in de laatste seconde is het dan eindelijk gelukt: je hebt toegang tot de server. Voor een kort moment wordt de hackersfantasie werkelijkheid. De adrenaline en zwetende handpalmen zijn echt, al het andere is slechts een spel: een hackersimulatie. Dergelijke spellen hebben meestal weinig of niets te maken met echt hacken. Toch zijn ze leuk en soms kun je er…

Altijd maar sneller, dat is het belangrijkste doel van nieuwe specificaties voor geheugenchips en interfaces. Bedrijven zijn jarenlang bezig met de voorbereiding van elke marktintroductie. Want zelfs de beste chip zal falen op de markt als hij te duur is of geplaagd wordt door incompatibiliteit. Daarom coördineren de fabrikanten van chips, componenten en apparaten hun ontwikkeling in overlegorganen (gremia). We kijken naar toekomstige generaties van veelgebruikte standaardcomponenten, vooral geheugenchips en PCI Express. Voor veel nieuwe producten kunnen we ruwweg inschatten wanneer ze op z’n vroegst op de markt zullen komen. Artificiële intelligentie is een drijvende kracht achter sneller RAM. Hierbij worden vaak zulke grote hoeveelheden gegevens verwerkt dat de in de processors ingebouwde caches niet veel helpen. En omdat AI-rekenunits in de vorm van Neural Processing Units (NPU’s) hun weg…

De film die wordt voorgesteld op de Netflix-startpagina klinkt best spannend, maar op de een of andere manier ook vagelijk bekend. Heb je hem misschien al een keer eerder gezien? Zo ja, wanneer dan? En hoe vaak heb je je favoriete serie gebinged? En, als je het echt wilt weten: hoeveel uur van je leven heb je inmiddels al zitten netflixen? Al die gegevens zijn beschikbaar. Netflix registreert nauwgezet elke seconde die je met de service doorbrengt en verstrekt die informatie op verzoek zelfs in verbluffend detail. Het enige wat je hoeft te doen is de ruwe gegevens analyseren en duidelijk presenteren. CHRONOLOGISCH OVERZICHT Je kunt een chronologisch overzicht van alle gestreamde inhoud in je browser weergeven via je Netflix-accountpagina (netflix.com/account). Klik op ‘Profielen beheren’ onderaan de pagina, selecteer op…

AGENDA EN CONTACTEN BACK-UPPEN ? Hoe maak ik een back-up van mijn agenda en contactpersonen? ! Je kunt die gegevens downloaden in de gangbare formaten voor agenda’s en contacten. Voor agenda’s zijn dat bestanden in het ICS-formaat en voor contacten in het VCF-formaat. Nextcloud biedt de url’s die je daarvoor nodig hebt aan in de webinterface. Om de contactpersonen te exporteren, zoek je de optie voor downloaden in het contextmenu (knop met drie punten) van het te exporteren adresboek (bij de instellingen voor contacten). Als je met de rechtermuisknop op die link klikt, kun je de url kopiëren. Die eindigt met?export. Het proces is vergelijkbaar voor agenda’s: ga naar de instellingen voor de agenda met het tandwielpictogram. Je vindt dan een optie om het adres te kopiëren. Om het exporteren…

Wanneer je Windows installeert, komt niet alleen het Windows-besturingssysteem zelf op de interne gegevensdrager terecht, maar ook een tweede systeem. Dat wordt de Recovery Environment genoemd, afgekort Windows RE of kortweg RE. Het is gebaseerd op dezelfde technische basis als de Preinstallation Environment (Windows PE), die tijdens een Windows-installatie vanaf de usb-stick opstart en de uitvoeringsomgeving vormt voor het installatieprogramma. RE is eigenlijk bedoeld voor noodgevallen wanneer Windows niet meer opstart: RE wordt geleverd met reparatietools die in dergelijke gevallen opvallend vaak helpen [1]. Het addertje onder het gras: RE zelf is nogal gevoelig voor problemen. Dat werd vooral duidelijk in januari van dit jaar. Net als Windows heeft ook RE af en toe beveiligingsupdates nodig, maar het installeren ging toen op veel computers mis. De oorzaken van de fouten…

G zip, Zip, 7-Zip en anderen werken met compressiemethoden zoals LZ77, Deflate of LZMA, die één ding gemeen hebben: ze voegen managementgegevens (overhead) toe zodat de gecomprimeerde gegevens weer uitgepakt kunnen worden. Simpel gezegd gaan ze ervan uit dat een bepaalde bytevolgorde in de ongecomprimeerde gegevens overeenkomt met een bepaalde, relatief korte bitvolgorde in de gecomprimeerde gegevens. Dus als de ongecomprimeerde gegevens veel identieke byte-volgorden bevatten die kunnen worden toegewezen aan korte bitreeksen, bespaart dat veel ruimte. Decompressie keert de toewijzing om: de korte bitreeksen worden één voor één gelezen, opgezocht in het codeboek dat in de managementgegevens zit en vervangen door de oorspronkelijke bytevolgorden. Om zoveel mogelijk ruimte te besparen, is het een goed idee om bij het comprimeren zoveel mogelijk bytevolgorden die vaak voorkomen te vervangen door zo…

Het elektronische afval van de een kan een goedkope en effectieve oplossing voor een ander zijn. Dat geldt ook voor netwerkhardware. Sinds het begin van het internet wordt er een onophoudelijke golf van upgrades over de planeet uitgerold. Iedereen die door de e-waste van bedrijven zift of de tijd neemt om op het web te neuzen, maakt goede kans om tweedehands apparaten op te sporen die het eigen netwerk voor een schijntje of zelfs gratis kunnen versnellen of nuttig aanvullen. Tijdens onze zoektocht naar interessante tweedehands hardware kwamen we voor relatief weinig geld firewalls tegen van de Britse fabrikant Sophos. Die apparaten zijn ook na het einde van de ondersteuning nog interessant omdat de fabrikant vaak standaard x86-cpu’s van Intel gebruikt en het BIOS van de apparaten niet dichtgetimmerd heeft…

Van 12 tot 14 november vindt het Engelstalige c’t <webdev>-event plaatsinhetKOMEDevent-center in Keulen. Het event is de kans voor front-end developers, webdevelopers, UX/UI-ontwerpers en software-architecten om informatie op te doen over allerlei best practices en de laatste trends, en om met andere developers ideeën uit te wisselen, te netwerken en nieuwe inzichten te verschaffen. Op dinsdag 12 november staan van 9:00 tot 17:00 intensieve workshops op het programma: - Next.js in Action: Practical Solution for Everyday Challenges (Sebastian Springer) - Full-Stack Development with Svelte & SveleteKit (Nils Röhrig) - Schools of Test Drive Development (Marco Emrich & Sebastian Rose) De overige twee dagen hebben meerdere tijdslots met keuze uit drie lezingen per slot door een expert op dat betreffende vakgebied. Een greep uit de lezingen die op dit moment al…

Raspberry Pi Plc. verkoopt al drie jaar het Pico-board in Arduino Nano-formaat met de zelf ontwikkelde RP2040A-microcontroller. Nu volgt de Pico 2 met de RP2350. Die chip heeft aanzienlijk krachtigere ARM-kernen, namelijk twee Cortex-M33 met 150 MHz kloksnelheid in plaats van de twee Cortex-M0+ met 133 MHz. Als alternatief kunnen bovendien de twee RISC-V-kernen met dezelfde klokfrequentie rekenen. Het Raspberry Pi-team heeft die kernen zelf ontwikkeld volgens de RV32IMACspecificatie en ze de naam Hazard3 gegeven. Een verrassende stap, aangezien het Britse cpu-bedrijf ARM een aandeel heeft in Raspberry Pi Plc, dat sinds juni beursgenoteerd is. De Hazard3-kernen zijn waarschijnlijk vooral bedoeld als introductie tot de RISC-V-technologie, de Cortex-M33 zullen vermoedelijk veel krachtiger zijn. De RP2350A biedt ook meer geheugen en functies dan zijn voorganger. De nieuwkomer heeft 520 in plaats…

Het topmodel uit de nieuwe serie heeft een Core i3-N305 uit 2023 met acht E-kernen. Die is twee jaar nieuwer dan de cpu in de voorganger – een eeuwigheid op cpugebied. Afgezien van de hogere klokfrequentie (3,8 versus 2,9 GHz) en tweemaal zoveel cores heeft de i3-N305 ook een grotere cache (6 versus 4 MB). Van de vele cpu-cores en maximale RAM-uitrusting van 32 GB profiteren vooral containertoepassingen met Docker en virtualisatie met Virtualbox. In onze NAS-benchmark haalde het NAS-apparaat met zijn 2,5G-LAN-poorten moeiteloos 280 MB/s met grote bestanden en presteerde net zo goed met versleutelde mappen. Bij middelgrote en kleine bestanden ligt de snelheid lager door de latentie van de besturingssystemen. Van SATA-ssd’s als opslag profiteerde alleen de I/O-performance bij willekeurige toegang tot kleine blokken in zeer grote bestanden…

Er zijn altijd nog (buiten)gebieden waar nog geen fatsoenlijk internet is. Dat zijn de plekken waar de Fritzbox 6850 5G van AVM voor bedoeld is. Deze 5G-router heeft geen reguliere WAN-poort, maar alleen een sleuf voor een simkaart en vier gigabit-netwerkpoorten. Naast een FON-aansluiting voor telefonie en twee schroeven voor de meegeleverde antennes valt er weinig aan te sluiten. Er zit aan de zijkant een USB 3.0-poort voor usb-opslag dat je binnen het FritzOSbesturingssysteem als NAS kunt gebruiken. Of je sluit er een usb-printer op aan die dan een netwerkprinter kan worden. Bij het installeren kies je via de webinterface (192.168.178.1) eerst een taal en typ je het wachtwoord in dat onder op de router en op het kaartje in de doos staat. Dat alleen is al een reden dat…

Wi-Fi 7 is alweer de zevende generatie van de 802.11-standaard. Het heeft alle voordelen van Wi-Fi 6 en Wi-Fi 6E en tilt dat naar een hoger niveau met onder andere 320MHz-bandbreedte, 4K-QAM voor tot 20 procent hogere snelheden en Multi-Link Operation (MLO) waarbij apparaten met meerdere banden tegelijk verbinding kunnen maken voor zowel meer snelheid als een hogere betrouwbaarheid. In het kort: Wi-Fi 7 biedt meer capaciteit, minder interferentie en een lagere latentie. We gaan hieronder in op drie ASUS-producten die uitgebreide Wi-Fi 7-functionaliteiten bieden. ASUS ROG RAPTURE GT-BE19000 De ROG Rapture GT-BE19000 is een tige tri-band Wi-Fi 7 gamingrouter met krach-draadloze snelheden tot 1,9 Gbit/s. De behuizing van de Rapture GT-BE19000 oogt stoer en opvallend met 8 externe antennes. Een quadcore-cpu met 2 GB RAM en 256 MB aan…

TUSSEN DE STERREN ▸ stars.chromeexperiments.com Op stars.chromeexperiments.com kun je op je gemak een beetje virtueel door ons zonnestelsel heen zoeven. Om je scrolwiel niet al te veel te laten slijten is de schuifbalk aan de rechterkant geen overbodige luxe, gezien de enorme schaal in lichtjaren waar het bij het heelal nu eenmaal over gaat. Linksboven is er ook een korte tour te starten en de hemellichamen zijn aan te klikken voor extra informatie. Vergeet ook niet de spectrale index in graden Kelvin naast de knop om de tour te starten nog aan te klikken. Dat geeft een zeer interessant kijkje in de wisselende temperaturen die ogen als een interplanetaire confetti of discodip als je ver inzoomt, maar toch een duidelijker herkenbaar patroon tevoorschijn haalt als je op zeer hoog niveau…

Mini-pc’s zijn erg populair. Ze nemen weinig ruimte in beslag in het (thuis)kantoor, kunnen handig achter een monitor of onder het bureaublad worden geschroefd en bieden meer dan genoeg prestaties voor de meeste gebruikers. De nieuwste 2024-generatie van die kleine apparaten heeft ook een speciale AI-eenheid die niet alleen toegang geeft tot toepassingen met artificiële intelligentie, maar ze ook op een bijzonder energiezuinige manier uitvoert. We hebben een reeks van verschillende mini-pc’s en barebones verzameld die een nieuwe Intel-of AMD-processor hebben met de AI-versnellers Intel AI Boost of AMD Ryzen AI. Van de zes geteste apparaten kwamen er twee als kant-en-klare systemen bij ons aan, inclusief werkgeheugen en massaopslag en een voorgeïnstalleerde Windows 11 in de Pro-versie, namelijk die van Geekom en Minisforum. De overige systemen moeten door de gebruiker…

Op 10 juni lanceerde het EU-project DestinE de eerste twee ‘digitale tweelingen’ van de aarde. Die digitale modellen kunnen extreme weersomstandigheden en klimaatveranderingen wereldwijd met ongekende precisie simuleren en voorspellen. ‘DestinE onderscheidt zich van eerdere aardmodellen door zijn ongeëvenaarde schaal en nauwkeurigheid,’ verklaarde Margrethe Vestager, EU-commissaris en vicevoorzitter voor digitale zaken, tijdens de aankondiging dat de simulaties nu operationeel zijn. Er zullen nog meer aardetweelingen worden ontwikkeld die onder andere de temperatuur en stromingen in de oceanen, de vocht-en nutriëntenontwikkeling in de bodem en de biodiversiteit in verschillende leefgebieden op aarde in kaart zullen brengen. Tegelijkertijd werken de betrokken partners aan het verder verfijnen van de berekeningen in krachtige rekencentra en het vergroten van de toegankelijkheid voor gebruikers. Tegen 2030 zal een geavanceerd voorspellingssysteem in staat zijn om alle bekende…

Efficient-cores (E-cores) en Performance-cores (P-cores) bieden elk hun unieke voordelen. E-cores zijn vanaf nu beschikbaar in de diverse serverproducten en de P-core-producten komen in de toekomst beschikbaar. De apparaten hebben dankzij de Xeon 6 duidelijke voordelen voor cloud-, netwerk-en media-en dataservices-workloads waar het gaat om consistente prestaties, grotere energie-efficiëntie en dichte rack-en core-dichtheid. GIGABYTE’s bedrijfsportfolio voor de Intel Xeon 6-processor omvat GPU-servers, servers met directe vloeistofkoeling (DLC), multi-node servers, moederborden en servers voor algemene doeleinden plus edge-servers. Door een breed scala aan servers kunnen datacenters deze snel integreren om dynamische doelen te bereiken, zoals in de GIGA POD, een rackscale supercomputing AI-infrastructuur die ook gebruik kan maken van het Intel-platform. De nieuwe op Xeon gebaseerde servers van GIGABYTE zijn ook zeer compatibel met cloud-native softwarestacks voor portabiliteit en consistentie in…

Volgens een enquête van het consumentenprogramma Radar uit november 2023 heeft 85% van de mensen hun digitale nalatenschap niet op orde: ‘64 procent van ruim 18.000 deelnemers aan het onderzoek van het Radar Testpanel denkt daar weleens over na. Maar 85 procent heeft niet alles, of zelfs nog helemaal niets geregeld’, aldus de uitslag van het onderzoek. Jongeren tot en met 35 jaar denken vanzelfsprekend minder na over hun digitale nalatenschap en dat blijkt ook uit de cijfers: ‘Hoewel bij jongeren vaak een groter deel van hun leven zich digitaal afspeelt, … heeft 66 procent niets geregeld.’ Van alle respondenten geeft dus niet meer dan 15 procent aan (bijna) alles geregeld te hebben (zie de link op de laatste pagina van dit artikel). In Duitsland is het al niet veel…

Als er thuis een schijf kapot gaat, is dat meestal niet zo erg: je zult waarschijnlijk wel een backup hebben. Het wordt problematischer als je onderweg bent, bijvoorbeeld als de unieke en mooie vakantiekiekjes die je net hebt gemaakt alleen maar beschikbaar zijn op één geheugenkaart. Sommige professionele camera’s beschikken daarom ook over twee slots voor geheugenkaarten; de camera slaat de foto’s op beide tegelijk op, waardoor het risico op dataverlies aanzienlijk wordt verkleind. Usb-behuizingen met twee M.2-slots bootsen dat gedrag na: met een ingebouwde RAID-controller maken ze automatisch een back-up van bestanden op twee schijven tegelijk. We hebben een paar usb-behuizingen met twee M.2-slots aangeschaft om de mogelijkheden van deze apparaten te testen. We bestelden vier behuizingen voor deze test, maar daar bleven er uiteindelijk maar drie verschillende van…

Grote spelers zoals Qualcomm, AMD en Intel brengen nieuwe processors met Neural Processing Units (NPU) om de AI-mogelijkheden naar een hoger niveau te tillen. Fabrikanten zoals Asus komen met nieuwe modellen rond deze AIchips. Wat zijn de voordelen en wat voor modellen zijn er? AI-PC’S EN COPILOT+ AI-pc’s zijn computers die zijn uitgerust met krachtige AI-mogelijkheden. Dit is mogelijk dankzij speciale processors en NPU’s die specifiek zijn ontworpen om AI-taken zoals spraakherkenning, beeldverwerking en voorspellende analyses, snel en efficiënt uit te voeren. In plaats van berekeningen uit te besteden aan de cloud, kunnen AI-pc’s ze lokaal verwerken. Dat is sneller en efficiënter en verhoogt de privacy, omdat gevoelige gegevens niet naar externe servers worden gestuurd. Microsoft heeft daarnaast het Copilot+label in het leven geroepen: een pc met dat label voldoet…

In 2004 werd de maand oktober voor het eerst uitgeroepen tot Cybersecurity Awareness Month. Gedurende deze maand werken de publieke en private sector samen om de aandacht te vestigen op het belang van cyberbeveiliging, en dit extra onder de aandacht te brengen. In de loop der jaren is deze maand verder uitgegroeid tot een samenwerkingsverband tussen overheden en het bedrijfsleven om het bewustzijn over cyberbeveiliging te vergroten, acties van het publiek aan te moedigen om online risico’s te verminderen en een discussie op gang te brengen over cyberbedreigingen op wereldwijde schaal. Oktober 2024 markeert de 21e Cybersecurity Awareness Month. BEWUSTZIJN OMTRENT AI Nu AI-technologieën wereldwijd worden uitgerold in organisaties, weten we dat het een uitdaging kan zijn om geschikte processen in te voeren om het gebruik van deze technologieën te…

WINDOWS 11 BLOKKEERT NETWERKTOEGANG ? Ik heb onlangs een nieuwe pc gekocht met Windows 11 Pro. Windows heeft vrijwel alles zonder problemen ingesteld, inclusief online toegang. Alleen wordt de netwerktoegang tot andere apparaten geblokkeerd, ook al worden de oude pc en een laptop in het netwerkoverzicht getoond. Wat blokkeert dat en hoe los ik het op? ! Eigenlijk had Windows bij het activeren van de service voor het delen van het netwerk moeten vragen of het type netwerkprofiel veranderd moest worden van Openbaar naar Particulier. Het kan zijn dat je dat alsnog moet doen. Windows 11 markeert nieuw opgezette netwerken – dat is hoe je nieuwe pc het wifi-of ethernetnetwerk ziet – als openbaar en sluit alle poorten. Druk op Windows+X en klik op Netwerkverbindingen. Je netwerkverbinding, bijvoorbeeld het wifinetwerk,…

Wil je abonnee worden of heb je vragen over je abonnement? Op onze website vind je antwoord op de meeste vragen. www.ct.nl/contact Wist je dat je tegenwoordig eenvoudig zelf je adres kan wijzigen? Ga naar www.ct.nl/adreswijzigen om je nieuwe adres door te geven. Het nieuwe adres wordt vervolgens automatisch in ons systeem gewijzigd. Telefoon We zijn er maandag tot en met vrijdag van 09.00 tot 17.00 uur om je vragen te beantwoorden. +31 (0)24-2027 825 E-mail Stel je vraag per e-mail aan een van onze servicemedewerkers. klantenservice@ct.nl ABONNEMENTSINFORMATIE c’t magazine kost € 8,99 per nummer. De abonnementsprijs is in Nederland € 79,00 en in België € 82,50 (10 nummers). Deze prijs geldt bij betaling per automatische incasso. Voor betaling via een (digitale) factuur geldt een toeslag van € 2,50. Je…

De komende decennia moet het elektriciteitsnet fors worden uitgebreid om een toenemend aantal zonnepanelen, elektrische auto’s, thuisaccu’s en warmtepompen het hoofd te kunnen bieden. Daarom is slimmer gebruik van het net en flexibiliteit zeer welkom. Netbeheerder Liander en energieleverancier Zonneplan starten in Arnhem een pilot voor het automatisch softwarematig aansturen van laadpalen, thuisaccu’s en zonnepanelen. Het idee is om op die manier netcongestie tegen te gaan. Er wordt bij de pilot gebruikgemaakt van het Powerplay-platform van Zonneplan. Dat platform kan bij een overschot automatisch energie opslaan in thuisaccu’s en als het nodig is zonnepanelen tijdelijk uitschakelen. De pilot loopt van september tot en met november. Netbeheerder Liander compenseert eventuele misgelopen inkomsten van de deelnemende huishoudens als de aanpassingen vanwege het tegengaan van de netcongestie financieel nadelig voor hen uitpakt. Deelnemers…

Cooler Master heeft een zeer flinke monitor geïntroduceerd: de GP57ZS, die zoals zijn naam (gelukkig wel duidelijk) al aangeeft, een diagonaal van maar liefst 57 inch heeft. De fikse curved (1000R) monitor heeft een VA-paneel met miniled-backlight en een refreshrate van 120 Hz. De resolutie ligt op 7680 × 2160 pixels (DUHD), wat neerkomt op een beeldverhouding van 32:9 en 140 ppi. Het scherm biedt ondersteuning voor FreeSync Premium voor een vloeiend beeld, en biedt een responstijd van 1ms (MPRT en GtG). Een perfect scherm voor een fikse immersie in (race)games of series en films, maar ook voor extreem veel werkruimte voor multitasking en editing. Het scherm heeft vier beeldinputs: DisplayPort 1.4, twee keer HDMI 2.1 en een USB type C-poort met 90 watt aan Power Delivery. Het scherm haalt…

De Redmi Pad Pro 5G van Xiaomi heeft een 12,1-inch scherm met een snelle 120Hz refreshrate met een efficiënte 16:10-beeldverhouding en 2560 × 1600 pixels en 249 ppi, De tablet heeft vier stereoluidsprekers met Dolby Atmos. Met die opstelling kun je je weg of op de bank onderdompelen in geluid van hogeonder-kwaliteit. Dankzij de 5G-connectiviteit kun je ook bij gebrek aan wifi foto’s of andere content snel delen. De tablet wordt van rekenkracht voorzien door een Snapdragon 7s Gen 2 Mobile Platform. De accu is 10000 mAh groot en door de mogelijkheid hem met 33W te snelladen, geniet je van ononderbroken onderbroken tainment en productiviteit. entertainment en productiviteit. De Redmi Pad Pro 5G biedt ondersteuning voor het Redmi Smart Keyboard en de Redmi Smart Pen. De pen biedt 4096 niveaus…

Onderzoekers van de University of Washington hebben een flexibel, duurzaam elektronisch prototype ontwikkeld dat energie uit lichaamswarmte kan oogsten en omzetten in elektriciteit die kan worden gebruikt om kleine elektronica te voeden, zoals batterijen, sensoren of leds. Dit apparaat is ook duurzaam – het werkt zelfs nog nadat het meerdere keren is doorboord en vervolgens 2000 keer is uitgerekt. Traditioneel zijn apparaten die warmte gebruiken om elektriciteit op te wekken stijf en broos, maar het team onder leiding van Mohammed Malakooti heeft een apparaat gemaakt dat zeer flexibel en zacht is, zodat het zich kan aanpassen aan de vorm van iemands arm. Het apparaat heeft drie hoofdlagen. In het midden zitten stijve thermo-elektrische halfgeleiders die warmte omzetten in elektriciteit. Die zijn omgeven door 3D-geprinte composieten met een lage thermische geleidbaarheid,…

Linux Mints recept voor succes bestaat uit het combineren van beproefde elementen uit de Linux-en opensource-wereld, alleen verbeteren wat elders vervelend is en alleen ontwikkelen wat nodig is voor hun eigen visie op een Linux-desktop. Concreet betekent dat het fundament van Ubuntu (of Debian) overnemen, de Gnome-shell en de Snappakketbeheerder eruit gooien en een eigen Cinnamon-desktop erop zetten. Dat zal in de toekomst echter steeds moeilijker worden voor het kleine team rond Clement Lefebvre, zoals al is te zien in Linux Mint 22. De nieuwe grote release van Mint volgt traditiegetrouw op de langetermijnrelease van Ubuntu, waarop Linux Mint is gebaseerd. Ubuntu 24.04 LTS werd afgelopen voorjaar uitgebracht en vormt de basis voor Linux Mint 22 Wilma. Wilma heeft kernel 6.8, met nieuwere drivers en betere hardwareondersteuning. De standaardkernel in…

De Raspberry Pi 5 is de krachtigste Pi, maar dat heeft ook een nadeel: hij moet zijn warmte ergens kwijt. Dat wordt opgelost met een ventilatortje, maar Akasa wil dat met de Pi 5 Pro-behuizing voorkomen. De behuizing bestaat uit aluminium en dient zelf als een heatsink. Met behulp van twee eveneens aluminium koelblokken moet de Raspberry Pi 5 een zo goed mogelijk contact maken met de behuizing. Het monteren van de Pi 5 begint met het vastschroeven ervan op de bodem. Met de vier meegeleverd thermische pads en de twee koelblokken op met daarop thermische pasta moet de warmte die de koelblokken zelf niet kunnen opnemen doorgegeven aan worden de behuizing. De GPIO-pinnen zijn dan nog toegankelijk via een smalle sleuf aan de zijkant. Met een niets doende Raspberry…

De Fairphone Fairbuds zijn met hun vervangbare accu uniek qua in-ears, en voldoen al aan eisen van de toekomst: de EU eist dat alle fabrikanten na een overgangsfase van 42 maanden vanaf 2027 in-ears uitrusten met vervangbare accu’s. En de fabrikanten moeten vervangende accu’s aanbieden. Met de Fairbuds van 149 euro bewijst Fairphone dat er geen fundamenteel nieuw ontwerp nodig is om een eenvoudig te vervangen accu in een oplaadcase en in-ears te stoppen. Ondanks de verwisselbare accu’s zijn ze beschermd tegen spatwater en stof volgens IP54. NIEUWE ACCU’S VOOR 10 EURO De accu zit in de bolvormige behuizing achter de driver en kan zonder gereedschap worden vervangen. Het enige wat je hoeft te doen is een siliconen bandje van de behuizing schuiven en een lade eronder openen. Als dat…

W aarin onderscheidt een goed workstation zich van een ‘ordinaire’ desktop-pc of laptop? Het verschil gaat verder dan alleen krachtigere componenten, er zijn veel meer aspecten die een rol spelen. We bekijken dit aan de hand van enkele Lenovo ThinkPad en ThinkStation workstations. VASTE WORKSTATIONS Voor vaste workstations is een towermodel een goede keuze. Zo’n workstation biedt aanzienlijke voordelen ten opzichte van een standaard-pc, met name voor professionals die intensieve taken uitvoeren, zoals ontwerpers, ingenieurs, en wetenschappers. Krachtigere hardware: Workstations in towerformaat, zoals de Lenovo Think-Station P-serie, zijn uitgerust met krachtige processors die vaak veel meer cores bieden dan reguliere desktop-pc’s. Zo kan de ThinkStation P7 worden uitgerust met Intel Xeon-processors met tot wel 56 cores, wat een groot voordeel biedt bij veeleisende, multi-threaded toepassingen. Professionele grafische kaarten: In tegenstelling tot…

GOUDGEEL AT HOME ▸ kck.st/3zEkglr • vanaf € 275 Zelf een biertje brouwen is zo lastig niet, als je de makers van de iGulu S1 moet geloven. Niet alleen kan het apparaat letterlijk met een druk op de knop aan het brouwen slaan, hij koelt (tussen de 3 en 12 graden) en tapt ook je drankjes. Oh en ook het schoonmaken is erg eenvoudig, nooit verkeerd natuurlijk. Het brouwen? In drie stappen ben je er: mixen, het apparaat laten brouwen en vers gekoeld tappen maar. En naast de biertjes valt met het slimme apparaat ook cider, kombucha, witte wijn of mede in elkaar te draaien. En uiteraard valt het hele proces vanuit je luie stoel (met of zonder koud biertje) te monitoren via de app. Je kunt de aanwezige recepten…

STAR WARS OUTLAWS ▸ Ubisoft • vanaf € 70 • Windows, PS5, Xbox series X/S Star Wars Outlaws heeft als hoofdpersonage Kay Vess: een jongedame die smokkelt en steelt, maar bij een klus om een kluis van de criminele leider Sliro leeg te halen wordt verrast door wat ze in de kluis aantreft. De crew van de klus blijkt een stelletje rebellen te zijn. Ze wordt gesnapt, maar Kay weet te ontsnappen en hopt naar een andere planeet. Wel met een flinke prijs op haar hoofd. Qua tijdlijn zit de game tussen The Empire Strikes Back en Return of the Jedi. De diverse planeten zijn gevuld met dieren, personen en robots, zelfs de vele huishoudrobots bliepen je tegemoet. Je krijgt een speedbike tot je beschikking voor sneller transport over de…

AMD introduceerde begin 2024 de Ryzen 8000G-processors met een laag idle energieverbruik en een krachtige grafische en AI-eenheid: de perfecte voorwaarden voor een compacte, krachtige mini-pc met Zen 4-technologie. Met de Asrock DeskMini X600 is er ook een aantrekkelijke mini-pc-barebone die geen chipset nodig heeft – wat het mogelijk maakt het energieverbruik nog verder terug te dringen. Op basis van die ingrediënten hebben we een bouwvoorstel voor een computer die stil en zuinig is, en die geschikt is voor alledaagse taken: surfen, e-mails en teksten schrijven, maar ook voor beeldbewerking en eenvoudige videobewerking. Als alternatief is de 10-watt mini ook geschikt als server omdat er vier massaopslagmedia in passen. Zoals altijd hebben we ervoor gezorgd dat hij even goed werkt onder Windows als onder Linux. MODERNE PROCESSOR Er zijn in…

PCIe 3.0? Dat lijkt alweer een ver verleden. Tegenwoordig durft geen enkele fabrikant nog zo’n trage ssd uit te brengen: het moet minstens PCIe 4.0 zijn. Ssd’s met het aanzienlijk snellere PCIe 5.0 zijn op hun beurt veel duurder, wat betekent dat het aanbod langzaam maar gestaag groeit. De PCIe 5.0-ssd’s zijn nog steeds in de minderheid bij de nieuwe lanceringen, maar lang niet meer zo erg in de minderheid als in eerdere tests. We hebben drie modellen bekeken: de Corsair MP700 PRO SE, MSI Spatium M580 Frozr en de iets langzamere Teamgroup T-Force Cardea Z540. De AGI AI838 en Intenso MI500 vertegenwoordigen de standaard PCIe 4.0-lijn. De snelle kleine ssd’s voor de Steam Deck of de Asus ROG Ally zijn afkomstig van Goodram, Lexar en Transcend en hebben als…

Een overlijden in je directe omgeving kan een beproeving worden als je je met juridische vraagstukken moet bezighouden in plaats van rouwverwerking. Het Nederlandse recht regelt wat dat betreft wel bijna alles, maar voor de diverse vaktermen sta je als leek die met het afwikkelen van een erfenis belast is, in eerste instantie tegen een berg aan te kijken. De digitale nalatenschappen komen er dan nog als extra belasting bij, vooral als die door de overledene niet preventief overzichtelijk gemaakt zijn. In het onderstaande benoemen en verklaren we de belangrijkste begrippen, juridische grondslagen en problemen waar je als executeur van een nalatenschap tegenaan kunt lopen. Verwacht echter geen uitgebreide handleiding over die complexe problematiek, maar een inleiding die je moet helpen een beetje meer vertrouwd te raken met een moeilijke…

De onzekerheid over weersvoorspellingen neemt toe, niet in de laatste plaats door klimaatverandering. Zelfs in regio’s waar dat niet vaak voorkomt, is het belangrijk om zo nauwkeurig mogelijk te voorspellen of er de komende dagen bijvoorbeeld alleen harde wind of een verwoestende orkaan kan worden verwacht. De huidige AI-processen hebben de weersvoorspelling verbeterd. Googles AI-bedrijf DeepMind presenteerde eind 2023 zijn GraphCast-systeem. De ontwikkelaars van Google gebruikten machine-learning methoden om dat systeem te trainen met vier decennia aan historische weergegevens. Met de rekenkracht van slechts één Google TPU v4 AI-processor voorspelt GraphCast weersomstandigheden tot tien dagen van tevoren sneller en in de overgrote meerderheid van de gevallen nauwkeuriger dan de vorige aanpak. Daarbij werden complexe numerieke simulaties van weersvoorspellingen uitgevoerd op een supercomputer. Een internationaal onderzoeksteam onderzoekt momenteel hoe artificiële intelligentiemethoden,…

ASUS VIVOBOOK S15 De Asus VivoBook S15 (S5507) is een krachtige en veelzijdige laptop, ontworpen voor zowel werk als ontspanning. De Qualcomm Snapdragon X-chip zorgt voor een lange accuduur en ondersteunt diverse AI-functies, met een NPU die 45 TOPS haalt. Denk hierbij aan verbeterde videoconferenties, waarbij achtergrondgeluid automatisch wordt onderdrukt en gezichtsherkenning wordt ingezet voor snelle, veilige toegang tot de laptop. Daarnaast optimaliseert de AI de prestaties van de VivoBook S15 op basis van gebruikspatronen. De VivoBook S15 heeft een 3K 120Hz-oled-scherm en een volledig metalen, 1,47 cm dunne, 1,42 kg lichte behui-zing zodat je hem makkelijk meeneemt. Samen met de krachtige hardware en slimme AI-functionaliteiten, maakt dat deze laptop tot een goede keuze voor gebruikers die op zoek zijn naar een betrouwbare partner voor zowel werk als entertainment. ASUS…

ONTBREKENDE BESTANDSTYPEN ? Hoewel Windows Verkenner de namen van alle bestanden laat zien, kan ik bestandstypen als pdf, doc(x), png of txt vaak alleen herkennen aan het pictogram. Waarom ontbreken de extensies? ! Verkenner toont al tientallen jaren standaard alleen de extensies die hij niet herkent. Dat kan gevaarlijk zijn, omdat het betekent dat bijvoorbeeld een malwarebestand dat is opgeslagen als bestand. pdf.exe in Verkenner verschijnt als bestand.pdf. Windows Verkenner geeft je zo een vals gevoel van veiligheid, vooral omdat het pictogram in dat geval ook ongevaarlijk kan lijken: uitvoerbare bestanden kunnen hun eigen pictogrammen bevatten (zoals een pictogram van een pdf-bestand), die Verkenner dan weergeeft. We raden daarom aan om bestandsextensies altijd weer te laten geven. Dat kan op twee manieren via de grafische interface. Klik op het menu…

Socialemediaplatforms zoals X en Facebook bieden praktische en gebruiksvriendelijke omgevingen om jezelf te presenteren en met anderen te netwerken. De afgelopen jaren zijn echter ook de nadelen van dergelijke platforms duidelijk geworden. Als een rechts-libertarische miljardair het overneemt, zoals Elon Musk bij X, bevind je je plotseling in een agressieve en xenofobe omgeving waarin je je niet meer op je gemak voelt. Als je een platform als Facebook gebruikt, onderwerp je je aan de betreffende provider, zijn algoritmen en filtermechanismen. Maar je accepteert daarmee ook een kunstmatige afscheiding van vrienden, familieleden en collega’s die niet op het platform ac tief willen zijn. Want in de logica van zo’n gesloten systeem bestaat iemand die er geen account heeft ook niet. Open en zelfdeterministisch is anders. ZELFBEPAALD IN PLAATS VAN SILO Toch…

HET BEVEILIGINGSPAKKET VAN WINDOWS De standaardtools van Windows zoals Defender bieden een goede bescherming tegen veel bedreigingen – maar lang niet tegen allemaal. Updates, back-ups, firewalls en sandboxes moeten nog een inhaalslag maken. Met opensourcetools kun je je systeem upgraden en veiliger maken. SMARTHOME: HOE STAAT HET MET MATTER? Amazon, Apple en Google willen met Matter het beheer van je slimme huis radicaal vereenvoudigen. Twee jaar na de lancering is de standaard echter nog niet volwassen. Een praktijktest maakt duidelijk welke merk-en productcombinaties al voordelen bieden en waar de moeite niet loont. BOVENDIEN PCIE-ADAPTERS VOOR DE RASPBERRY PI 5 Versie 5 van de Raspberry Pi heeft voor het eerst een PCIe-lane. Hoewel die niet bijzonder snel is met een maximum van 500 MB/s, kunnen er PCIe-ssd’s, 2,5 Gbit/s ethernetinterfaces en…